Online TransLiteration by girgit.chitthajagat.in, of http://vaatika.blogspot.com/ Disclaimer
You may also see this page in Bangla, Devanagari, Gujarati, Gurmukhi, Kannada, Malayalam, Oriya, Roman(Eng), Tamil, Telugu

ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਰ, ੧ ਜਨਵਰੀ ੨੦੧੦

ਵਾਟਿਕਾ - ਜਨਵਰੀ 2010


“ਵਾਟਿਕਾ” – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ, ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ, ਅਨਿਲ ਮੀਤ ਔਰ ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਿਂਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੇਂ ਤੇਜੀ ਸੇ ਅਪਨੀ ਪੁਖ੍ਤਾ ਪਹਚਾਨ ਬਨਾਨੇ ਵਾਲੇ ਕਵਿ ਡੌ. ਅਰਵਿਨ੍ਦ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੀ ਦਸ ਚੁਨਿਨ੍ਦਾ ਕਵਿਤਾਏਂ… ਨਵ ਵਰ੍ਸ਼ 2010 ਕੀ ਹਾਰ੍ਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਓਂ ਕੇ ਸਾਥ…


ਦਸ ਕਵਿਤਾਏਂ - ਡੌ. ਅਰਵਿਨ੍ਦ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ

1
ਜਿਸੇ ਕਹੇ ਬਗ਼ੈਰ ਨਹੀਂ ਰਹਾ ਜਾਤਾ

ਹਮ
ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕਾ
ਫਿਰ ਸੇ ਕਰੇਂਗੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰੋਪਣ

ਹਮ ਫਿਰ ਸੇ ਉਗਾਯੇਂਗੇ ਪਲਾਸ਼
ਲਿਖੇਂਗੇ ਕਵਿਤਾਏਂ
ਰਚੇਂਗੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਤ੍ਰ

ਹਮ
ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਦਿਨ-ਰਾਤ
ਏਕਟਕ
ਦੇਖਾ ਕਰੇਂਗੇ ਸਪਨੇ

ਹਮ
ਬਿਛੁੜਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਮਿਲੇਂਗੇ
ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ

ਹਮ
ਚਾਹੇਂਗੇ ਵਹੀ ਕਹਨਾ
ਜਿਸੇ ਹਮ ਨਹੀਂ ਕਹ ਪਾਏ

ਔਰ
ਜਿਸੇ ਕਹੇ ਬਗ਼ੈਰ
ਅਬ ਨਹੀਂ ਰਹਾ ਜਾਤਾ।

2
ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ

ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ
ਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸ਼ਬ੍ਦ
ਮਰੀ ਨਹੀਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਏਂ
ਕੈਸਟੋਂ ਮੇਂ ਗਾਯੇ ਜਾਤੇ ਰਹੇ ਪ੍ਰੇਮਗੀਤ
ਲਿਖੀ ਜਾਤੀ ਰਹੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਵਿਤਾਏਂ
ਬਚਾਯੇ ਜਾਤੇ ਰਹੇ ਪ੍ਰੇਮਪਤ੍ਰ
ਡੋਰਿਯਾ ਕਮੀਜ ਕੇ ਕਪੜੇ
ਮੂਂਗਫਲੀ ਕੇ ਦਾਨੇ
ਪਾਰ੍ਕ ਵ ਲੌਨ ਵਾਲੇ ਫੂਲੋਂ ਕੋ
ਔਰ ਬਚਾਯਾ ਜਾ ਸਕਾ
ਉਜਾਲੇ ਸੇ ਰਾਤ ਕੋ

ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ
ਮਰੀ ਨਹੀਂ ਚਾਰ੍ਲੀ ਚੈਪ੍ਲਿਨ ਕੀ ਕੌਮੇਡੀ
ਅਭਿਨੇਤ੍ਰਿਯਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁਈ ਕਭੀ ਬੂਢੀਂ
ਚਾਲੀਸ ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਵਾਲੇ ਸਹਗਲ ਕੇ ਗੀਤੋਂ ਕੋ
ਬਚਾਯੇ ਰਖਾ ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਨੇ

ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ
ਏਕ ਆਦਿਮ ਸਿਹਰਨ ਜੀਵਿਤ ਰਹੀ
ਅਪਨੇ ਪੂਰ੍ਣ ਵਜੂਦ ਕੇ ਸਾਥ
ਹਰ ਵਕ੍ਤ

ਡਾਲ ਦਿਏ ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਨੇ
ਪੁਰਾਨੇ ਔਰ ਭੋਥਰੇ ਹਥਿਯਾਰ
ਅਜਾਯਬਘਰ ਮੇਂ
ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਰਹੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਜੀਵਿਤ ਰਹੀਂ ਸ੍ਮਰਤਿਯਾਂ
ਅਸ਼ਾਢ ਕੇ ਦਿਨ ਔਰ ਪੂਸੇ ਕੀ ਰਾਤੇਂ
ਕਟਤੀ ਰਹੀਂ
ਬਗ਼ੈਰ ਫਜੀਹਤ ਕੇ
ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ

ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਰਹਨੇ ਸੇ
ਆਸਾਨ ਹੋਤੀ ਰਹੀ ਪਰਥ੍ਵੀ ਕੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੇਂ
ਔਰ ਅਚ੍ਛੀ ਵ ਊਟਪਟਾਂਗ ਚੀਜੋਂ ਕੇ ਸਾਥ
ਬੇਖ਼ੌਫ ਜੀਤੀ ਰਹੀ ਪਰਥ੍ਵੀ !

3
ਸੁਖਦ ਅਂਤ ਕੇ ਲਿਏ

ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਬਾਤੇਂ ਅਂਤ ਮੇਂ ਲਿਖੀ ਜਾਤੀ ਹੈਂ
ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਘੋਸ਼ਣਾਏਂ ਭੀ ਅਂਤ ਮੇਂ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਭੀ ਅਂਤ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ

ਹਮ ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭੀ ਅਂਤ ਮੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ

ਅਂਤ ਮੇਂ ਹਮਾਰਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ
ਆਰਂਭ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ
ਜੈਸੇ ਕੋਈ ਪਰਿਣਾਮ ਔਰ ਪਕਾ ਫਲ
ਹਮੇਂ ਅਂਤ ਮੇਂ ਮਿਲਤਾ ਹੈ

ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਭੀ ਹਮ
ਅਂਤ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ

ਅਂਤਿਮ ਵਿਜਯ ਕੇ ਲਿਏ ਨਿਰ੍ਣਾਯਕ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਚਾਹਤਾ ਹੈ
ਖਂਦਕ ਮੇਂ ਛਿਪਾ ਚੌਕਨ੍ਨਾ ਸਿਪਾਹੀ
ਅਂਤਿਮ ਗੋਲੀ ਬਚਾਯੇ ਰਖਤਾ ਹੈ
ਅਪਰਾਧੀ ਔਰ ਪੁਲਿਸ ਭੀ

ਕਈ ਤਰਹ ਕੇ ਅਂਤਿਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰ
ਛਿਪਾਯੇ ਰਖਤਾ ਹੈ ਕੁਸ਼ਲ ਰਾਜਨੀਤਿਜ੍ਞ
ਦਿਮਾਗ ਮੇਂ

ਮਹਾਮਹਿਮ ਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਭੀ
ਆਤਾ ਹੈ ਅਂਤ ਮੇਂ

ਅਂਤ ਹਮਾਰੇ ਲਿਏ ਉਮ੍ਮੀਦੋਂ ਸੇ ਭਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ
ਲਬਾਲਬ

ਹਮ ਅਂਤ ਸੁਖਦ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ
ਬਚ੍ਚੇ ਜੁਟੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ
ਸਕੁਸ਼ਲ ਅਂਤ ਕੇ ਲਿਏ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੇ ਹੀ।

4
ਏਕ ਹੀ ਵਕ੍ਤ ਮੇਂ

ਏਕ ਯੁਵਕ ਸੋਚ ਰਹਾ ਹੈ
ਧਰਤੀ ਔਰ ਧਰਤੀ ਕੇ ਬਾਸ਼ਿਨ੍ਦੋਂ ਕੇ ਲਿਏ
ਯਹ ਸਮਯ ਬੇਹਦ ਖਰਾਬ ਹੈ

ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੀ ਛਤ ਸੇ
ਏਕ ਸ੍ਤ੍ਰੀ
ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਕਰ ਕੂਦਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ

ਪੜੋਸ ਮੇਂ ਬਿਲਖਤਾ ਹੁਆ ਏਕ ਬੂਢਾ
ਭਗਵਾਨ ਸੇ
ਖੁਦ ਕੋ ਉਠਾ ਲੇਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ

ਏਕ ਲੜਕੀ ਅਭੀ ਅਭੀ ਅਗਵਾ ਹੁਈ ਹੈ
ਏਕ ਲੜਕਾ
ਅਭੀ ਅਭੀ
ਟ੍ਰਕ ਸੇ ਕੁਚਲਾ ਗਯਾ ਹੈ

ਏਕ ਬੁਢਿਯਾ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ
ਬੁਦਬੁਦਾ ਰਹੀ ਹੈ
'ਯਹ ਦੁਨਿਯਾ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਈ ਹੈਂ
ਰਹਨੇ ਕੇ ਕਾਬਿਲ'

ਠੀਕ ਐਸੇ ਹੀ ਸਮਯ ਮੇਂ
ਏਕ ਬਚ੍ਚਾ ਅਸ੍ਪਤਾਲ ਮੇਂ
ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯ ਕੇ ਤਮਾਮ ਬਂਧਨੋਂ ਕੋ ਤੋੜਤੇ ਹੁਏ
ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਤਾਕਤ ਸੇ
ਆਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ
ਪਰਥ੍ਵੀ ਪਰ !

5
ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਬਾਤ

ਇਸਸੇ ਅਧਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਬਾਤ
ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ
ਕਿ ਇਸ ਵਕ੍ਤ ਭੀ
ਕੌਏ ਕੋ ਮਿਲ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਭਰਪੇਟ ਭੋਜਨ
ਬਿਨ ਪਗਾਰ ਕੇ
ਪਹਰੇਦਾਰੀ ਕਰਨੇ ਸੇ
ਨਹੀਂ ਚੂਕਤਾ ਕੁਤ੍ਤਾ

ਔਰ ਹਮਾਰੇ ਯਹਾਂ
ਵਿਨਮ੍ਰ ਲੋਗ
ਅਭੀ ਭੀ ਬਾਂਟ ਕਰ ਖਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤਮ੍ਬਾਕੂ

ਕਿ ਧੂਪ-ਚਾਂਦਨੀ
ਹਵਾ ਔਰ ਪਾਨੀ ਨੇ
ਨਿਰ੍ਮਮ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ
ਤਨਿਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾ ਹੈ ਵ੍ਯਵਹਾਰ

ਇਸਸੇ ਅਧਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਬਾਤ
ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ
ਕਿ ਅਭੀ ਭੀ ਗਰ੍ਮ ਹੈ ਆਂਚ
ਔਰ ਬਰ੍ਫ਼ ਅਭੀ ਭੀ ਹੈ ਠਂਡੀ।

6
ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ

ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ
ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲਤੇ ਹੀ
ਝਮਾਝਮ ਬਾਰਿਸ਼ ਸੇ ਬਚਤੇ
ਬਰਾਮਦੇ ਪਰ ਖੜਾ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ
ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਬਿਛੁੜਾ ਹਮਾਰਾ ਪ੍ਯਾਰ
ਔਰ ਮੈਂ ਚੌਂਕ ਉਠੂਂਗਾ

ਯਾ ਕਿਸੀ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਟ੍ਰੇਨ ਪਰ ਸਾਮਨੇ ਬੈਠੀ
ਯਾ ਫਿਰ ਕਿਸੀ ਭੀੜ ਭਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ
ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਹਮ ਹੋਂ ਔਰ ਏਕ ਸਾਥ ਬੋਲੇ ਪੜੇਂ- ਅਰੇ, ਤੁਮ !

ਇਸੀ ਤਰਹ ਮਿਲੇਂਗੇ ਹਮ ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ
ਅਸਂਖ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤਿਯੋਂ ਕੋ ਸੀਨੇ ਮੇਂ ਦਬਾਯੇ
ਜੈਸੇ ਰਾਖ ਕੇ ਅਨ੍ਦਰ ਦਬੀ ਹੋਤੀ ਹੈ ਆਗ
ਫਲ ਕੇ ਅਨ੍ਦਰ ਬੀਜ
ਔਰ ਆਮ ਜਨ ਕੇ ਸੀਨੇ ਮੇਂ
ਉਮ੍ਮੀਦ ਭਰੇ ਸਪਨੇ

ਇਨ੍ਹੀਂ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਟਟੋਲਤੇ ਹੈਂ ਹਮ
ਅਤੀਤ ਕੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਮ੍ਹੇਂ
ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕਾ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨ
ਔਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਏਲਿਯਨ ਕੇ ਸਂਗ
ਅਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ ਕੀ ਸੈਰ
ਅਨਗਿਨਤ ਗ੍ਰਹੋਂ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਸਂਵਾਦ
ਔਰ ਤਾਰੋਂ ਕੋ ਚਾਹਤੇ ਟੂਟਨੇ ਸੇ ਬਚਾਨਾ
ਹਮਾਰੀ ਚੁਨਿਂਦਾ ਤੈਯਾਰਿਯਾਂ ਰਹਤੀ ਹੈ ਪ੍ਯਾਰ ਕੇ ਲਿਏ
ਗਿਲਹਰਿਯਾਂ ਖ਼ਬਰ ਰਖਤੀ ਹੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ
ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕਾ ਪਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਬੂਤਰ ਕੋ

ਹਮਾਰੀ ਛਟਪਟਾਹਟ ਤਿਲਸ੍ਮ ਕੋ ਤਲਾਸ਼ਤੀ ਹੈ
ਹਿਰਣ ਕੋ ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਮਿਲਨੇ-ਸਾ ਚਮਤ੍ਕਾਰ

ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ
ਅਨਕਹੀ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਸਂਗ੍ਰਹਾਲਯ ਭਰ ਪੁਲਿਂਦਾ
ਲਬਾਲਬ ਘੜਾ

ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ
ਜਬ ਹਮ ਮਿਲੇਂਗੇ ਪ੍ਰਿਯ
ਤਬ ਚਾਹੇਂਗੇ ਹਮ ਰੋਨਾ
ਫੂਟ-ਫੂਟ ਕਰ !

7
ਦਸ੍ਤਕ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕੁਛ ਵਿਚਾਰ

ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਦਸ੍ਤਕ ਪੜੀ ਹੈ
ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਕੋਈ ਅਨ੍ਦਰ ਆਨਾ

ਹੋਗਾ ਕੋਈ ਕੁਸ਼ਲ-ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਪੂਛਨੇ ਵਾਲਾ
ਯਾਕਿ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ ਬੁਕੇ ਲਿਏ
ਚਾਹਤਾ ਹੋਗਾ ਕਰਨਾ ਅਭਿਵਾਦਨ
ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੇ ਨਯਾਬ ਨੁਸ੍ਖੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਨੇਟਵਰ੍ਕ ਮਾਰ੍ਕੇਟਿਂਗ ਕਾ
ਹੋਗਾ ਕੋਈ ਤਰ੍ਕ ਸਜ੍ਜਿਤ ਲੜਕਾ
ਯਾ ਕੋਈ ਜੈਕ ਪੌਟ ਹਾਥ ਲਗਨੇ ਕੀ ਸ਼ੁਭ ਸੂਚਨਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ
ਯਾ ਕੋਈ ਕਵਿ ਅਪਨੀ ਤਾਜਾ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਸਾਥ
ਕੋਈ ਹੋਗਾ ਸਿਯਾਸੀ ਗਲਿਯਾਰੋਂ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ
ਉਲਾਹਨੋਂ ਕੀ ਪੋਟਲੀ ਖੋਲਨੇ ਆਯਾ ਹੋਗਾ ਕੋਈ
ਉਧਾਰ ਮਾਂਗਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਭੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ
ਇਸ ਸਂਭਾਵਨਾ ਸੇ ਭੀ ਇਂਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ
ਕਿ ਸਦਿਯੋਂ ਕੀ ਸਬਸੇ ਸਂਕ੍ਰਾਮਕ ਬੀਮਾਰੀ
ਭੂਖ ਕੋ ਸਾਥ ਲਾਯਾ ਹੋਗਾ ਕੋਈ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ੇਂ ਆਤੀ ਹੈਂ ਜੀਵਨ ਮੇਂ
ਬਗ਼ੈਰ ਦਸ੍ਤਕ ਕੇ
ਜੈਸੇ ਸੁਨਾਮੀ !
ਜੈਸੇ ਉਲ੍ਕਾਪਿਂਡ !
ਤਬ ਹਮ ਨਹੀਂ ਕਹਤੇ
ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਮੇਂ ਆਨਾ
ਅਭੀ ਹਮ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਹੈਂ, ਡਾਇਨਿਂਗ ਟੇਬੁਲ ਪਰ।

8
ਅਫ਼ਸੋਸ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਸ਼ਬ੍ਦ

ਹਮੇਂ ਸਭੀ ਕੇ ਲਿਏ ਬਨਨਾ ਥਾ
ਔਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਨਾ ਥਾ ਸਭੀ ਮੇਂ

ਹਮੇਂ ਹਾਥ ਬਢਾਨਾ ਥਾ
ਸੂਰਜ ਕੋ ਡੂਬਨੇ ਸੇ ਬਚਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਔਰ ਰੋਕਨਾ ਥਾ ਅਂਧਕਾਰ ਸੇ
ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਆਧੇ ਗੋਲਾਰ੍ਦ੍ਧ ਕੋ

ਹਮੇਂ ਬਾਤੇਂ ਕਰਨੀ ਥੀਂ ਪਤ੍ਤਿਯੋਂ ਸੇ
ਔਰ ਤਿਤਲਿਯੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕਰਨਾ ਥਾ
ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਪਰਾਗ

ਹਮੇਂ ਬਚਾਨਾ ਥਾ ਨਾਰਿਯਲ ਕੇ ਲਿਏ ਪਾਨੀ
ਔਰ ਚੂਲ੍ਹੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਗ

ਪਹਨਾਨਾ ਥਾ ਹਮੇਂ
ਨਗ੍ਨ ਹੋਤੇ ਪਹਾੜੋਂ ਕੋ
ਪੇੜੋਂ ਕਾ ਲਿਬਾਸ
ਔਰ ਬਚਾਨੀ ਥੀ ਹਮੇਂ
ਪਰਿਨ੍ਦੋਂ ਕੀ ਚਹਚਹਾਟ

ਹਮੇਂ ਰਹਨਾ ਥਾ ਅਨਾਰ ਮੇਂ ਦਾਨੇ ਕੀ ਤਰਹ
ਮੇਂਹਦੀ ਮੇਂ ਰਂਗ
ਔਰ ਗਨ੍ਨੇ ਮੇਂ ਰਸ ਬਨਕਰ

ਹਮੇਂ ਯਾਦੋਂ ਮੇਂ ਬਸਨਾ ਥਾ ਲੋਗੋਂ ਕੇ
ਮਟਰਗਸ਼੍ਤੀ ਭਰੇ ਦਿਨੋਂ-ਸਾ
ਔਰ ਦੌੜਨਾ ਥਾ ਲਹੂ ਬਨਕਰ
ਸਬੋਂ ਕੀ ਨਬ੍ਜ਼ ਮੇਂ

ਲੇਕਿਨ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਹਮ ਐਸਾ
ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ
ਜੈਸਾ ਕਰਨਾ ਥਾ ਹਮੇਂ !

9
ਚਰ੍ਚਾ ਮੇਂ

ਵਕ੍ਤ ਬੂਂਦੋਂ ਕੇ ਉਤ੍ਸਵ ਕਾ ਥਾ
ਬੂਂਦੇਂ ਇਠਲਾ ਰਹੀ ਥੀਂ
ਗਾ ਰਹੀ ਥੀਂ ਬੂਂਦੇਂ ਝੂਮ ਝੂਮਕਰ
ਥਿਰਕ ਰਹੀਂ ਥੀਂ
ਪੂਰੇ ਸਵਾਬ ਮੇਂ

ਦਰਖ੍ਤੋਂ ਕੇ ਪੋਰ ਪੋਰ ਕੋ
ਛੁਆ ਬੂਂਦੋਂ ਨੇ
ਮਾਟੀ ਨੇ ਛਕ ਕਰ ਸ੍ਵਾਦ ਚਖਾ
ਬੂਂਦੋਂ ਕਾ

ਰਾਤ ਕਹਰ ਬਨ ਆਈ ਥੀ ਬੂਂਦੇਂ
ਸਵੇਰੇ ਚਰ੍ਚਾ ਮੇਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਥੀ
ਬੂਂਦੇਂ ਨਹੀਂ।

10
ਆਧ ਸੇਰ ਚਾਉਰ

ਆਧ ਸੇਰ ਚਾਉਰ ਪਕਾ
ਬੁਢਵਾ ਨੇ ਖਾਯਾ, ਬੁਢਿਯਾ ਨੇ ਖਾਯਾ
ਲੇਂਗਰਾ ਨ ਖਾਯਾ, ਬੌਕੀ ਨੇ ਖਾਯਾ
ਮਾਂੜ ਪਿਯਾ ਬਕਰੀ ਨੇ, ਕੁਤਵਾ ਨੇ ਖਾਯਾ ਚਵਰ-ਚਵਰ

ਆਧ ਸੇਰ ਚਾਉਰ ਨਹੀਂ ਪਕਾ
ਬੁਢਵਾ ਨੇ ਨਹੀਂ ਖਾਯਾ, ਬੁਢਿਯਾ ਨੇ ਨਹੀਂ ਖਾਯਾ
ਰਹ ਗਯਾ ਲੇਂਗਰਾ ਭੂਖਾ, ਬੌਕੀ ਭੂਖੀ
ਕੁਤਵਾ ਭੂਖਾ, ਬਕਰਿਯਾ ਭੂਖੀ

ਜੋ ਗਯਾ ਥਾ ਚਾਉਰ ਲਾਨੇ
ਲੌਟ ਕਰ ਨਹੀਂ ਆਯਾ, ਆਜਤਕ !
0
ਡੌ. ਅਰਵਿਨ੍ਦ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ
ਜਨ੍ਮ : 2 ਜਨਵਰੀ 1964
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ : ਏਮ.ਏ.(ਇਤਿਹਾਸ/ਰਾਜਨੀਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨ),ਪੀ.ਏਚਡੀ.
ਦੇਸ਼ ਕੀ ਅਨੇਕ ਛੋਟੀ-ਬੜੀ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਯਥਾ - ਵਾਗਰ੍ਥ, ਵਸੁਧਾ, ਪਰਿਕਥਾ, ਹਂਸ, ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਸਾਹਿਤ੍ਯ, ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਪਰ੍ਵ, ਉਦ੍ਭਾਵਨਾ, ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯ, ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ, ਜਨਪਥ, ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ, ਉਤ੍ਤਰਾਰ੍ਦ੍ਧ, ਸਹਚਰ, ਕਾਰਖਾਨਾ, ਅਭਿਧਾ, ਸਾਰਾਂਸ਼, ਸਰੋਕਾਰ, ਪ੍ਰਖਰ, ਕਥਾਬਿਂਬ, ਯੋਜਨਗਂਧਾ, ਔਰਤ, ਆਕਲ੍ਪ, ਸ਼ੈਲੀ, ਅਪਨਾ ਪੈਗਾਮ, ਸਂਭਵਾ, ਕਲਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ, ਰਾਸ੍ਤਾ, ਯੇ ਪਲ, ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ, ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨ, ਪਂਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਨਵ ਬਿਹਾਰ, ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਇਮ੍ਸ, ਆਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤ, ਆਜ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਖਬਰ, ਅਵਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾ ਆਦਿ ਮੇਂ ਕਵਿਤਾਏਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਤਿਯਾਂ : 'ਏਕ ਔਰ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ' ਤਥਾ 'ਅਫ਼ਸੋਸ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਸ਼ਬ੍ਦ' ਕਵਿਤਾ ਸਂਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।
ਬ੍ਲੌਗ : yehsilsila.blogspot.com
Janshabd.blogspot.com
ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ : ਕਲਾ ਕੁਟੀਰ, ਅਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰ੍ਗ, ਮਧੇਪੁਰਾ-852113(ਬਿਹਾਰ)
ਦੂਰਭਾਸ਼ : 09431080862
ਈ ਮੇਲ : arvindsrivastava39@gmail.com

ਰਵਿਵਾਰ, ੧੧ ਅਕ੍ਤੂਬਰ ੨੦੦੯

ਵਾਟਿਕਾ - ਅਕ੍ਤੂਬਰ 2009


ਵਾਟਿਕਾ” – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ, ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ, ਅਨਿਲ ਮੀਤ ਔਰ ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਿਂਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਔਰ ਪਰਥਕ ਪਹਚਾਨ ਰਖਨੇ ਵਾਲੀ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਕਵਯਿਤ੍ਰੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਕੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੇ ਜੁੜੀ ਦਸ ਚੁਨਿਂਦਾ ਕਵਿਤਾਏਂ…

ਦਸ ਕਵਿਤਾਏਂ - ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ

॥ਏਕ॥
ਇਸ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੇ ਡਰੋ

ਯਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀ
ਸਬ ਕੁਛ ਜਾਨਤੀ ਹੈ
ਪਿਂਜਰੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ
ਜਾਲ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ
ਯਂਤ੍ਰਣਾਗਰਹੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ।

ਉਸਸੇ ਪੂਛੋ
ਪਿਂਜਰੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਪੂਛੋ
ਵਹ ਬਤਾਤੀ ਹੈ
ਨੀਲੇ ਅਨਨ੍ਤ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਮੇਂ
ਉੜਨੇ ਕੇ
ਰੋਮਾਂਚ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ।

ਜਾਲ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਪੂਛਨੇ ਪਰ
ਗਹਰੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਮੇਂ
ਖੋ ਜਾਨੇ ਕੇ
ਸਪਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ
ਬਾਤੇਂ ਕਰਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ।

ਯਂਤ੍ਰਣਾਗਰਹੋਂ ਕੀ ਬਾਤ ਛਿੜਤੇ ਹੀ
ਗਾਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ
ਪ੍ਯਾਰ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਏਕ ਗੀਤ।

ਰਹਸ੍ਯਮਯ ਹੈਂ ਇਸ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕੀ ਉਲਟਬਾਸਿਯਾਂ
ਇਨ੍ਹੇਂ ਸਮਝੋ,
ਇਸ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੇ ਡਰੋ।
0

॥ਦੋ॥
ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਛਿਪ ਜਾਨਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਾ

ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ ਸੂਝਾ
ਏਕ ਦਿਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕੋ
ਖੇਲ-ਖੇਲ ਮੇਂ ਭਾਗਤੀ ਹੁਈ
ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਸਮਾ ਗਈ
ਛਿਪਕਰ ਬੈਠ ਗਈ।

ਉਸ ਦਿਨ
ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੋਂ ਕੋ
ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਰਾਤ ਭਰ।

ਉਸ ਦਿਨ
ਖੇਲ ਨ ਸਕੇ ਕਵਿਗਣ
ਅਗ੍ਨਿਪਿਣ੍ਡ ਕੇ ਮਾਨਿਂਦ
ਤਪਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਸੇ।

ਭਾਸ਼ਾ ਚੁਪ ਰਹੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ।

ਰੁਦ੍ਰਵੀਣਾ ਪਰ
ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡ ਰਾਗ ਬਜਤਾ ਰਹਾ।

ਕੇਵਲ ਬਚ੍ਚੇ
ਨਿਰ੍ਭੀਕ
ਗਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਖੇਲਤੇ ਰਹੇ।
0
॥ਤੀਨ॥
ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਾ ਸੋਚਨਾ ਏਕਾਨ੍ਤ ਮੇਂ

ਚੈਨ ਕੀ ਏਕ ਸਾਂਸ
ਲੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸ੍ਤ੍ਰੀ
ਅਪਨੇ ਏਕਾਨ੍ਤ ਕੋ ਬੁਲਾਤੀ ਹੈ।

ਏਕਾਨ੍ਤ ਕੋ ਛੂਤੀ ਹੈ ਸ੍ਤ੍ਰੀ
ਸਂਵਾਦ ਕਰਤੀ ਹੈ ਉਸਸੇ।

ਜੀਤੀ ਹੈ
ਪੀਤੀ ਹੈ ਉਸਕੋ ਚੁਪਚਾਪ।

ਏਕ ਦਿਨ
ਵਹ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਹਤੀ ਅਪਨੇ ਏਕਾਨ੍ਤ ਸੇ
ਕੋਈ ਭੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀ
ਦੁਖ ਬਾਂਟਨੇ ਕੀ
ਬਸ, ਸੋਚਤੀ ਹੈ।

ਵਹ ਸੋਚਤੀ ਹੈ
ਏਕਾਨ੍ਤ ਮੇਂ
ਨਤੀਜੇ ਤਕ ਪਹੁਂਚਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਹੀ
ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ !
0
॥ਚਾਰ॥
ਦੇਹ ਨ ਹੋਨਾ

ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ
ਏਕ ਦਿਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ
ਔਰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਜਾਤੀ ਹੈ
ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾ
ਅਚਾਨਕ !
0

॥ਪਾਂਚ॥
ਹੌਕੀ ਖੇਲਤੀ ਲੜਕਿਯਾਂ

ਆਜ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਰ ਕਾ ਦਿਨ ਹੈ
ਔਰ ਇਸ ਛੋਟੇ ਸੇ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਯੇ ਲੜਕਿਯਾਂ
ਖੇਲ ਰਹੀ ਹੈਂ ਹੌਕੀ।
ਖੁਸ਼ ਹੈਂ ਲੜਕਿਯਾਂ
ਫਿਲਹਾਲ
ਖੇਲ ਰਹੀ ਹੈਂ ਹੌਕੀ
ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।

ਬੌਲ ਕੇ ਸਾਥ ਦੌੜਤੀ ਹੁਈ
ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ ਸਾਧੇ ਸ੍ਟਿਕ
ਵੇ ਹਰੀ ਘਾਸ ਪਰ ਤੈਰਤੀ ਹੈਂ
ਚੂਲ੍ਹੇ ਕੀ ਆਂਚ ਸੇ
ਮੂਸਲ ਕੀ ਧਮਕ ਸੇ
ਦੌੜਤੀ ਹੁਈ
ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਆ ਜਾਤੀ ਹੈਂ।

ਵਹਾਂ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ
ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੇਖਨੇ ਆਏ ਹੁਏ ਵਰ ਪਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਲੋਗ
ਵਹਾਂ ਅਮ੍ਮਾ ਬੈਠੀ ਰਾਹ ਤਕਤੀ ਹੈ
ਕਿ ਬੇਟਿਯਾਂ ਆਏਂ ਤੋ
ਸਂਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਕੀ ਕਥਾ ਸੁਨਾਏਂ
ਔਰ
ਵੇ ਅਪਨਾ ਵ੍ਰਤ ਤੋੜੇਂ।

ਵਹਾਂ ਬਾਬੂਜੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ
ਦਫ੍ਤਰ ਸੇ ਲੌਟਕਰ
ਪਕੌੜੀ ਔਰ ਚਾਯ ਕੀ
ਵਹਾਂ ਭਾਈ ਘੂਮ-ਘੂਮ ਕਰ ਲੌਟ ਆ ਰਹਾ ਹੈ
ਚੌਰਾਹੇ ਸੇ
ਜਹਾਂ ਖੜੇ ਹੈਂ ਮੁਹਲ੍ਲੇ ਕੇ ਸ਼ੋਹਦੇ
ਰੋਜ਼ ਕੀ ਤਰਹ
ਲੜਕਿਯਾਂ ਹੈਂ ਕਿ ਹੌਕੀ ਖੇਲ ਰਹੀ ਹੈਂ।

ਲੜਕਿਯਾਂ
ਪੇਨਾਲ੍ਟੀ ਕਾਰ੍ਨਰ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਲੜਕਿਯਾਂ
ਪਾਸ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਲੜਕਿਯਾਂ
'ਗੋ...ਲ- ਗੋ...ਲ' ਚਿਲ੍ਲਾਤੀ ਹੁਈ
ਬੀਚ ਮੈਦਾਨ ਕੀ ਓਰ ਭਾਗ ਰਹੀ ਹੈਂ।
ਲੜਕਿਯਾਂ
ਏਕ-ਦੂਸਰੇ ਪਰ ਢਹ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਏਕ-ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਚੂਮ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਹਂਸ ਰਹੀ ਹੈਂ।

ਲੜਕਿਯਾਂ ਫਾਉਲ ਖੇਲ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਲੜਕਿਯੋਂ ਕੋ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
ਔਰ ਵੇ ਹਂਸ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਕਿ ਯਹ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
-ਇਸ ਬਾਤ ਸੇ ਨਿਸ਼੍ਚਿਂਤ ਹੈਂ ਲੜਕਿਯਾਂ
ਹਂਸ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਰੇਫ਼ਰੀ ਕੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪਰ।

ਲੜਕਿਯਾਂ
ਬਾਰਿਸ਼ ਕੇ ਬਾਦ ਕੀ
ਨਮ ਘਾਸ ਪਰ ਫਿਸਲ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਗਿਰ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਉਠ ਰਹੀ ਹੈਂ

ਵੇ ਲਹਰਾ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਮੈਦਾਨ ਕੇ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਮੋਰ੍ਚੋਂ ਮੇਂ
ਰਹ-ਰਹਕਰ ਉਮੜ-ਘੁਮੜ ਰਹੀ ਹੈਂ।

ਵੇ ਚੀਖ਼ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਸੀਟੀ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਔਰ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਭਾਗ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਏਕ ਛੋਰ ਸੇ ਦੂਸਰੇ ਛੋਰ ਤਕ।

ਉਨਕੀ ਪੁਸ਼੍ਟ ਟਾਂਗੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈਂ
ਨਰਤ੍ਯ ਕੀ ਲਯਬਦ੍ਧ ਗਤਿ ਕੇ ਸਾਥ
ਔਰ ਲੜਕਿਯਾਂ ਹੈਂ ਕਿ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ ਹੈਂ
ਬਿਨਾ ਯਹ ਸੋਚੇ ਕਿ
ਮੁਂਹ ਦਿਖਾਈ ਕੀ ਰਸ੍ਮ ਕਰਤੇ ਸਮਯ
ਸਾਸ ਕ੍ਯਾ ਸੋਚੇਗੀ।

ਇਸੀ ਤਰਹ ਖੇਲਤੀ ਰਹਤੀ ਲੜਕਿਯਾਂ
ਨਿਸ੍ਸਂਕੋਚ-ਨਿਰ੍ਭੀਕ
ਦੌੜਤੀ-ਭਾਗਤੀ ਔਰ ਹਂਸਤੀ ਰਹਤੀਂ
ਇਸੀ ਤਰਹ
ਔਰ ਹਮ ਦੇਖਤੇ ਰਹਤੇ ਉਨ੍ਹੇਂ।

ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਹੋਗੀ ਹੀ
ਰੇਫ਼ਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ ਨਹੀਂ ਆਏਗਾ
ਸੀਟੀ ਬਜਾਨੇ ਸੇ
ਔਰ ਸ੍ਟਿਕ ਲਟਕਾਯੇ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ
ਏਕ ਭੀਸ਼ਣ ਜਂਗ ਸੇ ਨਿਪਟਨੇ ਕੀ
ਤੈਯਾਰੀ ਕਰਤੀ ਲੜਕਿਯਾਂ ਲੌਟੇਂਗੀ ਘਰ।

ਅਗਰ ਐਸਾ ਨ ਹੋ ਤੋ
ਸਮਯ ਰੁਕ ਜਾਏਗਾ
ਇਨ੍ਦ੍ਰ-ਮਰੁਤ-ਵਰੁਣ ਸਬ ਕੁਪਿਤ ਹੋ ਜਾਏਂਗੇ
ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਆ ਜਾਏਗਾ
ਘਰ ਪਰ ਬੈਠੇ
ਦੇਖਨੇ ਆਏ ਵਰ ਪਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਲੋਗ
ਪੈਰ ਪਟਕਤੇ ਚਲੇ ਜਾਏਂਗੇ
ਬਾਬੂਜੀ ਘੁਸ ਆਏਂਗੇ ਗਰਜਤੇ ਹੁਏ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ
ਭਾਈ ਦੌੜਤਾ ਹੁਆ ਆਏਗਾ
ਔਰ ਝੋਂਟ ਪਕੜਕਰ ਘਸੀਟ ਲੇ ਜਾਏਗਾ
ਅਮ੍ਮਾ ਕੋਸੇਗੀ-
'ਕਿਸ ਘੜੀ ਮੇਂ ਪੈਦਾ ਕਿਯਾ ਥਾ
ਐਸੀ ਕੁਲਚ੍ਛਨੀ ਬੇਟੀ ਕੋ!'
ਬਾਬੂਜੀ ਚੀਖੇਂਗੇ-
'ਸਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਬਿਗਾੜਾ ਹੁਆ ਹੈ !'
ਘਰ ਫਿਰ ਏਕ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ ਡੂਬ ਜਾਏਗਾ
ਸਬ ਸੋ ਜਾਏਂਗੇ
ਲੜਕਿਯਾਂ ਘੂਰੇਂਗੀ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ
ਖਟਿਯਾ ਪਰ ਚਿਤ੍ਤ ਲੇਟੀ ਹੁਈਂ
ਅਮ੍ਮਾ ਕੀ ਲਮ੍ਬੀ ਸਾਂਸੇਂ ਸੁਨਤੀਂ
ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੀ ਹੁਈਂ
ਕਿ ਅਭੀ ਵੇ ਆਕਰ ਉਨਕਾ ਸਿਰ ਸਹਲਾਏਂਗੀ
ਸੋ ਜਾਏਂਗੀ ਲੜਕਿਯਾਂ
ਸਪਨੇ ਮੇਂ ਦੌੜਤੀ ਹੁਈ ਬੌਲ ਕੇ ਪੀਛੇ
ਸ੍ਟਿਕ ਕੋ ਸਾਧੇ ਹੁਏ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ
ਪਰਥ੍ਵੀ ਕੇ ਛੋਰ ਪਰ ਪਹੁਂਚ ਜਾਏਂਗੀ
ਔਰ 'ਗੋਲ-ਗੋਲ' ਚਿਲ੍ਲਾਤੀ ਹੁਈਂ
ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਚੂਮਤੀ ਹੁਈਂ
ਲਿਪਟਕਰ ਧਰਤੀ ਪਰ ਗਿਰ ਜਾਏਂਗੀ !
0
॥ਛਹ॥
ਸਾਤ ਭਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਚਮ੍ਪਾ

ਸਾਤ ਭਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ
ਚਮ੍ਪਾ ਸਯਾਨੀ ਹੁਈ।

ਬਾਂਸ ਕੀ ਟਹਨੀ-ਸੀ ਲਚਕ ਵਾਲੀ
ਬਾਪ ਕੀ ਛਾਤੀ ਪਰ ਸਾਂਪ-ਸੀ ਲੋਟਤੀ
ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਕਾਲੀ ਛਾਯਾ-ਸੀ ਡੋਲਤੀ
ਸਾਤ ਭਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ
ਚਮ੍ਪਾ ਸਯਾਨੀ ਹੁਈ।

ਓਖਲ ਮੇਂ ਧਾਨ ਕੇ ਸਾਥ
ਕੂਟ ਦੀ ਗਈ
ਭੂਸੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕੂੜੇ ਪਰ
ਫੇਂਕ ਦੀ ਗਈ
ਵਹਾਂ ਅਮਰਬੇਲ ਬਨ ਕਰ ਉਗੀ।

ਝਰਬੇਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕਂਟੀਲੀ ਝਾੜੋਂ ਕੇ ਬੀਚ
ਚਮ੍ਪਾ ਅਮਰਬੇਲ ਬਨ ਸਯਾਨੀ ਹੁਈ
ਫਿਰ ਸੇ ਘਰ ਮੇਂ ਆ ਧਮਕੀ।

ਸਾਤ ਭਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਸਯਾਨੀ ਚਮ੍ਪਾ
ਏਕ ਦਿਨ ਘਰ ਕੀ ਛਤ ਸੇ
ਲਟਕਤੀ ਪਾਈ ਗਈ
ਤਾਲਾਬ ਮੇਂ ਜਲਕੁਮ੍ਭੀ ਕੇ ਜਾਲੋਂ ਕੇ ਬੀਚ
ਦਬਾ ਦੀ ਗਈ
ਵਹਾਂ ਏਕ ਨੀਲਕਮਲ ਉਗ ਆਯਾ।

ਜਲਕੁਮ੍ਭੀ ਕੇ ਜਾਲੋਂ ਸੇ ਊਪਰ ਉਠਕਰ
ਚਮ੍ਪਾ ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਗਈ
ਦੇਵਤਾ ਪਰ ਚਢਾਈ ਗਈ
ਮੁਰਝਾਨੇ ਪਰ ਮਸਲ ਕਰ ਫੇਂਕ ਦੀ ਗਈ,
ਜਲਾਯੀ ਗਈ
ਉਸਕੀ ਰਾਖ ਬਿਖੇਰ ਦੀ ਗਈ
ਪੂਰੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ।

ਰਾਤ ਕੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁਈ ਝਮੜਕਰ।

ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ
ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੇ ਬਾਹਰ
ਨਾਗਫਨੀ ਕੇ ਬੀਹੜ ਘੇਰੋਂ ਕੇ ਬੀਚ
ਨਿਰ੍ਭਯ-ਨਿਸ੍ਸਂਗ ਚਮ੍ਪਾ
ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੀ ਪਾਈ ਗਈ।
0
॥ਸਾਤ॥
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ

ਪ੍ਰਭੁ !
ਮੁਝੇ ਗੌਰਵਾਨ੍ਵਿਤ ਹੋਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਸਚ ਬੋਲਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਦੋ
ਪਰੋਪਕਾਰ ਕਰਨੇ ਕਾ
ਸ੍ਵਰ੍ਣਿਮ ਅਵਸਰ ਦੋ ਪ੍ਰਭੁ ਮੁਝੇ।

ਭੋਜਨ ਦੋ ਪ੍ਰਭੁ, ਤਾਕਿ ਮੈਂ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਭਕ੍ਤਿ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਜੀਵਿਤ ਰਹ ਸਕੂਂ।
ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਰ ਥੋੜੇ ਸੇ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕੋ
ਭੇਜ ਦੋ
ਮੈਂ ਭੂਖੋਂ ਕੋ ਭੋਜਨ ਕਰਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ।

ਪ੍ਰਭੁ, ਮੁਝੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਸੋਨੇ ਕੀ ਗਿਨ੍ਨਿਯਾਂ ਦੋ।
ਪ੍ਰਭੁ, ਮੁਝੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪਤ੍ਨੀ, ਆਜ੍ਞਾਕਾਰੀ ਪੁਤ੍ਰ,
ਲਾਯਕ ਭਾਈ ਔਰ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਪੜੋਸੀ ਦੋ।

ਪ੍ਰਭੁ, ਮੁਝੇ ਇਹਲੋਕ ਮੇਂ
ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੋ ਤਾਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਮੇਂ
ਪਰਲੋਕ ਕੀ ਚਿਨ੍ਤਾ ਕਰ ਸਕੂਂ।

ਪ੍ਰਭੁ,
ਮੇਰੀ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਤੜਪ ਰਹੀ ਹੈ
ਮੁਝੇ ਪਾਪ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਏਕ ਔਰਤ ਦੋ !
0
॥ਆਠ॥
ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ ਤੇਰਾ ਭਲਾ

ਬੇਵਕੂਫ਼ ਜਾਹਿਲ ਔਰਤ !
ਕੈਸੇ ਕੋਈ ਕਰੇਗਾ ਤੇਰਾ ਭਲਾ?
ਅਮਰਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਕਾ ਤੂਨੇ
ਨਾਮ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾ
ਬਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਤਮਾਮ ਬਸ ਇਤਨਾ ਹੀ
ਜਾਨ ਸਕੀ ਹੋ ਕਿ
ਇਨ੍ਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਮੁਲ੍ਕ ਕੀ ਰਾਨੀ ਥੀਂ।
(ਫਿਰ ਭੀ ਤੋ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਭੀਤਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਾ ਸਂਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ)

ਰਹ ਗਈ ਤੂ ਨਿਪਟ ਗਂਵਾਰ ਕੀ ਗਂਵਾਰ।

ਪੀ.ਟੀ. ਉਸ਼ਾ ਕੋ ਤੋ ਜਾਨਤੀ ਤਕ ਨਹੀਂ
ਮਾਰ੍ਗਰੇਟ ਅਲ੍ਵਾ ਏਕ ਅਜੂਬਾ ਹੈ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ।
'ਕ ਖ ਗ ਘ' ਆਤਾ ਨਹੀਂ
'ਮਾਨੁਸ਼ੀ' ਕੈਸੇ ਪਢੇਗੀ ਭਲਾ!
ਕੈਸੇ ਹੋਗਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਭਲਾ-
ਮੈਂ ਤੋ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਉਠਤਾ ਹੂਂ
ਆਜ਼ਿਜ਼ ਆ ਗਯਾ ਹੂਂ ਮੈਂ ਤੁਮਸੇ।

ਕ੍ਯਾ ਕਰੂਂ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ?

ਹੇ ਈਸ਼੍ਵਰ !
ਮੁਝੇ ਐਸੀ ਔਰਤ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਦੀ
ਜਿਸਕਾ ਕੁਛ ਤੋ ਭਲਾ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ
ਯਹ ਔਰਤ ਤੋ ਬਸ ਭਾਤ ਰਾਂਧ ਸਕਤੀ ਹੈ
ਔਰ ਬਚ੍ਚੇ ਜਨ ਸਕਤੀ ਹੈ
ਇਸੇ ਭਲਾ ਕੈਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ?
0
॥ਨੌ॥
ਅਪਰਾਜਿਤਾ

(ਸਰਸ਼੍ਟਿਕਰ੍ਤਾ ਨੇ ਨਾਰੀ ਕੋ ਰਚਤੇ ਸਮਯ ਬਿਸ੍ਤਰ, ਘਰ, ਜ਼ੇਵਰ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਇਚ੍ਛਾਏਂ, ਈਰ੍ਸ਼੍ਯਾ, ਬੇਈਮਾਨੀ ਔਰ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਦਿਯਾ --'ਮਨੁ' )
ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਯਹੀ
ਸਿਰ੍ਫ਼ ਯਹੀ ਦਿਯਾ ਹਮੇਂ
ਅਪਨੀ ਵਹਸ਼ੀ ਵਾਸਨਾਓਂ ਕੀ ਤਰਪ੍ਤਿ ਕੇ ਲਿਏ
ਦਿਯਾ ਏਕ ਬਿਸ੍ਤਰ
ਜੀਵਨ ਘਿਸਨੇ ਕੇ ਲਿਏ, ਰਾਖ ਹੋਤੇ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਚੌਕਾ-ਬਰਤਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਸ ਏਕ ਘਰ
ਸਮਯ-ਸਮਯ ਪਰ
ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਗਹਨੇ ਪਹਨਾਏ
ਔਰ ਹਮਾਰੀ ਆਤ੍ਮਾ ਕੋ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਲਾਦ ਦਿਯਾ ਉਸ ਪਰ
ਤਮਾਮ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਇਚ੍ਛਾਓਂ ਔਰ ਦੁਸ਼੍ਕਰ੍ਮੋਂ ਕਾ ਭਾਰ।

ਪਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰਾਜਿਤ ਵੇ
ਹਮਾਰੀ ਅਜੇਯ ਆਤ੍ਮਾ ਕੋ
ਉਨਕੇ ਉਤ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੀ
ਔਰ ਫਿਰ ਉਨਕੇ ਉਤ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਉਤ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭੀ
ਨਹੀਂ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿਸ ਤਰਹ
ਮਾਨਵਤਾ ਕੀ ਅਮਰ-ਅਜਯ ਆਤ੍ਮਾ ਕੋ
ਉਸੀ ਤਰਹ ਨਹੀਂ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਸਕੇ ਵੇ
ਹਮਾਰੀ ਅਜੇਯ ਆਤ੍ਮਾ ਕੋ
ਆਜ ਭੀ ਵਹ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ਰਤ ਹੈ
ਨਿਤ-ਨਿਰਂਤਰ
ਉਨਕੇ ਸਾਥ
ਜਿਨਕੇ ਪਾਸ ਖੋਨੇ ਕੋ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਜ਼ਂਜੀਰੇਂ ਹੀ ਹੈਂ
ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਹਮਾਰੀ ਹੀ ਤਰਹ !
0
॥ਦਸ॥
ਮਾਂ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਕਵਿਤਾ

ਵਹਾਂ
ਅਭੀ ਭੀ ਸਨ੍ਨਾਟਾ ਗਾਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ
ਉਦਾਸ,ਫੀਕੀ ਧੁਨੋਂ ਪਰ
ਪਰਾਜਿਤ ਆਤ੍ਮਾਓਂ ਕਾ ਗੀਤ।

ਪੀਲੀ ਧੂਪ ਮੇਂ
ਪਤ੍ਤੇ ਝੜਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ
ਜੂਠੇ ਬਰਤਨ ਇਨ੍ਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ
ਨਲ ਕੇ ਨੀਚੇ
ਸ਼ਾਮ ਹੋਨੇ ਕਾ।

ਏਕ ਜੋੜੀ ਘਿਸੀ ਹੁਈ ਚਪ੍ਪਲੇਂ
ਥਕੀ-ਹਾਰੀ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਤੀ ਹੈਂ ਘਰ ਮੇਂ
ਦਿਨ ਭਰ ਕੀ ਪੂਰੀ ਥਕਾਨ
ਸ਼ਰੀਰ ਸੇ ਉਤਰਕਰ ਪਸਰ ਜਾਤੀ ਹੈ
ਘਰ-ਆਂਗਨ ਮੇਂ।

ਇਨ੍ਤਜ਼ਾਰ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਉਤਰ ਆਤਾ ਹੈ
ਉਮ੍ਮੀਦੋਂ ਕੀ ਤਰਹ
ਕਿ ਛੋਟੀ-ਸੀ ਲਹਰ ਕੀ ਤਰਹ
ਏਕ ਬਸ੍ਤਾ ਉਛਲਤਾ ਹੁਆ ਘਰ ਆਤਾ ਹੈ
ਬਰਤਨ ਮੇਂ ਢਂਕਾ ਠਣ੍ਡਾ ਖਾਨਾ
ਮੁਸ੍ਕਰਾਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇਂ ਗੂਂਜਤਾ
ਉਦਾਸੀ ਕਾ ਸਂਗੀਤ ਮਦ੍ਧਿਮ ਪੜ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਦਾਹ-ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਸੇ ਲੌਟੇ ਪਾਂਵੋਂ ਕੀ ਤਰਹ
ਆਤਂਕ ਘਰ ਮੇਂ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਤਾ ਹੈ
ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਅਂਧੇਰੇ ਕੇੇ ਸਾਥ
ਬਲ੍ਬ ਕੀ ਬੀਮਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਂ
ਦਫ੍ਤਰ ਕੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਤ ਖੋਲਕਰ ਬੈਠ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਬਸ੍ਤਾ ਬੈਠਾ ਹੁਆ
ਸਬਕ ਯਾਦ ਕਰਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ
ਪੁਨ: ਗੂਂਜਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਸਨ੍ਨਾਟੇ ਕਾ ਵਹੀ ਸਂਗੀਤ
ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਖਰ੍ਰਾਟੋਂ ਮੇਂ ਤਬ੍ਦੀਲ ਹੋਤਾ ਹੁਆ।

ਏਕ ਥਕੀ ਹੁਈ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ
ਬਰਾਮਦੇ ਮੇਂ ਨਿਰੁਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਘੂਮਤੀ ਹੈ
ਚੌਕਾ-ਬਰਤਨ ਕੇ ਕਾਮ ਨਿਬਟਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ।

ਸਨ੍ਨਾਟਾ ਗਾਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ
ਏਕ ਉਦਾਸ ਬੂਢੇ ਭਜਨ ਕੀ ਤਰਹ
ਪਰਾਜਿਤ ਆਤ੍ਮਾਓਂ ਕਾ ਗੀਤ।

ਤਲਘਰ ਮੇਂ ਸਫ਼ੇਦ ਬੌਨੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ
ਸਿਸਕਾਰੀ ਭਰਤੇ ਹੈਂ
ਦੀਵਾਰ ਪਰ ਲਟਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਕੇ ਪੀਛੇ
ਘੋਂਸਲਾ ਬਨਾਏ ਹੁਏ ਕਬੂਤਰ
ਪਂਖ ਫੜਫੜਾਤੇ ਹੈਂ।

ਦਿਨ ਭਰ ਕੇ ਥਕੇ ਹੁਏ ਹਾਥ
ਘੂਮਤੇ ਹੈਂ ਆਲਸ ਭਾਵ ਸੇ
ਏਕ ਨਨ੍ਹੇਂ ਸ਼ਰੀਰ ਪਰ
ਭਯ ਕੋ ਧੂਲ ਕੀ ਤਰਹ ਪੋਂਛਤੇ ਹੁਏ।

ਪ੍ਯਾਰ ਭਰੀ ਉਨੀਂਦੀ -ਸੀ ਲੋਰੀ
ਉਮ੍ਮੀਦੇਂ ਗਾਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਸੁਗਬੁਗਾਤਾ ਹੈ
ਕਰਵਟ ਬਦਲਕਰ
ਗਲੇ ਮੇਂ ਬਾਂਹੇਂ ਡਾਲ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇਂ ਗੂਂਜਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ
ਪਰਾਜਿਤ ਆਤ੍ਮਾਓਂ ਕਾ ਵਹੀਂ ਗੀਤ
ਸਪਨੋਂ ਪਰ ਕਾਲਿਖ਼ ਕੀ ਤਰਹ ਛਾਤਾ ਹੁਆ।

ਚੂਲ੍ਹੇ ਕੀ ਰਾਖ ਕੀ ਪਰਤੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਸੇ
ਚਿਂਗਾਰਿਯਾਂ ਝਾਂਕਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈਂ
ਹਲ੍ਕੀ-ਸੀ ਲਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਿਖੇਰਤੀ ਹੁਈਂ।
00
ਜਨ੍ਮ : 7 ਮਈ 1959
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ : ਏਮ.ਏ., ਏਮ.ਫਿਲ.(ਹਿਨ੍ਦੀ)
ਵਿਗਤ 24 ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ-ਸਾਮਾਜਿਕ-ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਪਰ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਲੇਖਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਤ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਤਕ 'ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਇਮ੍ਸ' ਔਰ 'ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਭਾਰਤ' ਕੀ ਸਂਵਾਦਦਾਤਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਭੀ ਕਾਮ ਕਿਯਾ। ਸਂਪ੍ਰਤਿ : ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਲੇਖਨ।
ਕਵਿਤਾਏਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਕੁਛ ਕਵਿਤਾਏਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ, ਪਂਜਾਬੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੇਂ ਅਨੁਦਿਤ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਆਧਾ ਦਰ੍ਜਨ ਕਹਾਨਿਯਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।
ਚੇਹਰੋਂ ਪਰ ਆਂਚ, ਸਾਤ ਭਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਚਮ੍ਪਾ, ਇਸ ਪੌਰੁਸ਼ਪੂਰ੍ਣ ਸਮਯ ਮੇਂ, ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ ਕਵਿਤਾ, ਫੁਟਪਾਥ ਪਰ ਕੁਰ੍ਸੀ, ਰਾਖ ਅਂਧੇਰੇ ਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਮੇਂ(ਸਭੀ ਕਵਿਤਾ ਸਂਕਲਨ), ਦੁਰ੍ਗ ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਦਸ੍ਤਕ (ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਵਿਸ਼ਯਕ ਨਿਬਨ੍ਧੋਂ ਕਾ ਸਂਕਲਨ), ਸ਼ਡਯਂਤ੍ਰਰਤ੍ ਮਰਤਾਤ੍ਮਾਓਂ ਕੇ ਬੀਚ(ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਿਕ, ਫਾਸੀਵਾਦ, ਬੁਦ੍ਧਿਜੀਵੀ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਪਰ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਤ ਨਿਬਨ੍ਧੋਂ ਕਾ ਸਂਕਲਨ), ਕੁਛ ਜੀਵਨ੍ਤ, ਕੁਛ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤ(ਸਮਾਜ, ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਤ ਨਿਬਨ੍ਧੋਂ ਕਾ ਸਂਕਲਨ), ਪ੍ਰੇਮ, ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਔਰ ਵਿਦ੍ਰੋਹ( ਸ਼ੋਧਪਰਕ ਨਿਬਨ੍ਧ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।
ਸਮਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਵਿਯੋਂ ਕੇ ਪੇਂਗੁਇਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਂਕਲਨ 'ਇਨ ਦੇਯਰ ਓਨ ਵੌਯਸ' ਮੇਂ ਕਵਿਤਾਏਂ ਸ਼ਾਮਿਲ।
ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਕਾਰੀ ਵਾਮਪਂਥੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਸੇ ਅਨੁਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਕ੍ਰਿਯਤਾ, ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਮੋਰ੍ਚੇ ਵ ਨਾਰੀ ਮੋਰ੍ਚੇ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੋਰ੍ਚੇ ਪਰ ਭੀ ਸਕ੍ਰਿਯ।
ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ : ਡੀ-68, ਨਿਰਾਲਾ ਨਗਰ, ਲਖਨਊ-226020
ਈ-ਮੇਲ :katyayani.lko@gmail.com
ਦੂਰਭਾਸ਼ : 09936650658

ਰਵਿਵਾਰ, ੨ ਅਗਸ੍ਤ ੨੦੦੯

ਵਾਟਿਕਾ - ਅਗਸ੍ਤ 2009


ਵਾਟਿਕਾ” – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ, ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ ਔਰ ਅਨਿਲ ਮੀਤ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਜਾਨੇ-ਮਾਨੇ ਕਵਿ-ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਡਾ. ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ ਕੀ ਦਸ ਚੁਨਿਂਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ।

ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ – ਡਾ. ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ
ਗ਼ਜ਼ਲੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਸਭੀ ਚਿਤ੍ਰ : ਅਵਧੇਸ਼ ਮਿਸ਼੍ਰ

ਨ ਦੇਖੋ ਪੀਰ ਉਰ ਕੀ, ਪਰ ਅਧਰ ਕੀ ਪ੍ਯਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ
ਨਿਹਾਰੋ ਮਤ ਦਿਯੇ ਕੋ, ਪਰ ਸ਼ਲਭ ਕੀ ਲਾਸ਼ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਨ ਕਹਨਾ ਫਿਰ ਤੜਪ ਕਾ ਕੁਛ ਅਸਰ ਹੋਤਾ ਨਹੀਂ ਜਗ ਮੇਂ,
ਧਰਾ ਕੇ ਤਾਪ ਪਰ ਰੋਤਾ ਹੁਆ ਆਕਾਸ਼ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਸਹੀ ਹੈ, ਰਿਕ੍ਤ ਹੂਂ ਮੈਂ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕੀ ਮੁਸ੍ਕਰਾਹਟ ਸੇ,
ਵ੍ਯਥਾਓਂ ਨੇ ਦਿਯਾ ਹੈ ਜੋ ਮਧੁਰ ਉਲ੍ਲਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਇਧਰ ਉਪਵਨ ਹੁਆ ਵੀਰਾਨ ਹੈ, ਯਹ ਮਾਨਤਾ ਹੂਂ ਮੈਂ
ਉਧਰ ਅਂਗੜਾਇਯਾਂ ਲੇਤਾ ਹੁਆ ਮਧੁਮਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ ਤੁਮਕੋ ਖੁਦ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਈਸ਼ ਕੀ ਸੂਰਤ
ਮਨੁਜ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਕਾ ਯਹ ਸਬਲ ਉਪਹਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਰੁਪਹਲੀ ਰਾਤ ਮੇਂ ਮਾਨਾ ਵ੍ਯਥਿਤ ਆਂਖੇਂ ਬਰਸਤੀ ਹੈਂ
ਘਨੀ ਕਾਲੀ ਘਟਾਓਂ ਮੇਂ ਤੜਿਤ ਕਾ ਹਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ

ਨ ਮਾਪੋ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਮੇਂ ਦਰ੍ਦ ਕੀ ਗਹਰਾਇਯੋਂ ਕੋ ਤੁਮ
ਹਰਦਯ ਕੇ ਅਂਕ ਮੇਂ ਪਲਤਾ ਹੁਆ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਤੋ ਦੇਖੋ।


ਯੇ ਜੋ ਕੁਛ ਜ਼ਖ੍ਮ ਖਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ
ਦਰ੍ਦ ਕੇ ਲਾਲਕਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ

ਦੁਸ਼੍ਮਨੋਂ ਮੇਂ ਤੋ ਕੋਈ ਦੋਸ੍ਤ ਨਹੀਂ
ਕਿਸਲਿਏ ਸ਼ਿਕਵੇ-ਗਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ

ਬਾਤ ਕਰਨੇ ਕੋ ਜੁਬਾਂ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦ
ਹੋਂਠ ਸੇ ਹੋਂਠ ਸਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ

ਹਮ ਜ਼ਮੀਨੋਂ ਪਰ ਟਿਕੇ ਹੈਂ ਅਪਨੀ
ਵੋ ਜ਼ਮੀਰੋਂ ਸੇ ਹਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ

ਬਸ੍ਤਿਯਾਂ ਦਿਲ ਕੀ ਬਸੀ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ
ਚਨ੍ਦ ਸਪਨੋਂ ਕੇ ਜ਼ਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ

ਵਾਹ! ਕ੍ਯਾ ਬਾਤ ਹੈ, ਕ੍ਯਾ ਸਾਦਗੀ-ਸਚ੍ਚਾਈ ਹੈ
ਆਜ ਹਮ ਹਮਸੇ ਮਿਲੇ ਹੈਂ ਯਾਰੋ।

ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ-ਸੀ ਯੋਂ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਭੀ ਨਹੀਂ
ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਂਜੂਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਮੌਤ ਜੀਤੇ ਹੈਂ
ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕੀ ਘੜੀ ਟਲੀ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਦਿਲ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਉਜਾੜ ਦੀ ਖੁਦ ਹੀ
ਗੋ ਕਿ ਫ਼ਿਤਰਤ ਮੇਂ ਦਿਲ੍ਲਗੀ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਕਾ ਮਲਾਲ ਕੌਨ ਕਰੇ
ਕਾਮ ਆਈ ਯਹਾਂ ਖ਼ੁਦੀ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਕਟ ਗਈ ਉਮ੍ਰ, ਉਠ ਗਈ ਮਹਫ਼ਿਲ
ਬਾਤ ਈਮਾਨ ਕੀ ਚਲੀ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਠਤਾ ਹੈ ਮੈਂ ਹੂਂ ਕਹਾਂ
ਔਰ ਉਤ੍ਤਰ ਮੇਂ ਮੈਂ ਕਹੀਂ ਭੀ ਨਹੀਂ।


ਮਂਜਿਲੋਂ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ
ਬਸ ਨਿਰਂਤਰ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ

ਕਾਸ਼, ਕੁਛ ਬਾਲ ਬਾਲ ਬਚ ਜਾਯੇ
ਹਾਦਸੋਂ ਕੇ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ

ਬੇਰੁਖੀ ਬੇਦਿਲੀ ਕਾ ਮੌਸਮ ਹੈ
ਹਾਂ, ਹਮੇਂ ਕਾਂਚਘਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ

ਲੋਗ ਜੀਨੇ ਨ ਦੇਂ ਕਰੀਨੇ ਸੇ
ਯਹ ਹੁਨਰ ਤੋ ਹੁਨਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ

ਕੁਛ ਹਮਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਉਨਕੋ
ਜਿਨਕੋ ਕੇਵਲ ਖ਼ਬਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ

ਕਬ ਤਲਕ ਦੇਖਿਏ ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ
ਸ਼ਾਯਰੀ ਕੇ ਅਸਰ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ ਸਿਕ੍ਕੋਂ ਕੀ ਖੁਰਾਫ਼ਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?
ਆਇਯੇ, ਸੋਚ ਲੇਂ ਕਿਸ ਬਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਪਰ ਫ਼ਕਤ ਬਾਤ ਸੇ, ਜਜ੍ਬਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ,
ਕੁਛ ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤੋਂ ਕੀ ਇਨਾਯਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਰੋਜ਼ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਦੁਆ ਲੋਗ, ਸੁਬਹ ਭੀ ਹੋਗੀ,
ਚਾਂਦ-ਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰੀ ਰਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਏਕ-ਦੋ ਬੂਂਦੋਂ ਕੀ ਛਲਕ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ,
ਤੋਪ -ਬਾਰੂਦ ਕੀ ਬਰਸਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਆਦਮੀ ਬਨ ਚੁਕਾ ਇਂਸਾਨਿਯਤ ਕੀ ਪੈਰੋਡੀ,
ਦੋਸ੍ਤੋ, ਐਸੇ ਤਜੁਰ੍ਬਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਦਰ੍ਦ ਕੋ ਪੋਸਿਯੇ, ਫਿਰ ਠੋਸ ਜ਼ਮੀ ਪਰ ਰਖਿਯੇ,
ਸਰ੍ਦ-ਸੇ ਖ਼ਾਮ ਖ਼ਯਾਲਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?

ਅਪਨੇ ਅਹਸਾਨ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੀ ਜੇਬੋਂ ਮੇਂ ਭਰੋ,
ਹਮ ਫ਼ਕੀਰੋਂ ਕਾ ਇਸ ਖ਼ੈਰਾਤ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਨਾ ਹੈ ?


ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁਏ ਮਾਰ ਕਰ ਜ਼ਮੀਰੋਂ ਕੋ
ਫਿਰ ਚਲੇ ਲੂਟਨੇ ਫ਼ਕੀਰੋਂ ਕੋ

ਆਜ ਰਾਂਝੇ ਭੀ ਕਤ੍ਲ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ
ਸ਼ਰ੍ਮ ਆਨੇ ਲਗੀ ਹੈ ਹੀਰੋਂ ਕੋ

ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈਂ, ਬਢੋ ਬੇਖ਼ੌਫ਼
ਕੈਸੇ ਸਮਝਾਯੇਂ ਰਾਹਗੀਰੋਂ ਕੋ ?

ਵੇ ਨਿਹਤ੍ਥੋਂ ਪੇ ਵਾਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ
ਦੇਖਿਏ ਇਸ ਸਦੀ ਕੇ ਵੀਰੋਂ ਕੋ

ਦਿਲ ਮੇਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀ ਧੂਲ ਗਰ੍ਦ ਜਮੀਂ
ਹਮ ਸਜਾਤੇ ਰਹੇ ਸ਼ਰੀਰੋਂ ਕੋ

ਕਰਸ਼੍ਣ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਜਨ
ਕਬ ਤਲਕ ਯੋਂ ਹਰੇਂਗੇ ਚੀਰੋਂ ਕੋ

ਚਲਤੀ ਚਕ੍ਕੀ ਕੋ ਦੇਖਕਰ ਹਂਸਤੇ
ਹਾਯ, ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਗਯਾ ਕਬੀਰੋਂ ਕੋ ?

ਲੂਟ, ਨਫ਼ਰਤ, ਤਨਾਤਨੀ, ਹਿਂਸਾ
ਕਬ ਮਿਟਾਓਗੇ ਇਨ ਲਕੀਰੋਂ ਕੋ ?


ਚੋਟਿਯੋਂ ਮੇਂ ਕਹਾਂ ਗਹਰਾਈ ਹੈ
ਸਿਰ੍ਫ਼ ਊਂਚਾਈ ਹੀ ਊਂਚਾਈ ਹੈ

ਜੋ ਭੀ ਜਿਤਨੀ ਬੜੀ ਸਚ੍ਚਾਈ ਹੈ
ਉਤਨੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਗਈ ਝੁਠਲਾਈ ਹੈ

ਕਬ ਫ਼ਕੀਰੋਂ ਨੇ ਤੌਰ ਬਦਲੇ ਹੈਂ
ਕਬ ਵਜ਼ੀਰੋਂ ਸੇ ਮਾਤ ਖਾਈ ਹੈ

ਮਂਜ਼ਿਲੇਂ ਖੋਜਤੀ ਹੈਂ ਜਂਗਲ ਮੇਂ
ਕਿਤਨੀ ਮਾਸੂਮ ਰਹਨੁਮਾਈ ਹੈ

ਅਬ ਯਹਾਂ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਤਮਾਸ਼ੇ ਹੋਂਗੇ
ਹਰ ਕੋਈ ਮੁਫ੍ਤ ਤਮਾਸ਼ਾਈ ਹੈ

ਆਪ ਜਿਸਕੋ ਵਫ਼ਾ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ
ਵੋ ਕਿਸੀ ਖ੍ਵਾਬ ਕੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ

ਦੋਸ੍ਤੋ, ਦੂਰਿਯੋਂ ਕੋ ਦੂਰ ਕਰੋ
ਚੀਖ਼ਕਰ ਕਹ ਰਹੀ ਤਨਹਾਈ ਹੈ।


ਕਾਂਚ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਘਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ
ਭੁਰਭੁਰੇ ਪਤ੍ਥਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ

ਝੁਕ ਗਏ ਤਾਨਨੇ ਕੇ ਮੌਕੇ ਪਰ
ਊਂਚੇ-ਊਂਚੇ ਸਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ

ਜਿਨਕੇ ਹੋਂਠੋਂ ਪੇ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਅਫ਼ਵਾਹੇਂ
ਐਸੇ ਹਮਲਾਵਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ

ਰਹਜ਼ਨੀ ਮੇਂ ਕਮਾਲ ਹਾਸਿਲ ਹੈ
ਰਹਨੁਮਾ ਰਹਬਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ

ਆਦਮੀ ਹੈ ਗੁਲਾਮ ਸਿਕ੍ਕੋਂ ਕਾ
ਉਠਤੀ-ਗਿਰਤੀ ਦਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ

ਬੇਚ ਕਰ ਮੁਲ੍ਕ ਮੁਸ੍ਕਰਾਤੇ ਹੈਂ
ਕੌਮ ਕੇ ਮਸਖ਼ਰੋਂ ਕੇ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨੇ।

ਆਪ ਕਹਨੇ ਕੋ ਬਹੁਤ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬੜੇ ਹੈਂ
ਅਸਲਿਯਤ ਯਹ ਹੈ ਮਚਾਨੋਂ ਪਰ ਖੜੇ ਹੈਂ

ਖ਼ਾਸ ਕਂਧਾ, ਦਾਸ ਚਂਦਾ, ਰਾਸ ਧਂਧਾ,
ਏਕ ਅਂਧੇ ਦੌਰ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਚਢੇ ਹੈਂ

ਕੀਜਿਏ ਝਟ ਕੀਜਿਏ ਇਨਕੀ ਨੁਮਾਇਸ਼,
ਆਪਕੇ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਫ੍ਰੇਮੋਂ ਮੇਂ ਜੜੇ ਹੈਂ

ਕੋਈ ਸਚ੍ਚਾਈ ਯਹਾਂ ਟਿਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਕੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਕ੍ਯਾ ਚਿਕਨੇ ਘੜੇ ਹੈਂ?

ਹਰ ਕਿਸੀ ਮੇਂ ਦਮ ਨਹੀਂ ਇਨਕੋ ਨਿਭਾਯੇ,
ਆਦਮੀਯਤ ਕੇ ਨਿਯਮ ਖ਼ਾਸੇ ਕੜੇ ਹੈਂ

ਵੋ ਲੜੇਂਗੇ ਕ੍ਯਾ ਕਿ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਪਰ ਫ਼ਿਦਾ ਹੈਂ,
ਹਮ ਲਡੇਂਗੇ, ਹਮ ਖੁਦਾਓਂ ਸੇ ਲੜੇ ਹੈਂ।

੧੦

ਨਰ੍ਮ ਰਹ ਕਰ ਨ ਯਹਾਂ ਬੈਠਨਾ-ਚਲਨਾ ਹੋਗਾ
ਵਕ੍ਤ ਕੋ ਸਖ੍ਤ ਤਰੀਕੋਂ ਸੇ ਬਦਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਬਾਤ ਅਂਧੇਰੋਂ ਮੇਂ ਭਟਕ ਸਕਤੀ ਹੈ
ਅਬ ਚਿਰਾਗੋਂ ਕੋ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤਕ ਜਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਪਰ ਸਂਭਲਨਾ ਤੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਸਂਭਲ ਜਾਏਂਗੇ
ਪਹਲੇ ਖੂਂਖਾਰ ਇਰਾਦੋਂ ਕੋ ਸਂਭਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਹਮ ਹਦੋਂ ਮੇਂ ਰਹੇ ਬੇਹਦ, ਯਹ ਸਹੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ
ਅਪਨੀ ਸਰਹਦ ਪੇ ਮਗਰ ਰੋਜ਼ ਟਹਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਜੋ ਹਮਾਰੇ ਲਿਏ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਮੇਂ ਰਚੇ ਦੁਨਿਯਾ ਨੇ
ਉਨ ਖਿਲੌਨੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ ਦਿਲ ਕਾ ਬਹਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਇਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਮੇਰੀ ਕੌਮ ਕਾ ਜ਼ਿਨ੍ਦਾ ਰਹਨਾ
ਮੌਤ ਕੇ ਖੂਫ਼ਿਯਾ ਪਂਜੋਂ ਸੇ ਨਿਕਲਨਾ ਹੋਗਾ

ਦੇਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ ਹਮ ਜਾਮ ਪਿਯੇਂ, ਖੂਬ ਪਿਯੇਂ,
ਜਲਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੋ ਫਕਤ ਹਾਥ ਹੀ ਮਲਨਾ ਹੋਗਾ।
00

ਡਾ. ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਜਾਨੇ-ਮਾਨੇ ਕਵਿ, ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਵ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯਕਾਰ ਹੈਂ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੀ ਸਦਿਯੋਂ ਪੁਰਾਨੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਸੇ ਜੋੜਨੇ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਜਿਨ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ ਕਵਿਯੋਂ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖਨੀਯ ਯੋਗਦਾਨ ਰਹਾ ਹੈ, ਉਨਮੇਂ ਡਾ. ਸ਼ੇਰਜਂਗ ਗਰ੍ਗ ਏਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਨਾਮ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਇਨਕੀ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਅਪਨੇ ਸਮਯ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੀ ਨਬ੍ਜ਼ ਪਰ ਹਾਥ ਰਖਤੀ ਹੈਂ ਇਸਲਿਏ ਇਨਕੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ੇ'ਰ ਜ਼ਬਾਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਚਢ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਡਾ. ਗਰ੍ਗ ਅਪਨੇ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯੋਂ ਔਰ ਬਾਲ ਰਚਨਾਓਂ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਬਖੂਬੀ ਜਾਨੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। 'ਚਨ੍ਦ ਤਾਜ਼ਾ ਗੁਲਾਬ ਤੇਰੇ ਨਾਮ' ਔਰ 'ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਗਯਾ ਕਬੀਰੋਂ ਕੋ' ਇਨਕੇ ਬਹੁ ਚਰ੍ਚਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਂਗ੍ਰਹ ਹੈਂ। 'ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੇ ਗੁਜਰਾ ਹੂਂ' ਔਰ 'ਦੌਰਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਕਾ'(ਵ੍ਯਂਗ੍ਯ), ਤਥਾ 'ਗੁਲਾਬੋਂ ਕੀ ਬਸ੍ਤੀ', 'ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਾ ਮੌਸਮ', 'ਸੁਮਨ ਬਾਲ ਗੀਤ', 'ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਗੀਤ', 'ਭਾਲੂ ਕੀ ਹੜਤਾਲ'(ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ੍ਯ) ਆਦਿ ਪਰ ਇਨਕੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਹੈਂ। ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਗੀਤ ਵ ਗ਼ਜ਼ਲਲ ਵਿਧਾ ਪਰ ਅਨੇਕ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕਾ ਸਂਪਾਦਨ ਕਾਰ੍ਯ ਭੀ ਕਿਯਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ : ਏਚ-43(ਭੂਤਲ), ਸਾਉਥ ਏਕ੍ਸਟੇਂਸ਼ਨ (ਪਾਰ੍ਟ-2), ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ-110049, ਦੂਰਭਾਸ਼ : 9811993230

ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਰ, ੧੯ ਜੂਨ ੨੦੦੯

ਵਾਟਿਕਾ - ਜੂਨ 2009

ਵਾਟਿਕਾ” – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ, ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਔਰ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਏਕ ਔਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਯੁਵਾ ਸ਼ਾਯਰ ਅਨਿਲ ਮੀਤ ਕੀ ਦਸ ਚੁਨਿਂਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ।

ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ – ਅਨਿਲ ਮੀਤ
ਗ਼ਜ਼ਲੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਸਭੀ ਚਿਤ੍ਰ : ਅਵਧੇਸ਼ ਮਿਸ਼੍ਰ

1

ਜਿਸਕੀ ਜਿਤਨੀ ਉੜਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ
ਉਤਨਾ ਹੀ ਆਸਮਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਰਾਜ਼ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਖੁਲ ਗਯਾ ਹੈ ਮਗਰ
ਦਿਲ ਮੇਂ ਅਬ ਭੀ ਗੁਮਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਮੇਰੇ ਹਕ ਮੇਂ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਗਾ
ਯੇ ਅਭੀ ਇਮ੍ਤਿਹਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਵਾਰ ਤੀਰੋਂ ਕੇ ਸਬ ਗਏ ਖ਼ਾਲੀ
ਹਾਥ ਮੇਂ ਬਸ ਕਮਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਤੋ ਦੇਖ ਲੀ ਹਮਨੇ
ਇਕ ਮੁਕਮ੍ਮਲ ਜਹਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਅਬ ਤੋ ਆਜਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ
ਔਰ ਥੋੜੀ-ਸੀ ਜਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਬਾਤ ਕਰਤਾ ਰਹੇਗਾ ਹਕ ਕੀ 'ਮੀਤ'
ਜਬ ਤਲਕ ਤਨ ਮੇਂ ਜਾਨ ਬਾਕੀ ਹੈ।

2

ਫ਼ਾਸਲਾ ਕਮ ਅਗਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ
ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਮ੍ਰ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕੌਨ ਸੁਨਤਾ ਮੇਰੀ ਕਹਾਨੀ ਕੋ
ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਤੇਰਾ ਅਗਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਬਾਤ ਤਰ੍ਕੇ-ਵਫ਼ਾ ਕੇ ਬਾਦ ਕਰੂਂ
ਹੌਸਲਾ ਅਬ ਮਗਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕੈਸੇ ਸਮਝਾਊਂ ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਐ ਦਿਲ
ਸਾਮਰੀ¹ ਹਰ ਸ਼ਜਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਤੇਰੀ ਰਹਮਤ ਕਾ ਜਿਸਪੇ ਸਾਯਾ ਹੋ
ਖੁਦ ਸੇ ਵੋ ਬੇਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕੌਨ ਕਹਤਾ ਹੈ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗਾਨੀ ਕਾ
ਰਾਸ੍ਤਾ ਪੁਰਖ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

'ਮੀਤ' ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ ਰਾਹਬਰ ਤੋ ਬਹੁਤ
ਪਰ ਕੋਈ ਹਮਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।
1- ਫਲ ਦੇਨੇਵਾਲਾ


ਰੁਕਨਾ ਇਸਕੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਵਕ੍ਤ ਕਿਸੀ ਕਾ ਮੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਜਬਸੇ ਤਨ੍ਹਾ ਛੋੜ ਗਏ ਵੋ
ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਸਂਗੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਮਾਨਾ ਛਲ ਸੇ ਜੀਤ ਗਏ ਤੁਮ
ਜੀਤ ਮਗਰ ਯੇ ਜੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਜਿਸਕੋ ਸੁਨਕਰ ਝੂਮ ਉਠੇ ਦਿਲ
ਐਸਾ ਕੋਈ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਜਾਨੇ ਕਿਸਕਾ ਸ਼੍ਰਾਪ ਫਲਾ ਹੈ
ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਭੀ 'ਮੀਤ' ਨਹੀਂ ਹੈ।


ਸਿਰ੍ਫ਼ ਹੈਰਤ ਸੇ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇਖਤਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ
ਬਾਦ ਮਰਨੇ ਕੇ ਕਹਾਂ ਕਿਸਕਾ ਪਤਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ

ਅਪਨੇ ਅਪਨੇ ਹੌਸਲੇ ਕੀ ਬਾਤ ਸਬ ਕਰਤੇ ਰਹੇ
ਯੇ ਮਗਰ ਕਿਸਕੋ ਪਤਾ ਥਾ ਸਬ ਧਰਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ

ਤੁਮ ਸਿਯਾਸਤ ਕੋ ਹਸੀਂ ਸਪਨਾ ਬਨਾ ਲੋਗੇ ਅਗਰ
ਫਿਰ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਜੋ ਭੀ ਦਿਖੇਗਾ ਕ੍ਯਾ ਨਯਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ

ਮਂਜ਼ਿਲੋਂ ਕੀ ਜੁਸ੍ਤਜੂ ਮੇਂ ਬਢ ਰਹਾ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ
ਮਂਜ਼ਿਲੇਂ ਗਰ ਮਿਲ ਗਈਂ ਤੋ ਬਾਕੀ ਕ੍ਯਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ

'ਮੀਤ' ਜਬ ਪਹਚਾਨ ਲੋਗੇ ਦਰ੍ਦ ਦਿਲ ਕੇ ਘਾਵ ਕਾ
ਫਿਰ ਕਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਕੋਈ ਫ਼ਾਸਲਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ।


ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਤੇਰੀ ਰਹਗੁਜ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ
ਫ਼ਾਸਲਾ ਅਬ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਮੇਰਾ ਸਾਯਾ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ
ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਭੀ ਅਬ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਯੇ ਮੁਕਦ੍ਦਰ ਮਿਲੇ, ਮਿਲੇ ਨ ਮਿਲੇ
ਚਾਹ ਮਂਜ਼ਿਲ ਕੀ ਕਿਸ ਬਸ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਦਿਨ ਢਲਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ
ਤਾਬ ਇਤਨੀ ਭੀ ਅਬ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਜਾਨੇ ਕਿਸ ਸਮ੍ਤ ਬਢ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਦਮ
ਹੋਸ਼ ਇਤਨਾ ਭੀ ਅਬ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਖੇਲਤਾ ਹੂਂ ਹਰ ਏਕ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਸੇ
ਹੌਸਲਾ ਕ੍ਯਾ ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ

ਢੂਂਢਤਾ ਫਿਰ ਰਹਾ ਹੂਂ ਮੁਦ੍ਦਤ ਸੇ
'ਮੀਤ' ਮਿਲਤਾ ਕਿਸੀ ਨਗਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ।


ਮੁਹਬ੍ਬਤ ਮੇਂ ਅਬ ਰਂਗ ਆਨੇ ਲਗਾ ਹੈ
ਕਿ ਵੋ ਮੁਝਸੇ ਨਜ਼ਰੇਂ ਚੁਰਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਯਕੀਕਨ ਯਕੀਂ ਡਗਮਗਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ
ਮੁਝੇ ਫਿਰ ਸੇ ਵੋ ਆਜ਼ਮਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਜੋ ਵਾਦਾ ਕਿਯਾ ਹੈ ਨਿਭਾ ਨ ਸਕੋਗੇ
ਯੇ ਚੇਹਰਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਬਤਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਜਿਸੇ ਲਾਕੇ ਸਾਹਿਲ ਪੇ ਛੋੜਾ ਥਾ ਹਮਨੇ
ਵੋ ਤੂਫਾਂ ਸਰ ਕੋ ਉਠਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਖੁਦਾ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ ਦੇਖਾ ਦਿਲ ਨੇ ਅਚਾਨਕ
ਵੇ ਕ੍ਯੋਂ ਛੋੜਕਰ ਮੁਝਕੋ ਜਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਜਿਸੇ ਨਾਜ਼ ਕਲ ਤਕ ਰਹਾ ਦੋਸ੍ਤੀ ਪਰ
ਵਹੀ ਦੁਸ਼੍ਮਨੀ ਅਬ ਨਿਭਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ

ਮੇਰੇ 'ਮੀਤ' ਮੁਝ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕ੍ਯਾ
ਜੋ ਤੂ ਰਾਜ਼ ਅਪਨਾ ਛੁਪਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ।


ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਜ ਮੁਝਕੋ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਹੀ ਘਰ ਮੇਂ ਮੁਝਕੋ ਮੇਹਮਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ

ਪਹਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲੇਗੀ ਫਿਰ ਵਾਰਦਾਤ ਹੋਗੀ
ਕਾਤਿਲ ਨੇ ਆਜ ਖੁਲਕਰ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ

ਨਜ਼ਰੋਂ ਸੇ ਦੂਰ ਮੇਰੀ ਜਿਸਕਾ ਅਸਰ ਨ ਹੋਗਾ
ਇਤਨਾ ਹਸੀਨ ਮੁਝ ਪਰ ਏਹਸਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ

ਮਰਹਮ ਭੀ ਅਬ ਲਗਾਊਂ ਤੋ ਫੈਜ਼ ਕੁਛ ਨ ਹੋਗਾ
ਜ਼ਖ੍ਮੀ ਹਰ ਏਕ ਦਿਲ ਕਾ ਅਰਮਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ

ਤੇਰੀ ਹਯਾਤ ਬਨ ਕਰ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕੌਨ ਆਯਾ
ਦਿਲ ਕਿਸਨੇ 'ਮੀਤ' ਤੁਝਪਰ ਕੁਰ੍ਬਾਨ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ।


ਹਾਦਸਾ ਗਰ ਹੁਆ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ
ਆਦਮੀ ਵੋ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਸੇ ਡਰਤਾ ਹੈ
ਖ਼ੌਫ਼ ਦਿਲ ਸੇ ਜੁਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕਬ ਕਿਧਰ ਸੇ ਕਹਾਂ ਕੋ ਜਾਨਾ ਹੈ
ਆਦਮੀ ਕੋ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕੋਈ ਇਮਦਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ
ਮੇਹਰਬਾਂ ਗਰ ਖ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕਾਸ਼ ਤੇਰੀ ਪਰੇਸ਼ਾਂ ਜ਼ੁਲ੍ਫ਼ੋਂ ਕੋ
ਸ਼ਾਨੇ ਤਕ ਨੇ ਛੁਆ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਜੋ ਜੁਬਾਂ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਨਿਕਲਾ ਥਾ
ਕਾਸ਼, ਮੈਂਨੇ ਸੁਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਕੌਨ ਜਾਨੇ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਉਨਕੀ 'ਮੀਤ'
ਦੂਰ ਕ੍ਯੋਂ ਆਈਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।


ਮੇਰੀ ਬਾਨੀ ਖ਼ੁਦ ਬੋਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ
ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਭੀ ਲਬ ਖੋਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ

ਅਲਸਾਯੀ ਆਂਖੇਂ ਖੋਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ
ਮਨ ਕੀ ਕੋਯਲਿਯਾ ਬੋਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ

ਹਰਦਮ ਡਰਕਰ ਰਹਨਾ ਇਸਕੋ ਕਹਾਂ ਗਵਾਰਾ ਹੈ
ਹਿਮ੍ਮਤ ਅਪਨੇ ਪਰ ਤੌਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ

ਅਪਨੇਪਨ ਕੀ ਤਰ੍ਜ਼ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਮੇਂ
ਰਂਗ ਮੁਹਬ੍ਬਤ ਕਾ ਘੋਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ

'ਮੀਤ' ਤੁਝੇ ਆਵਾਰਾ ਕਹਨੇ ਵਾਲੀ ਯੇ ਦੁਨਿਯਾ
ਤੇਰੇ ਪੀਛੇ ਖੁਦ ਹੋ ਲੇਗੀ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ।

੧੦

ਵੋ ਯਕੀਨਨ ਹੀ ਹਰ ਏਕ ਦਿਲ ਮੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰ ਜਾਏਗਾ
ਜੋ ਅਂਧੇਰੀ ਬਸ੍ਤਿਯੋਂ ਮੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰ ਜਾਏਗਾ

ਦੌਰ ਜ਼ੁਲ੍ਮੋਂ ਕਾ ਅਗਰ ਰੋਕਾ ਗਯਾ ਨ ਦੋਸ੍ਤੋ
ਆਦਮੀ ਖ਼ੁਦ ਆਦਮੀ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਡਰ ਜਾਏਗਾ

ਸ਼ਰ੍ਮ ਯੂਂ ਨੀਲਾਮ ਹੋਨੇ ਆ ਗਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ
ਸ਼ਰ੍ਮ ਗਰ ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਤੋ ਆਦਮੀ ਮਰ ਜਾਏਗਾ

ਲੂਟਤਾ ਫਿਰਤਾ ਹੈ ਸਬਕੋ ਤੀਰਗੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ
ਦੇਖਨਾ ਵੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਡਰ ਜਾਏਗਾ

ਦਿਲ ਦੁਖਾਨਾ, ਆਹ ਭਰਨਾ ਔਰ ਰੋਨਾ ਦੋਸ੍ਤੋ
'ਮੀਤ' ਸਾ ਆਸ਼ਿਕ ਜਹਾਂ ਮੇਂ ਜੀਤੇ ਜੀ ਮਰ ਜਾਏਗਾ।
00

ਅਨਿਲ ਮੀਤ
ਜਨ੍ਮ : 6 ਮਾਰ੍ਚ 1962
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ : ਬੀ ਕਾਮ(ਪਾਸ), ਦਿਲ੍ਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ
ਸਂਪਾਦਨ : ‘ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰ ਸਮਯ ਕੇ ਵਕ੍ਸ਼ ਪਰ’, ‘ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ ਕੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਪਰ’।
ਸਂਕਲਿਤ : ‘ਅਨੁਭੂਤਿ ਸੇ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਤਕ’, ‘ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੁਸ਼੍ਯਂਤ ਕੇ ਬਾਦ’, ‘ਪਰਿਚਯ ਕੇ ਸ੍ਵਰ’ ਆਦਿ।
ਅਨ੍ਯ : ਅਨੇਕ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਲੇਖ, ਕਹਾਨਿਯਾਂ ਔਰ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਮਂਚੋਂ, ਗੋਸ਼੍ਠਿਯੋਂ ਮੇਂ ਕਾਵ੍ਯਪਾਠ, ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਚੈਨਲੋਂ ਸੇ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਏਵਂ ਵਾਰ੍ਤਾ ਆਦਿ ਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਪਰਿਚਯ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ਦ੍ ਮੇਂ ਮਹਾਸਚਿਵ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਰਹਕਰ ਮਾਸਿਕ ਗੋਸ਼੍ਠਿਯੋਂ ਕਾ ਸਂਚਾਲਨ ਏਵਂ ਸਂਯੋਜਨ।
ਸਂਪ੍ਰਤਿ : ਪਂਜਾਬ ਨੇਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ।
ਸਂਪਰ੍ਕ : ਬੀ-43 ਏ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਏਨ੍ਕ੍ਲੇਵ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਕਾਲੇਜ ਕੇ ਪੀਛੇ, ਰਾਜੌਰੀ ਗਾਰ੍ਡਨ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ-110027
ਫੋਨ : 98101-46454, 98185-55511

ਗੁਰੁਵਾਰ, ੧੬ ਅਪ੍ਰੈਲ ੨੦੦੯

ਵਾਟਿਕਾ - ਅਪ੍ਰੈਲ 2009

ਵਾਟਿਕਾ” – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ ਔਰ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਉਰ੍ਦੂ-ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਏਕ ਔਰ ਮਹਤ੍ਵਪਪੂਰ੍ਣ ਸ਼ਾਯਰ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ ਕੀ ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ। ਯੋਂ ਤੋ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ ਕੀ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਕਵਿ-ਸਮ੍ਮੇਲਨੋਂ ਔਰ ਮੁਸ਼ਾਯਰੋਂ ਮੇਂ ਨਿਰਂਤਰ ਸੁਨਨੇ ਕੋ ਮਿਲਤੀ ਰਹੀ ਹੈਂ ਔਰ ਅਚ੍ਛੀ ਸ਼ਾਯਰੀ ਕੇ ਕਦ੍ਰਦਾਨੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਰਾਹੀ ਭੀ ਜਾਤੀ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਵਰ੍ਸ਼ 1992 ਔਰ 2005 ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਂਗ੍ਰਹ “ਸ਼ਜਰ-ਏ-ਸਦਾ” ਔਰ “ਰੇਤ ਕੀ ਦੀਵਾਰ” ਨੇ ਸ਼ਾਯਰੀ ਕੇ ਸੁਧੀ ਪਾਠਕੋਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਅਪਨੀ ਓਰ ਖੀਂਚਾ । “ਵਾਟਿਕਾ” ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਯੇ ਦਸ ਚੁਨਿਂਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਉਨਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਂਗ੍ਰਹ “ਰੇਤ ਕੀ ਦੀਵਾਰ” ਸੇ ਹੀ ਲੀ ਗਈ ਹੈਂ।


ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ – ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਜਰ
ਗ਼ਜ਼ਲੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਸਭੀ ਚਿਤ੍ਰ : ਅਵਧੇਸ਼ ਮਿਸ਼੍ਰ

1

ਖ਼ੂਨੇ -ਦਿਲ ਖ਼ੂਨੇ-ਜਿਗਰ ਪੜਤਾ ਹੈ ਪੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ
ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੁਆ ਜਾਤਾ ਹੈ ਜੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਲੜ ਕੇ ਤੂਫ਼ਾਨੋਂ ਮੇਂ ਹਮ ਅਕ੍ਸਰ ਨਿਕਲ ਆਤੇ ਤੋ ਹੈਂ
ਸਾਹਿਲੋਂ ਪਰ ਡੂਬ ਜਾਤਾ ਹੈ ਸਫ਼ੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਜਬ ਕੋਈ ਹਸਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ ਤੋ ਰਹਤਾ ਹੈ ਸੁਕੂਂ
ਹਸਰਤੇਂ ਦੁਸ਼੍ਵਾਰ ਕਰ ਦੇਤੀ ਹੈਂ ਜੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਇਸਸੇ ਪਹਲੇ ਕਿ ਗਿਲਾ ਕਰਤੇ ਜਫ਼ਾ ਕਾ ਉਨ ਸੇ ਹਮ
ਆ ਗਯਾ ਹੈ ਉਨਕੇ ਮਾਥੇ ਪਰ ਪਸੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਚਾਰ ਜਾਨਿਬ ਸੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਕੋ ਹੈ ਗ਼ਮ ਘੇਰੇ ਹੁਏ
ਸੈਂਕੜੋਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੈਂ ਔਰ ਇਕ ਸਫ਼ੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਜੋ ਭੀ ਕੁਛ ਹੈ ਪਾਸ ਅਪਨੇ ਐਸ਼-ਓ-ਇਸ਼੍ਰਤ ਕੇ ਲਿਏ
ਜ਼ਿਨ੍ਦਗਾਨੀ ਕੇ ਬਖ਼ੀਲ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਛੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

ਉਨ ਕੋ ਹਮ ਜੈਸੇ ਅਦਬ ਵਾਲੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਰਹਕਰ 'ਸ਼ਜਰ'
ਬਾਤ ਕਰਨੇ ਕਾ ਨਹੀਂ ਆਯਾ ਕਰੀਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ

2

ਬਹਾਰੋਂ ਮੇਂ ਕਭੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਥਾ
ਸ਼ਜਰ ਪੇ: ਏਕ ਭੀ ਪਤ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਮੇਰਾ ਉਸਸੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ
ਮਗਰ ਐਸਾ ਕਭੀ ਲਗਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਜਿਸੇ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਥੀ ਮਹਫ਼ਿਲੋਂ ਕੀ
ਵਹੀ ਇਕ ਆਦਮੀ ਤਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਸੁਕੂਂ ਥਾ, ਪ੍ਯਾਰ ਥਾ ਦਿਲ ਮੇਂ ਵਫ਼ਾ ਥੀ
ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਜਬ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਉਸੇ ਅਪਨੇ ਉਸੂਲੋਂ ਸੇ ਗ਼ਰਜ਼ ਥੀ
ਕਿਸੀ ਸੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਤਸਵ੍ਵੁਰ ਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਮਂਜ਼ਿਲੇਂ ਥੀਂ
ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਏਕ ਭੀ ਰਸ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਵੋ: ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼੍ਕ ਆਂਖੇਂ ਦੇਖਤਾ ਥਾ
ਉਸੇ ਤੂਫ਼ਾਂ ਕਾ ਅਨ੍ਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

ਇਕ ਆਈਨਾ ਤੋ ਮੇਰੇ ਰੂਬਰੂ ਥਾ
'ਸ਼ਜਰ' ਉਸ ਮੇਂ ਕੋਈ ਚੇਹਰਾ ਨਹੀਂ ਥਾ

3

ਦਰ੍ਦ ਕੋ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ
ਖੁਦ ਕੋ ਇਤਨਾ ਉਦਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਹਰ ਤਰਫ਼ ਆਗ ਹੈ ਹਵਾਓੇਂ ਮੇਂ
ਅਪਨੇ ਘਰ ਮੇਂ ਕਪਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਦੇਖਿਏ ਯੇ: ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਸਹਰਾ ਕਾ
ਇਸ ਮੇਂ ਦਰਿਯਾ ਕੀ ਆਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਮੁਫ਼ਲਿਸੋਂ ਕੀ ਹਂਸੀ ਉੜਾਏ ਜੋ
ਤਨ ਪੇ: ਐਸਾ ਲਿਬਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਹਬ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਪੀਤੇ ਹੈਂ
ਉਨਕੇ ਆਗੇ ਗਿਲਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਯਾ ਬਿਛੜਨੇ ਨ: ਦੇ ਮੁਝੇ, ਯਾ ਫਿਰ
ਮੇਰੇ ਮਿਲਨੇ ਕੀ ਆਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਪਹਚਾਨ ਭੀ ਨ: ਪਾਓਗੇ
ਆਈਨੇ ਆਸ- ਪਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

ਤੁਮ ਭਟਕਤੇ ਫਿਰੋਗੇ ਸਹਰਾ ਮੇਂ
ਲਬ ਪੇ: ਇਸ ਦਰ੍ਜਾ ਪ੍ਯਾਸ ਮਤ ਰਖਨਾ

4


ਉਨਕੋ ਅਕ੍ਸਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ
ਟੂਟਤੇ ਘਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਅਬ ਇਨ੍ਹੀਂ ਮੇਂ ਗੁਜ਼ਰ ਬਸਰ ਕਰ ਲੋ
ਇਨਸੇ ਬੇਹਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਜਬ ਸੇ ਪਤ੍ਥਰ ਉਠਾ ਲਿਏ ਹਮ ਨੇ
ਕਾਂਚ ਕੇ ਘਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਸਰ ਝੁਕਾਨੇ ਕੀ ਰਸ੍ਮ ਆਮ ਹੁਈ
ਦਾਰ¹ ਪੇ: ਸਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਅਜਨਬੀ ਸ਼ਹ੍ਰ ਮੇਂ ਕਹਾਂ ਜਾਤੇ
ਤੁਮ ਹਮੇਂ ਗਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹ੍ਰ ਕੇ ਲੋਗ
ਘਰ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ

ਮਂਜ਼ਿਲੇਂ ਸਬ ਕੋ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈਂ 'ਸ਼ਜਰ'
ਜਬ ਸੇ ਰਹਬਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੇ
1-ਫਾਂਸੀ

5


ਅਗਰ ਹੋ ਰਾਸ੍ਤਾ ਹਮਵਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ
ਨ: ਆਏ ਬੀਚ ਮੇਂ ਦੀਵਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ

ਭਟਕਨਾ ਭੀ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰੋਂ ਕੇ ਲਿਏ
ਮਿਲੇਂ ਜੋ ਰਹਨੁਮਾ ਹਰਬਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ

ਮਜ਼ਾ ਤੋ ਤਬ ਹੈ ਵੋ: ਆਂਖੇਂ ਬਿਛਾਏ ਬੈਠਾ ਹੋ
ਵੋ: ਮੁਨ੍ਤਜ਼ਿਰ¹ ਨ: ਹੋ ਉਸ ਪਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ

ਯੇ: ਕ੍ਯਾ ਕਿ ਚਲਤੇ ਗਏ ਔਰ ਆ ਗਈ ਮਂਜ਼ਿਲ
ਲਗੇਂ ਨ: ਠੋਕਰੇਂ ਦੋ ਚਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ

ਬਜਾ² ਹੈ ਆਰਜ਼ੂ ਮਂਜ਼ਿਲ ਕੀ ਭੀ 'ਸ਼ਜਰ' ਲੇਕਿਨ
ਚੁਭੇ ਨ: ਪਾਂਵ ਮੇਂ ਕੁਛ ਖ਼ਾਰ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕੈਸਾ
1-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ 2-ਉਚਿਤ, ਸਚ।


6


ਵੋ: ਸ਼ਖ੍ਸ ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਝੇ ਆਈਨਾ ਦਿਖਾਯਾ ਥਾ
ਖ਼ੁਦ ਉਸਕਾ ਚੇਹਰਾ ਕਬ ਉਸਕੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਆਯਾ ਥਾ

ਕਿਸੀ ਭੀ ਖ੍ਵਾਬ ਕੀ ਤਾਬੀਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਨ: ਥੀ
ਵੋ: ਚਨ੍ਦ ਖ੍ਵਾਬ ਲਿਏ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਯਾ ਥਾ

ਖੁਲੀ ਜੋ ਆਂਖ ਤੋ ਦੀਵਾਰੇਂ ਗਿਰ ਗਈਂ ਘਰ ਕੀ
ਜੋ ਮੈਂਨੇ ਨੀਂਦ ਕੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਪਰ ਬਨਾਯਾ ਥਾ

ਜੋ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੋਂ ਕੇ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਥਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਮੇਰਾ
ਵੋ: ਕਾਈ ਔਰ ਨਹੀਂ ਥਾ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਾਯਾ ਥਾ

ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਦਿਲ ਹੀ ਸੇ ਉਤਰੀ ਨ: ਧੂਲ ਰਂਜਿਸ਼ ਕੀ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਬਜ੍ਮ ਮੇਂ ਸਬ ਕੁਛ ਭੁਲਾ ਕੇ ਆਯਾ ਥਾ

ਮੇਰੇ ਲਬੋਂ ਪੇ: ਅਭੀ ਤਕ ਹੈ ਵੋ: ਹਂਸੀ ਸਾਕਿਤ¹
ਤਮਾਮ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਜਿਸਨੇ ਮੁਝੇ ਰੂਲਾਯਾ ਥਾ

ਸਿਵਾ ਅਂਧੇਰੋਂ ਕੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾ ਜਿਸਸੇ
ਚਿਰਾਗ਼ ਬਨ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਮੇਂ ਆਯਾ ਥਾ

ਜੋ ਦੂਸਰੋਂ ਕੇ ਘਰੋਂ ਮੇਂ ਲਗਾਈ ਥੀ ਮੈਂਨੇ
'ਸ਼ਜਰ' ਉਸ ਆਗ ਨੇ ਮੇਰਾ ਭੀ ਘਰ ਜਲਾਯਾ ਥਾ
1-ਠਹਰੀ ਹੁਈ।


7


ਤੁਮਸੇ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਕਾਯਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ
ਅਂਗਾਰੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਬਨਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ

ਕਭੀ - ਕਭੀ ਅਚ੍ਛੀ ਲਗਤੀ ਹੈ ਤਨ੍ਹਾਈ
ਤਨ੍ਹਾ ਖੁਦ ਕੋ ਹਰ ਦਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ

ਜਿਨ ਸੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹਤੀ ਹੈਂ ਤੇਰੀ ਯਾਦੇਂ
ਉਨ ਜ਼ਖ੍ਮੋਂ ਪੇ: ਮਰਹਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ

ਜਬ ਕੋਈ ਅਪਨੀ ਹਦ ਸੇ ਬਢ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਉਨ ਹਾਲਾਤ ਮੇਂ ਸਂਯਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ

ਹੈ ਆਸਾਨ ਗ਼ਮੋਂ ਕੋ ਸਹਨਾ ਮੇਰੇ ਲਿਏ
ਔਰ ਆਂਖੋਂ ਕੋ ਪੁਰਨਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ

ਵਕ੍ਤ ਕੇ ਸਾਥ ਬਦਲ ਜਾਤੀ ਹੈ ਫ਼ਜ਼ਾ 'ਸ਼ਜਰ'
ਬਾਂਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੌਸਮ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ


8


ਕਭੀ ਤੋ ਦੋਸ੍ਤ ਕਭੀ ਗੈਰ ਮਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ
ਕਹਾਂ ਕਹਾਂ ਵੋ: ਮੇਰਾ ਇਮ੍ਤੇਹਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ

ਜੋ ਹੁਕ੍ਮਰਾਂ ਹੋ ਦਲੀਲੇਂ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾ ਕਰਤੇ
ਜੋ ਉਸਕੇ ਹਕ ਮੇਂ ਹੋ ਉਸਕਾ ਬਯਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ

ਤੋ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਉਸੇ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰ ਦੇਂ ਹਮ
ਜੋ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹ੍ਰ ਕਾ ਅਮ੍ਨ-ਓ-ਅਮਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ

ਚਲੋ ਨਿਕਲ ਚਲੇਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਕੇ ਖ਼ਤ੍ਮ ਹੋਨੇ ਤਕ
ਹਮਾਰੇ ਕਦਮੋਂ ਕੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ

ਉਸੀ ਕੇ ਦਰ ਪੇ: ਚਲੇਂ ਚਲ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਏਂ 'ਸ਼ਜਰ'
ਦਿਲੋਂ ਕਾ ਹਾਲ ਜੋ ਚੇਹਰੋਂ ਸੇ ਜਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ

9


ਦਿਲ ਕੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਪਰ ਕਦਮ ਰਕ੍ਖਾ
ਆ ਗਏ ਤੁਮ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਰਕ੍ਖਾ

ਦੋਸ੍ਤੀ ਪ੍ਯਾਰ ਮੇਂ ਬਦਲ ਜਾਤੀ
ਮਿਲਨਾ-ਜੁਲਨਾ ਤੁਮ੍ਹੀਂ ਨੇ ਕਮ ਰਕ੍ਖਾ

ਤੇਰੇ ਹੋਠੋਂ ਕੇ ਫੂਲ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹੇਂ
ਅਪਨੀ ਆਂਖੋਂ ਕੋ ਮੈਂਨੇ ਨਮ ਰਕ੍ਖਾ

ਸ਼ਾਯਰੀ ਮੇਂ ਨਿਖਾਰ ਆਏਗਾ
ਤੁਮਨੇ ਜਾਰੀ ਅਗਰ ਸਿਤਮ ਰਕ੍ਖਾ

ਇਸ ਕਰਮ ਕਾ ਤੇਰੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ
ਮੇਰੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਗ਼ਮ ਹੀ ਗ਼ਮ ਰਕ੍ਖਾ

ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਸਹਲ¹ ਹੋ ਗਈ ਹੈ 'ਸ਼ਜਰ'
ਮੈਂ ਨੇ ਜਿਸ ਰਾਹ ਮੇਂ ਕਦਮ ਰਕ੍ਖਾ
1-ਸਰਲ


10


ਗ਼ਮ ਕੋ ਅਸ਼੍ਕੋਂ ਮੇਂ ਡੁਬੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ
ਆਜ ਤੂ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਰੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ

ਯਾ ਮੁਝੇ ਕਾਂਟੋਂ ਕੀ ਆਦਤ ਡਾਲ ਦੇ
ਵਰਨਾ ਮਖ਼ਮਲ ਕੇ ਬਿਛੌਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ

ਤੂਨੇ ਜਬ ਅਪਨਾ ਬਨਾਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ
ਜਿਸਕਾ ਹੋਤਾ ਹੂਂ ਮੈਂ ਹੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ

ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਐ ਮੌਤ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ
ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕਾ ਬੋਝ ਢੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ

ਮੁਝ ਕੋ ਤਾਬੀਰੋਂ ਸੇ ਕੁਛ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ
ਖ੍ਵਾਬ ਤੂ ਲੇਕਿਨ ਸਲੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ

ਕਾਟ ਕਰ ਯੇ: ਫ਼ਸਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀ 'ਸ਼ਜਰ'
ਬੀਜ ਕੁਛ ਉਲ੍ਫ਼ਤ ਕੇ ਬੋਨੇ ਦੇ ਮੁਝੇ
00

ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਾਲ ਸਿਂਹ 'ਸ਼ਜਰ'
ਜਨ੍ਮ : 5 ਅਕ੍ਤੂਬਰ 1958
ਆਕਾਸ਼ਵਾਣ ਸੇ ਅਨੁਬਂਧਿਤ। 1986 ਮੇਂ ਪਹਲਾ ਮੁਸ਼ਾਯਰਾ ਕਮਾਨੀ ਔਡਿਟੋਰਿਯਮ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਪਢਾ। ਦੇਸ਼ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸ਼ਹਰੋਂ ਮੇਂ ਮੁਸ਼ਾਯਰੋਂ ਔਰ ਕਵਿ ਸਮ੍ਮੇਲਨੋਂ ਮੇਂ ਭਾਗ ਲਿਯਾ। 2005 ਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਕਰਾਚੀ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਮੁਸ਼ਾਯਰੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਿਰਕ੍ਤ ਕੀ। ਜੂਨ 2008 ਮੇਂ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ (ਜੇਦ੍ਦਾ ਏਵਂ ਰਿਯਾਦ) ਮੇਂ ਹੁਏ ਮੁਸ਼ਾਯਰੋਂ ਮੇਂ ਭਾਗ ਲਿਯਾ। 1992 ਮੇਂ ਪਹਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਸ਼ਜਰ-ਏ-ਸਦਾ''(ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਂਗ੍ਰਹ) ਹਿਨ੍ਦੀ ਔਰ ਉਰ੍ਦੂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। 2005 ਮੇਂ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ''ਰੇਤ ਕੀ ਦੀਵਾਰ'' (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਂਗ੍ਰਹ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈ।

ਸਂਪ੍ਰਤਿ - 1/158, ਸਦਰ ਬਾਜਾਰ, ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੈਨ੍ਟ-110010
ਫੋਨ - 25693953, 9871557703

ਰਵਿਵਾਰ, ੨੧ ਦਿਸਮ੍ਬਰ ੨੦੦੮

ਵਾਟਿਕਾ (ਦਿਸਂਬਰ 2008)

ਵਾਟਿਕਾ – ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਇਸ ਉਪਵਨ ਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਭੀ ਤਕ ਆਪ ਅਨਾਮਿਕਾ, ਭਗਵਤ ਰਾਵਤ, ਅਲਕਾ ਸਿਨ੍ਹਾ, ਰਂਜਨਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਹਰਕੀਰਤ ਕਲਸੀ ‘ਹਕੀਰ’, ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾਮ੍ਬੋਜ ‘ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ’ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਔਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੇਡ੍ਡੀ, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਂਕਰ ਵਾਜਪੇਯੀ ਔਰ ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਕਰਸ਼ਕ ਕੀ ਗ਼ਜਲੇਂ ਪਢ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਰਂਖਲਾ ਕੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਹੈਂ- ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਿਂਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕਵਿ-ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੀ ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ। ਯੋਂ ਤੋ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੀ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਨਿਰਂਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਤੀ ਰਹੀ ਹੈਂ ਔਰ ਸਰਾਹੀ ਜਾਤੀ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ ਸੇ ਵਰ੍ਸ਼ 2007 ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨਕੀ ਪਹਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਸ੍ਤਕ “ਆਮੀਨ” ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਸੁਧੀ ਪਾਠਕੋਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਅਪਨੀ ਓਰ ਖੀਂਚਾ ਹੈ। “ਆਮੀਨ” ਮੇਂ ਸਂਕਲਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲੋਂ, ਨਜ੍ਮੋਂ, ਗੀਤੋਂ ਔਰ ਦੋਹੋਂ ਸੇ ਗੁਜਰਤੇ ਹੁਏ ਯਹ ਬਾਤ ਬੜੀ ਸ਼ਿਦ੍ਦਤ ਸੇ ਪੁਖ਼੍ਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਸ਼ਾਯਰ ਅਪਨੇ ਸਮਯ ਕੇ ਯਥਾਰ੍ਥ ਪਰ ਗਹਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰਖਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਬੇਹਦ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ਯਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਮੇਂ ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹਨੇ ਕੀ ਏਕ ਅਲਗ ਔਰ ਅਨੌਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ। “ਵਾਟਿਕਾ” ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਯੇ ਦਸ ਚੁਨਿਂਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਉਨਕੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਸ੍ਤਕ “ਆਮੀਨ” ਸੇ ਹੀ ਲੀ ਗਈ ਹੈਂ।



ਦਸ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ - ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ

ਏਕ

ਚਿਂਤਨ, ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਜੀਵਨ, ਸਰ੍ਜਨ, ਰੂਹ, ਨਜ਼ਰ ਪਰ ਛਾਈ ਅਮ੍ਮਾ
ਸਾਰੇ ਘਰ ਕਾ ਸ਼ੋਰ- ਸ਼ਰਾਬਾ, ਸੂਨਾਪਨ, ਤਨ੍ਹਾਈ ਅਮ੍ਮਾ

ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਖੋਕਰ ਮੁਝਮੇਂ ਏਕ ਨਯਾ ਆਕਾਰ ਲਿਯਾ ਹੈ
ਧਰਤੀ, ਅਂਬਰ, ਆਗ, ਹਵਾ, ਜਲ ਜੈਸੀ ਹੀ ਸਚ੍ਚਾਈ ਅਮ੍ਮਾ

ਘਰ ਮੇਂ ਝੀਨੇ-ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਮੈਂਨੇ ਲਾਖੋਂ ਬਾਰ ਉਧੜਤੇ ਦੇਖੇ
ਚੁਪਕੇ-ਚੁਪਕੇ ਕਰ ਦੇਤੀ ਹੈ, ਜਾਨੇ ਕਬ ਤੁਰਪਾਈ ਅਮ੍ਮਾ

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼੍ਤੇ- ਜੇਠ-ਦੁਪਹਰੀ, ਗਰ੍ਮ-ਹਵਾ, ਆਤਿਸ਼, ਅਂਗਾਰੇ,
ਝਰਨਾ, ਦਰਿਯਾ, ਝੀਲ, ਸਮਂਦਰ, ਭੀਨੀ-ਸੀ ਪੁਰਵਾਈ ਅਮ੍ਮਾ

ਬਾਬੂਜੀ ਗੁਜਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਸਾਰੀ ਚੀੀਜ਼ੇਂ ਤਕ੍ਸੀਮ ਹੁਈਂ,ਤੋ-
ਮੈਂ ਸਬਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸ੍ਮਤ ਨਿਕਲਾ, ਮੇਰੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਆਈ ਅਮ੍ਮਾ।

ਦੋ

ਘਰ ਕੀ ਬੁਨਿਯਾਦੇਂ, ਦੀਵਾਰੇਂ, ਬਾਮੋ-ਦਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜੀ
ਸਬਕੋ ਬਾਂਧੇ ਰਖਨੇ ਵਾਲਾ ਖ਼ਾਸ ਹੁਨਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜੀ

ਤੀਨ ਮੁਹਲ੍ਲੋਂ ਮੇਂ ਉਨ ਜੈਸੀ ਕਦ-ਕਾਠੀ ਕਾ ਕੋਈ ਨ ਥਾ
ਅਚ੍ਛੇ-ਖ਼ਾਸੇ, ਊਂਚੇ-ਪੂਰੇ, ਕਦ੍ਦਾਵਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜੀ

ਅਬ ਤੋ ਉਸ ਸੂਨੇ ਮਾਥੇ ਪਰ ਕੋਰੇਪਨ ਕੀ ਚਾਦਰ ਹੈ
ਅਮ੍ਮਾਜੀ ਕੀ ਸਾਰੀ ਸਜਧਜ, ਸਬ ਜੇਵਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜ਼ੀ

ਭੀਤਰ ਸੇ ਖ਼ਾਲਿਸ ਜਜ੍ਬਾਤੀ ਔਰ ਊਪਰ ਸੇ ਠੇਠ-ਪਿਤਾ,
ਅਲਗ, ਅਨੂਠਾ, ਅਨਬੂਝਾ-ਸਾ, ਇਕ ਤੇਵਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜੀ

ਕਭੀ ਬੜਾ ਸਾ ਹਾਥ ਖ਼ਰ੍ਚ ਥੇ, ਕਭੀ ਹਥੇਲੀ ਕੀ ਸੂਜਨ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਾ ਆਧਾ ਸਾਹਸ, ਆਧਾ ਡਰ ਥੇ ਬਾਬੂਜੀ।

ਤੀਨ

ਧੜਕਤੇ, ਸਾਂਸ ਲੇਤੇ, ਰੁਕਤੇ, ਚਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ
ਕੋਈ ਤੋ ਹੈ ਜਿਸੇ ਅਪਨੇ ਮੇਂ ਪਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ

ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਖ਼ੂਨ ਸੇ ਮੇਰੀ ਰਗੋਂ ਮੇਂ ਖ਼੍ਵਾਬ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈਂ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਦਤੋਂ ਮੇਂ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਢਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ

ਨ ਜਾਨੇ ਕੌਨ ਹੈ ਜੋ ਖ਼੍ਵਾਬ ਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਤਾ ਹੈ
ਖ਼ੁਦ ਅਪਨੇ ਆਪ ਕੋ ਨੀਂਦੋਂ ਮੇਂ ਚਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ

ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ਿਯੋਂ ਮੇਂ ਤੈਰਤੀ ਹੈਂ ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ੇਂ
ਤੇਰੇ ਸੀਨੇ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਦਿਲ ਮਚਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ

ਬਦਲ ਜਾਏਗਾ ਸਬ ਕੁਛ, ਬਾਦਲੋਂ ਸੇ ਧੂਪ ਚਟਖੇਗੀ,
ਬੁਝੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਕੋਈ ਖ਼੍ਵਾਬ ਜਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ

ਮੁਝੇ ਮਾਲੂਮ ਹੈ ਉਨਕੀ ਦੁਆਏਂ ਸਾਥ ਚਲਤੀ ਹੈਂ
ਸਫ਼ਰ ਕੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੋਂ ਕੋ ਹਾਥ ਮਲਤੇ, ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ।

ਚਾਰ

ਝਿਲਮਿਲਾਤੇ ਹੁਏ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹਮਾਰੇ ਲੇਕਰ
ਕੌਨ ਆਯਾ ਹੈ ਹਥੇਲੀ ਪੇ’ ਸਿਤਾਰੇ ਲੇਕਰ

ਹਮ ਉਸੇ ਆਂਖੋਂ ਕੀ ਦੇਹਰੀ ਨਹੀਂ ਚਢਨੇ ਦੇਤੇ
ਨੀਂਦ ਆਤੀ ਨ ਅਗਰ ਖ਼੍ਵਾਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲੇਕਰ

ਰਾਤ ਲਾਈ ਹੈ ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਸਜੀ ਕਂਦੀਲੇਂ
ਸਰਨਿਗੂਂ¹ ਦਿਨ ਹੈ ਧਨਕ ਵਾਲੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਲੇਕਰ

ਏਕ ਉਮ੍ਮੀਦ ਬੜੀ ਦੂਰ ਤਲਕ ਜਾਤੀ ਹੈ
ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਇਸ਼ਾਰੇ ਲੇਕਰ

ਰਾਤ, ਸ਼ਬਨਮ ਸੇ ਭਿਗੋ ਦੇਤੀ ਹੈ ਚਹਰਾ-ਚਹਰਾ
ਦਿਨ ਚਲਾ ਆਤਾ ਹੈ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਰਾਰੇ ਲੇਕਰ

ਏਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਮੁਝੇ ਪਾਕ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਚੂਮਾ
ਉਮ੍ਰ ਭਰ ਚਲਨਾ ਪੜਾ ਮੁਝਕੋ ਸਹਾਰੇ ਲੇਕਰ।
( 1- ਨਤਮਸ੍ਤਕ )


ਪਾਂਚ

ਤੁਮ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ ਬਸ, ਬਾਦਲ ਕੀ ਉੜਾਨੋਂ ਤਕ
ਮੇਰੀ ਤੋ ਨਿਗਾਹੇਂ ਹੈਂ, ਸੂਰਜ ਕੇ ਠਿਕਾਨੋਂ ਤਕ

ਟੂਟੇ ਹੁਏ ਖ਼੍ਵਾਬੋਂ ਕੀ ਇਕ ਲਮ੍ਬੀ ਕਹਾਨੀ ਹੈ
ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੀ ਹਵੇਲੀ ਸੇ, ਪਤ੍ਥਰ ਕੇ ਮਕਾਨੋਂ ਤਕ

ਦਿਲ ਆਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਏਹਸਾਸ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਕੋ
ਬੇਕਾਰ ਹੀ ਲਾਯੇ ਹਮ ਚਾਹਤ ਕੋ ਜੁਬਾਨੋਂ ਤਕ

ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਸੌਂਧਾਪਨ, ਚਂਦਨ ਕੀ ਮਹਕ ਮੇਂ ਹੈ
ਮਂਦਿਰ ਕਾ ਤਰਨ੍ਨੁਮ ਹੈ, ਮਸ੍ਜਿਦ ਕੀ ਅਜ਼ਾਨੋਂ ਤਕ

ਇਕ ਐਸੀ ਅਦਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਹ ਪਰਖਤੀ ਹੈ
ਮਹਦੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ ਵੋ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਬਯਾਨੋਂ ਤਕ

ਹਰ ਵਕ੍ਤ ਫ਼ਿਜਾਓਂ ਮੇਂ, ਮਹਸੂਸ ਕਰੋਗੇ ਤੁਮ
ਮੈਂ ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਹੂਂ, ਮਹਕੂਂਗਾ ਜ਼ਮਾਨੋਂ ਤਕ।


ਛਹ

ਅਬ ਤੋ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾ
ਆਸੂਦਗੀ¹ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀ ਰਹਾ

ਸਬ ਲੋਗ ਜੀ ਰਹੇ ਹੈਂ ਮਸ਼ੀਨੋਂ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ
ਅਬ ਆਦਮੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾ

ਆਈ ਥੀ ਬਾਢ ਗਾਂਵ ਮੇਂ, ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਨ ਲੇ ਗਈ
ਅਬ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾ

ਘਰ ਕੇ ਬੁਜੁਰ੍ਗ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਆਂਖੇਂ ਹੀ ਬੁਝ ਗਈਂ
ਅਬ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾ

ਆਏ ਥੇ ਮੀਰ ਖ਼੍ਵਾਬ ਮੇਂ ਕਲ ਡਾਂਟਕਰ ਗਏ-
‘ਕ੍ਯਾ ਸ਼ਾਯਰੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪੇ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾ?’
(1-ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਯਾਂ )

ਸਾਤ

ਬੂਢਾ-ਟਪਰਾ, ਟੂਟਾ ਛਪ੍ਪਰ ਔਰ ਉਸ ਪਰ ਬਰਸਾਤੇਂ, ਸਚ
ਉਸਨੇ ਕੈਸੇ ਕਾਟੀ ਹੋਂਗੀ, ਲਮ੍ਬੀ-ਲਮ੍ਬੀ ਰਾਤੇਂ, ਸਚ

ਲਫ਼੍ਜੋਂ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾਦਾਰੀ ਮੇਂ ਆਂਖੋਂ ਕੀ ਸਚ੍ਚਾਈ ਕ੍ਯਾ ?
ਮੇਰੇ ਸਚ੍ਚੇ ਮੋਤੀ ਝੂਠੇ, ਉਸਕੀ ਝੂਠੀ ਬਾਤੇਂ, ਸਚ

ਕਚ੍ਚੇ-ਰਿਸ਼੍ਤੇ, ਬਾਸੀ-ਚਾਹਤ ਔਰ ਅਧੂਰਾ-ਅਪਨਾਪਨ
ਮੇਰੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਆਈਂ ਹੈਂ ਐਸੀ ਹੀ ਸੌਗਾਤੇਂ, ਸਚ

ਜਾਨੇਂ ਕ੍ਯੋਂ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦੋਂ ਕੇ ਹਾਥ ਨਹੀਂ ਪੀਲੇ ਹੋਤੇ
ਪਲਕੋਂ ਸੇ ਹੀ ਲੌਟ ਗਈ ਹੈਂ ਸਪਨੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤੇਂ, ਸਚ

ਧੋਕਾ ਖ਼ੂਬ ਦਿਯਾ ਹੈ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਝੂਠੇ-ਮੂਠੇ ਕਿਸ੍ਸੋਂ ਸੇ
ਯਾਦ ਮਗਰ ਅਬ ਕਰਨੇ ਬੈਠੇ, ਯਾਦ ਆਈ ਹੈਂ ਬਾਤੇਂ ਸਚ।


ਆਠ

ਮੁਦ੍ਦਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਕੀ ਕੁਛ ਖ਼ਬਰ ਨ ਲਗੇ
ਕੋਈ ਅਚ੍ਛਾ ਭੀ ਇਸ ਕਦਰ ਨ ਲਗੇ

ਵੋ ਮੇਰਾ ਦੋਸ੍ਤ ਭੀ ਹੈ ਦੁਸ਼੍ਮਨ ਭੀ
ਬਦ੍ਦੁਆ ਦੂਂ ਉਸੇ ਮਗਰ ਨ ਲਗੇ

ਮੈਂ ਉਸੇ ਪੂਜਤਾ ਤੋ ਹੂਂ ਲੇਕਿਨ
ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਉਸੇ ਖ਼ਬਰ ਨ ਲਗੇ

ਰਾਸ੍ਤੇ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੈ ਸਨ੍ਨਾਟਾ
ਮੇਰੇ ਮਹਬੂਬ ਤੁਝਕੋ ਡਰ ਨ ਲਗੇ

ਬਸ ਤੁਝੇ ਇਸ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਦੇਖਾ ਹੈ
ਜਿਸ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਤੁਝੇ ਨਜ਼ਰ ਨ ਲਗੇ।


ਨੌ

ਜ਼ਰਾ ਪਾਨੇ ਕੀ ਚਾਹਤ ਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਛੂਟ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਨਦੀ ਕਾ ਸਾਥ ਦੇਤਾ ਹੂਂ, ਸਮਂਦਰ ਰੂਠ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਅਜਬ ਸ਼ੈ ਹੈਂ ਯੇ ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਭੀ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਗਤੇ ਹੈਂ
ਜ਼ਰਾ ਸੀ ਭੂਲ ਸੇ ਲੇਕਿਨ, ਭਰੋਸਾ ਟੂਟ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਤਰਾਜੂ ਕੇ ਯੇ ਦੋ ਪਲੜੇ ਕਭੀ ਯਕਸਾਂ¹ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ
ਜੋ ਹਿਮ੍ਮਤ ਸਾਥ ਦੇਤੀ ਹੈ, ਮੁਕਦ੍ਦਰ ਰੂਠ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਗਨੀਮਤ ਹੈ ਨਗਰ ਵਾਲੋ, ਲੁਟੇਰੋਂ ਸੇ ਲੁਟੇ ਹੋ ਤੁਮ
ਹਮੇਂ ਤੋ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਅਕ੍ਸਰ ਦਰੋਗਾ ਲੂਟ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ,
ਕਭੀ ਮੈਂ ਰੂਠ ਜਾਤਾ ਹੂਂ, ਕਭੀ ਵੋ ਰੂਠ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਬ-ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹਮ ਮੁਹਬ੍ਬਤ ਕੇ ਦਫ਼ੀਨੇ² ਖੋਜ ਪਾਤੇ ਹੈਂ
ਮਗਰ ਹਰ ਬਾਰ ਯੇ ਦੌਲਤ, ਸਿਕਂਦਰ ਲੂਟ ਜਾਤਾ ਹੈ।
(1-ਬਰਾਬਰ, 2- ਗੜਾ ਹੁਆ ਧਨ,ਖ਼ਜਾਨਾ)

ਦਸ

ਲੇ ਗਯਾ ਦਿਲ ਮੇਂ ਦਬਾ ਕਰ ਰਾਜ਼ ਕੋਈ
ਪਾਨਿਯੋਂ ਪਰ ਲਿਖ ਗਯਾ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਈ

ਬਾਂਧ ਕਰ ਮੇਰੇ ਪਰੋਂ ਮੇਂ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੇਂ
ਹੌਸਲੋਂ ਕੋ ਦੇ ਗਯਾ ਪਰਵਾਜ਼ ਕੋਈ

ਨਾਮ ਸੇ ਜਿਸਕੇ ਮੇਰੀ ਪਹਚਾਨ ਹੈ
ਮੁਝਮੇਂ ਉਸ ਜੈਸਾ ਭੀ ਹੋ ਅਂਦਾਜ਼ ਕੋਈ

ਜਿਸਕਾ ਤਾਰਾ ਥਾ ਵੋ ਆਂਖੇਂ ਸੋ ਗਈਂ
ਅਬ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਮੁਝਪੇ ਨਾਜ਼ ਕੋਈ

ਰੋਜ਼ ਉਸਕੋ ਖ਼ੁਦ ਕੇ ਅਂਦਰ ਖੋਜਨਾ
ਰੋਜ਼ ਆਨਾ ਦਿਲ ਸੇ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਈ।
00

ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ
30 ਦਿਸਂਬਰ 1971 ਕੋ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ, ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਜਨ੍ਮ।
ਸ੍ਨਾਤਕੋਤ੍ਤਰ ਹਿਂਦੀ ਤਕ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ।
ਸ਼ਾਯਰੀ, ਕਥਾ-ਲੇਖਨ ਔਰ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਮਕ ਲੇਖਨ।
ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਸਭੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਰਚਨਾਏਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।
ਕਈ ਸਂਕਲਨੋਂ ਔਰ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ-ਅਂਤਰਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂਕੋਂ ਮੇਂ ਰਚਨਾਏਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।

ਉਰ੍ਦੂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਸ਼ਾਯਰੋਂ ਕੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕਾ ਸਮ੍ਪਾਦਨ।
‘ਅਕ੍ਸ਼ਰਪਰ੍ਵ’ ਮਾਸਿਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂਕ 2000 ਔਰ 2002 ਕਾ ਅਤਿਥਿ-ਸਮ੍ਪਾਦਨ।

ਫਿਲ੍ਮ ਔਰ ਟੀ ਵੀ ਕੇ ਲਿਏ ਗੀਤ ਔਰ ਕਥਾ ਲੇਖਨ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਯਕੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਗੀਤ ਔਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਯਨ।
ਦੇਸ਼ ਵ ਵਿਦੇਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਕਵਿ-ਸਮ੍ਮੇਲਨੋਂ ਔਰ ਮੁਸ਼ਾਯਰੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਿਰਕਤ।

ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੇ ਲਿਏ ਵਰ੍ਸ਼ 2002 ਕਾ ‘ਅਭਿਨਵ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸ਼ਿਲ੍ਪੀ ਸਮ੍ਮਾਨ’।

ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਟੀ ਵੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ, ਨ੍ਯੂਜ਼ ਚੈਨਲ ‘ਆਜ ਤਕ’ ਮੇਂ ਪ੍ਰੋਡ੍ਯੂਸਰ।
ਸ੍ਥਾਯੀ ਨਿਵਾਸ : 73, ਰਾਮਦ੍ਵਾਰਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ (ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਪਤਾ : ਵੀ-90, ਸੇਕ੍ਟਰ-12, ਨੋਏਡਾ-201301(ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)

ਫੋਨ : 098990 33337
ਈ ਮੇਲ : aalokansh@yahoo.com
Aalok.shrivastav@aajtak.com

ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਏਂ !


"ਵਾਟਿਕਾ" ਕੇ ਸਭੀ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ

ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਔਰ ਨਵ ਵਰ੍ਸ਼ 2009 ਕੀ

ਹਾਰ੍ਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਏਂ !