ਆਮੁਖ -ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਨ੍ਧ

ਆਮੁਖ

ਪਞ੍ਜੀ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧ ਪੂਰ੍ਬ ਮਧ੍ਯ ਕਾਲਮੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਯਸ੍ਥ ਆ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਬਰ੍ਗਕ ਜਾਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਕ ਹੇਤੁ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ । ਕੋਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਜਾਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਕ ਹੇਤੁ ਉਤੇਢ਼ ਜਾਨਬ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਛਲ।ਉਤੇਢ਼ ਛਲ ਸਾਤ ਪੁਰੁਸ਼ਕ ਪਰਿਚਯ, ਜਾਹਿ ਹੇਤੁ ਏਹਿ ਬਤ੍ਤੀਸ ਕੁਲਕ ਪਰਿਚਯ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਛਲ- ਪਿਤਾ ਏਬਂ ਮਾਤਾਕ ਪਿਤਾਮਹ ਏਬਂ ਪਿਤਾਮਹੀ ਆ ਮਾਤਾਮਹ ਏਬਂ ਮਾਤਾਮਹੀ ਕੇਰ ਪਿਤਾਮਹ ਏਬਂ ਪਿਤਾਮਹੀ ਆ ਮਾਤਾ ਏਬਂ ਮਾਤਾਮਹੀ ਕੇਰ ਪਿਤਾ। ਆ ਏਹਿ ਬਤ੍ਤੀਸ ਪੂਰ੍ਬਜਸਂ ਬਿਬਾਹਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਾਤਮ ਪਡ਼ਬਾਕ ਚਾਹੀ।ਏਹਿ ਕ੍ਰਮਮੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ,ਯੋਗ੍ਯ ਆ ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕ ਬਿਭਾਜਨ ਗੇਲ। ਜੇ ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧ ਨਹਿ ਛਲਾਹ ਸੇ ਜਏਬਾਰ ਭੇਲਾਹ। ਉਤੇਢ਼ਮੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਮਾਤਰਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਪਾਂਚ ਪੀਢ਼ੀ ਆ ਪਿਤਰਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਸਾਤ ਪੀਢ਼ੀ ਤ੍ਯਾਗਿ ਬਿਬਾਹ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ।ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧ ਲੋਕਨਿ ਜਿਨਕਾ ਬਂਸ਼ਜ ਸੇਹੋ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ,ਮਾਤਰ ਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਪਾਂਚ ਆ ਪਿਤਰ-ਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਛ ਪੀਢ਼ੀ ਤ੍ਯਾਗਿ ਕਯ ਬਿਬਾਹ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ-ਯੋਗ੍ਯ-ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧ ਆ ਤਥਾਕਥਿਤ ਜਏਬਾਰ ਸਭਹਿਕ ਹੇਤੁ ਏਕਹਿ ਬ੍ਯਬਸ੍ਥਾ ਅਛਿ, ਭਿਨ੍ਨ ਕਿਛੁ ਨਹਿ।੨੦ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਗੋਤ੍ਰ ੧੬੭ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਮੂਲ ਆ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਮੇ ਈ ਸਭ ਬਿਭਕ੍ਤ ਛਲ। ਪੁਨ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਸਾਮਬੇਦੀ ਆ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਯਜੁਰ੍ਬੇਦੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਦੂ ਗੋਟ ਉਰ੍ਧ੍ਬਾਧਰ ਬਿਭਾਜਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ ਛਨ੍ਦੋਗ੍ਯ ਆ ਬਾਜਸਨੇਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਰੂਪਮੇ ਬਨਲੇ ਰਹਲ।੨੦ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰ ਆ ੧੬੭ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਮੇ ਮੁਖ੍ਯ ਮੂਲ ੩੪ ਟਾ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ। ਏਹਿ ੧੬੭ ਮੂਲਸਂ ਸੇਹੋ ਈ ਸਭ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਆ ਗ੍ਰਾਮਮੇ ਪਸਰਲਾਹ। ਪਰਬਰ੍ਤੀ ਕਾਲਮੇ ਫਨਨ੍ਦਹ ਮੂਲਕ ਖਨਾਮ ਸ਼ਾਖਾ ੩੫ਮ ਮੂਲਕ ਰੂਪਮੇ ਤਥਾਕਥਿਤ ਉਚ੍ਚ ਬਂਸ਼ਕ ਮਧ੍ਯ ਪਰਿਗਣਿਤ ਭੇਲ।
੨੦ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰ ਨਿਮ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇ ਅਛਿ: ੧. ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ ੨. ਬਤ੍ਸ ੩. ਸਾਬਰ੍ਣ ੪. ਕਾਸ਼੍ਯਪ ੫. ਪਰਾਸ਼ਰ ੬. ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ ੭. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ੮. ਗਰ੍ਗ ੯. ਕੌਸ਼ਿਕ ੧੦. ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼ ੧੧. ਕਰਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ ੧੨. ਗੌਤਮ ੧੩. ਮੌਦਗਲ੍ਯ ੧੪. ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ ੧੫. ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ ੧੬. ਉਪਮਨ੍ਯੁ ੧੭. ਕਪਿਲ ੧੮. ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ ੧੯. ਤਣ੍ਡੀ ਆ ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ।
ਮੁਖ੍ਯ ੩੫ (੩੪+ ਫਨਨ੍ਦਹ ਮੂਲਕ ਖਨਾਮ ਸ਼ਾਖਾ) ਮੂਲ ਸੇਹੋ ਤੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ ਬਿਭਕ੍ਤ ਅਛਿ।
ਅਯਾਨ੍ਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ- ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ ੧. ਖਡ਼ੌਰਯ, ੨. ਖੌਆਡ਼ਯ, ੩. ਬੁਧਬਾਡ਼ਯ, ੪. ਮਡ਼ਰਯ, ੫. ਦਰਿਹਰਯ, ੬. ਘੁਸੌਤਯ, ੭. ਤਿਸੌਤਯ, ੮. ਕਰਮਹਯ, ੯. ਨਰੌਨਯ, ੧੦. ਬਭਨਿਯਾਮਯ, ੧੧. ਹਰਿਅਮ੍ਮਯ, ੧੨. ਸਰਿਸਬਯ, ੧੩. ਸੋਦਰਪੁਰਿਯੇ।
ਦ੍ਬਿਤੀਯ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ ੧. ਗਂਗੋਲਿਬਾਰ, ੨. ਪਬੌਲਿਬਾਰ, ੩. ਕੁਜੌਲਿਬਾਰ, ੪. ਅਲੇਬਾਰ, ੫. ਬਹਿਡ਼ਬਾਰ, ੬. ਸਕਡ਼ਿਬਾਰ, ੭. ਪਲਿਬਾਰ, ੮. ਬਿਸੇਬਾਰ, ੯. ਫਨੇਬਾਰ, ੧੦. ਉਚਿਤਬਾਰ, ੧੧. ਪਂਡੁਲਬਾਰ, ੧੨. ਕਟੈਬਾਰ, ੧੩. ਤਿਲੈਬਾਰ।
ਮਧ੍ਯਮ ਮੂਲ- ੧. ਦਿਘਬੇ, ੨. ਬੇਲੌਂਚੈ, ੩. ਏਕਹਰੇ, ੪. ਪਂਚੋਭੇ, ੫. ਬਲਿਯਾਸੇ, ੬. ਜਜਿਬਾਲ, ੭. ਟਕਬਾਲ, ੮. ਪਣ੍ਡੁਏ।
ਪ੍ਰਬਰ:ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਮਧ੍ਯ ੨ ਬਰ੍ਗਕ ਪ੍ਰਬਰ ਪਰਿਬਾਰ ਹੋਇਤ ਅਛਿ- ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਬਰ ਆ ਪਾਂਚ ਪ੍ਰਬਰ। ਜਾਹਿ ਗੋਤ੍ਰਕ ਤੀਨ ਗੋਟ ਪੂਰ੍ਬਜ ਰਿਗਬੇਦਕ ਸੂਕ੍ਤਿਕ ਰਚਨਾ ਕਏਲ ਸੇ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਬਰ ਆ ਜਾਹਿ ਗੋਤ੍ਰਕ ਪਾਂਚ ਗੋਟ ਪੂਰ੍ਬਜ ਲੋਕਨਿ ਰਿਗਬੇਦਕ ਸੂਕ੍ਤਕ ਰਚਨਾ ਕਏਲ ਸੇ ਪਾਂਚ ਪ੍ਰਬਰ ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ।
ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇਂ ਗੋਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬਰ ਨਿਮ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੇਲ:-
ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਬਰ- ੧.ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ, ੨.ਕਾਸ਼੍ਯਪ,੩. ਪਰਾਸ਼ਰ, ੪. ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ, ੫. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ੬. ਕੌਸ਼ਿਕ, ੭. ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼, ੮. ਕਰਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ, ੯. ਗੌਤਮ, ੧੦. ਮੌਦਗਲ੍ਯ, ੧੧. ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ, ੧੨. ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ, ੧੩. ਉਪਮਨ੍ਯੁ, ੧੪. ਕਪਿਲ, ੧੫. ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ, ੧੬. ਤਣ੍ਡੀ।
ਪਂਚਪ੍ਰਬਰ- ੧. ਬਤ੍ਸ, ੨. ਸਾਬਰ੍ਣ, ੩. ਗਰ੍ਗ।
ਪ੍ਰਬਰਕ ਬਿਸ੍ਤਰਤ ਬਿਬਰਣ ਨਿਮ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਂ ਅਛਿ-
੧. ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ- ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ, ਅਸਿਤ ਆ ਦੇਬਲ। ੨. ਬਤ੍ਸ-ਓਰ੍ਬ, ਚ੍ਯਬਨ,ਭਾਰ੍ਗਬ,ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਆ ਆਪ੍ਲਬਾਨ। ੩. ਸਾਬਰ੍ਣ- ਓਰ੍ਬ, ਚ੍ਯਬਨ, ਭਾਰ੍ਗਬ, ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਆ ਆਪ੍ਲਬਾਨ। ੪. ਕਾਸ਼੍ਯਪ-ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਅਬਤ੍ਸਾਰ ਆ ਨੈਘ੍ਰੂਬ। ੫. ਪਰਾਸ਼ਰ-ਸ਼ਕ੍ਤਿ, ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ ਆ ਪਰਾਸ਼ਰ। ੬. ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ-ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ, ਆਂਗਿਰਸ ਆ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯ। ੭. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ-ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਬਿਸ਼੍ਣੁ ਆ ਆਂਗਿਰਸ। ੮. ਗਰ੍ਗ-ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ, ਘਰਤ, ਬੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਆ ਮਾਣ੍ਡਬ੍ਯਾਥਰ੍ਬਨ। ੯. ਕੌਸ਼ਿਕ- ਕੌਸ਼ਿਕ, ਅਤ੍ਰਿ ਆ ਜਮਦਗ੍ਨਿ. ੧੦. ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼-ਗਰ੍ਗ, ਗੌਤਮ ਆ ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ. ੧੧. ਕਰਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ-ਕਰਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ, ਆਪ੍ਲ੍ਬਾਨ ਆ ਸਾਰਸ੍ਬਤ. ੧੨. ਗੌਤਮ-ਅਂਗਿਰਾ, ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ ਆ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ. ੧੩. ਮੌਦਗਲ੍ਯ-ਮੌਦਗਲ੍ਯ, ਆਂਗਿਰਸ ਆ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯ. ੧੪. ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ-ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ,ਅਤ੍ਰਿ ਆ ਸਾਂਕਰਤਿ. ੧੫. ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ-ਆਸ੍ਤਿਕ,ਕੌਸ਼ਿਕ ਆ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ. ੧੬. ਉਪਮਨ੍ਯੁ-ਉਪਮਨ੍ਯੁ, ਆਂਗਿਰਸ ਆ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯ। ੧੭. ਕਪਿਲ-ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਕੌਣ੍ਡਿਲ੍ਯ ਆ ਕਪਿਲ. ੧੮. ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ-ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ, ਕੌਰਪੁਚ੍ਛ ਆ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯ ੧੯. ਤਣ੍ਡੀ-ਤਣ੍ਡੀ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਆ ਅਂਗੀਰਸ ੨੦. ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ- ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ, ਆਂਗੀਰਸ ਆ ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ।
ਏਹਿਮੇ ਸਾਬਰ੍ਣ ਆ ਬਤ੍ਸਕ ਪੂਰ੍ਬਜ ਏਕੇ ਛਥਿ ਤਾਹਿ ਹੇਤੁ ਦੂ ਗੋਤ੍ਰ ਹੋਇਤੋ ਹਿਨਕਾ ਬੀਚ ਬਿਬਾਹ ਨਹਿ ਹੋਇਤ ਛਨ੍ਹਿ। ਛਾਨਦੋਗ੍ਯ ਆ ਬਾਜਸਨੇਯਕ ਬੈਦਿਕ ਯੁਗੀਨ ਉਰ੍ਧ੍ਬਾਧਰ ਬਿਭਾਜਨ ਏਕਰ ਸਂਗ ਰਹਬੇ ਕਏਲ ਆ ਯਜ੍ਞੋਪਬੀਤ ਮਂਤ੍ਰ/ ਬਿਬਾਹ ਬਿਧਿ ਦੁਨੂਕ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਅਛਿ। ਫੇਰ ਯਜ੍ਞੋਪਬੀਤਮੇ ਤੀਨ ਪ੍ਰਬਰ ਆਕਿ ਪਾਂਚ ਪ੍ਰਬਰ ਦੇਲ ਜਾਯ ਤਾਹਿ ਹੇਤੁ ਉਪਰਕਾ ਸੂਚੀਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਏਲ ਜਾਇਛ।
ਭਾਰਤੀਯ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੇਤ੍ਤਾ ਓ ਜਾਤੀਯ ਬ੍ਯਬਸ੍ਥਾਕ ਮਰ੍ਮਜ੍ਞ ਲੋਕਨਿ ਜਨੈਤ ਛਥਿ, ਜੇ ਭਾਰਤਬਰ੍ਸ਼ਕ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਲੋਕਨਿ ਸਰ੍ਬਪ੍ਰਥਮ ਬੇਦਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਬਰ੍ਗਮੇ ਬਿਭਾਜਿਤ ਰਹਥਿ। ਜੇਨਾ- ਸਾਮਬੇਦੀ, ਯਜੁਰ੍ਬੇਦੀ, ਆਦਿ ਕਹਾਬਥਿ। ਮੁਦਾ ਸਮਯਕ ਪ੍ਰਭਾਬਮੇ ਭਿਨ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੇ ਰਹਨਿਹਾਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਲੋਕਨਿ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਸਂ ਪ੍ਰਭਾਬਿਤ ਭਏ ਗੇਲਾਹ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਸਂ ਪ੍ਰਭਾਬਿਤ ਹੋਏਬਾਕ ਮੁਖ੍ਯ ਕਾਰਣ ਛਲ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਜਲਬਾਯੁ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਭਾਸ਼ਾ-ਬਿਸ਼ੇਸ਼, ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਆਹਾਰ ਏਬਮ ਭੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਆ ਏਕ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਸਂ ਦੋਸਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਜਯਬਾਕ ਹੇਤੁ ਆਬਾਗਮਨਕ ਅਸੁਬਿਧਾ ਆਦਿ। ਫਲਤ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ-ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸਮੁਦਾਯ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਆਚਾਰ-ਬਿਚਾਰ, ਖਾਨ-ਪਾਨ, ਬੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ, ਭਾਬ-ਭਾਸ਼ਾ ਓ ਸਭ੍ਯਤਾ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਸਂ ਪ੍ਰਭਾਬਿਤ ਭਯ ਗੇਲਾਹ।
ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਕਾਰਣੇ ਪੁਰਾਨਕ ਯੁਗ ਅਬੈਤ-ਅਬੈਤ ਭਾਰਤ ਬਰ੍ਸ਼ਕ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸਮਾਜ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਬਰ੍ਗਮੇ ਬਿਭਾਜਿਤ ਭਏ ਗੇਲਾਹ। ਪੁਰਾਨਕ ਸਮ੍ਮਤਿਯੇ ਭਾਰਤ-ਬਰ੍ਸ਼ਕ ਸਮਸ੍ਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸਮਾਜਕੇਂ ਦਸ(੧੦) ਬਰ੍ਗਮੇ ਬਿਭਾਜਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਈ ਦਸੋ ਬਰ੍ਗ ਥੀਕ-ਉਤ੍ਕਲ,ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ,ਗੌਡ਼,ਮੈਥਿਲ,ਸਾਰਸ੍ਬਤ, ਕਾਰ੍ਣਾਟ,ਗੁਰ੍ਜਰ, ਤੈਲਂਗ,ਦ੍ਰਬਿਡ਼ ਓ ਮਹਾਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ। ਸ੍ਥੂਲ ਰੂਪੇਂ ਪੂਰ੍ਬੋਕ੍ਤ ਪਾਂਚ ਕੇਂ ਪਞ੍ਚ ਗੌਡ਼ ਆ ਅਪਰ ਪਾਂਚਕੇਂ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਰਬਿਡ਼ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਏਕਰ ਸੀਮਾਂਕਨ ਭੇਲ ਬਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚਲ ਪਰ੍ਬਤਕ ਉਤ੍ਤਰ ਪਞ੍ਚ ਗੌਡ਼ ਓ ਬਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚਲ ਪਰ੍ਬਤਕ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਰਬਿਡ਼।
ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ: ਪਞ੍ਚ ਗੌਡ਼ ਬਰ੍ਗਕ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕਨਿ ਪੁਸ੍ਤਿ-ਦਰ-ਪੁਸ੍ਤ ਸਂ ਮਿਥਿਲਾਮੇ ਰਹਬਾਕ ਕਾਰਣੇਂ ਮਿਥਿਲਾਕ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਸਂ ਪ੍ਰਭਾਬਿਤ ਭਏ ਗੇਲਾਹ, ਤਂਯ ਅਹਿ ਕਾਰਣੇਂ ਪੁਰਾਣਕ ਯੁਗਮੇ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਕਹਾਏ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਭੇਲਾਹ। ਮਿਥਿਲਾ ਬਸ੍ਤੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਿਦੇਹ ਰਾਜਬਂਸ਼ਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹਏ। ਮੁਦਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤਕ ਯੁਗਮੇ ਬਿਦੇਹ ਰਾਜਬਂਸ਼ਕ ਸਮਸ੍ਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਅਥਬਾ ਜਨਪਦ ਮਿਥਿਲਾ ਕਹਾਏ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਭੇਲ ਆ ਏਹਿ ਜਨਪਦਕ ਰਹਨਿਹਾਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਲੋਕਨਿ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਕਹਓਲਨ੍ਹਿ। ਈ ਮਿਥਿਲਾ ਆਇ ਨੇਪਾਲ ਓ ਬਂਗਲਾਦੇਸ਼ਕ ਸੀਮਾ ਸਂ ਸਟੈਤ ਅਨੁਬਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨ ਅਛਿ, ਜੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਬਂ ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿਸਂ ਅਪਨ ਏਕ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਸ੍ਥਾਨ ਰਖੈਤ ਅਛਿ।
ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਲੋਕਨਿ ਮੂਲਤ ਦੁਇਏ ਗੋਟ ਬੇਦਕ ਅਨੁਯਾਯੀ ਥਿਕਾਹ। ਏਕ ਬਰ੍ਗ ਯਜੁਰ੍ਬੇਦਕ ਮਾਧ੍ਯਾਨ੍ਦਿਨ ਸ਼ਾਖਾਕ ਅਨੁਯਾਯੀ ਥਿਕਾਹ ਤਂ ਦੋਸਰ ਸਾਮਬੇਦਕ ਕੌਥੁਮ ਸ਼ਾਖਾਕ ਅਨੁਗਮਨ ਕਰੈਤ ਛਥਿ। ਯਜੁਰ੍ਬੇਦਕ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨ ਸ਼ਾਖਾਕ ਅਨੁਯਾਯੀ “ਬਾਜਸਨੇਯੀ” ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ, ਏਹਿਨਾ ਸਾਮਬੇਦਕ ਕੌਥੁਮ ਸ਼ਾਖਾਕ ਅਨੁਯਾਯੀ ਛਨ੍ਦੋਗ ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ।ਦੁਹੁਕ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮੇ ਕਿਛੁ ਸ੍ਥੂਲ ਅਨ੍ਤਰੋ ਅਛਿ। ਛਨ੍ਦੋਗਕ ਉਪਨਯਨਮੇ ਚਾਰਿ ਗੋਟ ਸਂਸ੍ਕਾਰ- ਨਾਮਕਰਣ, ਚੂਡ਼ਾਕਰਣ, ਉਪਨਯਨ ਓ ਸਮਾਬਰ੍ਤ੍ਤਨ, ਮੁਦਾ ਬਾਜਸਨੇਯੀਕ ਈ ਚਾਰੂ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਥਿਕ, ਚੂਡ਼ਾਕਰਣ, ਉਪਨਯਨ, ਬੇਦਾਰਮ੍ਭ ਓ ਸਮਾਬਰ੍ਤ੍ਤਨ। ਏਹਿਨਾ ਛਨ੍ਦੋਗ ਬਿਬਾਹ ਮੁਖ੍ਯਤ ਦੂ ਖਣ੍ਡਮੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਇਤ ਅਛਿ, ਪੂਰ੍ਬ ਬਿਬਾਹ ਆਓਰ ਉਤ੍ਤਰ ਬਿਬਾਹ। ਉਤ੍ਤਰ ਬਿਬਾਹ ਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤਕ ਬਾਦ ਤਾਰਾ (ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ) ਦੇਖਿ ਕਏ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਮੁਦਾ ਬਾਜਸਨੇਯੀ ਬਿਬਾਹਮੇ ਏਹਨ ਕੋਨੋ ਬਿਭਾਜਨ ਨਹਿ ਅਛਿ। ਏਕਹਿ ਕ੍ਰਮਮੇ ਦਿਨ ਅਥਬਾ ਰਾਤਿਮੇ ਕਖਨਹੁਂ ਭਏ ਸਕੈਤ ਅਛਿ। ਬਾਜਸਨੇਯੀ ਓ ਛਨ੍ਦੋਗਕ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮੇ ਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਅਂਤਰ ਕਤੌਕ ਅਛਿ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸਿਨ੍ਧੁ ਸਂ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਭਿਮੁਖੀ ਯਾਯਾਬਰ ਰਿਸ਼ਿ ਲੋਕਨਿ ਗਂਗਾ ਓ ਹਿਮਾਲਯਕ ਮਧ੍ਯਕ ਸੁਭੂਮਿ ਮਿਥਿਲਾਮੇ ਜਾਹਿ ਆਰ੍ਯਸਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਬੀਜ-ਬਪਨ ਕਏਲ, ਤਕਰ ਮੂਲ ਛਲ ਧਰ੍ਮ, ਧਰ੍ਮਕ ਮੂਲ ਛਲ ਜਾਤਿ, ਈ ਜਾਤਿ ਹੋਯਤ ਏਹਿ ਜਨ੍ਮਕ ਬਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸਂ, ਜਨ੍ਮਸਂ ਬਿਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਂਤਾਨ ਹੋਇਤ ਅਛਿ!!
ਤਖਨ ਜਖਨ ਬਿਬਾਹਕ ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਹਿ ਕਨ੍ਯਾਸਂ ਹੋ ਤਕਰਹਿਸਂ ਬਿਬਾਹ ਕਏਲਾ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਸਂਤਾਨ ਆਰ੍ਯ ਜਾਤਿਕ ਬਿਬਾਹਕ ਨਿਯਮ ਸਭ ਸਰ੍ਬਪ੍ਰਥਮ ਨਿਬਂਧਿਤ ਭੇਲ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਭਮੇ। ਸ੍ਮਰਤਿਕਾਰ ਮਨੁ ਓ ਯਾਜ੍ਞਬਲ੍ਕ੍ਯਕ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਿ ਕਨ੍ਯਾਸਂ ਬਿਬਾਹਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਜੇ- ੧. ਸਮਾਨ ਗੋਤ੍ਰਕ ਨਹਿ ਹੋਥਿ, ੨. ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਬਰਕ ਨਹਿ ਹੋਥਿ, ੩. ਮਾਇਕ ਸਪਿਣ੍ਡ ਨਹਿ ਹੋਥਿ, ੪. ਪਿਤਾਕ ਸਪਿਣ੍ਡ ਨਹਿ ਹੋਥਿ, ੫. ਪਿਤਾਮਹ ਅਥਬਾ ਮਾਤਾਮਹਕ ਸਂਤਾਨ ਨਹਿ ਹੋਥਿ, ੬. ਕਠਮਾਮਕ ਸਂਤਾਨ ਨਹਿ ਹੋਥਿ।
ਏਹਿ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਿਸ਼੍ਪਾਦਨਾਰ੍ਥ ਕਮਸਂ ਕਮ ਮਨੁ ਓ ਯਾਜ੍ਞਬਲ੍ਕ੍ਯਕ ਸਮਯਸਂ ਤਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ਲੋਕ ਅਪਨ ‘ਯਾਬਤੋ ਪਰਿਚਯ’ ਸ੍ਬਯਂ ਅਪਨਹਿ ਰਖੈਤ ਆਬਿ ਰਹਲ ਛਲ, ਮੁਦਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤਕ ਯੁਗਮੇ ਈ ਪ੍ਰਬਰਤ੍ਤਿ ਸਮਾਪ੍ਤਪ੍ਰਾਯ ਭ਽ ਗੇਲ। ਬਿਬਾਹਕ ਹੇਤੁ ਬਰ ਓ ਕਨ੍ਯਾਕ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਪਰਿਚਯ ਤਂ ਆਬਸ਼੍ਯਕੇ ਛਲ, ਜੇ ਆਨਹੁ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕ ਹੇਤੁ ਸਪਿਣ੍ਡਤ੍ਬਕ ਬਿਚਾਰ ਬਿਬਾਹਕ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਓ ਅਸ਼ੌਚ ਪ੍ਰਭਰਤਿਅਹੁਮੇ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਹੋਇਤ ਛਲ, ਏਹਿ ਕਾਰਣੇਂ ਪ੍ਰਾਗੈਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਲਹਿਸਂ ਲੋਕ ਅਪਨ ਸਾਂਗੋਪਾਂਗ ਪਰਿਚਯ ਰਖੈਤ ਛਲ। ਓ ਓਕਰਹਿ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਨ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕ੍ਰਿਯਾਕ ਨਿਸ਼੍ਪਾਦਨ ਕਰੈਤ ਰਹਏ। ਈ ਨਿਯਮ ਸਭ ਹਮਰਾ ਲੋਕਨਿਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਧਰ੍ਮਗ੍ਰਂਥ ਸਭਮੇ ਉਪਲਬ੍ਧ ਅਛਿ। ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਭਮੇ ਕਹਲ ਗੇਲ ਅਛਿ, ਜੇ ਜਨਿਕਾਸਂ ਬਿਬਾਹਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹਿ ਹੋ ਸੇ ਸ੍ਬਜਨਾ ਭੇਲੀਹ। ਸ੍ਬਜਨਾਸਂ ਬਿਬਾਹੋਪਰਾਂਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਸਂਤਾਨ ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਬੂਝਲ ਜਾਇਤ ਛਲ। ਓ ਆਰ੍ਯਤ੍ਬਕ ਮਰ੍ਯਾਦਾਸਂ ਬਹਿਸ਼੍ਕਰਤ ਮਾਨਲ ਜਾਇਤ ਛਲ!! (ਏਕਰ ਸਏ ਸਂ ਬੇਸ਼ੀ ਅਪਬਾਦ ਨੀਚਾਂ ਦੇਲ ਗੇਲ ਅਛਿ-ਆਰ ਬਹੁਤ ਰਾਸ ਭੀਤਰ ਪੋਥੀਮੇ ਭੇਟਤ।) ਅਤ ਬਿਬਾਹਕ ਪਹਿਲ ਚਰਣ ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਿਰ੍ਣਯ ਰਹਲ ਹੋਯਤ। ਬਰ ਪਕ੍ਸ਼ ਓ ਕਨ੍ਯਾ ਪਕ੍ਸ਼ਕ ਲੋਕ ਪਰਸ੍ਪਰ ਬੈਸਿ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਪਰਿਚਯਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਰੈਤ ਛਲ ਹੋਏਤਾਹ, ਜੇ ‘ਅਮੁਕ’ ਕਨ੍ਯਾਸਂ ‘ਅਮੁਕ’ ਬਰਕ ਬਿਬਾਹ ਹੋ ਬਾ ਨਹਿ। ਮੁਦਾ ਪਰਿਚਯ ਰਖਬਾਕ ਪ੍ਰਬਰਤ੍ਤਿਕ ਹ੍ਰਾਸਕ ਕਾਰਣੇਂ ਅਧਿਕਾਰ-ਨਿਰ੍ਣਯਕ ਹੇਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਪਰਿਬਾਰਕ ਸੁਯੋਗ੍ਯ ਓ ਆਸ੍ਥਾਬਾਨ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨ ਯਾਬਤੋ ਪਰਿਚਯ(੩੨ ਮੂਲਕ ਉਲ੍ਲੇਖ) ਲਿਖਿ ਕਏ ਰਾਖਯ ਲਗਲਾਹ। ਸਾਤਮ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀਸਂ ਪੂਰ੍ਬਹਿ ਏਹਿ ਲਿਖਿਤ ਕੌਲਿਕ ਪਰਿਚਯ ‘ਸਮੂਹ ਲੇਖ੍ਯ’ ਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਸਰ੍ਬਪ੍ਰਥਮ ਬਿਦ੍ਬਦ੍ਬਰੈਣ੍ਯ ਕੁਮਾਰਿਲ ਭਟ੍ਟ ਰਚਿਤ ‘ਤਂਤ੍ਰ ਬਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ’ਮੇ ਭੇਲ ਅਛਿ, ਜੇ ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕ ਜੈਮਿਨੀ ਸੂਤ੍ਰਕ ਸ਼ਬਰ ਦ੍ਬਾਰਾ ਕਏਲ ਭਾਸ਼੍ਯਕ ਗਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕ ‘ਬਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ’ ਥੀਕ। ਤਂਤ੍ਰਬਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕ ਗ੍ਰਂਥ ਥੀਕ ਜਾਹਿਮੇ ਯਥਾਰ੍ਥ ਬਸ੍ਤੁਸ੍ਥਿਤਿਕ ਬਰ੍ਣਨਸਂ ਜਾਤਿਕ ਬਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿ ਸਿਦ੍ਧ ਕਏਲ ਗੇਲ ਅਛਿ, ਜਾਹਿ ਆਧਾਰ ਪਰ ਧਰ੍ਮਕ ਨਿਰੂਪਣ ਭਏ ਸਕੈਤ। ਕੁਮਾਰਿਲ ਭਟ੍ਟਕ ਕਹਬ ਛਲਨ੍ਹਿ ਜੇ “ਬਡ਼ਕਾ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕ ਬਡ਼ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸਂ ਅਪਨ ਜਾਤਿਕ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰੈਤ ਛਥਿ। ਤਂਹਿ ਤ਽ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਓ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਅਪਨ ਪਿਤਾ-ਪਿਤਾਮਹਾਦਿਕ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਬਿਸਰਿ ਨਹਿ ਜਾਏ ਤੇਂ ਸਮੂਹ-ਲੇਖ੍ਯ ਚਲੌਲਨ੍ਹਿ। ਓ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਕੁਲਮੇ ਗੁਣ ਆ ਦੋਸ਼ ਦੇਖਿ ਓਹਿ ਅਨੁਰੂਪ ਸਮ੍ਬਂਧ ਕਰਬਾਮੇ ਪ੍ਰਬਰਤ੍ਤ ਹੋਇਤ ਛਥਿ”।
“ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟੇਨੈਬ ਹਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਾਕੁਲੀਨਾ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨੇਨੈਬ ਹਿ ਹੇਤੁਨਾ ਰਾਜਾਭਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਬ ਪਿਤਰ-ਪਿਤਾਮਹਾਦਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਾ-ਬਿਸ੍ਮਰ੍ਣਾਰ੍ਥਂ ਸਮੂਹਲੇਖ੍ਯਾਨਿਪ੍ਰਬਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕੁਲਂ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਸ੍ਮਰ੍ਣਾਂਤਦਨੁਰੂਪਾ ਪ੍ਰਭਰਤਿ-ਨਿਬਰਤਯੋ ਦਰਸ਼੍ਯਤੇ”।(ਤਂਤ੍ਰਬਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ, ਅਧ੍ਯਾਯ ੧, ਪਾਦ-੨, ਸੂਤ੍ਰ-੨ਕ ਬਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ)
ਮੁਦਾ ਤੇਰਹਮ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀਕ ਉਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧ ਹੋਇਤ-ਹੋਇਤ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਕ ਕੋਨ ਕਥਾ ਪਣ੍ਡਿਤ ਲੋਕਨਿ ਸੇਹੋ ਸਮੂਹ ਲੇਖ੍ਯ ਰਾਖਬ ਛੋਡ਼ਿ ਦੇਲਨ੍ਹਿ। ਏਕਰ ਪਰਿਣਾਮ ਈ ਭੇਲ ਜੇ ਪਂ ਹਰਿਨਾਥ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ (ਧਰ੍ਮ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਮਹਾਨ ਜ੍ਞਾਤਾ) “ਸ੍ਮਰਤਿਸਾਰ” ਸਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਬਿਸ਼ਯਕ ਗ੍ਰਂਥਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਓ ਮਹਾਪਂਡਿਤਕ ਪਰਿਚਯਕ ਅਭਾਬਮੇ ਬਿਬਾਹ ਕਏ ਲੇਲ, ਸ੍ਬਜਨਮੇ ਅਨਧਿਕਾਰਮੇ ਅਪਨ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ ਪਿਤਯੌਤ ਭਾਇਕ ਦੌਹਿਤ੍ਰੀਮੇ। ਫਲਤ ਚੌਦਹਮ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀਕ ਤਰਤੀਯ ਦਸ਼ਕ ਹੋਇਤ-ਹੋਇਤ ਏਹਿ ਕੌਲਿਕ ਪਰਿਚਯਕੇਂ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਪਣ੍ਡਿਤਕ ਅਧੀਨ ਕਏ ਦੇਬਾਕ ਆਬਸ਼੍ਯਕਤਾਕ ਅਨੁਭਬ ਕਏਲ ਜੇ ਬਿਬਾਹਕ ਸਮਯ ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਏ ਸਕਥਿ। ਮਿਥਿਲਾਕ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸਿਂਹਦੇਬਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਸਂ ਮਿਥਿਲਾਕ ਪਣ੍ਡਿਤ ਲੋਕਨਿ ਸ਼ਾਕੇ ੧੨੪੮ ਤਦਨੁਸਾਰ ੧੩੨੬ ਈ. ਮੇ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਏਲਨ੍ਹਿ, ਜੇ “ਪਰਿਚਯ ਰਾਖਬ ਲੋਕਕੇਂ ਅਪਨਾ ਪਰ ਨਹਿ ਛੋਡ਼ਲ ਜਾਯ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ ਓਕਰਾ ਸਂਗਰਹਿਤ ਕਏ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਪਣ੍ਡਿਤਜਨਕ ਜਿਮ੍ਮਾ ਕਏ ਦੇਲ ਜਾਏ, ਓ ਈ ਰਾਜਕੀਯ ਏਕ ਗੋਟ ਬਿਭਾਗ ਬਨਾ ਦੇਲ ਜਾਏ, ਜਾਹਿਸਂ ਪਣ੍ਡਿਤ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਸਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਹੋਥਿ, ਸੈਹ ਸਂਗਰਹਿਤ ਪਰਿਚਯ ਰਾਖਥਿ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਬਿਬਾਹ ਤਖਨਹਿ ਸ੍ਥਿਰ ਹੋ ਜਖਨ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਪਂਡਿਤ (ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ) ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂਚਿ ਕਏ ਲਿਖਿਕ਽ ਦੇਥਿ, ਜੇ ਅਮੁਕ ਕਨ੍ਯਾ ਓ ਅਮੁਕ ਬਰ ‘ਸ੍ਬਜਨਾ’ ਨਹਿ ਛਥਿ। ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀਯਨਿਯਮਾਨੁਸਾਰ ਕਨ੍ਯਾਕ ਸਂਗ ਬਰਕੇਂ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਛਨ੍ਹਿ। ਇਯੈਹ ਪਤ੍ਰ ‘ਅਸ੍ਬਜਨ ਪਤ੍ਰ’ ਬਾ ‘ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਪਤ੍ਰ’ ਕਹੌਲਕ। ਆਇਯੋ ਕਨ੍ਯਾ ਬਰਕ ਬਿਬਾਹ ਪੂਰ੍ਬ ਅਧਿਕਾਰ ਜਂਚਾਏ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਪਤ੍ਰ ਲੇਬ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਬੂਝਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਂਧਮੇ ਇਏਹ ਸਭਸਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯਮ ਭੇਲ ਜੇ ਬਿਨੁ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਭੇਨੇ ਬਿਬਾਹ ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀਯ ਮਾਨਲ ਜਾਯਤ। ‘ਅਸ੍ਬਜਨ ਪਤ੍ਰ’ ਦੇਨਿਹਾਰ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਸਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਇਏਹ ਪਣ੍ਡਿਤ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਕਹਓਲਾਹ। ਸਂਗਰਹਿਤ ਪਰਿਚਯ ਜਾਹਿਮੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਨਬ ਜਨ੍ਮ ਓ ਬਿਬਾਹ ਜੋਡ਼ਲ ਜਾਯ ਲਾਗਲ ਸੇ ਭੇਲ ਪਞ੍ਜੀ। ਜਿਨਕਰ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਨਾਮ ਆਏਲ ਸੇ ਭੇਲਾਹ ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧ।
ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਿਸਿਂਹਦੇਬ ਓ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨ ਪਣ੍ਡਿਤਕ ਸਂਯੁਕ੍ਤ ਨਿਰ੍ਣਯ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਚੇਤਾ ਲੋਕਨਿਕ ਨਿਯੁਕ੍ਤ੍ਤਿ ਕਏ ਸਮਸ੍ਤ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਪਰਿਚਯ ਸਂਗਰਹਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ। ਪਰਿਚੇਤਾ ਲੋਕਨਿ ਘੁਮਿ-ਘੁਮਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਪਰਿਬਾਰਕ ਮੁਖ੍ਯ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਸਂ ਹੁਨਕ ਪਰਿਚਯ ਪੁਛਿ ਲਿਖਿ ਲੇਲ ਕਰਥਿ। ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਰੂਂਪੇ ਛਓ ਪੁਰੁਸ਼ਕ ਪਰਿਚਯ ਸਭ ਜਨੈਤ ਰਹਥਿ। ਕਿਛੁ ਗੋਟਾ ਏਹਿਸਂ ਬਹੁਤੋ ਅਧਿਕ ਪਰਿਚਯ ਜਨੈਤ ਰਹਥਿ। ਏਹਿਨਾ ਕਿਛੁ ਗੋਟਏ ਮਾਤ੍ਰ ਦੂ ਬਾ ਤੀਨ ਪੁਰੁਸ਼ਾਕ ਜ੍ਞਾਨ ਰਖੈਤ ਛਲਾਹ। ਜੇ ਜਤਬਾ ਜਨੈਤ ਰਹਥਿ ਹੁਨਕਾਸਂ ਓਤਬਹਿ ਸਂਗ੍ਰਹ ਕਏ ਹੁਨਕਰ ਪੂਰ੍ਬਜਕ ਬਾਸ-ਸ੍ਥਾਨ, ਗੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਬਰ ਤਥਾ ਹੁਨਕ ਬੇਦ ਓ ਸ਼ਾਖਾਕ ਸੂਚਨਾ ਲਿਖਿ ਲੇਲ ਜਾਇਤ ਰਹਏ। ਏਹਿ ਸਂਗ੍ਰਹਸਂ ਏਕਹਿ ਕੁਲਕ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਜੇ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਗ੍ਰਾਮਮੇ ਬਸੈਤ ਛਲਾਹ, ਤਕਰ ਪਰਿਚਯ ਏਕਤ੍ਰ ਭਏ ਗੇਲ। ਏਹਿ ਰੂਪੇਂ ਗੋਤ੍ਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਕੁਲਕ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਪਰਿਚਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਭਏ ਗੇਲ। ਏਹਿ ਪਰਿਚਯ ਸਂਕਲਨਕ ਸਮਯ ਸਭਸਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਮਾਨਲ ਗੇਲ ਬੀਜੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਓ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਕੇਂ। ਕਾਰਣ ਕੌਲਿਕ ਪਰਿਚਯਕ ਹੇਤੁ ਸਰ੍ਬਾਧਿਕ ਉਪਯੋਗੀ ਇਯੈਹ ਸੂਤ੍ਰ ਭੇਲ। ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਗਾਮਮੇ ਬਸੈਤ ਏਕਹਿ ਕੁਲਕ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਕ ਕੌਲਿਕ ਪਰਿਚਯ ਏਹਿ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਸਂਗਰਹਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ ਰਹਏ। ਏਹਿ ਕਾਰਣੇ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਅਨਿਬਾਰ੍ਯ ਰੂਪਸਂ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਭੇਲ ਅਛਿ। ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਂਧਕ ਸਮਯ ਜੇ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਜਤਏ ਬਸੈਤ ਰਹਥਿ ਸੇ ਹੁਨਕ ਭਾਬੀ ਸਂਤਾਨਕ ਗ੍ਰਾਮ ਕਹਾਓਲ ਓ ਪਰਿਚਯ ਲਿਖੌਨਿਹਾਰ ਅਪਨ ਪੂਰ੍ਬਜਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਬਾਸ ਸ੍ਥਾਨਕ ਜੇ ਨਾਮ ਕਹਲ ਸੇ ਓਹਿ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਕ ਮੂਲ ਭੇਲ। ਏਹਿਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਕੁਲਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਜ੍ਞਾਤ ਪੂਰ੍ਬਜ ਓਹਿ ਕੁਲਕ ਬੀਜੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਹਾਓਲ। ਏਕਰ ਪ੍ਰਮਾਣਮੇ ਏਕ ਗੋਟ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਖਲ ਜਾਏ ਸਕੈਤ ਅਛਿ। ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਗੋਤ੍ਰੀਯ ਏਕ ਮਹਾਕੁਲ ਜਕਰ ਚੌਹਤ੍ਤਰਿ ਸ਼ਾਖਾ ਮਿਥਿਲਾਮੇ ਅਨੁਬਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨ ਅਛਿ, ਸਂਗਰਹਿਤ ਪਰਿਚਯਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਮੂਲਤ ਮਾਣ੍ਡਰ ਗ੍ਰਾਮਕ ਬਾਸੀ ਸਿਦ੍ਧ ਭੇਲਾਹ। ਮੁਦਾ ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਂਧਸਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਨਹਿ, ਏਕਰ ਦੂ ਗੋਟ ਸ਼ਾਖਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਭਏ ਗੇਲ। ਏਕ ਮਂਗਰੌਨੀ ਗਾਮਕ ਆ ਦੋਸਰ ਗਢ਼-ਗਾਮਕ। ਅਤ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਆਦਿਅਹਿਸਂ ਮਾਣ੍ਡਰਕ ਸਂਗ-ਸਂਗ ਗਢ਼ ਓ ਮਂਗਰੌਨੀ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜੋਡ਼ਲ ਜਾਏ ਲਾਗਲ। ਮੁਦਾ ਉਪਲਬ੍ਧ ਪਰਿਚਯਕ ਆਧਾਰ ਪਰ ਦੁਨੂ ਏਕਹਿ ਕੁਲਕ ਦੂ ਸ਼ਾਖਾ ਸਿਦ੍ਧ ਭੇਲ। ਤਂਯ ਦੁਨੂ ਕੁਲਕ ਮੂਲ ਏਕਹਿ ਭੇਲ ਓ ਬੀਜੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੇਹੋ ਏਕਹਿ ਭੇਲਾਹ।
ਗੋਤ੍ਰ ਏਨਾ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ ਜੇ ਸਕਲ ਗੋਤ੍ਰਕ ਸਮਸ੍ਤ ਜਨ ਸਮੁਦਾਯ ਏਕਹਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਜ੍ਞਾਤ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ਕ ਬਂਸ਼ਜ ਥਿਕਾਹ। ਈਏਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਜ੍ਞਾਤ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਗੋਤ੍ਰ ਕਹਾਏ ਸੁਬਿਖ੍ਯਾਤ ਛਥਿ। ਸ਼੍ਰੀ ਏਮ.ਪੀ. ਚਿਂਤਾਲਾਲ ਰਾਬ ਮਹੋਦਯ ਚਾਰਿ ਹਜਾਰ ਗੋਤ੍ਰਕ ਸੂਚੀ ਤੈਯਾਰ ਕਏਨੇ ਛਥਿ। “ਅਮਰਕੋਸ਼”ਮੇ ਗੋਤ੍ਰਕ ਹੇਤੁ ਤੀਨ ਅਰ੍ਥ ਦੇਲ ਗੇਲ ਅਛਿ- ਪਰ੍ਬਤ, ਬਂਸ਼ ਆ ਨਾਮ। “ਬਾਚਸ੍ਪਤ੍ਯ” ਕੋਸ਼ਮੇ ਗੋਤ੍ਰਕ ਏਗਾਰਹ ਅਰ੍ਥ ਦੇਲ ਗੇਲ ਅਛਿ- ਪਰ੍ਬਤ, ਨਾਮ ,ਜ੍ਞਾਨ, ਜਂਗਲ,ਖੇਤ,ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ,ਸਂਘ,ਧਨ, ਮਾਰ੍ਗ, ਬਰਦ੍ਧਿ ਆ ਮੁਨਿ ਲੋਕਨਿਕ ਬਂਸ਼। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯਮੇ ਗੋਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਯ ਬਂਸ਼ ਬਾ ਪਿਤਾਕ ਨਾਮਕ ਲੇਲ ਭੇਲ ਅਛਿ। ਛਾਨ੍ਦੋਗ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (੪/੪) ਮੇ ਜੀਬਨ ਗੁਰੁ ਸਤ੍ਯਕਾਮਸਂ ਗੋਤ੍ਰ ਪੁਛੈਤ ਛਥਿ ਤਂ ਹੁਨਕ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸਤ੍ਯਕਾਮਕ ਕੁਲ ਅਥਬਾ ਪਿਤਾਕ ਨਾਮਸਂ ਛਨ੍ਹਿ। ਮੁਦਾ ਰਿਗਬੇਦਮੇ ਗੋਤ੍ਰਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਚਾਰਿ ਠਾਮ ਮੇਘ ਅਥਬਾ ਪਹਾਡ਼ਕ ਲੇਲ ਆ ਦੂ ਠਾਮ ਪਸ਼ੁ ਸਮੂਹ ਅਥਬਾ ਜਨਸਮੁਦਾਯ ਅਥਬਾ ਪਸ਼ੁ ਰਕ੍ਸ਼ਕ ਰੂਪਮੇ ਭੇਲ ਅਛਿ। ਅਂਤਤ ਬਂਸ਼ ਅਥਬਾ ਪਰਿਬਾਰਕ ਅਰ੍ਥਮੇ ਗੋਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਸ਼੍ਚਾਤਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਥਿਕ। ਬਂਸ਼ ਅਥਬਾ ਪਰਿਬਾਰਕ ਅਰ੍ਥਮੇ ਗੋਤ੍ਰਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਰ੍ਬਪ੍ਰਥਮ ਛਾਨ੍ਦੋਗ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦਮੇ ਭੇਲ ਅਛਿ।
ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸਮਾਜਮੇ ਗੋਤ੍ਰ ਬਂਸ਼-ਬੋਧਕ ਥੀਕ। ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਸਮਸ੍ਤ ਗੋਤ੍ਰ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਥੀਕ- ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਗੋਤ੍ਰ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਬਂਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਜ੍ਞਾਤ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ਕ ਨਾਮ ਥੀਕ। ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੇ ਸਭ ਮਿਲਾਏ ੨੦ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰ ਅਛਿ। ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੇ ਸਾਤ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰਕ ਕੁਲ ਬ੍ਯਬਸ੍ਥਿਤ, ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਓ ਬਹੁਸਂਖ੍ਯਕ ਅਛਿ। ਈ ਸਾਤ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰ ਥੀਕ- ੧. ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ
੨. ਬਤ੍ਸ ੩. ਕਾਸ਼੍ਯਪ ੪. ਸਾਬਰ੍ਣ ੫. ਪਰਾਸ਼ਰ ੬. ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ ੭. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ। ਸ਼ੇਸ਼ ੧੩ ਗੋਟ ਗੋਤ੍ਰ ਥੀਕ- ੧. ਗਰ੍ਗ ੨. ਕੌਸ਼ਿਕ
੩. ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼ ੪. ਕਰਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ ੫. ਗੌਤਮ ੬. ਮੌਦਗਲ੍ਯ ੭. ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ ੮. ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ ੯. ਉਪਮਨ੍ਯੁ ੧੦. ਕਪਿਲ ੧੧. ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ ੧੨. ਤਣ੍ਡਿ ੧੩. ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਗੋਤ੍ਰਮੇ ਕਤੌਕ ਮੂਲ ਅਛਿ। ਮਿਥਿਲਾਮੇ ੧੬੭ ਮੂਲਕ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਪਰਿਚਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਇਤ ਅਛਿ।ਕਤੈਕ ਮੂਲ ਏਹਨ ਅਛਿ, ਜੇ ਏਕਸਂ ਅਧਿਕ ਗੋਤ੍ਰਮੇ ਪਾਓਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ’ ਏਕਟਾ ਏਹਨੇ ਮੂਲ ਥਿਕ। ਏਹਿ ਮੂਲਕ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ- ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ,ਬਤ੍ਸ,ਕਾਸ਼੍ਯਪ,ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼,ਗੌਤਮ ਓ ਗਰ੍ਗ ਗੋਤ੍ਰਮੇ ਪਾਓਲ ਜਾਇਤ ਛਥਿ।
ਪ੍ਰਬਰ- ਪ੍ਰਬਰਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਬੈਦਿਕ ਯੁਗਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ ਓ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ ਨਾਮਕ ਇਸ਼੍ਟਿਮੇ ਭੇਟੈਤ ਅਛਿ। ਈ ਇਸ਼੍ਟਿ ਸਭ ਆਨ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਯਜ੍ਞਕ ਆਧਾਰ ਥੀਕ। ਅਤ ਏਹਿਮੇ ਪ੍ਰਬਰਕ ਪਾਠ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਏਹਿ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤਖਨਹਿ ਹੋਇਤ ਅਛਿ ਜਾਹਿ ਕ੍ਸ਼ਣ ਯਜ੍ਞਾਗ੍ਨਿ ਉਦ੍ਦਿਪ੍ਤ ਕਰਏਬਾਲੀ (ਸਾਮਧੇਨੀ) ਰਿਚਾਕ ਪਾਠਕ ਅਨਂਤਰ ਅਧ੍ਬਰ੍ਯੁ ਓਹਿ ਅਗ੍ਨਿ ਪਰ ਆਜ੍ਯ(ਘਰਤ) ਦੈਤ ਛਨ੍ਹਿ। ਏਕਰ ਨਿਹਿਤਾਰ੍ਥ ਅਛਿ ਜੇ ਪ੍ਰਬਰ, ਯਜ੍ਞਮੇ ਅਗ੍ਨਿਕੇਂ ਬਜਏਬਾਕ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਥੀਕ। ਪ੍ਰਬਰਕੇਂ ਬਾਦਮੇ ‘ਆਰ੍ਸ਼ੇਯ’ ਸੇਹੋ ਕਹਲ ਗੇਲ ਅਛਿ- ਜਕਰ ਅਰ੍ਥ ਥਿਕ ਰਿਸ਼ਿਸਂ ਸਂਬਂਧ ਰਾਖਏ ਬਲਾ (ਰਿਗ੍ਬੇਦ-੦੯/੯੭/੫੧)। ਸ਼ੋਨਕ ਰਿਸ਼ਿਕ ਸੁਬਿਖ੍ਯਾਤ ਪੂਰ੍ਬਜ ਲੋਕਨਿ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਬਰ ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ, ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਰਿਗਬੇਦਕ ਰਿਚਾਕ ਪ੍ਰਣੇਤਾ ਲੋਕਨਿ ਪ੍ਰਬਰ ਥਿਕਾਹ।ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਮਧ੍ਯ ੨ ਬਰ੍ਗਕ ਪ੍ਰਬਰ ਪਰਿਬਾਰ ਹੋਇਤ ਅਛਿ- ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਬਰ ਆ ਪਾਂਚ ਪ੍ਰਬਰ। ਜਾਹਿ ਗੋਤ੍ਰਕ ਤੀਨ ਗੋਟ ਪੂਰ੍ਬਜ ਰਿਗਬੇਦਕ ਸੂਕ੍ਤਿਕ ਰਚਨਾ ਕਏਲ ਸੇ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਬਰ ਆ ਜਾਹਿ ਗੋਤ੍ਰਕ ਪਾਂਚ ਗੋਟ ਪੂਰ੍ਬਜ ਲੋਕਨਿ ਰਿਗਬੇਦਕ ਸੂਕ੍ਤਕ ਰਚਨਾ ਕਏਲ ਸੇ ਪਾਂਚ ਪ੍ਰਬਰ ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ।
ਗੋਤ੍ਰ ਆ ਮੂਲ:-
੧.ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ- ਦਿਰ੍ਧੋਸ਼(ਦਿਘਬੇ), ਸਰਿਸਬ, ਮਹੁਆ, ਪਰ੍ਬਪਲ੍ਲੀ (ਪਬੌਲੀ), ਖਣ੍ਡਬਲਾ, ਗਂਗੋਲੀ, ਯਮੁਸ਼ਾਮ, ਕਰਿਅਨ, ਮੋਹਰੀ, ਸਝੁਆਲ, ਮਡ਼ਾਰ, ਪਣ੍ਡੋਲੀ, ਜਜਿਬਾਲ, ਦਹਿਭਤ, ਤਿਲਯ, ਮਾਹਬ, ਸਿਮ੍ਮੁਆਲ, ਸਿਂਹਾਸ਼੍ਰਮ, ਸੋਦਰਪੁਰ, ਕਡ਼ਰਿਯਾ, ਅਲ੍ਲਾਰਿ, ਹੋਇਯਾਰ, ਤਲ੍ਹਨਪੁਰ, ਪਰਿਸਰਾ, ਪਰਸਡ਼ਾ, ਬੀਰਨਾਮ, ਉਤ੍ਤਮਪੁਰ, ਕੋਦਰਿਯਾ, ਛਤਿਮਨ, ਬਰੇਬਾ, ਮਛੇਆਲ, ਗਂਗੌਰ, ਭਟੋਰ, ਬੁਧੌਰਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ, ਕੋਇਆਰ, ਕੇਰਹਿਬਾਰ, ਗਂਗੁਆਲ, ਘੋਸ਼ਿਯਾਮ, ਛਤੌਨੀ, ਭਿਗੁਆਲ, ਨਨੌਤੀ, ਤਪਨਪੁਰ।
੨.ਬਤ੍ਸ- ਪਲ੍ਲੀ(ਪਾਲੀ), ਹਰਿਅਮ੍ਬ, ਤਿਸੁਰੀ, ਰਾਉਢ਼, ਟਕਬਾਲ, ਘੁਸੌਤ, ਜਜਿਬਾਲ, ਪਹਦ੍ਦੀ, ਜਲ੍ਲਕੀ(ਜਾਲਯ), ਭਨ੍ਦਬਾਲ, ਕੋਇਯਾਰ, ਕੇਰਹਿਬਾਰ, ਨਨੌਰ, ਡਢ਼ਾਰ, ਕਰਮਹਾ, ਬੁਧਬਾਲ, ਮਡ਼ਾਰ, ਲਾਹੀ, ਸੌਨੀ, ਸਕੌਨਾ, ਫਨਨ੍ਦਹ, ਮੋਹਰੀ, ਬਂਠਬਾਲ, ਤਿਸਉਂਤ, ਬਰੁਆਲੀ, ਪਣ੍ਡੌਲੀ, ਬਹੇਰਾਢ਼ੀ, ਬਰੈਬਾ, ਅਲਯ, ਭਣ੍ਡਾਰਿਸਮਯ, ਬਭਨਿਯਾਮ, ਉਚਤਿ, ਤਪਨਪੁਰ, ਬਿਠੁਆਲ, ਨਰਬਾਲ, ਚਿਤ੍ਰਪਲ੍ਲੀ, ਜਰਹਟਿਯਾ,ਰਤਬਾਲ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ, ਸਰੌਨੀ।
੩.ਕਾਸ਼੍ਯਪ- ਓਇਨਿ, ਖੌਆਲ, ਸਂਕਰਾਢ਼ੀ, ਜਗਤਿ, ਦਰਿਹਰਾ, ਮਾਣ੍ਡਰ, ਬਲਿਯਾਸ, ਪਚਾਉਟ, ਕਟਾਇ, ਸਤਲਖਾ, ਪਣ੍ਡੁਆ, ਮਾਲਿਛ, ਮੇਰਨ੍ਦੀ, ਭਦੁਆਲ, ਪਕਲਿਯਾ, ਬੁਧਬਾਲ, ਪਿਭੂਯਾ, ਮੌਰੀ, ਭੂਤਹਰੀ, ਛਾਦਨ, ਬਿਸ੍ਫੀ, ਥਰਿਯਾ, ਦੋਸ੍ਤੀ, ਭਰੇਹਾ, ਕੁਸੁਮ੍ਬਾਲ, ਨਰਬਾਲ, ਲਗੁਰਦਹ।
੪.ਸਾਬਰ੍ਣ- ਸੋਨ੍ਦਪੁਰ, ਪਨਿਚੋਭ, ਬਰੇਬਾ, ਨਨ੍ਦੋਰ, ਮੇਰਨ੍ਦੀ।
੫.ਪਰਾਸ਼ਰ- ਨਰੌਨ, ਸੁਰਗਨ, ਸਕੁਰੀ, ਸੁਇਰੀ, ਸਮ੍ਮੂਆਲ, ਪਿਹਬਾਲ, ਨਦਾਮ, ਮਹੇਸ਼ਾਰਿ, ਸਕਰਹੋਨ, ਸੋਇਨਿ, ਤਿਲਯ, ਬਰੇਬਾ।
੬.ਭਾਰਦ੍ਬਾਜ- ਏਕਹਰਾ, ਬਿਲ੍ਬਪਞ੍ਚਕ (ਬੇਲੋਂਚ), ਦੇਯਾਮ, ਕਲਿਗਾਮ, ਭੂਤਹਰੀ, ਗੋਢ਼ਾਰ, ਗੋਧੂਲਿ।
੭. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ- ਕੁਜੌਲੀ, ਨਨੌਤੀ, ਜਲ੍ਲਕੀ, ਬਤਿਗਾਮ।
੮. ਅਲਾਮ੍ਬੁਕਾਕ੍ਸ਼- ਬਸਾਮ,ਕਟਾਇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ।
੯. ਗਰ੍ਗ- ਬਸਹਾ, ਬਸਾਮ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ, ਸੁਰੌਰ, ਬੁਧੌਰ, ਉਰੌਰ।
੧੦. ਕੌਸ਼ਿਕ- ਨਿਖੂਤਿ
੧੧. ਕਰਸ਼੍ਨਾਤ੍ਰੇਯ- ਲੋਹਨਾ, ਬੁਸਬਨ, ਪੋਦੌਨੀ।
੧੨. ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯ- ਰਤਬਾਲ, ਮਾਲਿਛ, ਦਿਰ੍ਘੌਸ਼, ਕਪਿਞ੍ਜਲ, ਜਲ੍ਲਕੀ।
੧੩. ਗੌਤਮ- ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ, ਉਂਤਿਮਪੁਰ, ਕੋਇਯਾਰ।
੧੪. ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ- ਕੋਥੁਆ।
੧੫. ਕੌਂਡਿਲ੍ਯ- ਏਕਹਰਾ, ਪਰੌਨ।
੧੬. ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ- ਦੇਬਹਾਰ।
੧੭.ਤਣ੍ਡਿ- ਕਟਾਈ।
੧੮.ਬਿਸ਼੍ਣੁਬਰਦ੍ਧਿ- ਬੁਸਬਨ।
੧੯.ਉਪਮਨ੍ਯੁ।
੨੦.ਕਪਿਲ।
ਮਿਥਿਲਾਧੀਸ਼ ਕਾਰ੍ਣਾਟ ਬਂਸ਼ੀਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਿਸਿਂਹਦੇਬ ਜੀ ਸਭਾਮੇ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਸਭ੍ਯ ਲੋਕਨਿਕ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਮਹਿਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ ਪਣ੍ਡੁਆ ਮੂਲਕ ਸਦੁਪਾਧ੍ਯਾਯ ਗੁਣਾਕਰ ਝਾਕੇਂ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਪਞ੍ਜੀ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਕ ਭਾਰ ਦੇਲਨ੍ਹਿ।

ਨਨ੍ਦੈਦ ਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸ਼ਸ਼ਿ ਸ਼ਾਕ ਬਰ੍ਸ਼ੇ (੧੦੧੯ ਸ਼ਾਕੇ) ਤਚ੍ਛ੍ਰਾਬਣਸ੍ਯ ਧਬਲੇ ਮੁਨਿਤਿਥ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ। ਸ੍ਬਾਤੀ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰ ਦਿਨੇ ਸੁਪੂਜਿਤ ਲਗ੍ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਨ੍ਯਦੇਬ ਨਰਪਤਿਰ੍ਢ਼ਧੀਤ ਬਾਸ੍ਤਂ॥੧॥ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾਨਾਨ੍ਦ ਪਤਿਰ੍ਬ੍ਬਭੂਬ ਨਰਪਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗਂਗਦੇਬੋ ਨਰਪਸ੍ਤਤ੍ ਸੂਨੂ(ਪੁਤ੍ਰ) ਨਰਸਿਂਹਦੇਬ ਬਿਜਯੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸਿਂਹ ਸੁਤ ਤਤ੍ ਸੂਨੂ ਖਲੂ ਰਾਮ ਸਿਂਹ ਬਿਜਯੀ ਭੂਪਾਲਬਂਤ ਸੁਤੋ ਜਾਤ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਸਿਂਹ ਦੇਬ ਨਰਪਤਿ ਕਾਰ੍ਣਾਟ ਚੂਡ਼ਾਮਣਿ ॥੨॥ ਸ਼੍ਰੀਮਂਤਂ ਗੁਣਬਨ੍ਤ ਮੁਤ੍ਤਮ ਕੁਲਸ੍ਨਾਯਾ ਬਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼ਯਂ ਸਞ੍ਜਾਤਾਨੁ ਗਬੇਸ਼ਣੋਤ੍ਸੁਕ ਯਾਤ ਸਰ੍ਬਾਨੁਬ੍ਯਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਚਾਤੁਰ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਂਕਰਤ੍ਬਾ ਚ੍ਚ੍ਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾਮਿਮਾਂ ਪਂਚਾਦਿਤ੍ਯਕੁਲਾਂਬਿਤਾ ਬਿਬਜਯਾ ਦਿਤ੍ਯੈ ਦਦੌ ਪਞ੍ਜਿਕਾਮ੍॥੩॥ਭੂਪਾਲਬਨਿ ਮੌਲਿ ਰਤ੍ਨ ਮੁਕੁਟੋਲਂਕਾਰ ਹਿਰਾਂਕੁਰ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸੋਜ੍ਬਾਲ ਯਟਾਲ ਭਾਲ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਲੀਲਞ੍ਚ ਚਞ੍ਚਲਸ੍ਤਬ ਸ਼ੋਭਾ ਭਾਜਿ ਗੁਣਾਕਰੇ ਗੁਣਬਤਾਂ ਮਾਨਨ੍ਦ ਕਨ੍ਦੋਦਰੇ ਦਰਸ਼੍ਟ੍ਬਾਤ੍ਮਾ ਹਰਿਸਿਂਹ ਦੇਬ ਨਰਪਤਿ ਪਾਣੌ ਦਦੌ ਪਞ੍ਜਿਕਾਮ॥੪॥ ਦਰਸ਼੍ਟ੍ਬਾ ਸਭਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਸਿਂਹਦੇਬ ਬਿਚਾਰ੍ਯ ਚਿਂਤੇ ਗੁਣਿਣੀ ਸਹਿਸ਼੍ਣੌ॥ ਗੁਣਾਕਰੇ ਮੈਥਿਲ ਬਂਸ਼ ਜਾਤੇ ਪਞ੍ਜੀ ਦਦੌ ਧਰ੍ਮ ਬਿਬੇਚਣਾਰ੍ਥਮ॥
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਆਠ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ ਕ੍ਰਮਬਦ੍ਧ ਛਥਿ ਆ ਯੋਗ੍ਯ ਏਬਮ੍ ਬਂਸ਼ਜ ਪਨ੍ਦ੍ਰਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ। ਪਾਂਜਿਕਕ ਸਂਖ੍ਯਾ ੧੮੫ ਅਛਿ, ਜਾਹਿਮੇ ੩੨ ਪਾਂਜਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਆ ੧੫੩ ਪਾਂਜਿ ਯੋਗ੍ਯ ਆ ਬਂਸ਼ਜਕ ਅਛਿ।
ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਕ ਬਰ੍ਤਮਾਨ ਸ੍ਬਰੂਪਕ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਰਾਜਾ ਹਰਸਿਂਹਦੇਬਕ ਕਾਲਮੇ ਸ਼ੁਰੂ ਭੇਲ। ਜ੍ਯੋਤਿਰੀਸ਼੍ਬਰ ਠਾਕੁਰਕ ਬਰ੍ਣ-ਰਤ੍ਨਾਕਰਮੇ ਹਰਸਿਂਹਦੇਬ ਨਾਯਕ ਆਕਿ ਰਾਜਾ ਛਲਾਹ।
ਆਇ ਕਾਲ੍ਹਿ ਪਞ੍ਜੀ-ਪ੍ਰਬਂਧ ਮਾਤ੍ਰ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਆ ਕਰ੍ਣ-ਕਾਯਸ੍ਥਕ ਮਧ੍ਯ ਬਿਦ੍ਯਮਾਨ ਅਛਿ। ਮੁਦਾ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਮੇ ਈ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ (ਗਂਧਬਰਿਯਾ ਰਾਜਪੂਤ) ਕੇਰ ਮਧ੍ਯ ਸੇਹੋ ਛਲ।
ਬਰ੍ਣਰਤ੍ਨਾਕਰਮੇ ੭੨ ਰਾਜਪੂਤ ਕੁਲਕ ਮਧ੍ਯ ੬੪ ਕੇਰ ਬਰ੍ਣਨ ਅਛਿ, ਜਾਹਿਮੇ ਬਏਸ ਆ ਪਮਾਰ ਦੋਹਰਾਓਲ ਅਛਿ। ਦੋਸਰ ਠਾਮ ੩੬ ਰਾਜਪੂਤ ਕੁਲਕ ਬਰ੍ਣਨ ਅਛਿ। ੨੦ ਟਾ ਨਾਮਕ ਪੂਰ੍ਬਹੁਮੇ ਚਰ੍ਚ ਅਛਿ। ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਕ ਲਿਖਨਾਬਲੀਮੇ, ਜੇ ਪ੍ਰਾਯ ਹੁਨਕਰ ਨੇਪਾਲ ਪ੍ਰਬਾਸਕ ਕ੍ਰਮਮੇ ਲਿਖਲ ਗੇਲ ਛਲ, ਚਨ੍ਦੇਲ ਆ ਚੌਹਾਨਕ ਬਰ੍ਣਨ ਅਛਿ। ਗਾਹਨਬਾਰ ਬਾ ਮਿਥਿਲਾਕ ਗਂਧਬਰਿਯਾ ਰਾਜਪੂਤਕ ਦੂ ਟਾ ਸ਼ਖਾ ਮਿਥਿਲਾਮੇ ਛਲ, ਭੀਠ ਭਗਬਾਨਪੁਰ ਆ ਪਂਚਮਹਲਾ(ਸਹਰ੍ਸਾ, ਪੂਰ੍ਣਿਯਾਂ)। ਗਂਧਬਰਿਯਾ,ਪਮਾਰ,ਬਿਸ਼ੇਬਾਰ,ਕਂਚਿਬਾਲ, ਚੌਹਾਨ ਆਦਿ ਮਿਥਿਲਾਕ ਮਹਤ੍ਤ੍ਬਪੂਰ੍ਣ ਰਾਜਪੂਤ ਮੇ। ਮੁਦਾ ਗਂਧਬਰਿਯਾ ਮਿਥਿਲਾਮੇ ਮਹਤ੍ਤ੍ਬਪੂਰ੍ਣ ਮੇ ਆ ਏਖਨਹੁ ਮਧੁਬਨੀਸਂ ਸਹਰਸਾ-ਪੂਰ੍ਣਿਯਾਂ ਧਰਿ ਛਥਿ।
ਬਰ੍ਣਰਤ੍ਨਾਕਰਕ ਰਾਜਪੂਤ ਕੁਲਬਰ੍ਣਨਕ ਨਿਮ੍ਨ ਲਗਭਗ ੬੨ ਟਾ ਕੁਲ ਅਛਿ। ਸੋਮਬਂਸ਼,ਸੂਰ੍ਯਬਂਸ਼, ਡੋਡਾ, ਚੌਸੀ, ਚੋਲਾ, ਸੇਨ, ਪਾਲ, ਯਾਦਬ, ਪਾਮਾਰ, ਨਨ੍ਦ, ਨਿਕੁਮ੍ਭ, ਪੁਸ਼੍ਪਭੂਤਿ, ਸ਼੍ਰਿਂਗਾਰ, ਅਰਹਾਨ, ਗੁਪਝਰਝਾਰ, ਸੁਰੁਕਿ, ਸ਼ਿਖਰ, ਬਾਯੇਕਬਾਰ, ਗਾਨ੍ਹਬਾਰ,ਸੁਰਬਾਰ, ਮੇਦਾ, ਮਹਾਰ, ਬਾਤ, ਕੂਲ, ਕਛਬਾਹ, ਬਾਯੇਸ਼, ਕਰਮ੍ਬਾ, ਹੇਯਾਨਾ, ਛੇਬਾਰਕ, ਛੁਰਿਯਿਜ, ਭੋਨ੍ਡ, ਭੀਮ, ਬਿਨ੍ਹਾ, ਪੁਨ੍ਡੀਰਯਨ, ਚੌਹਾਨ, ਛਿਨ੍ਦ, ਛਿਕੋਰ, ਚਨ੍ਦੇਲ, ਚਨੁਕੀ, ਕਂਚਿਬਾਲ, ਰਾਨ੍ਚਕਾਨ੍ਟ, ਮੁਂਡੌਟ, ਬਿਕੌਤ, ਗੁਲਹੌਤ, ਚਾਂਗਲ, ਛਹੇਲਾ, ਭਾਟੀ, ਮਨਦਤ੍ਤਾ, ਸਿਂਹਬੀਰਭਾਹ੍ਮਾ, ਖਾਤੀ,ਰਘੁਬਂਸ਼, ਪਨਿਹਾਰ, ਸੁਰਭਾਂਚ, ਗੁਮਾਤ, ਗਾਂਧਾਰ, ਬਰ੍ਧਨ, ਬਹ੍ਹੋਮ, ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਠ, ਗੁਟਿਯਾ, ਭਾਦ੍ਰ, ਖੁਰਸਾਮ, ਬਹਤ੍ਤਰੀ ਆਦਿ। ਏਖਨੋ ਗਂਗਾ ਦਿਯਾਰਾਮੇ ਰਾਜਪੂਤ ਆ ਯਾਦਬ ਦੁਨੂਕ ਮਧ੍ਯ ‘ਬਨੌਤ’ ਹੋਇਤ ਛਥਿ ਆ ਦੁਨੂਮੇ ਬਹੁਤ ਘਨਿਸ਼੍ਠਤਾ ਅਛਿ। ਆਇ ਕਾਲ੍ਹਿ ਰਾਜਪੂਤ ਮਧ੍ਯ ਪਞ੍ਜੀ ਬਿਲੁਪ੍ਤ ਅਛਿ, ਮੁਦਾ ਤਕਰ ਨਿਬਾਰਣ ਓ ਸਭ ਗਾਮਕੇਂ ਬਾਰਿ (ਬਿਬਾਹਕ ਲੇਲ) ਕਰੈਤ ਛਥਿ, ਜੇਨਾ ਦਾਦਾਕ ਮਾਤਰਕਕ ਗਾਮ ਛੋਡ਼ਿ ਕ਽ ਬਿਬਾਹ ਕਰਬ।
ਪਰ੍ਬਤਮੇ ਰਹਨਿਹਾਰ ਆ ਬਨਮੇ ਰਹਨਿਹਾਰਕ ਬਰ੍ਣਨ ਸੇਹੋ ਅਛਿ ਬਰ੍ਣ ਰਤ੍ਨਾਕਰਮੇ। ਜਨਕ ਰਾਜਾਕ ਬਿਰੁਦ ਜਨ (ਕਬੀਲਾ) ਸਂ ਬਨਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਤ ਅਛਿ।
ਪਹਿਨੇ ਸਭ ਕ੍ਯੋ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਪੁਰਖਾਕ ਆ ਬੈਬਾਹਿਕ ਸਂਬਂਧਕ ਲੇਖਾ ਸ੍ਬਯਂ ਰਖੈਤ ਰਹਥਿ। ਹਰਸਿਂਹਦੇਬਜੀ ਏਹਿ ਹੇਤੁ ਏਕ ਗੋਟ ਸਂਸ੍ਥਾਕ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਕਲਨ੍ਹਿ। ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਹੇਤੁ ਗੁਣਾਕਰ ਝਾ, ਕਰ੍ਣ ਕਾਯਸ੍ਥਕ ਲੇਲ ਸ਼ਂਕਰਦਤ੍ਤ, ਆ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਕ ਹੇਤੁ ਬਿਜਯਦਤ੍ਤ ਏਹਿ ਹੇਤੁ ਪ੍ਰਥਮਤਯਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤ੍ਤ ਭੇਲਾਹ। ਹਰਸਿਂਹਦੇਬਕ ਪਞ੍ਜੀ ਬੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਆਧਾਰ ਬਲਾ ਛਲ ਆ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਰੂਪੇਂ ਬਂਸ਼ਾਬਲੀ ਪਰਿਚਯ ਛਲ। ਸਭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਯਸ੍ਥ ਆ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਜਾਤਿਕ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਬਰਾਬਰ ਛਲਾਹ। ਮੁਦਾ ਮਹਾਰਾਜ ਮਾਧਬ ਸਿਂਹਕ ਸਮਯਮੇ ਸ਼ਾਖਾ ਪਞ੍ਜੀਕ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਭੇਲ ਆ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਆਦਿ ਬਿਭਾਜਨ ਆ ਕ੍ਰਮਾਨੁਸਾਰੇ ਛੋਟ-ਪੈਘਕ ਆ ਓਹਿਸਂ ਉਪਜਲ ਸਾਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤਿਕ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਭੇਲ।
ਕਰ੍ਣ ਕਾਯਸ੍ਥਮੇ ਏਕੇਟਾ ਗੋਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਅਛਿ। ਮਾਤ੍ਰ ਮੂਲਕ ਅਨੁਸਾਰੇਂ ਉਤੇਢ਼ ਹੋਇਤ ਅਛਿ, ਮਧ੍ਯਮ ਦਰ੍ਜਾਕ ਗਰਹਸ੍ਥ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।
ਮੂਲਸਂ ਗੋਤ੍ਰਕ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤ ਪਤਾ ਚਲਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਕਿਛੁ ਅਪਬਾਦੋ ਛੈਕ। ਜੇਨਾ: ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ ਮੂਲ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ/ਗੌਤਮ/ਬਤ੍ਸ/ਬਸ਼ਿਸ਼੍ਠ।(੭ਟਾ)
ਕਰਮਹਾ- ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯ (ਗਾਉਲ ਸ਼ਾਖਾ)/ ਬਾਕੀ ਸਭ ਬਤ੍ਸ ਗੋਤ੍ਰੀ।ਦੁਨੂ ਕਰਮਹਾਮੇ ਬਿਬਾਹ ਸਂਭਬ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਲੋਕਨਿਕੇਂ ਪੁਬਾਰਿਪਾਰ ਆ ਸ਼ੇਸ਼ਕੇਂ ਪਛਬਾਰਿਪਾਰ ਸੇਹੋ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਕ ਪਾਂਜਿ ਚੌਗਾਲਾ(ਸ਼੍ਰੇਣੀ) ਮੇ ਬਿਭਕ੍ਤ੍ਤ ਅਛਿ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਪਾਂਜਿਕੇਂ ਲੌਕਿਤ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਕੁਲ ੮ ਟਾ ਚੌਗੋਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਛਿ।੩੨ ਟਾ ਪਾਂਜਿ ਅਛਿ। ਪਾਂਜਿ ਆ ਪਾਨਿ ਅਧੋਗਾਮੀ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਨਿਮ੍ਨ ਕੁਲਮੇ ਬਿਬਾਹ ਸਂਬਂਧਕ ਕਾਰਣੇ ਸਮਯ ਬੀਤਲਾ ਪਰ ਉਚ੍ਚਾਦਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੋਇਤ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆ ਦ੍ਬਿਤੀਯ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਾਹਿ ਕਾਰਣਸਂ ਸਮਾਪ੍ਤ ਭ਽ ਗੇਲ ਅਛਿ।
ਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਪਛਬਾਰਿਪਾਰ ਕਹਬੈਤ ਛਥਿ। ਏਹਿ ਮੇ ੧੫ ਗੋਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਛਿ।੧੫੩ ਟਾ ਪਞ੍ਜੀ ਅਛਿ। ਏਕਰਾ ਨਾਮਸਂ ਜੇਨਾ ਨਰਪਤਿ ਝਾ ਪਾਂਜਿ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਂਬੋਧਿਤ ਕਏਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।ਪਛਬਾਰਿਪਾਰਹੁਮੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਮਹਾਦੇਬ ਝਾ ਸਂ ਉਪਰਕਾ ਪਾਂਜਿ ਅਨੁਪਲਬ੍ਧ ਜਕਾਂ ਭਏ ਗੇਲ ਅਛਿ।
ਕਾਲਕ ਪ੍ਰਭਾਬੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਲੋਕਨਿਮੇ ਪਞ੍ਜੀ ਸਮਾਪ੍ਤ ਭਏ ਗੇਲ ਆ ਤਾਹਿ ਦ੍ਬਾਰੇ ਹੁਨਕਾ ਲੋਕਨਿਮੇ ਪੂਰਾ ਗਾਮੇਕੇਂ ਛੋਡ਼ਿ ਦੇਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ, ਜਾਹਿਸਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤਮੇ ਭਾਙਠ ਨਹਿ ਹੋਏ।
ਪਞ੍ਜੀ-ਪੁਸ੍ਤਕਕ ਰਕ੍ਸ਼ਣਕ ਹੇਤੁ ਏਕਟਾ ਸ਼੍ਲੋਕ ਅਛਿ- ਜਲਾਤ੍ ਰਕ੍ਸ਼ ਤੈਲਾਤ੍ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਸ੍ਥੂਲ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ਮਾਨੇ ਪੁਸ੍ਤਕਕੇਂ ਜਲਸਂ ਤੇਲਸਂ ਆ ਸ੍ਥੂਲ ਬਨ੍ਧਨਸਂ ਬਚਾਊ।ਸਂਗਹਿ ਸੂਰ੍ਯ ਜਖਨ ਸਿਂਹ ਰਾਸ਼ਿਮੇ (ਮੋਟਾ-ਮੋਟੀ ੧੬ ਅਗਸ੍ਤ ਸਂ ੧੫ ਸਿਤਮ੍ਬਰ ਧਰਿ) ਰਹਏ ਤਖਨ ਏਕਰਾ ਸੁਖਾਊ- ਏਹਿ ਸਮਯਮੇ ਸਭਸਂ ਬੇਸ਼ੀ ਕਡ਼ਗਰ ਰੌਦ ਰਹੈਤ ਅਛਿ।
ਉਤੇਢ- ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਲਿਖਬਾਸਂ ਪਹਿਨੇ ਬਰ ਓ ਕਨ੍ਯਾ ਪਕ੍ਸ਼ਕ ਅਧਿਕਾਰ ਤਾਕਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।ਕਨ੍ਯਾਕ ਬਿਬਾਹਕ ੫-੧੦ ਬਰ੍ਸ਼ ਪੂਰ੍ਬ ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਸਂ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਲਾ ਬਨਬੈਤ ਛਥਿ, ਜਾਹਿਮੇ ਸਂਭਾਬਿਤ ਆ ਉਪਲਬ੍ਧ ਬਰਕ ਸੂਚੀ ਰਹੈਤ ਛੈਕ। ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਏਹਿ ਹੇਤੁ ਉਤੇਢ ਬਨਬੈਤ ਛਥਿ।ਬਰ ਕਨ੍ਯਾ ਦੁਨੂ ਪਕ੍ਸ਼ਕ ਪਿਤਰ ਕੁਲਕ ੬ ਪੁਸ੍ਤ ਆ ਮਾਤਰਕੁਲਕ ੫ ਪੁਰਖਾਕ ਯਾਬਤੋ ਪਰਿਚਯ ਦੇਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਯਾਬਤੋ ਪਰਿਚਯਕ ਅਰ੍ਥ ਭੇਲ ੩੨ ਮੂਲਕ ਉਤੇਢ਼ ਜੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤਕਬਾਮੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨੀਯ ਥੀਕ। ਕੋਨੋ ਕਨ੍ਯਾ ਬਾ ਬਰ ਮਾਤਰ ਬਾ ਪਿਤਰ ਪੁਰਖਾ ਕੁਲਮੇ ੧੬ ਬ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤਿਸਂ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਰਹੈਤ ਛਥਿ। ਏਹਿ ੧੬ ਮੇ ਸਂ ੧੬ ਬਾ ਏਕੋ ਬ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤਿ ਬਰਕ ਪਿਤਰਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਕ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਾ ਅਓਥਿਨ੍ਹ ਤਂ ਓਹਿ ਕਨ੍ਯਾ ਬਰਕ ਮਧ੍ਯ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹਿ ਹੋਏਤ।ਜ੍ਯੋਂ ਓ ੧੬ ਬ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤਿ ਬਾ ਏਕੋ ਬ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤਿ ਮਾਤਰ ਪਕ੍ਸ਼ (ਬਰਕ) ਮੇ ਅਓਥਿਨ੍ਹ ਤਂ ਅਧਿਕਾਰ ਭਏ ਜਾਯਤ।
ਮੁਦਾ ਏਹਿਮੇ ਈ ਸੇਹੋ ਦੇਖਬਾਕ ਥੀਕ ਜੇ ਬਰ ਕਨ੍ਯਾ ਸਮਾਨ ਗੋਤ੍ਰ ਆ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਬਰਕ ਨਹਿ ਹੋਥਿ। ਈ ਸੇਹੋ ਦੇਖਏ ਪਡ਼ਤ ਜੇ ਕਨ੍ਯਾ ਬਰਕ ਬਿਮਾਤਾਕ ਭਾਇਕ ਸਨ੍ਤਾਨ ਨਹਿ ਹੋਏ।
ਪਞ੍ਜੀ ਸਾਤ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਹੋਇਤ ਆਛਿ-ਮੂਲ,ਸ਼ਾਖਾ,ਗੋਤ੍ਰ,ਪਤ੍ਰ,ਦੂਸ਼ਣ ਉਤੇਢ਼ ਆ ਅਸ੍ਬਾਜਨ੍ਯਪਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ।
ਦਰਭਂਗਾ ਨਰੇਸ਼ ਮਾਧਬ ਸਿਂਹ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਯਨ ਪੁਸ੍ਤਕਕ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਲਨ੍ਹਿ।ਏਹਿਸਂ ਪਹਿਨੇ ਮੂਲ ਪਞ੍ਜੀ ਸਭਕ ਸਮਾਨ ਰੂਪੇਂ ਬਨੈਤ ਛਲ। ਆਬ ਸੋਤਿ, ਜੋਗ ਆ ਪਞ੍ਜੀਬਦ੍ਧਕ ਹੇਤੁ ਫਰਾਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪਞ੍ਜੀ ਬਨਾਓਲ ਜਾਏ ਲਾਗਲ।
ਗੋਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਸਭ ਗੋਤ੍ਰ ਆ ਤਕਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਲ ਰਹੈਤ ਅਛਿ।
ਪਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ ਲਗਭਗ ੫੦੦ ਬਰ੍ਸ਼ ਪੂਰ੍ਬਸਂ ਪ੍ਰਚਲਨਮੇ ਅਛਿ। ਏਹਿਮੇ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਰਹਏ ਲਾਗਲ।
ਦੂਸ਼ਣ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਬਂਸ਼ਮੇ ਆਏਲ ਕ੍ਸ਼ਰਣਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਰਹੈਤ ਅਛਿ। ਬਹੁਤ ਬਾਦਮੇ ਏਕਰ ਚਰ੍ਚ ਸਂਭਬ ਹੋਇਤ ਅਛਿ, ਜਾਹਿਸਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ ਬਂਸ਼ ਏਕਰ ਦੁਸ਼੍ਪਰਿਣਾਮਸਂ ਬਾਂਚਲ ਰਹਏ।
ਉਤੇਢ਼ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਸਪਿਣ੍ਡਕ ਨਿਬਰਤ੍ਤਿਕ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਇਤ ਅਛਿ- ਛਹ ਪੁਰਖਾਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਮਾਤ੍ਰ ਰਸਾਢ਼-ਅਰਰਿਯਾਕ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਣਕਕ ਨਾਮਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਭੇਟੈਤ ਅਛਿ।
ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਰ੍ਣਯ:-
ਨਿਯਮ ੧. ਕੋਨੋ ਕਨ੍ਯਾ ਬਾ ਬਰ ਅਪਨ ੧੬ ਪੁਰੁਸ਼ਾ (ਪਿਤਰਕੁਲ ਆ ਮਾਤਰਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇਂ) ਸਂ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਰਹੈਤ ਛਥਿ- ਜਿਨਕਾ ਛਠਿ ਕਹਲ ਜਾਇਤ ਛਨ੍ਹਿ।
ਏਹਿ ਛਠਿਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ ਨਿਮ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰਸਂ ਹੋਇਤ ਅਛਿ।
੧. ਕਨ੍ਯਾਕ (ਬਰਦ੍ਧ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ) ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਕ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਥਮ ਛਠਿ
੨. ਕਨ੍ਯਾਕ (ਬਰਦ੍ਧ ਪਿਤਾਮਹਕ ਸ੍ਬਸੁਰ) ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਕ ਮਾਤਾਮਹ ਦ੍ਬਿਤੀਯ ਛਠਿ
੩. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਪਿਤਾ ਤਰਤੀਯ ਛਠਿ
੪. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਸ੍ਬਸੁਰ ਚਤੁਰ੍ਥ ਛਠਿ
੫. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਪਞ੍ਚਮ ਛਠਿ
੬. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਮਾਤਾਮਹ ਛਠਮ ਛਠਿ
੭. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਸਾਤਮ ਛਠਿ
੮. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹੀਕ ਮਾਤਰਮਾਤਾਮਹ ਆਠਮ ਛਠਿ
੯. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨਬਮ ਛਠਿ
੧੦. ਕਨ੍ਯਾਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਕ ਮਾਤਾਮਹ ਦਸਮ ਛਠਿ
੧੧. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਏਗਾਰਹਮ ਛਠਿ
੧੨. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਮਾਤਰਮਾਤਾਮਹ ਬਾਰਹਮ ਛਠਿ
੧੩. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਤੇਰਹਮ ਛਠਿ
੧੪. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪਿਤਰ ਮਾਤਾਮਹ ਚੌਦਹਮ ਛਠਿ
੧੫. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਪਨ੍ਦ੍ਰਹਮ ਛਠਿ
੧੬. ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਮਾਤਰ ਮਾਤਾਮਹ ਸੋਲਹਮ ਛਠਿ

ਉਪਰੋਕ੍ਤ੍ਤ ਸਮਸ੍ਤ ਛਠਿਕ ਸਮਾਨ ਮਹਤ੍ਬ ਅਛਿ। ਏਹਿਮੇ ਸਂ ਕੋਨੋ ਛਠਿ ਬਰਕ ਪਿਤਰ ਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਅਏਲਾ ਪਰ ਉਕ੍ਤ੍ਤ ਬਰ ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਧ੍ਯ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹਿ ਹੋਏਤ। ਓ ਛਠਿ ਯਦਿ ਬਰਕ ਮਾਤਰਕੁਲਮੇ ਅਬੈਤ ਛਥਿ ਤਂ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਏਤ।ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਨਿਯਮ ਸਮਾਨ ਰੂਪੇਂ ਬਰ ਓ ਕਨ੍ਯਾਪਰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਜਹਿਨਾ ਬਰਕ ਲੇਲ ਕਹਲ ਗੇਲ ਜੇ ਮਾਤਰਤ ਪਂਚਮੀ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਬਾ ਪਿਤਰਤ ਸਪ੍ਤਮੀ ਭਜੇਤ ਤਹਿਨਾ ਕਨ੍ਯਾ ਲੇਲ ਕਹਲ ਗੇਲ ਜੇ ਅਸਪਿਣ੍ਡਾ ਚ ਯਾ ਮਾਤੁ – ਅਸਪਿਣ੍ਡਾ ਚ ਯਾ ਪਿਤੁ ਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦ੍ਬਿਜਾਤੀਨਾਂ ਦਾਰ ਕਰ੍ਮਣਿ ਮੈਥੁਨੇ।

ਨਿਯਮ੨. ਬਰ ਕਨ੍ਯਾਕ ਗੋਤ੍ਰ ਏਕ ਨਹਿ ਹੋਏ।
ਨਿਯਮ ੩. ਬਰ ਕਨ੍ਯਾਕ ਪ੍ਰਬਰ ਏਕ ਨਹਿ ਹੋਏ।
ਨਿਯਮ ੪. ਬਰਕ ਬਿਮਾਤਾਕ ਭਾਯਕ ਸਨ੍ਤਾਨ ਕਨ੍ਯਾ ਨਹਿ ਹੋਏ।
ਮਾਤਰਤ ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤਬਾ ਪਿਤਰਤ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਭਜੇਤ੍- ਮਨੁਸ੍ਮਰਤਿ
ਅਸਪਿਣ੍ਡਾਚ ਯਾ ਮਾਤੁ ਅਸਪਿਣ੍ਡਾ ਚ ਯਾ ਪਿਤੁ ਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦ੍ਬਿਜਾਤੀਨਾਂ ਦਾਰ ਕਰ੍ਮਣਿ ਮੈਥੁਨੇ।
ਪਞ੍ਚਮਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਮਾਤ੍ ਉਰ੍ਧ੍ਬਂ ਮਾਤਰਤ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ।
ਸਪਿਣ੍ਡਾ ਨਿਬਰ੍ਤੇਤ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਬ੍ਯਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਮ੍।
ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਸ਼੍ਲੋਕਕ ਅਰ੍ਥ ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇ ਅਛਿ-
*ਬਰਕ ਮਾਤਰਕੁਲਕ ਪੁਰੁਸ਼ਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਪਾਂਚਮ ਪੀਢ਼ੀ ਧਰਿਕ ਸਨ੍ਤਾਨ ਨਹਿ ਹੋਥਿ।ਬਰਕ ਪਿਤਰਕੁਲਕ ਸਾਤਮ ਪੀਢ਼ੀ (ਸਂਸ਼ੋਧਿਤ ਰੂਪੇਂ ਛ ਪੀਢ਼ੀ) ਧਰਿਕ ਸਨ੍ਤਾਨ ਨਹਿ ਹੋਥਿ।
*ਜੇ ਕਨ੍ਯਾ ਬਰਕ ਮਾਤਰ ਕੁਲ ਓ ਪਿਤਰਕੁਲਕ ਸਪਿਣ੍ਡ ਨਹਿ ਹੋਥਿ ਸੇ ਦ੍ਬਿਜਾਤਿ ਬਰਕ ਹੇਤੁ ਉਦ੍ਬਾਹ ਕਰ੍ਮਕ ਲੇਲ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ।
*ਮਾਤਰਕੁਲਮੇ ਪਾਂਚ ਆ ਪਿਤਰਕੁਲਮੇ ਸਾਤ ਪੀਢ਼ੀ ਧਰਿ ਸਪਿਣ੍ਡ ਰਹੈਛ।ਪਰਞ੍ਚ ਮ.ਮ.ਮਹਾਰਾਜ ਮਹੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਪਿਤਰਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਸਾਤਮ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਬਿਬਾਹਕ ਹੇਤੁਏਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਮਾਨਲਨ੍ਹਿ ਆ ਹੁਨਕ ਦੇਲ ਬ੍ਯਬਸ੍ਥਾ ਸਮਾਜਕੇਂ ਮਾਨ੍ਯ ਭੇਲ।
ਕੋਨੋ ਕਨ੍ਯਾਕ ਛਠਿਕ ਅਨ੍ਬੇਸ਼ਣ ਹੇਤੁ ੩੨ ਮੂਲਕ ਉਤੇਢ ਬਨਾਬਏ ਪਡ਼ੈਤ ਛੈਕ। ਤਾਹਿਮੇ ਸਰ੍ਬਪ੍ਰਥਮ ਉਤੇਢ਼ਕ ਬਾਮ ਭਾਗਮੇ ਕਨ੍ਯਾਕ ਗ੍ਰਾਮ, ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮ ਲਿਖਲ ਜਾਇਤ ਛੈਕ। ਤਹਿਸਂ ਅਬ੍ਯਬਹਿਤ ਦਹਿਨ ਭਾਗਮੇ ਮੂਲ ਆ ਤਕਰ ਨੀਚਾਂ ਕਨ੍ਯਾਕ ਅਤਿ ਬਰਦ੍ਧ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਬਰਦ੍ਧ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਬਰਦ੍ਧ ਪਿਤਾਮਹ, ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਪਿਤਾਮਹ ਆ ਤਖਨ ਪਿਤਾਕ ਨਾਮੋਲ੍ਲੇਖ ਅਬਰੋਹੀ ਕ੍ਰਮਸਂ ਲਿਖਲ ਜਾਇਤ ਛੈਕ। ਏਹਿ ਮਧ੍ਯ ਬਰਦ੍ਧ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਪਹਿਲ ਛਠਿ ਕਹਓਤਾਹ, ਜਨਿਕਾਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਪਡ਼ੈਤ ਛੈਕ। ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਉਦਾਹਰਣਮੇ ਕਰਮਹਾ ਮੂਲਕ ਬੇਹਟ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਬਿਟ੍ਠੋ ਗ੍ਰਾਮਬਾਸੀ (ਦਰਭਂਗਾ) ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾਕ ਪੌਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾਕ ਪੁਤ੍ਰੀ ਭੌਰ ਗ੍ਰਾਮਬਾਸੀ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਮੂਲਕ ਭੌਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰਕ ਦੌਹਿਤ੍ਰੀ- ਧਰਮਪੁਰ ਦਰਭਂਗਾ- ਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਰਿਹਰਾ ਮੂਲਕ ਰਤੌਲੀ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਲੋਹਨਾਬਾਸੀ ਗੋਪੀਨਨ੍ਦ ਝਾਕ ਪੌਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਸ਼੍ਣਾਨਨ੍ਦ ਝਾਕ ਬਾਲਕ ਕਰਮਹਾ ਮੂਲਕ ਬੇਹਟ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਕ ਬਿਟ੍ਠੋ ਨਿਬਾਸੀ ਕਨ੍ਹੈਯ੍ਯਾ ਝਾਕ ਦੌਹਿਤ੍ਰਸਂ ਜਂਚਬਾਕ ਅਛਿ।
ਪ੍ਰਥਮ ਛਠਿ- ਕਰਮਹਾ ਬੇਹਟ ਮੂਲਕ ਸ਼ਂਕਰਦਤ੍ਤ ਸੁਤ ਬਿਸ਼੍ਬਨਾਥ ਭੇਲਾਹ- ੧.ਹੁਨਕ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਧਾਨਾਥ, ੨.ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰ ਕਨ੍ਟਿਰ ਪ੍ਰ. ਰੇਬਤੀਨਾਥ, ੩.ਹੁਨਕ ਬਾਲਕ-ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ, ੪.ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ, ੫.ਆ ਹੁਨਕ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕਨ੍ਯਾ ੬.ਅਸ੍ਤੁ, ਬਿਸ਼੍ਬਨਾਥ ਝਾ ਪਹਿਲ ਛਠਿ।
ਦ੍ਬਿਤੀਯ ਛਠਿ-ਬਰਦ੍ਧ ਪਿਤਾਮਹ ਰਾਧਾਨਾਥ ਝਾਕ ਸ਼੍ਬਸੁਰ ਮਾਡ਼ਰਿ ਬਲਿਯਾਸ ਮੂਲਕ ਇਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ ਝਾਕ ਬਾਲਕ ਧਨਪਤਿ ਝਾ ਹੋਏਤਾਹ ਸੇ ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇ ਗਣਨਾ – ਧਨਪਤਿ-=੧, ਜਮਾਯ = ਰਾਧਾਨਾਥ = ੨, ਤਨਿਕ ਬਾਲਕ ਕਂਟੀਰ=੩ ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ = ੪, ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ-੫, ਕਨ੍ਯਾ = ੬
ਤਰਤੀਯ ਛਠਿ-ਕਨ੍ਯਾਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਕ ਸ਼੍ਬਸੁਰਕ – ਜੇਨਾ ਮਾਣ੍ਡਰ ਮੂਲਕ ਸਿਹੌਲੀ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ੧.ਰਘੁਬਰ ਝਾ ਪੁਤ੍ਰ ੨.ਫੇਕੂ ਝਾ ਤਨਿਕ ਜਮਾਏ ੩.ਕਂਟੀਰ ਝਾ, ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰ ੪.ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾ ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰ ੫.ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ ੬.ਕਨ੍ਯਾ। ਏਹਿ ਮਧ੍ਯ ਮਾਣ੍ਡਰ ਸਿਹੌਲੀ ਰਘੁਬਰ ਝਾਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਿ ਛਥਿ।
ਚਾਰਿਮ ਛਠਿ- ਫੇਕੂ ਝਾਕ ਸ਼੍ਬਸੁਰ- ਪਾਲੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਮੂਲਕ ਹਰ੍ਸ਼ੀ ਝਾ, ਯਥਾ (੧) ਹਰ੍ਸ਼ੀ ਝਾ- (੨)ਜਾਮਾਤਾ-ਫੇਕੂ ਝਾ (੩) ਜਾਮਾਤਾ ਕਂਟੀਰ ਝਾ (੪)ਪੁਤ੍ਰ-ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ (੬) ਕਨ੍ਯਾ। ਏਹਿ ਤਰਹੇਂ ਕਨ੍ਯਾ ਹਰ੍ਸ਼ੀ ਝਾਸਂ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ ਤਂਯ ਹੇਤੁ ਈ ਚਾਰਿਮ ਛਠਿ ਭੇਲ।
ਪਾਂਚਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹਕ ਸ਼੍ਬਸੁਰਕ ਪਿਤਾਮਹਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨ-ਜੇਨਾ ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਮੂਲਕ ਪਰਹਟ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਬਾਲਾ (੧) ਬ੍ਰਜਨਾਥ ਝਾ (੨) ਹੁਨਕ ਬਾਲਕ ਹਰ੍ਸ਼ਨਾਥ ਝਾ (੩) ਹਿਨਕ ਬਾਲਕ ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਥ ਝਾ (੪) ਹਿਨਕ ਜਮਾਯ ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾ (੫) ਤਨਿਕ ਬਾਲਕ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ (੬) ਹਿਨਕ ਕਨ੍ਯਾ- ਅਸ੍ਤੁ, ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਪਰਹਟ ਬ੍ਰਜਨਾਥ ਝਾ ਪਾਂਚਮ ਛਠਿ ਕਹੌਤਾਹ।
੬ਮ ਛਠਿ:- ਪਰਹਟ ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਮੂਲਕ ਹਰ੍ਸ਼ਨਾਥ ਝਾਕ ਸ਼੍ਬਸੁਰ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਭੌਰ ਮੂਲਕ ਸ਼੍ਯਾਮਨਾਥ ਠਾਕੁਰਕ ਬਾਲਕ ਮਹੇਸ਼੍ਬਰ ਠਾਕੁਰਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ- ਤਂ (੧) ਮਹੇਸ਼੍ਬਰ ਠਾਕੁਰ (੨) ਹਰ੍ਸ਼ਨਾਥ ਝਾ (੩) ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਥ ਝਾ (੪) ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ (੬) ਕਨ੍ਯਾ- ਏਹਿ ਤਰਹੇਂ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਭੌਰ ਮੂਲਕ ਮਹੇਸ਼੍ਬਰ ਠਾਕੁਰ ਛਠਮ ਛਠਿ ਕਹੌਤਾਹ।
੭ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪਿਤਾਮਹ- ਯਥਾ ਹਰਿਅਮ ਮੂਲਕ ਬਲਿਰਾਜਪੁਰ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮਕ ਸੇਬਾਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰਕ ਪੌਤ੍ਰੀ, ਬਾਲਮੁਕੁਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰਕ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀ ਛਥਿ, ਤਂਯ (੧) ਸੇਬਾਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ-ਪੁਤ੍ਰ(੨)ਬਾਲਮੁਕੁਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ (੩)ਜਾਮਾਤਾ-ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਥ ਝਾ (੪) ਜਾਮਾਤਾ-ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾ (੫) ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ (੬) ਪੁਤ੍ਰੀ-ਕਨ੍ਯਾ, ਅਸ੍ਤੁ, ਹਰਿਅਮ ਬਲਿਰਾਜਪੁਰ ਸੇਬਾਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ੭ਮ ਛਠਿ ਭੇਲਾਹ।
੮ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਪਿਤਾਮਹੀਕ ਮਾਤਰ ਮਾਤਾਮਹ-ਯਥਾ- ਸੋਦਰਪੁਰ ਮੂਲਕ ਸਰਿਸਬ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮ ਬਾਲਾ (੧) ਗਦਾਧਰ ਮਿਸ਼੍ਰ-ਜਾਮਾਤਾ (੨) ਬਾਲਮੁਕੁਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ-ਜਾਮਾਤਾ (੩)ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਥ ਝਾ(੪)ਜਾਮਾਤਾ ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ ਝਾ- ਪੁਤ੍ਰ(੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ (੬) ਕਨ੍ਯਾ। ਤਾਹਿ ਹੇਤੁ ਸੋਦਰਪੁਰ ਸਰਿਸਬ ਗਦਾਧਰ ਮਿਸ਼੍ਰ ਆਠਮ ਛਠਿ ਛਥਿ।
੯ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ- ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਮੂਲਕ ਭੌਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮ (੧)ਧਰ੍ਮਨਾਥ ਠਾਕੁਰ-ਪੁਤ੍ਰ (੨) ਯੋਗਨਾਥ ਠਾਕੁਰ-ਪੁਤ੍ਰ (੩)ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ ਠਾਕੁਰ-ਪੁਤ੍ਰ (੪) ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰ-ਜਾਮਾਤਾ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ-ਤਨਿਕ (੬) ਕਨ੍ਯਾ- ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਧਰ੍ਮਨਾਥ ਠਾਕੁਰਸਂ ਕਨ੍ਯਾ- ੬ਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ। ਤਂਯ ਧਰ੍ਮਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਨਬਮ੍ ਛਠਿ ਭੇਲਾਹ।
੧੦ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ (ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ ਠਾਕੁਰਕ) ਮਾਤਾਮਹ- ਬਭਨਿਯਾਮ ਮੂਲਕ ਕਡ਼ਰਾਇਨ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਸਨ੍ਤਲਾਲ ਝਾਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ- ਯਥਾ (੧) ਸਨ੍ਤਲਾਲ ਝਾ- ਹਿਨਕ ਜਮਾਯ, (੨)ਯੋਗਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (੩)ਪੁਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਪੁਤ੍ਰ(੪) ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ (੫) ਜਮਾਯ- ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰੀ (੬) ਕਨ੍ਯਾ। ਏਹਿ ਹੇਤੁਏ ਬਭਨਿਯਾਮ ਮੂਲਕ ਸਨ੍ਤਲਾਲ ਝਾ ੧੦ਮ ਛਠਿ।
੧੧ਮ ਛਠਿ ਕਰਮਹਾ ਮੂਲਕ ਨਡ਼ੁਆਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਬਛਰਣ ਝਾਸਂ ਕਨ੍ਯਾ- ਛਠਮ੍ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ- ਯਥਾ
(੧) ਬਛਰਣ- ਪੁਤ੍ਰ (੨) ਖੇਲੀ- ਜਮਾਯ-(੩) ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (੪) ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰ- ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰ- ਜਮਾਯ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ (੬) ਪੁਤ੍ਰੀ-ਕਨ੍ਯਾ- ਅਸ੍ਤੁ ਬਛਰਣ ਝਾ ੧੧ਮ ਛਠਿ।
੧੨ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਮਾਤਰਮਾਤਾਮਹ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਮੂਲਕ ਭੌਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਜੀਖ੍ਖਨ ਠਾਕੁਰ-ਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨਪਰ, ਕ੍ਰਮ- (੧)ਜੀਖ੍ਖਨ ਠਾਕੁਰ (੨) ਖੇਲੀ ਝਾ ਜਮਾਯ (੩) ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (੪) ਪੁਤ੍ਰ- ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ- ਜਮਾਯ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ-ਪੁਤ੍ਰੀ (੬) ਕਨ੍ਯਾ।
੧੩ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹਰਿਅਮ ਮੂਲਕ ਬਲਿਰਾਜਪੁਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਯੋਗੀਲਾਲ ਮਿਸ਼੍ਰ। ਯਥਾ- (੧)ਯੋਗੀਲਾਲ –ਪੁਤ੍ਰ (੨) ਕਮਲਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ (੩) ਪੁਤ੍ਰ- ਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ (੪) ਜਮਾਯ- ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰ- ਜਮਾਯ (੫) ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ-ਪੁਤ੍ਰੇ (੬)ਕਨ੍ਯਾ।
੧੪ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪਿਤਰਮਾਤਾਮਹ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਸੋਦਾਪੁਰ ਮੂਲਕ ਦਿਗਉਨ੍ਧ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਕੌਸ਼ਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ- ਯਥਾ- (੧) ਕੌਸ਼ਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ- ਤਨਿਕ ਜਮਾਯ (੨) ਕਮਲਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ਤਨਿਕ (੩)ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ, ਤਨਿਕ ਜਮਾਯ (੪) ਨਾਰਾਯਣ ਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰ ਤਨਿਕ (੫) ਜਮਾਯ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ- ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰੀ (੬) ਕਨ੍ਯਾ।
੧੫ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਮੂਲਕ ਭੌਰ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਬਾਬੂ ਗੁਣੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ ਯਥਾ- (੧) ਬਾਬੂ ਗੁਣੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ- ਪੁਤ੍ਰ (੨) ਬਾਬੂ ਲਲਿਤੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ (੩) ਜਮਾਯ- ਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ- ਤਨਿਕ ਜਮਾਯ (੪) ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਠਾਕੁਰ (੫) ਤਨਿਕ ਜਮਾਯ- ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ ਝਾ- ਤਨਿਕ ਪੁਤ੍ਰੀ (੬) ਕਨ੍ਯਾ।
੧੬ਮ ਛਠਿ- ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਾਤਾਮਹੀਕ ਮਾਤਰਮਹੀਕ ਮਾਤਰਮਾਤਾਮਹ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਖੌਆਲ ਮੂਲਕ ਸਿਮਰਬਾਡ਼ ਮੂਲਗ੍ਰਾਮਕ- ਪਦ੍ਮਨਾਥ ਝਾਸਂ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮ੍ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ- ਯਥਾ- (੧) ਪਦ੍ਮਨਾਥ-ਜਮਾਯ (੨) ਬਾਬੂ ਲਲਿਤੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ (੩) ਜਮਾਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾਥ (੪) ਜਮਾਯ-ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ (੫) ਜਮਾਯ-ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ, (੬) ਪੁਤ੍ਰੀ-ਕਨ੍ਯਾ।
ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਪ੍ਰਕਾਰੇ ਕਨ੍ਯਾਕ ਸੋਲਹ ਛਠਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਭੇਲ।

ਬੇਹਟਸਂ ਬਿਠ੍ਠੋ
ਬੇਹਟ ਕਰਮਹਾ ਸ਼ਂਕਰਦਤ੍ਤ ਬਲਿਯਾਸ ਮਾਣ੍ਡਰ ਪਾਲੀ ਪਰਹਟ ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਹਰਿਅਮ
ਪੀਤਾਮ੍ਬਰਸੁਤ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥਸੁਤਾ ਖਣ੍ਡਬਲਾਸਂ ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਦੌ (੧)ਬਿਸ਼੍ਬਨਾਥ
ਰਾਧਾਨਾਥ
ਰੇਬਤੀਨਾਥ (ਕਨ੍ਟਿਰ)
ਪੀਤਾਮ੍ਬਰ
ਸ਼ਸ਼ਿਨਾਥ (ਕਨ੍ਯਾ)
ਇਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ
ਧਨਪਤਿ(੨) ਹਰਦਯਦਤ੍ਤ
ਰਘੁਬਰ(੩)
ਫੇਕੂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਦਤ੍ਤ
ਹਰ੍ਸ਼ੀ(੪) ਬੈਦ੍ਯਨਾਥ(੫)
ਹਰ੍ਸ਼ਨਾਥ
ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਥ ਸ਼੍ਯਾਮਨਾਥ
ਮਹੇਸ਼੍ਬਰ(੬) ਮਹਿਨਾਥ
ਸੇਬਾਨਾਥ(੭)
ਬਾਲਮੁਕੁਨ੍ਦ


ਸੋਦਰਪੁਰ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਬਭਨਿਯਾਮ ਕਰਮਹਾ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਬਲਿਰਾਜਪੁਰ ਹਰਿਅਮ ਦਿਗਉਂਨ੍ਧ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਬੇਦਧਰ
ਗਦਾਧਰ(੮) ਧਰ੍ਮਨਾਥ(੯)
ਯੋਗਨਾਥ
ਦੁਰ੍ਗਾਨਾਥ
ਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤ ਰੂਦੀ
ਸਨ੍ਤਲਾਲ(੧੦) ਹੇਮਨਾਰਾਯਣ
ਬਛਰਣ(੧੧)
ਖੇਲੀ ਥੋਥੀ
ਜੀਰਕ੍ਖਨ(੧੨) ਹਰ੍ਸ਼ਮਣਿ
ਯੋਗੀਲਾਲ(੧੩)
ਕਮਲਾਨਾਥ
ਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾਥ ਕਾਰੀ
ਕੌਸ਼ਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦ(੧੪)


ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਖੌਆਮ
ਰੁਦ੍ਰ ਸਿਂਹ
ਗੁਣੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ(੧੫)
ਲਲਿਤੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ ਭਬਨਾਥ
ਪਦ੍ਮਨਾਥ(੧੬)


ਸਮਾਨ ਰੂਪੇਂ ਬਰਕ ਉਤੇਢ਼ ਬਨਾਓਲ ਜਾਏਤ- ਏਹਿ ਪੋਥੀਕ ਤੀਨੂ ਖਣ੍ਡ ਦੇਖਿ ਕਏ। ਨਿਰ੍ਣਯ ਦੇਬਾਕ ਹੇਤੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਸੂਤ੍ਰ ਦੇਖੂ।
ਬਰਪਕ੍ਸ਼: ਕਨ੍ਯਹਿਂ ਸਦਰਸ਼ ਬਰਹੁਕੇਂ ਉਤ੍ਤੇਢ਼ (ਬਤ੍ਤੀਸ) ਮੂਲਕ ਬਨਾਓਲ ਜਾਇਤ ਛੈਕ। ਏਹਿ ਮਧ੍ਯ ਦੂ-ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਪਰਿਚਯ ਰਹੈਤ ਛੈਕ- (੧)ਬਰਕ ਪਿਤਾ-ਪਿਤਾਮਹਾਦਿ ਤਥਾ ਹੁਨਕਾ ਲੋਕਨਿਕ ਮਾਤਰਕੁਲਕ ਜੇ ਬਰਕ ਹੇਤੁ ਪਿਤਰਕੁਲ ਭੇਲ, ਦੋਸਰ ਦਿਸ ਬਰਕ ਮਾਯਕ ਪਿਤਰਕੁਲਕ ਜਾਹਿ ਮਧ੍ਯ ਬਰਕ ਮਾਤਾਮਹਾਦਿ ਤਥਾ ਹੁਨਕਾ ਲੋਕਨਿਕ ਮਾਤਰਕੁਲਕ ਪਰਿਚਯ।
ਬਰਕ ਪਿਤਰਪਕ੍ਸ਼
ਰਤੌਲੀਸਂ ਲੋਹਨਾ ੧ ਦਰਿਹਰਾ ੨ ਹਰਿਅਮ ੩ ਬੁਧਬਾਲ ੪ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ੫ ਨਰਉਨ
ਕਰਸ਼੍ਣਾਨਨ੍ਦ ਸੁਤ(ਬਾਚਾ)
ਬੇਹਟ ਕਰਮਹੇਸਂ (ਚਂਚਲ)
ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਸੁਤ ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਦੌ ਬੈ.ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦ
ਗਰੀਬਾਨਨ੍ਦ
ਲੀਲਾਨਨ੍ਦ
ਜੀਬਾਨਨ੍ਦ
ਗੋਪੀਨਨ੍ਦ
ਕਰਸ਼੍ਣਾਨਨ੍ਦ ਸਚਲ ਜਯਨਾਥ
ਮੋਹਨ ਬਾਬੂ ਕੀਰ੍ਤਿ ਸਿਂਹ ਗਂਗਾਦਤ੍ਤ
ਏਕਨਾਥ
ਜਗਨ੍ਨਾਥ


੬ ਪਾਲੀ ੭ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ੮ ਮਾਣ੍ਡਰ ੯ ਕਰਮਹਾ ੧੦ ਪਬੌਲਿ ੧੧ ਖਣ੍ਡਬਲਾ
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਦਤ੍ਤ ਸ਼੍ਯਾਮਨਾਥ
ਮਹੇਸ਼੍ਬਰ ਸ਼੍ਯਾਮੂ ਕੇਸ਼ਬ
ਲਾਨ੍ਹਿ
ਦਿਗਮ੍ਬਰ
ਬੈਦਨਾਥ ਧਰ੍ਮਾਨਨ੍ਦ ਧਰ੍ਮਪਤਿ ਸਿਂਹ
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਸਿਂਹ


੧੨ ਨਰਉਨ ੧੩ ਬਲਿਯਾਸ ੧੪ ਘੁਸੌਤ ੧੫ ਸੋਦਰਪੁਰ ੧੬ ਕਰਮਹਾ
ਧਰ੍ਮਪਤਿ
ਉਮਾਪਤਿ
ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਹਰ੍ਸ਼ਮਣਿ
ਕਾਰੀ
ਕੋਸ਼ਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦ ਗੋਪੀਨਾਥ


ਬਰਕ ਮਾਤਰਪਕ੍ਸ਼
੧੭ ਬੇਹਟ ਕਰਮਹਾ ੧੮ ਸਰਿਸਬ ੧੯ ਪਬੌਲਿ ੨੦ ਦਰਿਹਰਾ ੨੧ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ੨੨ ਕੁਜੌਲੀ
ਨਨ੍ਦਲਾਲ
ਕਨ੍ਹੈਯਾਲਾਲ
ਗਣੇਸ਼ਦਤ੍ਤ
ਮੁਕੁਨ੍ਦ
ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਧਰਾਪਤਿ ਧਰ੍ਮਾਨਨ੍ਦ
ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਘਨਾਨਨ੍ਦ ਮ. ਰੁਦ੍ਰਸਿਂਹ
ਮ. ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ
ਮ. ਰਾਮੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ ਟੀਕਾਨਾਥ


੨੩ ਕਰਮਹਾ ੨੪ ਸੋਦਰਪੁਰ ੨੫ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ੨੬ ਤਿਸਉਂਤ ੨੭ ਦਰਿਹਰਾ ੨੮ ਕੁਜੌਲੀ
ਹਲਧਰ
ਗੋਬਰ੍ਦ੍ਧਨ ਬਾਬੂਲਾਲ ਜਗਤ ਸਿਂਹ
ਦਾਮੋਦਰ
ਗੋਪੀਨਾਥ ਸਿਂਹ
ਰੁਚਿਨਾਥ ਸਿਂਹ ਗਿਰਧਾਰੀ --
ਪੁਸ਼੍ਪਨਾਥ ਹਰਿਨਨ੍ਦਨ



੨੯ ਕਰਮਹਾ ੩੦ ਮਾਣ੍ਡਰ ੩੧ ਨਰਉਨ ੩੨ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਕਰਸ਼੍ਣਦਤ੍ਤ
ਹੇਮਦਤ੍ਤ
ਬਿਤ੍ਤੂ ਬਚ੍ਚੀ ਮਨਮੋਹਨ ਭੂਬਨ੍ਧਰ



ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰਸਂ ਹਮ ਸਭ ਦੇਖੈਤ ਛੀ ਜੇ ਕਨ੍ਯਾਕ ਜੇ ੧੪ਮ ਛਠਿ ਦਿਗਉਨ੍ਧ ਸੋਦਰਪੁਰ ਮੂਲਕ ਕਾਰੀ ਸੁਤ ਕੌਸ਼ਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ ਛਥਿ ਸੇ ਬਰਕ ਪਿਤਰਕੁਲਮੇ ਅਬੈਤ ਛਥਿਨ੍ਹ। ਜਤ਽ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਕਹੈਤ ਅਛਿ ਜੇ ੬(੭) ਤਕ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਬਾਕ ਅਛਿ। ਪਰਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾ ਛਠਮੇ ਸ੍ਥਾਨਮੇ ਛਥਿ। ਅਸ੍ਤੁ ਏਹਿ ਚਰ੍ਚਿਤ ਬਰ-ਕਨ੍ਯਾਕ ਮਧ੍ਯ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹਿ ਹੋਏਤ।
ਕੋਨਹੁ ਕਥਾ ਜਂਚਬਾਕ ਹੇਤੁ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਸਭਸਂ ਪਹਿਨੇ ਕਨ੍ਯਾਕ ਛਠਿਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ ਕਏ ਲੈਤ ਛਥਿ। ਤਤਪਰ ਬਰਕ ਉਤੇਢ ਬਨਬੈਤ ਛਥਿ। ਤਖਨ ਦੇਖਬਾਕ ਰਹੈਤ ਛਨ੍ਹਿ ਜੇ ਕਨ੍ਯਾ ਜਿਨਕਾਸਂ ਛਠਿ ਛਥਿ ਸੇ ਤ਽ ਬਰਕ ਪਰਿਚਯਮੇ ਨਹਿ ਪਬੈਤ ਛਥਿ। ਜਂ ਸੇ ਕੋਨੋ ਛਠਿ ਭੇਟ ਗੇਲਾਹ, ਤਂ ਦੇਖਬਾਕ ਰਹੈਛ ਜੇ ਬਰਕ ਕੋਨ ਪਕ੍ਸ਼ (ਪਿਤਰ-ਮਾਤਰ)ਕੇਂ ਅਏਲਾਹ। ਮਾਤਰ-ਪਕ੍ਸ਼ ਰਹਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਆਓਰ ਪਿਤਰ-ਪਕ੍ਸ਼ਮੇ ਰਹਨੇ ਨਹਿ ਹੋ, ਸੇ ਬਚਨ ਪੂਰ੍ਬਮੇ ਕਹਿ ਆਏਲ ਛੀ। ਬਰਕ ਪਕ੍ਸ਼ਕ ਪਿਤਰਕੁਲਮੇ ੬ ਤਕ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਓ ਸਾਤਮਕੇਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਆਓਰ ਮਾਤਰਕੁਲਮੇ ਪਾਂਚਮ ਤਕ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਆ ਛਠਮ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ।
ਏਤਏ ਈਹੋ ਦੇਖਬਾਮੇ ਅਬੈਤ ਅਛਿ ਜੇ ਈ ਸਭ ਬੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿਕੋਣ ਤਖਨ ਤਾਖਪਰ ਰਾਖਲ ਰਹਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ ਜਖਨ ਬਾਲ ਬਿਬਾਹ ਆ ਬਹੁ-ਬਿਬਾਹਕ ਕੁਰੀਤਿ ਏਹਿ ਮਧ੍ਯ ਪੈਸੈਤ ਅਛਿ। ਸੇ ਕਤੋਕ ਗੋਟੇ ਏਕ ਦਿਸਸਂ ਸਸੁਰ ਜਮਾਏ ਭਏ ਜਾਇਤ ਛਥਿ ਤਂ ਦੋਸਰ ਦਿਸਸਂ ਸਾਢ਼ੂ। ਆ ਏਤਏ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਬਿਬਸ਼ ਭਏ ਜਾਇਤ ਛਥਿ ਕਾਰਣ ਨਿਯਮਤ ਏਹਨ ਅਨਰ੍ਗਲ ਬਿਬਾਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਬਿਹਿਤ ਭਏ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।
ਸ਼ਾਖਾ ਪਞ੍ਜੀਕ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ :ਸ਼ਾਖਾ ਪਞ੍ਜੀ ਏਕ ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਬ ਪੁਸ੍ਤਕ ਛੀ। ਏਹਿ ਤਰਹਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਸਂਸਾਰਕ ਕੋਨੋ ਦੇਸ਼ ਕੋਨੋ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯ ਬਾ ਕੋਨੋ ਬਰ੍ਗਮੇ ਨਹਿ ਪਾਓਲ ਗੇਲ ਅਛਿ। ਯਦ੍ਯਪਿ ਈ ਬਰ੍ਗ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਥਿਕ, ਪਰਞ੍ਚ ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਕੋਨੋ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯ ਬਾ ਕੋਨੋ ਬਰ੍ਗਕ ਲੇਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਏਲ ਜਾ ਸਕੈਤ ਛੈਕ। ਮਿਥਿਲਾਕ ਈ ਅਦ੍ਬਿਤੀਯ ਅਛਿ ਜਾਹਿਮੇ ੧੦੦੦ ਬਰ੍ਸ਼ਸਂ ਪਰਿਚਯਕ ਜਾਲ ਜਕਾਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਏਲ ਗੇਲ ਅਛਿ। ਜੇਨਾ ਕਬਿ ਕੋਕਿਲ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿ ਠਾਕੁਰਕ ਪਰਿਚਯ ਹੁਨਕ ਪੁਰੁਸ਼ਾਕ ਉਲ੍ਲੇਖ ੭ ਪੀਢ਼ੀ ਪਹਿਨੇਸਂ ਲ਽ਕੇਂ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਕ ਬਂਸ਼ਧਰ ਬਰ੍ਤਮਾਨ ਧਰਿ, ਸਭਕ ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗ (ਬਿਦ੍ਯਾ, ਉਪਾਧਿ, ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਤਾ, ਕਾਰ੍ਯ ਪਰਿਬਰ੍ਤਨ, ਮਾਤਰਕੁਲਕ ਪਰਿਚਯ) ਪਰਿਚਯ ਭੇਟਤ। ਏਹਨ ਪਰਿਚਯ ਮਾਤ੍ਰ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਯੇ ਨਹਿ ਸਮਸ੍ਤ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਭੇਟਤ, ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਆਧਾਰਪਰ ਬਿਭਿਨ੍ਨ ਬਿਦ੍ਬਾਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ ਕਾਲ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ ਸੇਹੋ ਕਏਲ ਜਾ ਸਕੈਛ।
ਪਞ੍ਜੀਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡ ਧੌਤ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਮੇ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀਮੇ ਪ੍ਰਥਮ ਸ੍ਥਾਨ ਪਾਬਿ ਮਹਾਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਕਾਮੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹਕ ਹਾਥੇਂ ਦੋਸ਼ਾਲਾ ਪਓਨਿਹਾਰ ਸ੍ਬਨਾਮ ਧਨ੍ਯ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਮੋਦਾਨਨ੍ਦ ਝਾ ਆ ਹੁਨਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਕ ਮੁਖ੍ਯ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕ ਛਲਾਹ ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯ ਡੋ ਸਰ ਗਙ੍ਗਾਨਾਥ ਝਾ। ਪਞ੍ਜੀ ਪ੍ਰ੍ਬਨ੍ਧਕ ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਛਿ ਤਾਹਿਮੇ ਬਰ੍ਣਿਤ ਅਛਿ ਜੇ ਪਞ੍ਜੀ ਪ੍ਰਬਂਧਕ ਬਰ੍ਤਮਾਨ ਸ੍ਬਰੂਪਕ ਪ੍ਰਣੇਤਾ ਛਲਾਹ ਸਦੁਪਾਧ੍ਯਾਯ ਗੁਣਾਕਰ ਝਾ, ਜਨਿਕ ਅਠਾਰਹਮ ਪੀਢ਼ੀਮੇ ਮੋਦਾਨਨ੍ਦ ਝਾ ਆ ਉਨ੍ਨੈਸਮ ਪੀਢ਼ੀਮੇ ਬਿਦ੍ਯਾਨਨ੍ਦ ਝਾ ਮੋਹਨਜੀ ਅਬੈਤ ਛਥਿ। ਆਇਸਂ ਉਨ੍ਨੈਸ ਪੁਸ੍ਤ ਪਹਿਨੇ ਜੇ ਮੈਥਿਲਕ ਬਂਸ਼ਾਬਲੀਕ ਸਂਕਲਨ ਸਂਬਰ੍ਦ੍ਧਨ ਓ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਕ ਬ੍ਰਤ ਦਰਢ਼ ਨਿਸ਼੍ਠਾਸਂ ਸਦੁਪਾਧ੍ਯਾਯ ਗੁਣਾਕਰ ਝਾ ਲੇਲਨ੍ਹਿ ਬਾ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨ ਬਿਦ੍ਬਤ ਬਰ੍ਗ ਦ੍ਬਾਰਾ ਬਿਸ਼੍ਬਾਸਪੂਰ੍ਬਕ ਦੇਲ ਗੇਲਨ੍ਹਿ, ਸੇ ਅਦ੍ਯਾਬਧਿ ਨਿਸ਼੍ਠਾਪੂਰ੍ਬਕ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਓ ਸਂਬਰ੍ਦ੍ਧਿਤ ਅਛਿ।
ਪਞ੍ਜੀਕ ਸਮਸ੍ਤ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮਿਥਿਲਾਕ ਲਿਪਿ ਤਿਰਹੁਤਾਮੇ ਲਿਖਿਤ ਅਛਿ/ ਲਿਖਲ ਜਾ ਰਹਲ ਅਛਿ। ਆ ਬੁਝੂ ਤਂ ਤਿਰਹੁਤਾ ਲਿਪਿਕ ਪ੍ਰਾਣਾਧਾਰ ਥਿਕ ਪਞ੍ਜੀ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧ।
ਪਞ੍ਜੀ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧ ਪਕ੍ਸ਼ ਏਹਿ ਲਿਪਿਕ ਜ੍ਞਾਨਕ ਅਭਾਬਮੇ ਸਾਮਨੇ ਬੈਸਿਯੌਕ਽ ਬਿਸ਼ਯ ਬਸ੍ਤੁਸਂ ਅਨਭਿਜ੍ਞ ਰਹਿ ਜਾਇਤ ਛਥਿ। ਫਲਸ੍ਬਰੂਪ ਏਕਰ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਕ ਪ੍ਰਤਿ ਸਹਯੋਗ ਘਟਲ ਜਾ ਰਹਲ ਛੈਕ।
ਏਹਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮੇ ਤਾਲਪਤ੍ਰ/ ਬਸਹਾਪਤ੍ਰਪਰ ਲਿਖਲ ਪਞ੍ਜੀਕ ਮਿਥਿਲਾਕ੍ਸ਼ਰਮੇ ਸਂਗਣਕਪਰ ਅਂਕਨ ਆ ਓਕਰ ਦੇਬਨਾਗਰੀ ਲਿਪ੍ਯਂਤਰਣ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਛਲ ਜਾਹਿਸਂ ਏਕਰ ਬਿਨਾਸ਼ਸਂ ਪੂਰ੍ਬ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣ ਭ਽ ਸਕਏ।

ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਤਕਏਬਾ ਹੇਤੁ ਬਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ (ਅਸ੍ਬਜਨਪਤ੍ਰ) ਲਿਖਏਬਾ ਹੇਤੁ ਜੇ ਕ੍ਯੋ ਅਭ੍ਯਾਗਤ ਅਬੈਤ ਛਥਿ ਤਾਹਿ ਮੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ਕ ਮਾਂਗ ਹੋਏਤ ਛਨ੍ਹਿ ਜੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਪਤ੍ਰਕ ਏਕ ਪ੍ਰਤਿ ਦੇਬਨਾਗਰੀ ਮੇ ਸੇਹੋਂ ਲਿਖ ਦਿਅ।
ਕਿ ਬਿਚਾਰ ਅਛਿ ਤਿਰਹੁਤਾ ਲਿਪਿ ਨਸ਼੍ਟ ਭ਽ ਜਾਏ। ਬਿਜ੍ਞਾਨਕ ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਸਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਗਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਧਰਿਕ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਏਲਕ ਪਰਞ੍ਚ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਛੈਕ ਜੇ ਏਕਟਾ ਲਿਪਿਕ ਆਬਿਸ਼੍ਕਾਰ ਕਰਤ ਆ ਓ ਲਿਪਿ ਸਰ੍ਬਜਨ ਸਂਬੈਦ੍ਯ ਓ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹੋਏਤ। ਅਪਨ ਧਰੋਹਰ ਕੇਂ ਨਸ਼੍ਟ ਕਰਬਾਕ ਲੇਲ ਕਿਯੈਕ ਤੁਲਾਯਲ ਛੀ? ਪਰਂਤੁ ਕਾਲਾਂਤਰ ਮੇ ਬਿਚਾਰ ਆਯਲ ਜੇ ਸਮਾਜਕ ਬਿਚਾਰ ਕਿਯੈਕ ਨਹਿ ਸ੍ਬੀਕਾਰ ਕਏਲ ਜਾਏ। ਪਾਞ੍ਜਿਕ ਸਮਸ੍ਤ ਪੋਥੀ ਤਿਰਹੁਤਾ ਲਿਪਿ ਮੇ ਨਿਬਦ੍ਧ ਅਛਿ। ਤਿਰਹੁਤਾ ਲਿਪਿਕ ਜ੍ਞਾਨਕ ਆਭਾਬ ਮੇ ਸਮਾਜ ਪੋਥਿਕ ਬਿਬਰਣ ਸਂ ਅਨਭਿਜ੍ਞ ਰਹੈਤ ਅਛਿ। ਤਂਯ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ ਸੇਹੋ। ਤਖਨ ਸਮਾਜਕ ਭਾਬਨਾ ਕੇਂ ਦੇਖੈਤ ਜੇ ਕੋਨੋ ਕਥ੍ਯ ਤਂ ਅਨੈਕ ਲਿਪਿ ਮੇ ਲਿਖਲ ਜਾਏ ਸਕੈਤ ਅਛਿ ਆ ਪਢਿ ਸਕਬਾਕ ਕਾਰਣੇਂ ਸਮਾਜਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਭ਽ ਸਕੈਤ ਅਛਿ।

ਪਾਂ ਰਘੁਦੇਬ ਝਾ (ਆਇਸਂ ਨੌ ਪੀਢ਼ੀ ਊਪਰ) ਆ ਹੁਨਕ ਲਿਖਲ ਮਾਣ੍ਡਰ ਮੁਲਕ ਪੁਸ੍ਤਕ(੧੬੯੦-੧੭੧੦ਈ.) ਜੇ ਤਾਲਪਤ੍ਰ ਪਰ ਅਂਕਿਤ ਅਛਿ, ਸਰ੍ਬਕਾਲੀਨ ਸਰ੍ਬਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਪਾਂ ‘ਦੇਬਾਨਨ੍ਦ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਛੋਟੀ ਝਾਕ’ ਲਿਖਲ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ (੧੭੭੦ ਈ.ਸਂ ੧੭੮੦ ਈ.) ਜੇ ਤਾਲਪਤ੍ਰ ਪਰ ਲਿਖਲ ਅਛਿ, ਅਦ੍ਯਾਬਧਿ ਉਪਲਬ੍ਧ ਅਛਿ। ਤਕਰ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਹਰ੍ਸ਼ਾਨਨ੍ਦ ਝਾਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ, ਭਿਖਿਯਾ ਝਾਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ, ਝੁਲਾਨਨ੍ਦ ਝਾਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ, ਮੋਦਾਨਨ੍ਦ ਝਾ ‘ਪਞ੍ਜਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡ’(ਮੈਥਿਲੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਬਾਰਾ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤ ਉਪਾਧਿ), ‘ਲਬ੍ਧ ਧੌਤ’ (ਮਿਥਿਲੇਸ਼ ਮਹਾਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਕਾਮੇਸ਼੍ਬਰ ਸਿਂਹ ਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਉਪਾਧਿ), ਬਾਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ, ‘ਉਪ-ਟੀਪ’(ਸੋਤਿਪੁਰਾ), ਨਗਰਾਮ(ਪਛਿਬਾਰਿ ਪਾਰ), ਗੋਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ, ਪਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ ਈ ਸਭ ਏਹਿ ਪੋਥੀਮੇ ਮਿਥਿਲਾਕ੍ਸ਼ਰਮੇ ਅਂਕਿਤ ਅਛਿ। ਤਾਹਿ ਸਭਕ ਅਂਕਨ ਆ ਲਿਪ੍ਯਂਤਰਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਞ੍ਜੀਕ ਸਂਗ ਕਰਬਾਕ ਕਾਜ ਸਨ ੨੦੦੦ ਈ. ਕ ਚੈਤ ਮਾਸ ਸਂ ਪ੍ਰਾਰਂਭ ਕਏਲ ਗੇਲ। ਗੋਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ ਮਧ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਬ ਮੂਲਕ ਬਿਬਰਣ, ਪਤ੍ਰ ਪਞ੍ਜੀ ਮਧ੍ਯ ਅਪਤ੍ਯਕ ਜ੍ਞਾਨ ਤਥਾ ਦੂਸ਼ਣ ਪਞ੍ਜੀ ਮਧ੍ਯ ਬਂਸ਼ ਮੇ ਆਏਲ ਦੋਸ਼ਕ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮਧ੍ਯ ੪੫੦ ਈ. ਸਂ ਅਦ੍ਯਾਬਧਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਣਿਕ ਉਪਾਧਿ ਸਬਂਧਕ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਲਿਪ੍ਯਂਤਰਣ ਕਰਬਾਕ ਅਬਧਿ ਮੇ ਅਨੁਭਬ ਭੇਲ ਜੇ ਮਿਥਿਲਾਕ ਇਤਿਹਾਸ ਬੋਧ ਕਤੈਕ ਉਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਰਹਲ ਅਛਿ। ਪਞ੍ਜਿਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮਾਤ੍ਰ ਅਧਿਕਾਰੈ ਤਕਬਾਕ ਲੇਲ ਪ੍ਰਾਰਂਭ ਨਹਿ ਭੇਲ, ਅਪਿਤੁ ਮਿਥਿਲਾਕ ਲੋਕ ਅਭਾਬ ਗ੍ਰਸ੍ਤ ਰਹਿਤੌ, ਤਤ੍ਤਕਾਲਿਨ ਸ਼ਾਸਕਕ ਬਕ੍ਰ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸਹਿਤੋ ਮਿਥਿਲਾਕ ਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਣਿਕ ਸ੍ਥਿਤਿ, ਧਰ੍ਮ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਬਿਬੇਚਨਾਕ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾ, ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਰਚਨਾਕ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਕਲਾਕੌਸ਼ਲਕ ਪ੍ਰਬੀਣਤਾ ਕੋਨ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਛਲ ਏਹਿ ਸਭ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਖਲ। ਲਿਪ੍ਯਨ੍ਤਰਣ ਭੇਲਾ ਸਂਤਾ ਬਰ੍ਤਮਾਨ ਕਾਲਿਨ ਦੁਨਿਯਾ, ਜੇ ਭੂਮਣ੍ਡਲੀਕਰਣਕ ਦੌਰ ਮੇ ਅਛਿ, ਜਾਨਿ ਸਕਤ ਜੇ ਮਿਥਿਲਾਂਚਲਕ ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਬਿਬਿਧਤਾ ਕਿ ਛਲ ਇਤਿਹਾਸ ਬੋਧ ਕੋਨ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਛਲ- ਏਹਿ ਸਭ ਬਸ੍ਤੁ ਕੇਂ ਦੁਨਿਯਾਕ ਪਟਲ ਪਰ ਰਾਖਲ ਜਾਏ। ਦੁਨਿਯਾਕ ਕੋਨੋ ਸਮਾਜ ਮੇ ਏਤੈਕ ਬਿਸ੍ਤਰਤ ਭੁਭਾਗ ਮੇ ਪਸਰਲ ਮਨੁਸ਼੍ਯਕ ਬਂਸ਼ਾਬਲੀ ੧੫੦੦ ਬਰ੍ਸ਼ ਸਂ ਅਧਿਕੇ ਸਮਯ ਸਂ ਏਹਿ ਤਰਹੇਂ ਸਾਂਗੋਪਾਂਗ ਨਹਿ ਲਿਖਲ ਗੇਲ ਅਛਿ ਜਾਹਿ ਤਰਹੇਂ ਮਿਥਿਲਾਕ ਲੋਕ ਬਿਪਨ੍ਨ ਰਹਿਤੋ ਪਰਿਚਯ ਸਂਗ੍ਰਹ ਕਰੈਤ ਰਹਲਾਹ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਪੂਰ੍ਬਕ ਅਪਨ ਪੁਰੂਸ਼ਾਕ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਤਥਾਕਥਿਤ ਕ੍ਸ਼ਰਣ ਆ ਸਬਨ੍ਧਕ ਬਿਬਰਣ ਕਲਾਬੋਧ ਪ੍ਰਬਾਸ-ਆਪ੍ਰਬਾਸਕ ਸਂਚਿਤ ਕਰੈਤ ਰਹਲਾਹ, ਸੇ ਅਦ੍ਭੂਤੇ ਅਛਿ।

ਆਬ ਪਞ੍ਜੀਕ ਪੁਸ੍ਤ ਕਮੇ ਕਏਕ ਪੀਢੀ ਸਂ ਯਾਬਤੋ ਪਰਿਚਯ ਸਂਗਰਹਿਤ ਭਏ ਗੇਲ ਅਛਿ ਤਂ ਫੇਰ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਦਿਤ੍ਰਯ ਲੋਕਨਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਬਾਚਨ ਹੋ ਆ ਤਥਾ ਕਥਿਤ ਜਯਬਾਰ ਲੋਕਨਿਕ ਨਹਿ (ਪਰਿਚਯ ਉਪਲਬ੍ਧਛ ਰਹਿਤੌ) ਤਕਰ ਕੀ ਅਰ੍ਥ? ਬਂਸ਼ ਪਰਿਚਯ ਸਂਗਰਹਿਤ ਕਰਬਾਕ ਸ੍ਬ ਰੂਪ ਮੇ ਅਨੇਕ ਪਡ਼ਾਬ ਆਏਲ ਅਛਿ, ਪੂਰ੍ਬ ਮੇ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਂ - ਬਾਦ ਮੇ (ਕੁਮਾਰਿਲ ਭਟ੍ਟਕ ਸਮਯ ਮੇ ਸਮੂਹ ਲੇਖ੍ਯਂ)। ਪੁਨ ਬਰ੍ਤਮਾਨ ਸ੍ਬਬਰੂਪ ਮੇ (ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਲੋਕਨਿ ਦ੍ਬਾਰਾ) ਮਿਥਿਲੇਸ਼ ਮਹਾਰਾਜ ਮਾਧਬ ਸਿਂਹਕ (੧੭੬੦ ਈ.) ਸਮਯਮੇ ਥੋਡੇ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬਿਲਾਸੀ ਲੋਕਨਿ ਅਪਨ ਚਾਟੁਕਾਰਿਤਾਸਂ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕਕ ਪ੍ਰਣਯਨ ਮਹਾਰਾਜਕ ਆਦੇਸ਼ਸਂ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਸਂ ਕਰਬਓਲਨ੍ਹਿ। ਆਚਾਰਣ ਬਰਤ੍ਤਿ ਹੇਤੁ ਤੋਤਾ-ਰਟਂਤ ਪ੍ਰਾਰਂਭ ਭੇਲ। ਪਹਿਨੇ ਤ਽ ਮੂਲਹਿ ਟਾਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਛਲ ਜੇ ਬੈਬਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਰੂਪਣ ਹੇਤੁ ਯਥੇਸ਼੍ਟ ਛਲ- ਅਛਿ- ਰਹਤ। ਉਤ੍ਤੇਢਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਏਹਿ ਤਥ੍ਯ ਕੇਂ ਸਿਦ੍ਧ ਕਏ ਰਹਲ ਅਛਿ, ਧਰ੍ਮ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਬਚਨ ਤਕਰਾ ਪੁਸ਼੍ਟ ਕਰੈਤ ਅਛਿ। ਜਖਨ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਕ ਅਬਧਾਰਣਾ ਨਹਿ ਛਲ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞ ਲੋਕਨਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਬਾਲਾ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਂ ਹੁਨਕ ਦੇਲ ਬਂਸ਼ ਪਰਿਚਯ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਬਾ ਨਹਿ ਤਕਰ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ ਤਖਨ ਓ ਉਤ੍ਤੇਢਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਸਂ ਇਤਰ ਕੋਨ ਤਰਹੇਂ ਬਿਚਾਰ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ, ਕੀ ਓ ਲੋਕਨਿ ਧਰ੍ਮ ਬਿਰੂਦ੍ਧ ਆਚਰਣ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ?
ਅਸ੍ਤੁ, ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਅਪਨ ਅਜ੍ਞਾਨਤਾਕ ਭਾਰ ਸਂ ਸਮਾਜ ਕੇਂ ਦਲਮਲਿਤ ਕਰਬਾਕ ਬਿਚਾਰਕ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗ ਕਰੂਥੁ ਓ ਆਰ੍ਸ਼ ਬਚਨਕ ਨਿਰ੍ਬਾਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਣ ਸਂ ਕਰੂਥੁ ਅਪਨ ਗਢਲ ਸੂਤ੍ਰਕ ਨਹਿ।ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਕਨ੍ਯਾ ਬਾ ਬਰ ਜਾਹਿ-ਜਾਹਿ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਂ ਛਠਮ ਸ੍ਥਾਨ ਮੇ ਰਹੈਤ ਛਥਿ ਓ ਸਮਸ੍ਤ ਛਠਿ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰਕ (ਸਤ੍ਤਾਕ) ਹੋਇਛ , ਮਾਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸ਼ ਦੇਖਬਾਕ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਅਛਿ- ਪਿਤਰ ਕੁਲ ਬਾ- ਮਾਤਰ ਕੁਲ। ਕੋਨੋ ਛਠਿਕੇਂ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਬਚਨ ਸਂ ਨਹਿ ਅਛਿ। ਤਖਨ ਈ ਕਹਬਾਕ ਕੀ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਜੇ ਕਨ੍ਯਾ ਜਾਹਿ ਮੂਲ-ਗ੍ਰਾਮਕ ਹੋਥਿ – ਬਰਕ ਮਾਤਾਮਹਕ ਮੂਲ ਓ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਮ ਸੈਹ ਹੋ ਤਂ ਮਾਤਰ ਸਾਪਿਣ੍ਡ੍ਯ ਆਠਮ ਪੀਢੀ ਮੇ (ਸਾਤਮ ਪੁਸ੍ਤਕ ਬਾਦ) ਨਿਬਰਤ ਹੋਏਤ, ਸਰ੍ਬਥਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ ਧਾਰਣਾ। ਏਕਰ ਸਮਰ੍ਥਨਮੇ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਕੋਨਹੁਂਟਾ ਬਚਨ ਨਹਿ ਅਛਿ। ਜਂ ਅਛਿ ਤਂ ਲਿਖਿਤ ਬਿਚਾਰਕ ਸਪ੍ਰਮਾਣ ਖਣ੍ਡਨ ਕਰੂ (ਗਲ੍ਪਸਂ ਨਹਿ)। ਪ੍ਰਾਤ ਸ੍ਮਰਣਿਯ ਮ.ਮ. ਪ. ਮਹੇਸ਼ ਠਾਕੁਰਕ ਦੇਲ ਬ੍ਯਬਸ੍ਥਾ ਸਂਪ੍ਰਮੀ ਤ੍ਯਜੇਤ ਸਂ ...ਭਜੈਤ.. ਸਮਾਜ ਸਹਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਬੀਕਾਰ ਕਏਲਕ ਤਂ ਮਾਨ੍ਯ। ਅਂਤਤ ਏਕਟਾ ਬਿਸ਼ਯ ਇਹੋ ਅਛਿ ਜੇ ਪਞ੍ਜੀਕਰ੍ਮ ਸਂ ਜੁਡ਼ਲ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ, ਸਮਾਜਕ ਧਰ੍ਮਕ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਲੇਲ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਛਥਿ, ਜੇ ਕਿਛੁ ਬਿਦਾਈ ਬਾ ਪਾਰਿਸ਼੍ਰਮਿਕ ਭੇਟੈਤ ਛਨ੍ਹਿ ਸੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ੍ਬਰੂਪ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੂਥੁ ਨਹਿ ਕਿ ਏਕੈ ਤਰਹਕ ਪਾਂਚ ਟਾ ਕਾਰ੍ਯ ਲੇਲ ਏਕ ਠਾਮ ਸਂ ਦੋਸਰ ਠਾਮ ਜਏਬਾ ਹੇਤੁ ਪਾਂਚੋ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਸਂ ਮਾਰ੍ਗ ਬ੍ਯਯ ਲੇਲ ਜਾਯ, ਪਾਇ ਬਿਨੁ ਅਗ੍ਰਿਮ ਭੇਟਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹਿ ਤਾਕੀ, ਈ ਤਂ ਘੋਰ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਥੀਕ। ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਰਕ੍ਸ਼ਕਕ ਹੋਥਿ, ਗਰਕਟ ਬ੍ਯਾਪਾਰੀ ਨਹਿ। ਭਾਬੀ ਪੀਢੀਕ ਹੇਤੁ ਸਮਯ ਪਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੈਯਾਰ ਕਰਬ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਕ ਦਾਯਿਤ੍ਬ ਥਿਕਨ੍ਹਿ- ਪਾਇਯੇ ਟਾ ਕਮਾਯਬ ਅਭਿਸ਼੍ਟ ਨਹਿ ਹੋਯਬਾਕ ਚਾਹੀ। ਨਹਿ ਸਮ੍ਹਰੈਤ ਛਨ੍ਹਿ ਤਂ ਸਮਯ ਪਰ ਸਮਾਜਕੇਂ ਏਤਤ ਰੂਪਕ ਸੂਚਨਾ ਕਰਥੁ , ਜੇ ਸਮਾਜ- ਨਬ ਨਬ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਕੇਂ ਦਾਯਿਤ੍ਬ ਨਿਰ੍ਬਹਣ ਕਰੈਕ ਹੇਤੁ ਤੈਯਾਰ ਕਰਥਿ। ਸਮ੍ਬਦ੍ਧ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿਕ ਅਨੁਪਸ੍ਥਿਤ ਹੋਏਬਾਕ ਪ੍ਰਾਤਹਿ ਨਬ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੋਏਤ, ਤਾਹਿ ਹੇਤੁ ਕੇ ਬਿਚਾਰ ਕਰਤਾਹ?

ਅਸ੍ਤੁ, ਸੇ ਜਂ ਅਧਿਸਂਖ੍ਯ ਲੋਕਕ ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲਿਪਿ ਮੇ ਈ ਨਹਿ ਹੋਏਤ ਤਂ ਮਿਥਿਲਾਕ ਬਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਤਾ ਸਂ ਦੁਨਿਯਾਂ ਪਰਿਚਿਤ ਕੋਨਾ ਹੋਏਤ। ਖ੍ਰੀਸ਼੍ਟਾਬ੍ਦਕ ਦਸ਼ਮ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀ ਸਂ ਲ਽ ਕੇਂ ਦੇਸ਼ਕ ਸ੍ਬਤਂਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕ ਕਾਲ ਧਰਿ ਮਿਥਿਲਾ ਮੇ ਕੋਨੋ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਗਮਨਾ-ਗਮਨਕ ਸੁਬਿਧਾ ਨਹਿ ਛਲ, ਲੇਖਨ ਕਲਾ ਸਂ ਬਿਜ੍ਞ ਰਹਿਤੌ ਲੇਖਨ ਸਾਮਗ੍ਰੀਕ ਅਭਾਬ ਮੇ ਕਾਗਜਕ ਸ੍ਥਾਨ ਪਰ ਤਾਲਪਤ੍ਰਕ ਬ੍ਯਬਹਾਰ ਹੋਏਤ ਛਲ ਜੇ ਸੁਬਿਧਾ ਸਂ ਨਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਛਲ ਤਖਨਹੁਂ ਮੈਥਿਲ ਸਮਾਜ ਅਪਨ ਬਾਙ੍ਗਮਯਕ ਰਕ੍ਸ਼ਾਕ ਹੇਤੁ ਯੇਨ-ਕੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤਾਲ-ਪਤ੍ਰ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਰਥਿ, ਛਾਹਰਿਮੇ ਸੁਖਾਬਥਿ, ੧੪ ਨਾਮ ਔ ੧.੫ ਸੈ ੨ ਚਾਕਰ ਤਾਲ ਪਤ੍ਰ ਕਾਟਿ-ਛਟਿ ਕ਽ ਤੈਯਾਰ ਕਰਥਿ। ਪਾਤਕ ਬਾਮ ਭਾਗ ਮੇ ੧.੫ ਭੀਤਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਛੀਦ੍ਰ ਕਏ ਸੁਤਰੀ ਬਾ ਕਪਾਸਕ ਮੋਟ ਧਾਗਾਸਂ ਪੈਸਾਕ਽ ਗਾਂਠ ਦੇਥਿ। ਈ ਪੁਸ੍ਤਕ- ੫੦੦-੬੦੦ ਪਾਤਕ ਬਨੈਤ ਛਲ ਜਕਰ ਦੂਨੁ ਦਿਸ ਕਾਸ਼੍ਠਕ ਗਤ੍ਤਾ ਦੇਲ ਜਾਏ ਆਓਰ ਡੋਰੀ ਮੇ ਗਾਂਠ ਦਏ ਪੁਸ੍ਤਕ ਬਾਨ੍ਹਥਿ। ਬਾਨ੍ਹ ਸਕ੍ਕਤ ਪਡ਼ੈਤ ਛਲ। ਪੁਸ੍ਤਕ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਤ੍ਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮੇ ਬਨਾਓਲ ਜਾਇਤ ਛਲ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਗੁਰੂ ਅਪਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਕੇਂ ਬਤਾਬਥਿ ਜਂ- ਪੁਸ੍ਤਕੀ ਬਦਤਿ, ਸ੍ਯਾਹੀਕ ਹੇਤੁ ਜਂਗਲੀ ਜਡੀ-ਬੂਟੀ ਓ ਲੇਖਨੀਕ ਹੇਤੁ ਖਦ੍ਧਹੀਕ ਬ੍ਯਬਹਾਰ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਜਲਾਤ੍ ਰਕ੍ਸ਼ ਤੈਲਾਤ੍ ਰਕ੍ਸ਼, ਰਕ੍ਸ਼ ਸ੍ਥੂਲ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍- ਇਯੈਹ-ਸੂਤ੍ਰ ਪਾਞ੍ਜਿਕ ਬਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀਕਂ ਸੇਹੋ ਸਿਖਾਓਲ ਜਾਇਨ੍ਹ। ਅਭਾਬਗ੍ਰਸ੍ਤ ਸਮਾਜ ਏਤੈਕ ਕਠਿਨਤਾਕ ਸਾਮਨਾ ਕਰਿਤਹੁਂ ਪਞ੍ਜੀਕਰ੍ਮ ਸਂ ਜੁਡ਼ਲ ਲੋਕ ਅਪਨ ਆਸ਼੍ਰਿਤਕ ਬਿਨੁ ਚਿਂਤਾ ਕਏਨੇ, ਸੈਦ-ਪਾਨਿ ਬਸਾਤ ਸਹੈਤ- ਗਾਮਹਿ-ਗਾਮ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰੈਤ ਇਚ੍ਛਿਤ ਬਿਬਰਣ ਏਕਤ੍ਰ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਪੁਨ ਸਮਯ-ਸਮਯ ਪਰ ਗਾਮ ਆਬਿ ਤਕਰ ਸਮ੍ਪਾਦਨ ਕਰਥਿ- ਏਹਿ ਤਰਹੇਂ ਕਾਰ੍ਯ ਸ਼ਤ-ਸ਼ਤ ਬਰ੍ਸ਼ ਚਲਲ। – ਸਮਾਜ ਸਂ ਸਹਯੋਗ ਓ ਸਮ੍ਮਾਨ ਭੇਟਨ੍ਹਿ ਪਰਞ੍ਚ ਕੋਨੋ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਰਾਜਕੀਯ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣ ਹੁਨਕਾ ਲੋਕਨਿ ਕੇਂ ਕਹਿਯੋ ਨਹਿ ਰਹਲਨ੍ਹਿ। ਸਮ੍ਪਾਦਨ ਕਾਰ੍ਯ ਤ੍ਰੁਟਿ ਰਹਿਤ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਅਜੁਕਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ ਜਕਾਂ, ਜੇ ਘਰਹਿ ਬੈਸਲ ਬੇਤਨ ਓ ਸੁਬਿਧਾ ਭੋਗੈਤ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪਤ੍ਰ ਮੇ ਪਰਿਚਯਕ ਸ੍ਥਾਨ ਮਂ ਕਿਛੁ ਸਂ ਕਿਛੁ ਭਰੈਤ ਜਾਇਤ ਛਥਿ, ਨਹਿ ਬਰਨ੍ , ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਲੋਕਨਿ ਦ੍ਬਾਰਾ ਸਂਗਰਹਿਤ ਸੂਚਨਾਸਂ ਸਮਾਜਕ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨਕ ਪੂਰ੍ਤਿ ਹੋਇਤ ਰਹਲ ਅਛਿ- ਯਥਾ ਸਪਿਣ੍ਡਤਾਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ- ਅਸ਼ੋਂਚਦਿਕ ਹੇਤੁ, ਬੈਬਾਹਿਕ ਸ੍ਬੀਕਰਤਿ ਹੇਤੁ, ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਕ ਹੇਤੁ ਪੁਰੂਸ਼ਾਕ ਨਾਮਕ ਜ੍ਞਾਨ, ਬਿਬਾਹਕ ਹੇਤੁ ਅਧਿਕਾਰ ਤਕੌਨਾਈ, ਬਂਸ਼ਕ ਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਣਿਕ, ਭੌਗੋਲਿਕ ਜ੍ਞਾਨ, ਆਦਿ-ਆਦਿ। ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਸਭ ਪੁਸ੍ਤਕ ਕੇਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਰਾਖਿ ੭ ਬਰ੍ਸ਼ ਧਰਿ ਨਿਰਂਤਰ ਲਿਪ੍ਯਂਤਰਣ (Transliteration) ਕ ਕਾਰ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਭੇਲ। ਪਾਞ੍ਜਿਕ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮੇ ਅਂਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣਕ ਬਡ੍ਡ ਮਹਤ੍ਬ ਹੋਇਤ ਛੈਕ ਅਂਕਹਿ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਇਤ ਅਛਿ- ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ। ਈ ਕਾਰ੍ਯ ਜਂ ਗਡ਼ਬਡ਼ਾ ਗੇਲ ਤਂ ਬੁਝੁ ਜੇ ਧਾਰਮੇ ਭਸਿਯਾ ਜਏਬਾਬਾਲਾ ਸ੍ਥਿਤਿ ਭਏ ਜਾਏਤ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਞ੍ਜੀਸਂ ਏਕਰ ਸੂਤ੍ਰ ਟੂਟਿ ਜਾਏਤ। ਅਸ੍ਤੁ ਅਂਕਨ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ ਨਹਿ ਹੋ ਤਾਹਿ ਲੇਲ ਏਕਾਗ੍ਰ ਭਏ ਲੇਖਨ ਕਾਰ੍ਯ ਕਏਲ ਗੇਲ।

ਕਿਛੁ ਸ਼ਬ੍ਦ ਪਞ੍ਜਿਕਾਰ ਲੋਕਨਿਸਂ- ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਲੋਕਨਿ ਸਂ ਬਿਨਮ੍ਰ ਨਿਬੇਦਨ ਜੇ ਮਿਥਿਲਾਕ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਕੇਂ ਅਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣ ਰਖਬਾਕ ਹੇਤੁ ਅਪਨ ਅਲ੍ਪਜ੍ਞਤਾ ਓ ਸਂਕੁਚਿਤ ਪ੍ਰਬਰਤਿਕੇਂ ਦੂਰ ਕਰਥੁ। ਮਾਤ੍ਰ ਕਿਰਾਨੀਗਿਰੀ ਕਰਬ- ਅਧਿਕਾਰ ਤਾਕਬ ਓ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਕਰਾਏਬ ਆ ਤਾਹਿ ਸਂ ਦ੍ਰਬ੍ਯ ਕਮਾ ਲੇਬ, ਏਤਬੇ ਧਰਿ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਕ ਸੋਚ ਨਹਿ ਹੋਏਬਾਕ ਚਾਹੀ। ਪਞ੍ਜੀਕਰ੍ਮਸਂ ਜੁਡ਼ਲ ਬ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਮਾਜਕ ਹੇਤੁ ਬਡ਼ ਪੈਘ ਦਾਯਿਤ੍ਬ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੈਤ ਛਥਿ। ਸਮਾਨ ਪੁਰੂਸ਼ਾ(Common Person) ਸਂ ਜਂ ਬੈਬਾਹਿਕ ਸ੍ਬਸ੍ਤਿ ਹੇਤੁ ਕਨ੍ਯਾਕ ਸਾਪਿਣ੍ਡਯ ਨਿਬਰਤਿ ਅਨਿਬਾਰ੍ਯ ਤਂ ਓਹਿ ਤਰਹੇਂ ਜਂ ਬਰ ਓਹਿ ਪੁਰੂਸ਼ਾ ਸਂ ਸਪਿਣ੍ਡਤਾਕ ਪਰਿਧਿ ਪਾਰ ਕਏ ਲੇਨੇ ਛਥਿ ਪਰਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾ ਸਮਾਨ ਪੁਰੂਸ਼ਾ ਸਂ ਸਪਿਣ੍ਡਤਾਕ ਪਰਿਧਿ ਮੇ ਛਥਿ ਤਥਾਪਿ ਬੈਬਾਹਿਕ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕ ਸ੍ਬਸ੍ਤਿ ਦੇਲਹਿਟਾ ਜਾਏ। ਏਕਰ ਬਿਰੂਦ੍ਧ ਜੇ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਨਿਰ੍ਣਯ ਦੈਤ ਛਥਿ ਈ ਬਿਚਾਰਿ ਕਏ ਜੇ ਕਨ੍ਯਾ ਤਂ ‘ਛਠਿ ਮੇ ਪਡੈਤ ਛਥਿ ਬਰ ਖਾਹੇ ਓਹਿ ਪੁਰੂਸ਼ਾ ਸਂ ਸਾਤਮ ਬਾ ਤਾਹਿ ਸਂ ਅਧਿਕੇ ਦੂਰਿ ਪਰ ਰਹਥੁ- ਏਕਰ ਕੀ ਅਰ੍ਥ ਭੇਲ? ਅਧਿਕਾਰ ਤਕਬਾਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ (ਉਤ੍ਤੇਢ-Format) ਆਦਿ ਅਦੌ ਕਾਲ ਸਂ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਲੋਕਨਿਕੇਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਛਨ੍ਹਿ, ਬੈਯਾਕਰਣ ਲੋਕਨਿ ਅਰ੍ਥ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਕਰਥੁ। ਧਰ੍ਮਕ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਬਾ ਆਰ੍ਸ਼ ਬਚਨਕ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਰਾਖਬ ਏਕ ਅਨਿਬਾਰ੍ਯ ਤਥ੍ਯ ਥਿਕ ਓ ਤੋਤਾ ਰਟਂਤੁ ਜਕਾਂ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁਸ੍ਤਕ ਕਣ੍ਠਸ੍ਥ ਕਰਬ ਦੋਸਰ ਗੈਰ ਜਰੂਰੀ ਬਾਤ। ਧਰ੍ਮ ਸੂਤ੍ਰਕ ਪ੍ਰਣਯਨ ਸਮਸ੍ਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਲੇਲ ਅਛਿ ਜਾਹਿ ਮੇ ਆਬਸ਼੍ਯਕ ਅਛਿ ੩੨(ਬਤ੍ਤੀਸ) ਮੂਲਕ ਉਤ੍ਤੇਢ ਬਨਾਯਬ (ਬਰ-ਪਕ੍ਸ਼ ਓ ਕਨ੍ਯਾ-ਪਕ੍ਸ਼ ਦੂਨੁਕ ਹੇਤੁ ਸਮਾਨ ਰੂਪੇਂ) ਜਾਹਿ ਮਧ੍ਯ ੧੬ਟਾ ਛਠਿਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ- ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸਾਪਿਣ੍ਡਯ ਨਿਬਰਤਿਕ ਜ੍ਞਾਨ, ਅਧਿਕਾਰ ਤਕਬਾ ਕਾਲ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰਕ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਬਿਸ਼ਯ (Subject) ਹੋਇਤ ਅਛਿ ਬਰ- ਓ ਕਨ੍ਯਾ ਨਹਿ ਕੀ ਓ ਸਮਾਨ ਪੁਰੂਸ਼ਾ(Common- Person)। ਜਂ ਪਹਿਲ ਦੋਸਰਕ ਸਪਿਣ੍ਡਤਾ ਸਂ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤ ਭੇਲ ਤਂ ਦੋਸਰ ਕੋਨ ਰੂਪ ਮੇ ਬਹਿਮੂਲਕ ਸਪਿਣ੍ਡਯ ਨਿਬਰਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਏਲਕ ਤਂ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸ੍ਬਸ੍ਤਿ ਪਰਮਾਬਸ਼੍ਯਕ। ਬਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨ ਬਿਜ੍ਞਾਨਕ ਯੁਗ ਮੇ ਗੁਣ ਸੂਤ੍ਰਕ (Chromosomes) ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ ਏਹਿ ਰੂਪਕ ਅਛਿ ਆ ਹਮਰਾ ਲੋਕਨਿਕ ਪੁਰੂਸ਼ਾ (ਰਿਸ਼ਿ ਲੋਕਨਿ) ਤਕਰਹਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਢਂਗੇ ਪੂਰ੍ਬਹਿ ਰਾਖਿ ਗੇਲਾਹ।
ਮਹਾਰਾਜਾਕ ਹੇਤੁ ਨਿਹੁਛਲ ਕਨ੍ਯਾਸਂ ਅਪਨ ਪਾਂਜਿਕ ਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥ ਕਨ੍ਯਾ ਚੋਰਾਕੇਂ ਬਿਯਾਹ ਕੇਲਾਪਰ ਰਾਜਾ ਦ੍ਬਾਰਾ ਪਞ੍ਜੀਕਾਰ ਲੋਕਨਿਕੇਂ ਬਜਾਏ ਹੁਨਕਰ ਨਾਮਮੇ ਤਸ੍ਕਰ ਉਪਾਧਿ ਜੋਡ਼ਬ, ਨੈਯ੍ਯਾਯਿਕ ਗਂਗੇਸ਼ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਕ ਜਨ੍ਮ ਪਿਤਾਕ ਮਰਤ੍ਯੁਕ ੫ ਸਾਲਕ ਬਾਦ ਹੋਏਬ, ਮਹੇਸ਼ਠਾਕੁਰਕ ਬਹਿਨਕ ਬਿਬਾਹ ਕੂਚ-ਬਿਹਾਰਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰਸਂ ਹੋਏਬ, ਕਬਿਸ਼ੇਖਰ ਜ੍ਯੋਤਿਰੀਸ਼੍ਬਰਕ ਉਪਾਧਿਕ ਸਂਗ ਉਲ੍ਲੇਖ (ਹੁਨਕਰ ਪਾਣ੍ਡੁਲਿਪਿ ਨੇਪਾਲਕ ਪੁਸ੍ਤਕਾਲਯਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਏਬਾਸਂ ਪੂਰ੍ਬ), ਓਕਰ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਢੇਰ ਰਾਸ ਢਾਕਾਕਬਿ ਆ ਕਬਿ ਸ਼ੇਖਰ ਲੋਕਨਿਕ ਬਿਬਰਣ, ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਆ ਚਰ੍ਮਕਾਰਸਂ ਬਿਬਾਹਕ ਬਿਬਰਣ ਆ ਸਮਾਜਮੇ ਓਹਿਸਂ ਭੇਲ ਸਨ੍ਤਤਿਕ ਪ੍ਰਤਿ ਕੋਨੋ ਦੁਰਾਗ੍ਰਹਕ ਅਭਾਬ, ਈ ਸਭ ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਬਰ੍ਣਿਤ ਅਛਿ।ਆਰ੍ਯਭਟ੍ਟਕ ਬਿਬਰਣ- (੨੭) (੩੪/੦੮) ਮਹਿਪਤਿਯ: ਮਂਗਰੌਨੀ ਮਾਣ੍ਡੈਰ ਸੈ ਪੀਤਾਮ੍ਬ ਰ ਸੁਤ ਦਾਮੂ ਦੌ ਮਾਣ੍ਡ੍ਰ ਸੈ ਬੀਜੀ ਤ੍ਰਿਨਯਨਭਟ੍ਟ: ਏ ਸੁਤੋ ਆਰ੍ਯਭਟ੍ਟ: ਏ ਸੁਤੋ ਉਦਯਭਟ੍ਟ: ਏ ਸੁਤੋ ਬਿਜਯਭਟ੍ਟ ਏ ਸੁਤੋ ਸੁਲੋਚਨਭਟ (ਸੁਨਯਨਭਟ੍ਟ) ਏ ਸੁਤੋ ਭਟ੍ਟ ਏ ਸੁਤੋ ਧਰ੍ਮਜਟੀਮਿਸ਼੍ਰ ਏ ਸੁਤੋ ਧਾਰਾਜਟੀ ਮਿਸ਼੍ਰ ਏ ਸੁਤੋਬ੍ਰਹ੍ਮਜਰੀ ਮਿਸ਼੍ਰ ਏ ਸੁਤੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਜਟੀ ਮਿਸ਼੍ਰ ਏ ਸੁਤ ਬਿਘੁਜਟੀ ਮਿਸ਼੍ਰ ਏ ਸੁਤੋ ਅਜਯਸਿਂਹ: ਏ ਸੁਤੋ ਬਿਜਯਸਿਂਹ: ਏ ਸੁਤੋ ਏ ਸੁਤੋ ਆਦਿਬਰਾਹ: ਏ ਸੁਤੋ ਮਹੋਬਰਾਹ: ਏ ਸੁਤੋ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨ ਸਿਂਹ: ਏ ਸੁਤੋ ਸੋਢ਼ਰ ਜਯਸਿਂਹਰ੍ਕਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਸ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰ ਬਿਦ੍ਯਾ ਪਾਰਙਗਤ ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾ ਯ: ਨਰਸਿਂਹ:।।
੫੮੪(A)। ਚੈਤਨ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੁ: ਰਮਾਪਤਿ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ ਕਰਮਹੇ ਤਰੌਨੀ ਮੂਲਕ ਛਲਾਹ। ਓ ਬਂਗਾਲ ਚਲਿ ਗੇਲਾਹ, ਹੁਕਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਰਹਥਿ ਚੈਤਨ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੁ।ਗਂਗੇਸ਼ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ-ਛਾਦਨ ਛਾਦਨ, ਉਦਯਨਾਚਾਰ੍ਯ-ਨਨੌਤੀਬਾਰ ਨਨੌਤੀ (ਕਰਿਯਨ, ਸਮਸ੍ਤੀਪੁਰ), ਮਹੇਸ਼ ਠਾਕੁਰਕ ਮਾਤਰਕ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਗੋਤ੍ਰੀ ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਮੂਲਮੇ ਰੁਦ ਝਾ। ਰਮਾਪਤਿ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਬਿਸ਼੍ਣੁਪੁਰੀ, ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਪੁਰੀ ਬਤ੍ਸਗੋਤ੍ਰੀ ਕਰਮਹਾ ਮੂਲਕ ਤਰੌਨੀ ਗਾਮਕ ਚੈਤਨ੍ਯਕ ਗੁਰੁ।ਬਲ੍ਲਾਲ ਸੇਨਕ ਸਮਯਮੇ ਹਲਾਯੁਧ ਆ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸੇਨ-ਉਦ੍ਯੋਤਕਰ। ਸਿਂਹਾਸ਼੍ਰਮ ਮੂਲਕ ਮ.ਮ.ਹਲਾਯੁਧਸਂ ੧੨ ਪੁਸ੍ਤ ਪੂਰ੍ਬ ਮਾਣ੍ਡਰ ਮੂਲਕ ਬੀਜੀ ਮ.ਮ.ਤ੍ਰਿਨੈਨ ਭਟ੍ਟ (੪੦੦ ਏ.ਡੀ.ਲਗਭਗ) ਏਹਿ ਪੋਥੀਕ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਬਿਨ੍ਦੁ ਅਛਿ(ਪਰਸ਼੍ਠ ੧੮)। ਹਲਾਯੁਧ ਆ ਨਰਸਿਂਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਛਲਾਹ। ਨਰਸਿਂਹ (ਮਾਣ੍ਡਰ ਮੂਲ)ਸਂ ੧੨ ਪੁਸ੍ਤ ਪੂਰ੍ਬ ਤ੍ਰਿਨੈਨ ਭਟ੍ਟ ਮੇ।

ਪਞ੍ਜੀਮੇ ਉਪਲਬ੍ਧ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਮਾਜਿਕ ਜੀਬਨ:
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਖਾਹੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਹੋਥੁ ਬਾ ਤਥਾਕਥਿਤ ਜੈਬਾਰ ਬਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ, ਬਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਂਧਨ ਕਿਨਕੋ ਹੇਤੁ ਨਹਿ। ਜੇ ਸਮਾਜ ਤਥਾ ਕਥਿਤ ਰੂਪੇਂ ਜਯਬਾਰਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਂ ਬਿਭੂਸ਼ਿਤ ਮਿਥਿਲਾਕ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲਹਿਂ ਸਂ ਭਾਰਤਕ ਆਨ-ਆਨ ਸਭ੍ਯਤਤਾ ਓ ਸਂਸ੍ਕਰਪਤਿਕ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਉਦਾਰ ਮਾਨਾ ਓ ਨਮਨਸ਼ੀਲ ਰਹਲ ਅਛਿ, ਏਹਿ ਠਾਮ ਕੋਨੋ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕਟ੍ਟਰਪਨ ਸ੍ਥਾ।ਈ ਭਾਬ ਨਹਿ। ਸੁਧਾਰਕ ਗੁਂਜਾਇਸ਼ ਸਤਤ੍ ਬਨੌਨੇ ਰਖਨੇ ਅਛਿ, ਏਹਿ ਠਾਮ ਜਂ ਕਖਨ ਕੋਨੋ ਕਾਲ ਮੇ ਖਾਹੇ ਕੋਨੋ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਜਾਤਿਕ ਬਂਡਰ ਉਠਲ ਹੋ ਪਰਂਚ ਬਿਦ੍ਬੇਸ਼ ਸ੍ਥਾੇਈ ਭਾਬ ਨਹਿ ਰਖਲ। ਅਪਨ ਅਪਨ ਕਾਲਕ ਪੈਘ ਸਂ ਪੈਧ ਘਟਨਾ ਕਾਲਾਤੀਤ ਭਏ ਬਿਸ੍ਮਰਡਤ ਹੋਇਤ ਰਹਲ ਅਛਿ, ਤਕਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਥਿਕ ਮਿਥਿਲਾਕ ਪਞ੍ਜੀ ਉਪਾਂਗ-ਦੂਸ਼ਣ ਪਞ੍ਜੀ। ਕੋਨੋ ਕਾਲਕ ਦਲਮਲਿਤ ਕਰਏਬਲਾ ਘਟਨਾ (Burning Question) ਥੋਡ਼ਬਹਿ ਸਮਯਕ ਬਾਦ ਸਮਾਜ ਓ ਮਸ੍ਤਿਸ਼੍ਕਪ ਸਂ ਹਟਿ ਜਾਏਤ।
ਪਾਲੀ ਮੂਲਕ-ਦੇਬਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮਸੁਤ ਕਾਨ੍ਹਮਕ ਬਿਬਾਹ ਬੁਧਬਾਲ ਮੂਲਕ ਗੋਬਿਨ੍ਦਪ ਸੁਤ ਦਾਮੂਕ ਬਿਬਾਹ ਸਰਿਸਬ ਮੂਲਕ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਸੁਤ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਕ ਬਿਬਾਹ ਦਰਿਹਰਾ ਮੂਲਕ ਭੀਮ ਸੁਤ ਉਮਾਪਤਿਕ ਬਿਬਾਹ ਸੋਦਰਪੁਰ ਮੂਲਕ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਸੁਤ ਹਰਿਨਾਥਕ ਬਿਬਾਹ ਹਰਿਅਮ ਬਾਸਦੇਬ ਸੁਤ ਕਰਸ਼੍ਣਦਦੇਬਕ ਬਿਬਾਹ ਪਨਿਚੋਭ ਮੂਲਕ ਮਧੁਕਰਕ ਬਿਬਾਹ- ਅਜ੍ਞਾਤ ਬਂਸ਼ ਓ ਜਾਤਿਮੇ।ਸਰਿਸਬ ਮੂਲਕ ਭਬਨਾਥ ਪੌਤ੍ਰ ਕਮਲਨਯਨ ਪੁਤ੍ਰ ਕਿਸ਼ਾਈਕ ਬਿਬਾਹ - ਬਲਿਯਾਸ ਚਮਰੁ ਸੁਤ ਗਂਗਾਧਰਕ ਕਨ੍ਯਾਤਮੇ। ਚਮਰੂਕ ਅਪਨ ਬਿਬਾਹ ਅਜ੍ਞਾਤ ਕਨ੍ਯਾਲਸਂ। ਅਰ੍ਥਾਤ ਕਿਸ਼ਾਈਕ ਸਾਸੂਕ ਬਂਸ਼ਕ ਕੋਨੋ ਠੇਕਾਨ ਨਹਿ। ਏਹਿ ਕਿਸ਼ਾਈਕ ਸਨ੍ਤਾਯਨ ਮਿਥਿਲਾਕ ਅਨੇਕ ਗਾਮ ਮੇ ਪਸਰਲ ਛਥਿ। ਪਰਂਚ ਆਇ ਸਮਾਜ ਓਹਿ ਤਥ੍ਯ ਕੇਂ ਉਚਿਤੇ ਰੂਪੇਂ ਬਿਸ੍ਮਰਿਤ ਕਏ ਚੁਕਲ ਅਛਿ। ਏਹਿ ਰੂਪਕ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾ ਅਛਿ- ਯਥਾ ਬੁਧਬਾਲ ਮੂਲਕ ਮਾਧਬਕ ਪੌਤ੍ਰੀ ਭੀਮਕ ਕਨ੍ਯਾੇਕ ਬਿਬਾਹ, ਜਾਹਿ ਲਾਗਿਸਂ ਅਨੇਕ ਘਰ ਬ੍ਯਾਅਪ੍ਤਯ ਅਛਿ। ਸਤਲਖਾ ਰਾਮਨਾਥਸੁਤ ਜਗਨ੍ਨਾਯਥਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਘੁਸੌਤ ਉਧੋਰਣ ਸੁਤ ਰਤਨੂਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ, ਪਾਲੀ ਹੋਰਾਈ ਸੁਤ ਰਾਮਕ ਮਾਤਰਕ ਸਕਰਾਢ਼ੀ ਮੂਲਕ ਬੇਣੀ ਸੁਤ ਰਾਧਬਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ, ਸੋਦਰਪੁਰ ਮੂਲਕ ਪਾਂਖੂ ਸੁਤ ਚਾਨ੍ਦਿਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ, ਅਲਯ ਮੂਲਕ ਦਿਨਕਰ ਸੁਤ ਹਰਿਕਰਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ, ਤਿਲਯ ਮੂਲਕ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਸੁਤ ਬਿਦੂਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਇਤ੍ਯਾੁਦਿ ਦੇਬਦਾਸ਼ੀ ਪਰਮ੍ਪਬਰਾਕ ਛਲੀਹ ਅਸ੍ਤੁ੍ ਅਜ੍ਞਾਤ ਮਾਨਲ ਗੇਲੀਹ ਪਰਂਚ ਹੁਨਕਾ ਲੋਕਨਿਕ ਸਨ੍ਤਾਰਨ ਆਇ ਸਮਾਜਮੇ ਸਮਾਦਰਤ ਛਥਿ। ਏਹਿ ਪ੍ਰਕਾਰਕ ਉਦਹਾਰਣ ਪਾਂਜਿ ਮੇ ਭਰਲ ਪਡ਼ਲ ਅਛਿ ਜੇ ਆਬ ਕਾਲਾਤੀਤ ਭੇਲਾ ਪਰ ਕੋਨੋ ਬਂਸ਼ ਪਰ ਕੁਪ੍ਰਭਾਬ ਨਹਿ ਪਡ਼ਤ ਅਪਿਤੁ ਏਹਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤ ਮੇ ਕੀ ਨਿਰ੍ਣਯ ਲੇਬਾਕ ਚਾਹੀ ਤਕਰਾ ਲੇਲ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੋਏਤ।

ਆਰ ਉਦਾਹਰਣ: ਟੇਬੁਲਕ (੧-੯੭) ਕ ਨੀਚਾਂਮੇ ਏਹਿਮੇਸਂ ਕਿਛੁ ਉਦਾਹਰਣਕ ਬਿਸ੍ਤਰਤ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਅਛਿ।

੧
ਸਰਿਸਬ ੧੭੮/੧ ਬਲਿਯਾਸ ਚਮਰੂ ਗਂਗਾਧਰਕ ਮਾਤਰਕ ਸਰਿਸਬ ਸਕਰਾਢੀ ਪਨਿਚੋਭ ਦਰਿਹਰਾ ਪਾਲੀ ਨਰਬਾਲ
ਭਬਨਾਥ ਨਾਥੂ ਗਾਂਗੂ ਕਾਨ੍ਹ ਹੇਲੂ ਹੋਰਾਈ ਚਾਨ੍ਦ
ਕਮਲਨਯਨ ਕਿਸ਼ਾਈ ਅਜ੍ਞਾਤ ੨੩੮॥੦੫ ਬਿਸ਼ੋ ਗੋਗੇ ਰੂਦ ਚਾਨ੍ਦ ਰਾਮਕ ਮਾਤਰਕ ਦੇਬਘਰ
੨.
ਬੁਧਬਾਲ ਪਬੌਲੀ ਸਤਲਖਾ ਜਗਨ੍ਨਾਥਕ ਮਾਤਰਕ ਘੁਸੌਤ ਰਤਨੂਕ ਮਾਤਰਕ ਦਰਿਹਰਾ ਪਾਲੀ ਰਾਮਕ ਮਾਤਰਕ ਨਰਬਾਲ
ਜਾਟੂ ਭੀਮ ਰਾਮਨਾਥ ਉਧੋਰਣ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਹੇਲੂ ਹੋਰਾਈ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਚਾਨ੍ਦ
ਮਾਧਬ ਭੀਮਸੁਤਾ ੧੭੮/੨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਜਗਨ੍ਨਾਥ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਰਤਨੂ ਚਾਨ੍ਦ ਰਾਮ ਦੇਬਧਰ
੩.
ਮਾਣ੍ਡਰ ਸੋਦਰਪੁਰ ਅਲਯ ਮਾਣ੍ਡਰ ਸੁਰਗਨ ਪਚਹੀ ਪਕਲਿਯਾ ਸਿਮ੍ਭੁਨਾਮ
ਰਤਿਪਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ ਦੇਬੇ ਰਤ੍ਨਧਰ ਲਗਾਈ ਬਂਸ਼ਧਰ ਕਾਨ੍ਹ ਜਯਪਤਿ ਦੂਬੇ
ਗੋਢਿਸੁਤਾ (ਨਿਮ੍ਨਕੁਲ)੭੧/੧ ਪਾਂਖੂ ਭਬਦਤ੍ਤ ਨਰਸਿਂਹ ਸੁਪੇ ਰਾਮ
੪.
ਸੋਦਪੁਰ ੧੭੭/੨ ਬਲਿਯਾਸ ਗਂਗਾਧਰਕ ਮਾਤਰਕ ਸਰਿਸਬ ਸਕਰਾਢੀ ਪਨਿਚੋਭ ਦਰਿਹਰਾ ਪਾਲੀ ਰਾਮਕ ਮਾਤਰਕ ਨਰਬਾਲ
ਮਤਿਕਰ ਭਮਰੂ ਅਂਤਰ੍ਜਾਤਿਯ ਨਾਥੂ ਗਾਂਗੇ ਕਾਨ੍ਹ ਹੇਲੂ ਹੇਲੂ ਚਾਨ੍ਦ
ਭੀਮ ਨਾਥ ਗਂਗਾਧਰ ਬਿਸ਼ੋ ਗੋਗੇ ਰੂਦ ਚਾਨ੍ਦ ੧੭੫/੫ ਰਾਮ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਦੇਬਧਰ
ਸਰਿਸਬ ੧੮੬ ਕਰਮਹਾ ਸਕਰਾਢੀ ਰਾਘਬਕ ਮਾਤਰਕ ਸੋਦਰਪੁਰ ਅਲਯ ਮਾਣ੍ਡਰ ਸੁਰਗਨ ਪਚਹੀ ਪਕਲਿਯਾ ਸਿਮ੍ਭੁਨਾਮ
ਨੋਨੇ
ਨਰਹਰਿ ਬੇਨੀ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਦੇਬੇ ਰਤ੍ਨਧਰ ਲਗਾਈ ਬਂਸ਼ੀਧਰ ਕਾਨ੍ਹ ਜਯਪਤਿ ਦੁਬੇ
ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿ ਮਤਿ ਰਾਘਬ ਪਾਂਖੂ ਭਬਦਤ੍ਤ ਨਰਸਿਂਹ ਸੁਪੇ ਰਾਮ
੬
ਪਬੌਲੀ ਭਾਨੁਦਤ ਏਕਹਰਾ ਜਗਤਿ ਸੋਦਰਪੁਰ ਚਾਨ੍ਦਕ ਮਾਤਰਕ ਅਲਯ ਮਾਣ੍ਡਰ ਸੁਰਗਨ ਪਚਹੀ ਪਕਲਿਯਾ ਸਿਮ੍ਭੁਨਾਮ
ਸੁਧਾਪਤਿ ਸੁਰਪਤਿ ਨੋਨੇ ਪਾਂਖੂ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਰਤ੍ਨਧਰ ਲਗਾਈ ਬਂਸ਼ੀਧਰ ਕਾਨ੍ਹ ਜਯਪਤਿ ਦੁਬੇ
ਕੇਸ਼ਬ ਸੁਤਾ ੧੯੬/੭ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਥ ਹੋਰੇ ਚਾਨ੍ਦ ਭਬਦਤ੍ਤ ਨਰਸਿਂਹ ਸੁਪੇ ਰਾਮ
੭.
ਸੋਦਰਪੁਰ ਕਰਮਹਾ ਮਾਣ੍ਡਰ ਅਲਯ ਹਰਿਕਰਕ ਮਾਤਰਕ ਦਰਿਹਰਾ ਨੀਮਾ ਟਕਬਾਲ ਸੁਈਰੀ ਗਦਹਾ ਪਂਡੋਲੀ
ਗਦਾਧਰ ਰਾਮਨਾਥ ਕੇਸ਼ਬ ਦਿਨਕਰ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਨਰਸਿਂਹ ਦਾਮੋਦਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਬਿਸ਼ੋ ਮਹੇਸ਼ ਜਗਤੂ ਹਰਿਕਰ ਕੇਸ਼ਬ ਰਬਿਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮ ਗੋਰੀ ਨਿਧਿ
ਕੁਮਰਸੁਤਾ ੧੮੪/੨
੮.
ਹਰਿਅਮ ਉਦਨਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਪਚਹੀ ਕਰਹੀ ਰਾਉਡ ਦਰਿਹਰਾ ਲਹਣ੍ਡਾ
ਗਾਂਗੂ ਦਾਮੂ ਸੁਰਸਰ ਸ੍ਥਿਤਿ ਅਦਿਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਬਿਸ਼ੋ ਬੁਧਾਈ
ਕੇਸ਼ਬ ਪਾਗੂ ਹਰਿ ਸਾਹਬ ਸਾਠੂ
ਦਾਮੂਸੁਤਾ ਅਂਤਰ੍ਜਾਤਿਯ
੯.
ਕੋਚਰਾਜ ਪਤ੍ਨੀ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਖੌਆਲ ਫਨਨ੍ਦਹ ਬਲਿਯਾਸ ਬਹੇਰਾਢੀ ਮਾਣ੍ਡਰ
ਸੋਹਾਗੋ ੨੦੮/੧ ਸੁਰਪਤਿ ਕੋਨੇ ਹਰਿਨਾਥ ਬਿਭਾਕਰ ਬਰਾਹ ਸਾਗਰ
ਦੁਬੇ ਨੋਨੇ ਰਬਿਨਾਥ ਗੁਣਾਕਰ ਗੁਣਾਕਰ ਸ੍ਥਿਤਿ
ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ ਸੁਤਾ ਕੋਚਰਾਜ ਪਤ੍ਨੀ
੧੦.
ਪਬੌਲੀ ਘੁਸੌਤ ਦਰਿਹਰਾ ਧਾਰੂਕ ਮਾਤਰਕ ਬਹੇਰਾਢੀ ਮਾਣ੍ਡਰ
ਸ਼ਿਬਦਤ੍ਤ ਅਮਰੂ ਨਨ੍ਦਨ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਆਂਗੂ ਸਾਗਰ
ਰੂਪਦਤ ੨੦੮/੨ ਜੀਬਾਈ ਧਾਰੂ ਰੂਦ ਸ੍ਥਿਤਿ
ਬਾਸ਼ੁਦੇਬਸੁਤਾ
੧੧.
ਪਬੌਲੀ ਏਕਹਰਾ ਜਗਤਿ ਸੋਦਰਪੁਰ ਪਾਲੀ ਸਤਲਖਾ ਗਂਗੋਲੀ ਡਗਰਕ ਮਾਤਾ ਨਦਾਮ ਯਬਨੀ
ਭਾਨੁਦਤ੍ਤ ਸੁਰਪਤਿ ਨੋਨੇ ਪਾਂਖੂ ਦੁਬੇ ਦਿਬਾਕਰ ਡਗਰ ਯਬਨੀ ਦੌਲਤਿਜਹਾਂ ਧਨਞ੍ਜਯ ਦੌਲਤਿਜਹਾਂ ੪੩
ਸੁਧਾਪਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਥ ਹੋਰੇ ਚਾਨ੍ਦ ਹਰਿਕਰ ਗੌਰੀਸ਼੍ਬਰ ਗਂਗਾਧਰ
ਕੇਸ਼ਬਸੁਤਾ ੧੯੬/੭
ਹਰਿਹਰ
੧੨
ਕੁਜੌਲੀ ਖੌਆਲ ਮਹਿਨ੍ਦ੍ਰਬਾਡ ਪਾਲੀ ਲਾਖੂਕ ਮਾਤਰਕ ਗਂਗੋਲੀ ਡਗਰਕ ਮਾਤਾ ਨਦਾਮ ਯਬਨੀ
ਗੋਪਾਲ ੨੧੬/੧ ਗੋਬਿਨ੍ਦ ਲਾਖੂ ਯਸ਼ੋਧਰ ਦੌਲਤਿਜਹਾਂ ਡਗਰ ਦੌਲਤਿ ਜਹਾਂ ਧਨਞ੍ਜ਼ਯ ਦੌਲਤਿਜਹਾਂ
ਬਂਸ਼ਬਰ੍ਦ੍ਧਨ ਬਿਸ਼ੋ ਗਂਗਾਧਰ
ਬਲਭਦ੍ਰਸੁਤਾ
੧੩.
ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਮਾਣ੍ਡਰ ਪਾਲੀ ਦਰਿਹਰਾ ਬਹੇਰਾਢੀ ਜਮੁਨੀ ਮਾਣ੍ਡਰ ਧਾਰੇਸ਼੍ਬਰਕ ਮਾਤਾ
ਚਾਨ੍ਦ/ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ ਕਾਸ਼ੀ ਨੋਨੇ ਗੁਣੇ ਗੁਣੇ ਰਾਮ ਧਾਰੇਸ਼੍ਬਰ (ਅਜ੍ਞਾਤ)
ਮਹੇਸ਼ ਭੀਮ ਬਾਟੂ ਅਨਨ੍ਦੂ ਅਫੇਲ ਗੋਨੂ ਮਾਧਬ ਮਾਨੇ
ਗੋਪਾਲ
੧੪.
ਗੋਢਿਕ ਸਰਿਸਬ ਘੁਸੌਤ ਗਂਗੋਰ ਬਲਹਾ ਮਧੁਕਰ
ਸਾਗਰ ਗਾਂਗੂ ਰਤਿਕਾਂਤ ਹਾਰੂ ਸੁਧਾਕਰ ਸਂਤਤਿ
ਤਨਯਾ ੨੧੬/੨ ਰਤ੍ਨਪਾਣਿ ਗੁਣਾਕਰ ਬਰਦਤ੍ਤ
ਰਘੁਪਾਣਿਸੁਤਾ (ਗੋਢਿਮਾਤਾ)


੧੫.
ਦਰਿਹਰਾ ਸੋਦਰਪੁਰ ਦਰਿਹਰਾ ਘੁਸੌਤ ਤੇਰਹੁਤਾ ਨਰਬਾਲ ਰਤਿਕ ਮਾਤਾ
ਭੋਲਾ ਸ਼ਂਕਰ ਖਾਟੂ ਦਾਮੋਦਰ ਲਾਖੂ ਨੋਨਾਈ (ਅਜ੍ਞਾਤ)
ਮਨਸੁਖ ਗਂਗਾਧਰ ਨਰਪਤਿ ਹਰਿ ਰਤਿ
ਯਸ਼ੁਸੁਤਾ
੧੬
ਸੋਦਰਪੁਰ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ ਦਰਿਹਰਾ ਪਨਿਚੋਭ ਚਾਨ੍ਦੋ ਤਿਲਯ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਰਾਘਬ ਪੂਰਖੂ ਨਾਗੂ ਧਾਰੂ ਰਤਨ ਕਾਮੇਸ਼੍ਬਰ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਨੋਨੇ ਹਰਿਦਤ੍ਤ
ਰਤ੍ਨਪਤਿ ੨੧੫/੧ ਹਰਿਹਰਕ-ਮਾਤਾ (ਦੇਬਦਾਸੀ) ਦੁਬੇ ਰਾਮ ਰਾਮਕਰ ਮਾਧਬ ਬਿਦੂਕ-ਮਾਤਾ ਢੋਢੇ ਦੇਬਦਾਸ
ਯਦੁਨਾਥ (ਅਜ੍ਞਾਤ)
੧੭. ਜਾਨਿਕ ਦੇਬਦਾਸ
ਬੁਧਬਾਲ ਖੌਆਲ ਜਲੀਬਾਲ ਮਾਣ੍ਡਰ ਕੁਰਹਨਿ ਤਿਲਯ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਚਾਨ੍ਦ ੨੧੫/੨ ਗੀਰੂ ਜੀਬੇ ਦੇਬਾਦਿਤ੍ਯ ਗੁਣੇਸ਼੍ਬਰ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਕ- ਮਾਤਾ(ਦੇਬਦਾਸੀ) ਨੋਨੇ ਹਰਿਦਤ੍ਤ
ਭਾਨੂ ਹਰਖੂ ਥੇਗ ਨਾਥੂ ਢੋਢੇ
ਸੁਧਾਪਤਿ
੧੮. ਜਾਨਿਕ ਦੇਬਦਾਸ
ਸੋਦਰਪੁਰ ਪਾਲੀ ਸੁਰਗਨ ਦਰਿਹਰਾ ਜੀਬੇਕ- ਮਾਤਾ ਤਿਲਯ-ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਲਾਖਨ ਜ੍ਞਾਨ ਰਬਿ ਜੀਬੇ ਦੇਬਦਾਸੀ ਲਾਖੂਕ-ਮਾਤਾ ਢੋਢੇ ਹਰਦਤ੍ਤ
ਜਨਾਰ੍ਦਨ ੨੧੪/੧ ਬਾਟੂ ਬਾਚਸ੍ਪਤਿ ਅਮਰੂ ਦੇਬਦਾਸੀ
ਚਤੁਰ੍ਭੂਜਸੁਤਾ ੧੦੨/੦੧
੧੯. ਜਾਨਿਕ ਦੇਬਦਾਸ
ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਹਰਿਅਮ ਮਾਣ੍ਡਰ ਕਰਮਹਾ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ
ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਯਸ਼ੋਧਰ ਸੋਨੀ ਨਨ੍ਦਨ ਪਹਕਰ ਜਾਗੇਕ ਮਾਤਾ(ਦੇਬਦਾਸ) ਢੋਢੇ ਹਰਦਤ੍ਤ
ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ੨੧੪/੨ ਦਾਮੂ ਦੇਬਨਾਥ ਰਘੁ ਹਾਰੂਕ-ਮਾਤਾ
ਹਰਿਨਾਥ ਅਜ੍ਞਾਤ

੨੦.
ਜਾਨਿਕ ਪਬੌਲੀ ਬੁਧਬਾਲ ਬਲਿਯਾਸ ਬਭਨਿਯਾਮ ਮਤਾਉਨ ਰਕਬਾਲ ਤਿਲਯ- ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ
ਦੇਬਦਾਸ ੨੧੩/੧ ਸਭਾਪਤਿ ਪਰਾਣ ਧਾਰੂ ਹੋਰੇ ਧਰ੍ਮੂ ਕਾਮਦੇਬ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਕ-ਮਾਤਾ(ਦੇਬਦਾਸੀ)
ਗੋਪ ਨਾਰਾਯਣ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਕ-ਮਾਤਾ(ਦੇਬਦਾਸੀ) ਮਨਸੁਖ ਹਰਿਪਤਿ ਉਧੇ
ਰਤਿਪਤਿ
੨੧.
ਜਾਨਿਕ ਦਰਿਹਰਾ ਪਬੌਲੀ ਬੁਧਬਾਲ ਖੌਆਲ ਜਲਿਬਾਲ ਮਾਣ੍ਡਰ ਕੁਰਹਨਿ ਤਿਲਯ-ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ
ਦੇਬਦਾਸ ੨੧੩/੨ ਰਾਮਨਾਥ ਬਿਦ੍ਯਾਨਾਥ ਮਾਨੂ ਗੀਰੂ ਜੀਬੇ ਦੇਬਾਦਿਤ੍ਯ ਗੁਣੀਸ਼੍ਬਰ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿਕ-ਮਾਤਾ(ਦੇਬਦਾਸੀ)
ਰਘੁਨੀ ਗੁਣਪਤਿ ਸੁਧਾਪਤਿ ਹਰਖੂ ਥੇਘ ਨਾਥੂ ਬਿਦ੍ਯਾਪਤਿ
ਹਰਿਦੇਬ ੪੭/੩
੨੨.
ਪਸ਼੍ਚਿਮ ਦੇਸ਼ ਸਂ ਮਾਣ੍ਡਰ ਕਰਮਹਾ ਖੌਆਲ ਸੋਦਰਪੁਰ ਬਭਨਿਯਾਮ ਸਕਰਾਢੀ ਦਰਿਹਰਾ ਯਮੁਗਾਮ ਪੁਰਹਦੀ
ਆਗਤ ੨੧੨/੧ ਲਟਾਉਂ ਰਘੁ ਮਿਤ੍ਰਕਰ ਸ਼ਕ੍ਤੂ ਗਹੇਸ਼੍ਬਰ ਟੂਨੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਥ ਕੀਰ੍ਤਿਬਾਸ ਮਤਿਸ਼੍ਬਰ
ਹੋਰਾਈ ਸ਼ਿਬ ਜੀਬੇ ਉਧੋਰਣ ਹੋਰੇ ਧਰਤਿਕਰ
ਮਧੁਸੁਦਨ-ਸੁਤਾ(ਅਜ੍ਞਾਤਕੁਲ)
੨੩.
ਪਸ਼੍ਚਿਮ ਦੇਸ਼ ਸਂ ਮਾਣ੍ਡਰ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਦਰਿਹਰਾ ਬਹੇਰਾਢੀ ਖੌਆਲ ਜਾਲਯ
ਆਗਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਤਿ ਦੀਨੂ ਭਬੇ ਬਰਾਹ ਹਰਿਹਰ ਰਤਿਧਰ
੨੧੨/੨ ਗੋਢਿ ਗੁਣਾਕਰ ਮੇਧੂ ਨੋਨੇ ਰਤਿ ਮਤਿਕਰ(ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ)
ਸ਼ਿਬ







੨੪
ਚਰ੍ਮਕਾਰ ਤਲ੍ਹਨਪੁਰ ਟਕਬਾਲ ਦਰਿਹਰਾ ਪਞ੍ਚੋਭ ਮੇਰਨ੍ਦੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰ ਬੈਜੂਕ-ਮਾਤਾ
ਆਨਨ੍ਦਾ ੨੧੧/੧ ਗਢਬਯ ਜੀਬਧਰ ਪਾਠਕ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਪਰਭੂ ਬੈਜੂ ਆਨਨ੍ਦਾ
ਰਬਿ ਗਹਾਯ ਹਰਿ ਦਿਬਾਕਰ
ਮਿਤੂਸੁਤਾ ੨੫੩/੬ ਹਰਿਹਰ
੨੫
ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਫਨਦਹ ਨਦਾਮ
ਅਫੇਲ ਧਾਰੂ ਹਾਰੂ ਕਾਨ੍ਹਾ
ਦਿਬਾਕਰ ਬਿਸ਼੍ਬਨਾਥਕ-ਮਾਤਾ ਆਨਨ੍ਦਾਕ-ਪੁਤ੍ਰੀ ਸੋਨ ਜਯਕਰਕ-ਮਾਤਾ ਆਨਨ੍ਦਾਕ-ਪੁਤ੍ਰੀ
ਰਘੁ ੨੧੧/੧੧

੨੬

ਸਤਲਖਾ ਬੁਦ੍ਦਿਕਰ ਬੁਧਬਾਲ
ਮੁਥੇ ਸੋਦਰਪੁਰ ਟਕਬਾਲ ਨਦਾਮ ਸਤਲਖਾ
੨੦੯/੧ ਗੋਬਿਨ੍ਦ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸੁਤਾ- ਅਜ੍ਞਾਤ ਕੁਲ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਹਰਿਹਰ ਗਣਪਤਿ ਚਾਨ੍ਦ
ਕਾਨ੍ਹ-ਬਿਬਾਹ ਬਸਾਉਨ ਅਜ੍ਞਾਤ
ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ
ਹਰਖੂ


੨੭
ਕਰਮਹਾ ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਗਾਉਲ ਕਰਮਹਾ ਬਲਿਯਾਸ ਮੋਨਾਰੀ ਪਾਲੀ ਕੁਰਿਸਮਾ ਕੇਉਟਰਾਮ ਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਗੋਬਿਨ੍ਦ ਬੇਣੀ ਮੇਘ ਲਾਗੇ ਗਣਪਤਿ ਰੂਦ ਸਮਟੂ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਗਣਪਤਿ
ਨੋਨੇ
੨੦੯/੧੧ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਬਾਮਨ (ਮਾਤਾ) ਅਜ੍ਞਾਤ ਸ਼ਂਕਰ ਦਿਨਪਤਿ ਬਂਸ਼ੀ ਰਬਿ ਚਾਨ੍ਦ
ਦੇਬਨਾਥ

੨੮
ਬਿਧਬਾ ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਗਾਉਲ ਬਲਿਯਾਸ ਮੋਨਾਰੀ ਪਾਲੀ ਕੁਰਿਸਮਾ ਕੇਉਟਰਾਮ
ਪਣ੍ਡੋਲੀ
ਬੇਣੀ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਮੇਘ ਬਾਮਨ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ ਲਾਗੇ
ਸ਼ਂਕਰ ਗਣਪਤਿ
ਦਿਨਪਤਿ ਰੁਦ ਸਮਟੂ
ਬਂਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੀਕਰ
ਰਬਿ ਗਣਪਤਿ ਚਾਨ੍ਦ
੨੯
੨੦੭/੧ ਖਣ੍ਡਬਲਾ ਬੁਧਬਾਲ ਬੁਧਬਾਲ ਮਾਣ੍ਡਰ ਟਕਬਾਲ ਬਲਿਯਾਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾ ਮੇਰਨ੍ਦੀ ਕੋਰ੍ਥੁਆ
ਰਜਕ ਧਰਮ ਮਹੇਸ਼
ਗੋਪਾਲ
ਮਾਧਬ ਗਣਪਤਿ
ਗੋਪੀ ਧੀਰੂ
ਮਾਤਾ-ਰਜਕੀ ਭਬਾਨੀਨਾਥ ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ
ਭਬਨਾਥ ਕੇਸ਼ਬ
ਰਬਿਦਤ੍ਤ ਕੇਸ਼ਬ
ਗੋਪਾਲ ਮਾਂਗੁ
ਗਾਂਗੁ ਕਾਨ੍ਹ
ਨਰਸਿਂਹ
ਜਾਦੂ

੩੦
੨੦੭/੧੧ ਹਰਿਅਮ ਬਲਿਯਾਸ ਨਰਬਾਲ ਸਤਲਖਾ ਸੁਰਗਨ ਤ੍ਰਿਲਾਢੀ ਡੀਹ ਦਰਿਹਰਾ

ਰਜਕ ਧਰਮ ਮਾਨਿਕੀ ਸੋਮ
ਬਾਸੁਦੇਬ
ਜ੍ਞਾਨੀ ਰਾਮ
ਗੋਬਿਨ੍ਦਕ-ਮਾਤਾ ਰਜਕੀ ਪਰਾਉਂ
ਉਧੇ ਕਾਨ੍ਹਾ
ਬਿਭੂ-ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਰਜਕ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਭਗਬ
ਰਘੁ ਰਤ੍ਨਾਕਰ ਰੁਦ੍ਰਾਨਨ੍ਦ
ਬਿਦ੍ਯਾਨਿਧਿ

੩੧
੧੭੯/੧ ਸੋਦਰਪੁਰ ਦਰਿਹਰਾ ਪਾਲੀ ਨਰਬਾਲ
ਰਬਿਨਾਥ
ਦੂਬੇ
ਮਾਸੇ ਹੇਲੂ
ਚਾਨ੍ਦ ਹੋਰਾਈ
ਰਾਮਕ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ ਚਾਨ੍ਦ
ਦੇਬਧਰ

੩੨
੧੭੯/II ਕਰਮਹਾ ਸੋਦਰਪੁਰ ਦਰਿਹਰਾ ਘੁਸੌਤ ਦਰਿਹਰਾ ਪਾਲੀ
ਭਾਨੂ
ਹਰਖੂ
ਰਾਘਬ ਬਿਧੁਪਤਿ
ਰਾਮੇਸ਼੍ਬਰ ਮਤਿਕਰ
ਸਭਾਪਤਿ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ ਧਾਰੂ
ਉਧੋਰਨ ਹੇਲੂ
ਚਾਨ੍ਦ ਹੋਰਾਈ
ਰਾਮਕ ਮਾਤਾ

੩੩
੧੮੦/I ਸੋਦਰਪੁਰ ਟਕਬਾਲ ਯਮੁਗਾਗ੍ਮ ਟਕਬਾਲ ਸੁਇਰੀ
ਗਦਹਾ ਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਬਿਦੂ
ਓਹਰਿ
ਬਾਬੂ ਭਬਦੇਬ
ਗਂਗਾਧਰ-ਮਾਤਰਕ ਅਜ੍ਞਾਤ ਗਣਪਤਿ
ਜੂਡ਼ਾਉਨ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ ਰਬਿਸ਼ਰ੍ਮ
ਪਰਾਉਂ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ
ਸੂਯਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ
ਗੌਰੀ ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਨਿਧਿ

੩੪
੧੮੦/II ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਬੇਲਉਂਚ ਖੌਆਲ ਘੋਸਿਯਾਮ ਗਦਹਾ ਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਹਾਉਂ
ਲਾਖਨ
ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਮੇਧਾਕਰ
ਪਿਤਾਮ੍ਬਰ ਮਹਿਧਰ
ਖਖਨੂ ਦਾਮੋਦਰ
ਰੁਦ ਮਾਂਗਨਿ
ਬਾਗੇਕ-ਮਾਤਾ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਲਾਨ੍ਹਿ
ਚਾਨ੍ਦ

੩੫
੧੮੧/I ਸੋਦਰਪੁਰ ਸਤਲਖਾ ਬਭਨਿਯਾਮ ਮਾਣ੍ਡਰ ਯਮੁਗਾਮ ਸਕਰਾਢੀ ਪਾਲੀ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਗਦਾਧਰ
ਧ੍ਰੂਬਾਨਨ੍ਦ ਕਾਸ਼ੀ
ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰ ਸੁਰਪਤਿ
ਮਾਨੇ ਬਿਸ਼੍ਣੁਪਤਿ
ਦਾਮੂ ਰਘੁਪਤਿ
ਊਂਮਾਪਤਿ ਚਾਂਡੋ
ਹਾਲ੍ਲੇਸ਼੍ਬਰ ਦੇਬਸ਼ਰ੍ਮ
ਕਾਨ੍ਹ ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਨਿਧਿ(ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)

੩੬.
੧੮੧/੨ ਬੁਧਬਾਲ ਦਰਿਹਰਾ ਪਚਹੀ ਕੋਰਡ਼ਾ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਰਤਿ ਸੀਧੂ ਰਤਨਾਕਰ ਕਾਨ੍ਹ ਅਰਬਿਨ੍ਦ- (ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)
ਗੋਬਿਨ੍ਦ ਰਾਮ ਸ਼ੀਰੂਕ-ਮਾਤਾ ਗਾਗੇ ਹਰਿਕਰ
ਦਾਮੂ
੩੭.
੧੮੨/੧ ਸਰਿਸਬ ਕਰਮਹਾ ਸਕਰਾਢੀ ਪਨਿਚੋਭ ਮਾਣ੍ਡਰ ਯਮੁਗਾਮ ਨੀਮਾ ਮੁਸਰੀ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਨੋਨੀ ਨਰਹਰਿ ਬੇਣੀ ਹਰਿਕਰਕ-ਮਾਤਾ ਅਜ੍ਞਾਤ ਬਾਗੀਸ਼੍ਬਰ ਰਘੁਪਤਿ ਟਕਬਾਲ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅਰਬਿਨ੍ਦ ਨਿਧਿ (ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)
ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਮਤਿ ਰਾਘਬ ਮਹਥੂ ਸ਼ੀਰੂ ਦਾਮੋਦਰ ਗੌਰੀ
ਚਕ੍ਰਬਾਣਿ ਰਬਿਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮ
੩੮.
੧੮੨/੨ ਸੋਦਰਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਹਰਿਅਮ ਮਾਣ੍ਡਰ ਬੁਧਬਾਲ ਮਤਾਉਨ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਯਸ਼ੋਧਰ ਸੋਨ੍ਹਿ ਨਨ੍ਦਨ ਰਾਮ ਭੀਮ ਅਰਬਿਨ੍ਦ- (ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)
ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦਾਮੂ ਦੇਬਨਾਥ ਰਘੁਕ-ਮਾਤਾ ਨਾਥੂ ਉਮਾਪਤਿ ਨਿਧਿ
ਹਰਿਨਾਥ (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਸ਼ੀਰੂ
੩੯.
੧੮੩/੧ ਸੋਦਰਪੁਰ ਪਾਲੀ ਮਾਣ੍ਡਰ ਪਚਹੀ ਮਾਣ੍ਡਰ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਬਸਾਉਨ ਮਹਾਈ ਮਾਂਗੁ ਰਤ੍ਨਾਕਰ ਕਾਨ੍ਹ ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਉਮਾਪਤਿ ਮਾਧਬ ਰਤਿ ਅਫੇਲਕ-ਮਾਤਾ ਗਾਂਗੇ-ਮਾਤਾ ਨਿਧਿ-(ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)
ਬਾਂਕੇ (ਅਜ੍ਞਾਤ) (ਅਜ੍ਞਾਤ) ਹਰਿਕਰ

੪੦.
੧੮੩/੨ ਹਰਿਅਮ ਦਰਿਹਰਾ ਬੁਧਬਾਲ ਸਕਰਾਢੀ ਪਨਿਚੋਭ ਮਾਣ੍ਡਰ ਯਮੁਗਾਮ ਨੀਮਾ ਟਕਬਾਲ ਗਦਹਾਪਣ੍ਡੋਲਿ
ਸੋਮ ਦਾਮੂ ਰਘੁ ਮਹਾਇ ਮਧੁਕਰ ਬਾਗੀਸ਼੍ਬਰ ਰਘੁਪਤਿ ਦਾਮੋਦਰ ਰਬਿਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮ ਅਰਬਿਨ੍ਦ
ਬਾਸੁਦੇਬ
ਕਰਸ਼੍ਣਦੇਬ ਕਰਸ਼੍ਣਦਾਸ਼ ਮਾਧਬ ਮਣੀਸ਼ਕ ਮਾਤਰਕ(ਅਜ੍ਞਾਤ) ਹਰਿਕਰਕ ਮਾਤਾ ਸ਼ੀਰੂ ਨਿਧਿ-(ਨਿਸ਼ਿਦ੍ਧਕੁਲ)

੪੧.
੧੮੪/੧ ਹਰਿਅਮ ਉਦਨਪੁਰ ਮਾਣ੍ਡਰ ਪਚਹੀ ਕਰਹੀ ਰਾਉਢ਼ ਲਹਨ੍ਦਾ ਸ਼ੁਦੀ
ਗਾਂਗੂ ਦਾਮੂ ਸੁਰਸਰ ਸ੍ਥਿਤਿ ਅਦਿਤੂ ਦਰਿਹਰਾ ਦੁਧਾਈ