ਸਕੀਨਾ ਔਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ

ਕਿ ਨ੍ਹੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਪਰ੍ਯਾਯ ਤਲਾਸ਼ਨੇ ਕਾ ਕਾਮ ਤੋ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਰਾ ਮੇਂ ਹਮ ਕਰਤੇ ਹੀ ਹੈਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਜ ਕੇ ਮਹਾਨਗਰੀਯ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਹਮਾਰੇ ਇਰ੍ਦਗਿਰ੍ਦ ਬਹੁਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਹੈ । ਮਗਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾਓਂ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਤਲਾਸ਼ਨੇ ਕੀ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਮਗ਼ਜ਼ਮਾਰੀ ਲੋਗ ਕਮ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਹਮੇਂ ਯਹ ਚਸ੍ਕਾ ਅਰ੍ਸੇ ਸੇ ਹੈ । ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਐਸੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋਂ ਪਰ ਕਭੀ-ਕਭਾਰ ਚਰ੍ਚਾ ਹੁਈ ਹੈ ਮਗਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾਓਂ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਕਮ ਬਾਤ ਹੁਈ ਹੈ । ਇਸ ਬਾਰ ਕੁਛ ਐਸਾ ਹੀ ਸ਼ਗ਼ਲ ਕਰਨੇ ਕਾ ਮਨ ਹੈ । ਹਮ ਬਾਤ ਕਰੇਂਗੇ ਸਕ਼ੀਨਾ ਔਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕੀ । ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਬਹਨਾਪਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਸਕ਼ੀਨਾ ਸੇਮਿਟਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਈ ਹੈ ਤੋ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਆਰ੍ਯਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਸੇ ਜੁਡ਼ਤਾ ਹੈ ।

ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਰਖੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਨਾਮ ਅਰਬੀ ਮੂਲ ਸੇ ਆਤੇ ਹੈਂ । ਅਰਬੀ ਕੀ ਕਈ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾਓਂ ਸੇ ਬਰਾਸ੍ਤਾ ਉਰ੍ਦੂ ਹਮ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਹਮਾਰੇ ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਹਮ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਕੇ ਨਾਮੋਂ ਸੇ ਹਮ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਅਲੀਮ, ਸਲੀਮ, ਕਲੀਮ...ਮਗਰ ਇਨਕਾ ਅਰ੍ਥ ਜਾਨਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਬਹੁਤ ਕਮ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਐਸਾ ਹੀ ਏਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਸਕੀਨਾ । ਦਰਅਸਲ ਯਹ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ । ਸਕੀਨਾ ਨਾਮ ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਕਨ੍ਯਾ ਕੇ ਲਿਏ ਰਖਾ ਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਬਡ਼ਾ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ । ਸਕੀਨਾ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ । ਮਂਟੋ ਕੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਕਹਾਨੀ ਖੋਲ ਦੋ ਕਾ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕਿਰਦਾਰ ਦਂਗਾਇਯੋਂ ਕੀ ਜ੍ਯਾਦਤੀ ਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਕੀਨਾ sakina ਨਾਮ ਕੀ ਲਡ਼ਕੀ ਹੈ । ਸਕੀਨਾ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਸੁਕੂਨ ਸੇ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੇ ਬਰਾਸ੍ਤਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇ ਸਮਾਏ ਆਮਫ਼ਹਮ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਸੁਕੂਨ ਭੀ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਰੂਪ ਸੁਕੂਂ sukun ਹੈ । ਸੁਕੂਨ ਯਾਨੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ, ਤਸਲ੍ਲੀ, ਚੈਨ, ਆਰਾਮ ਆਦਿ । ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਤਭੀ ਮਿਲਤੀ ਹੈ ਜਬ ਚਿਤ੍ਤ ਮੇਂ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਹੋ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ ਔਰ ਧੈਰ੍ਯ ਦੋਨੋ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈਂ । ਪ੍ਰੋਟੋ ਸੇਮਿਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਏਕ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਧਾਤੁ ਹੈ ਸ-ਕ-ਨ ( s-k-n ) ਜਿਸਮੇਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨੇ, ਰਹਨੇ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕਰ ਰਹਨੇ, ਵਾਸ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ । ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਸੁਖ, ਚੈਨ, ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕੀ ਹੀ ਚਾਹ ਰਖਤਾ ਹੈ । ਸੁਖ ਭੌਤਿਕ ਯਾ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਮਗਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਹੀ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਯਹੀ ਬਾਤ ਸੁਕੂਨ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ । ਸੁਖੂਨ ਕੀ ਅਨੁਭੂਤਿ ਸ਼ਰੀਰ ਕੋ ਨਹੀਂ, ਦਿਲੋ-ਦਿਮਾਗ਼ ਕੋ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਮਨ ਜਬ ਤਕ ਭਟਕਤਾ ਰਹੇਗਾ, ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਰਹੇਗੀ । ਮਨ ਜੈਸੇ ਹੀ ਸ੍ਥਿਰ ਹੋਗਾ, ਚੈਨ ਆਏਗਾ, ਆਰਾਮ ਆਏਗਾ । ਯਹੀ ਸੁਕੂਨ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ ।

ਸੇਮਿਟਿਕ ਸ-ਕ-ਨ ਧਾਤੁ ਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਤਸ੍ਕੀਨ ਯਾ ਤਸ੍ਕੀਂ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਢਾਢ਼ਸ, ਧੈਰ੍ਯ, ਆਸ਼੍ਵਾਸਨ, ਦਿਲਾਸਾ ਆਦਿ । ਤਸ੍ਕੀਨ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਾਯਰੀ ਮੇਂ ਤੋ ਖੂਬ ਹੋਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਰਸੀਲੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਲਿਖਨੇ ਬੋਲਨੇ ਵਾਲੇ ਭੀ ਤਸ੍ਕੀਨ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਮਸਲਨ- “ਕਿਸੀ ਕੇ ਆਨੇ ਸੇ ਦਿਲ ਕੋ ਤਸ੍ਕੀਨ ਤੋ ਮਿਲਤੀ ਹੀ ਹੈ ।” ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਸਾਕਿਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਥਿਰ ਹੋ । ਇਸਕਾ ਆਸ਼ਯ ਕਿਸੀ ਜਗਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਸੇ ਹੈ । ਆਜ ਭੀ ਗਾਂਵ ਦੇਹਾਤ ਮੇਂ ਰਾਜਸ੍ਵ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ਼ੋਂ ਮੇਂ ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਰਾਮਬਖ੍ਸ਼ ਵਲ੍ਦ ਮੌਲਾਬਖ੍ਸ਼ ਸਾਕਿਨ ਨੂਰਪੁਰ ।

ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਏਕ ਆਮ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਾਚੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ । ਚਾਰ-ਪਾਂਚ ਦਸ਼ਕ ਪਹਲੇ ਹਰ ਮੋਹਲ੍ਲੇ ਪਡ਼ੋਸ ਕੇ ਘਰੋਂ ਕੀ ਲਾਡ਼ਲਿਯਾਂ-ਦੁਲਾਰਿਯਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਜਾਨੀ ਜਾਤੀ ਥੀਂ । ਐਸੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ-ਸਦਨ ਅਬ ਬਿਰਲੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਤੇ ਹੈਂ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨੀ ਸ੍ਥਿਰਤਾ, ਚੈਨ, ਆਰਾਮ । ਮੌਨ, ਚੁਪ੍ਪੀ, ਖਾਮੋਸ਼ੀ । ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ, ਨਿਰ੍ਵਾਣ, ਮਰਤ੍ਯੁ । ਯੇ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਅਰ੍ਥ-ਸਂਦਰ੍ਭ ਹੈਂ ਜਿਨਕੇ ਲਿਏ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਤਤ੍ਸਮ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਹੈ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੀ ਸ਼ਮ੍ ਧਾਤੁ ਜਿਸਮੇਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ, ਚੁਪ੍ਪ, ਮੌਨ, ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ, ਜੀਤ, ਅਨ੍ਤ, ਮੂਕਤਾ, ਆਰਾਮ, ਨਿਵਰਤ੍ਤਿ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਹੈਂ । ਯਹੀ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈਂ । ਸੌਮ੍ਯ, ਮੌਨ, ਨੀਰਵ, ਵਿਰਕ੍ਤ ਔਰ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਭੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਸੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਪ੍ਰਾਯ ਹਲ, ਨਿਰਾਕਰਣ, ਸਮਾਧਾਨ ਆਦਿ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸੇ ਸ਼ਮਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਆਗ ਬੁਝਾਨੇ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਅਗ੍ਨਿ-ਸ਼ਮਨ ਯਾ ਜਾਨਨੇ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ-ਸ਼ਮਨ, ਸ਼ਂਕਾ-ਸ਼ਮਨ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦਯੁਗ੍ਮੋਂ ਪਰ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਂ । ਸ਼ਮ੍ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਅਨ੍ਤ ਅਥਵਾ ਜੀਤ ਕਾ ਭਾਵ ਯਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ । ਸ਼ਮਨ ਯਾਨੀ ਅਨ੍ਤ ਕਰਨਾ, ਵਿਜਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ ਅਰ੍ਥਾਤ ਨਿਰਾਕਰਣ ਕਰਨਾ ।

ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਭੀ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਉਪਜੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ । ਮਹਾਭਾਰਤ ਕੇ ਕਾਲਜਯੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਭੀਸ਼੍ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਇਨ੍ਹੀਂ ਕੇ ਪੁਤ੍ਰ ਥੇ । ਸ਼ਮ੍ ਧਾਤੁ ਸੇ ਜਨ੍ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਜੈਸੇ ਨਾਮੋਂ ਕੋ ਆਜਕਲ ਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਕਿਯਾਨੂਸੀ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਵਹੀਂ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਜਨ੍ਮੇ ਸ਼ਮ੍ਪਾ (ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਤਡ਼ਿਤ), ਸ਼ਮਿਤ, ਸ਼ਮਿਤਾ ( ਸ਼ਾਨ੍ਤ, ਸਂਤੁਸ਼੍ਟ ) ਔਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਜੈਸੇ ਨਾਮ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਝੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ ਸਬਕਾ ਮੂਲਾਧਾਰ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਹੀ ਹੈ । ਯੂਂ ਤੋ ਸਭੀ ਧਰ੍ਮੋਂ ਕਾ ਸਂਦੇਸ਼ ਸਦਾਚਾਰ ਔਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਹੋਤਾ ਹੈ ਮਗਰ ਜੈਨ ਧਰ੍ਮ ਕੇ ਸਾਥ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਨਾਤਾ ਕੁਛ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੁਦਾਯ ਮੇਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਨਾਮ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲਤਾ ਹੈ । ਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਸਾਥ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜੋਡ਼ਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਜੈਨ ਧਰ੍ਮ ਕੇ ਸੋਲਹਵੇਂ ਤੀਰ੍ਥਂਕਰ ਕਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਨਾਥ ਹੈ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਹੁਸ੍ਨੋ-ਏਹਸਾਨ ਕੀ ਬਾਤੇਂ

ਫ਼ਾ ਰਸੀ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਦਾਖਿਲ ਹੁਏ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਹੁਸ੍ਨ ਕਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਭੀ ਐਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਂਦਰਤਾ, ਰਮਣੀਕ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਥਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯ ਜੈਸੇ ਭਾਵੋਂ ਕੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਸ਼ੇਰੋ-ਸ਼ਾਯਰੀ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਭੀ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨ ਪਰ ਚਢ਼ਾ ਹੁਆ ਹੈ । ਹੁਸ੍ਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਰਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਸੇ ਨਿਕਲਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਅਰਬੀ ਕੀ ਹਸੂਨਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਭਲਾਈ, ਅਚ੍ਛਾਈ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਯਹ ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਹ-ਸ-ਨ (h-s-n) ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਸੁਂਦਰ, ਸੁਂਦਰ ਹੋਨਾ, ਪਰਿਸ਼੍ਕਾਰ, ਸਂਵਾਰਨਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਹੁਸ੍ਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਵ੍ਯਾਪਕ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਨ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਇਸੇ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਹਾਂ, ਉਰ੍ਦੂ ਸ਼ਾਯਰੀ ਮੇਂ ਹੁਸ੍ਨ ਕੋ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਅਥਵਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕੇ ਵ੍ਯਾਪਕ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਕਰਤਿਕ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਬਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁਸ੍ਨ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਹੋ ।

ਹੁਸ੍ਨ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਹਜ਼ ਰੂਪ-ਆਕਾਰ ਕੇ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਕੋ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਇਸਕੇ ਦਾਯਰਾ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੈ । ਅਲ ਸਈਦ ਏਮ. ਬਦਾਵੀ ਕੀ ਅਰੇਬਿਕ-ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਔਫ਼ ਕ਼ੁਰਾਨਿਕ ਯੂਸੇਜ਼ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁਸ੍ਨ ਮੇਂ ਦਯਾਲੁਤਾ, ਪਰੋਪਕਾਰ, ਪੁਣ੍ਯ, ਉਦਾਰਤਾ, ਕਰੁਣਾ, ਸੁਖਦਾਯੀ, ਆਨਂਦਦਾਯੀ ਔਰ ਦਾਨ ਜੈਸੇ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਸਮਾਹਿਤ ਹੈਂ । ਦਰਅਸਲ ਯੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮਿਲਕਰ ਹੀ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਕੋ ਮਾਨਵੀਯਤਾ ਕਾ ਆਧਾਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ । ਇਨ੍ਸਾਨਿਯਤ ਕਾ ਹੁਸ੍ਨ ਦਰਅਸਲ ਇਨ ਗੁਣੋਂ ਸੇ ਹੀ ਉਭਰਤਾ ਹੈ । ਸੋ ਹੁਸ੍ਨ ਮੇਂ ਭੌਤਿਕ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁਖ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਉਨ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਉਭਾਰ ਹੈ ਜਿਨਸੇ ਕਿਸੀ ਰੂਪਾਕਾਰ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਯਹ ਖੂਬੀ ਹੀ ਹੁਸ੍ਨ ਹੈ । ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਵਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਕੋ ਸੁਹਾਏ ਯਾਨੀ ਸੁਹਾਵਨਾਪਨ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾ ਪ੍ਰਮੁਖ ਆਸ਼ਯ ਹੈ ਨ ਕਿ ਕਿਸੀ ਰੂਪਾਕਾਰ ਕੇ ਭੌਤਿਕ ਆਯਾਮੋਂ ਕਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀਯ ਮਾਪਦਣ੍ਡੋਂ ਪਰ ਆਕਲਨ । ਇਸਸੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ ਹੁਸ੍ਤੋਆਸ਼ਿਕੀ ਯਾ ਹੁਸ੍ਨੋਜਮਾਲ ਜੈਸੇ ਸਾਮਾਸਿਕ ਪਦ ਭੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਚਲਤੇ ਹੈਂ ।

ਹਸਨ ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਪਦ ਕੀ ਤਰਹ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਅਲੀਹਸਨ । ਹਸਨ hasan ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਤੌਰ ਪਰ ਪੁਰੁਸ਼ਵਾਚੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਸੁਂਦਰ, ਮੋਹਕ, ਖੂਬਸੂਰਤ (ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ) ਹੈ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਹਸੀਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਜਨ੍ਮਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਸੁਂਦਰ, ਖੂਬਸੂਰਤ, ਮਨਮੋਹਕ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਾਚੀ ਹਸੀਨਾ ਹੈ । ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਸੁਂਦਰੀ, ਲਾਵਣ੍ਯਮਯੀ ਯੁਵਤੀ ਕੋ ਹਸੀਨਾ ਕੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਪੈਗਮ੍ਬਰ ਮੋਹਮ੍ਮਦ ਕੇ ਨਵਾਸੇ ਅਲੀ ਕੇ ਬੇਟੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਹਸਨ ਔਰ ਹੁਸੈਨ ਥੇ । ਹਸਨ ਬਡ਼ੇ ਥੇ ਔਰ ਹੁਸੈਨ ਛੋਟੇ । ਹੁਸੈਨ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਸੁਂਦਰ ਹੀ ਹੈ । ਏਕ ਅਨ੍ਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ ਮੁਹਸਿਨ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਯਹ ਮੋਹਸਿਨ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਮੋਹਸਿਨ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਦਯਾਲੁ, ਕਰਪਾਲੁ, ਮਦਦਗਾਰ, ਰਹਮਦਿਲ, ਮੇਹਰਬਾਨ ਯਾ ਉਪਕਾਰੀ । ਇਸਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਾਚੀ ਮੋਹਸਿਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਮੋਹਸਿਨਾ ਕ਼ਿਦਵਈ । ਇਸੀ ਕਤਾਰ ਮੇਂ ਖਡ਼ਾ ਹੈ ਤਹਸੀਨ । ਯਹ ਭੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ, ਤਾਰੀਫ਼, ਕ਼ਦ੍ਰ, ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦ ਆਦਿ ।

ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਏਹਸਾਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਚਕ ਸਂਜ੍ਞਾ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਭੀ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਏਹਸਾਨ ਮਲਿਕ, ਏਹਸਾਨ ਜ਼ਾਫ਼ਰੀ । ਉਪਕਾਰ ਕੇ ਆਸ਼ਯ ਵਾਲਾ ਅਹਸਾਨ ahsan ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਏਹਸਾਨ ehsan ਰੂਪ ਹੈ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹੀ ਰੂਪ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦਕੋਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਅਹਸਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਕੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਨਾ ਗਯਾ ਹੈ । ਏਹਸਾਨ ਭੀ ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਹ-ਸ-ਨ (h-s-n) ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਪਕਾਰ, ਭਲਾਈ ਨੇਕੀ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਵਾਲਾ ਅਰਬੀ ਕਾ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਇਤਨਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਮੇਂ ਯਹ ਉਪਕਾਰ ਸੇ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਸੁਨਾਈ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ । ਏਹਸਾਨ ਮਾਨਨਾ ਯਾਨੀ ਕਰਤਜ੍ਞ ਹੋਨਾ, ਏਹਸਾਨ ਜਤਾਨਾ ਭਲਾਈ ਕਾ ਰੌਬ ਜਮਾਨਾ ਯਾ ਏਹਸਾਨ ਕਰਨਾ ਯਾਨੀ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਏਹਸਾਨ ਕੇ ਕ਼ਾਬਿਲ, ਏਹਸਾਨ ਕਾ ਬਦਲਾ ਜੈਸੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹਮ ਰੋਜ਼ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਏਹਸਾਨ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਯਾ ਅਚ੍ਛਾਈ ਕਰਨੇ ਜੈਸਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਕਰਤਜ੍ਞ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਏਹਸਾਨਮਂਦ ਔਰ ਕਰਤਘ੍ਨ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਏਹਸਾਨਫ਼ਰਾਮੋਸ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਆਤੇ ਹੈਂ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਰਗ-ਰਗ ਕੀ ਖਬਰ

ਰ ਕ੍ਤ ਵਾਹਿਨੀ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਰਗ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਅਲਬਤ੍ਤਾ ਨਸ ਕਾ ਚਲਨ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੈ । ਨਸ ਕੋ ਨਾਡ਼ੀ ਭੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਨਲਿਕਾ ਭੀ । ਰਗ ਭਾਰਤ-ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਜ਼ਰਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਯਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਸਹੀ ਰੂਪ ਰਗ਼ ਹੈ । ਰਗ਼ ਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਤੌਰ ਪਰ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ । ਰਕ੍ਤ ਕੀ ਪਹਚਾਨ ਉਸਕਾ ਲਾਲ ਰਂਗ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕਾ ਕਾਮ ਹੈ ਨਸੋਂ ਮੇਂ ਬਹਨਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ ਤਰਲ ਹੈ ਔਰ ਤਰਲਤਾ ਮੇਂ ਨਮੀ ਹੋਤੀ ਹੀ ਹੈ । ਸੋ ਨਮੀ ਔਰ ਬਹਾਵ ਕੇ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਅਗਰ ਪਕਡ਼ਾ ਜਾਏ ਤੋ ਰਗ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੇ ਜਨ੍ਮਸੂਤ੍ਰ ਇਂਡੋ-ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਤੇ ਹੈਂ । ਵੈਦਿਕ ਔਰ ਜੇਂਦਾਵੇਸ੍ਤਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇ ਯਹ ਸ੍ਸ਼੍ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਂਡੋ-ਈਰਾਨੀ ਔਰ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਰਿ-ਰੀ ਜੈਸੀ ਧ੍ਵਨਿ ਮੇਂ ਬੁਨਿਯਾਦੀ ਤੌਰ ਪਰ ਗਤਿ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਾ ਭਾਵ ਰਹੈ ਹੈ ਔਰ ਐਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਏਕ ਲਮ੍ਬੀ ਫੇਹਰਿਸ੍ਤ ਤੈਯਾਰ ਕੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ ਜਿਨਮੇਂ ਨ ਸਿਰ੍ਫ ਰਾਹ, ਰਾਸ੍ਤਾ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਵੇਗ, ਵੇਗ, ਭ੍ਰਮਣ, ਚਕ੍ਰ, ਗਤਿ, ਭ੍ਰਮਣ ਜੈਸੇ ਆਸ਼ਯ ਛੁਪੇ ਹੈਂ ਬਲ੍ਕਿ ਇਨਸੇ ਨਮੀ, ਰਿਸਨ ਜੈਸੇ ਅਰ੍ਥੋਂ ਕਾ ਦ੍ਯੋਤਨ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨੀ ਮੂਲਤ ਏਕ ਮਾਰ੍ਗ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਔਰ ਸਾਧਨ ਭੀ ਜਿਸਮੇਂ ਹਰਦਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਤੇਜ ਰਫ਼੍ਤਾਰ ਸੇ ਖੂਨ ਬਹਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਨਲ, ਨਡ, ਨਦ ਜੈਸੇ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੇ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪ ਸੇ ਹੀ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਲੀ ਜੈਸੇ ਤਨੇ ਵਾਲੀ ਵਨਸ੍ਪਤਿ ਕਾ ਨਾਮ ਨਲਿਨੀ ਪਡ਼ਾ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਨਦੀ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਨਲਿਨੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁਆ ।

ਜੌਨ ਪ੍ਲੈਟ੍ਸ ਰਗ਼ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕਾ ਰਕ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ । ਏ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਔਫ਼ ਉਰ੍ਦੂ, ਕ੍ਲਾਸਿਕਲ ਹਿਨ੍ਦੀ ਏਂਡ ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਮੇਂ ਰਗ਼ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਪ੍ਰਾਕਰਤ ਕੇ ਰਗ੍ਗੋ ਸੇ ਕੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਰਕ੍ਤ ਕਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਰੂਪ ਹੈ । ਧ੍ਵਨਿ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੇ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਕੀ ਭੀ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਰਕ੍ਤ ਕਾ ਏਕ ਰੂਪ ਰਤ੍ਤ ਬਨੇਗਾ ਔਰ ਦੂਸਰਾ ਰੂਪ ਰਗ੍ਗ ਯਾ ਰਗ੍ਗੋ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਖਾਸ ਬਾਤ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਰਕ੍ਤ ਸਾਧ੍ਯ ਹੈ ਜਬਕਿ ਰਗ਼ ਸਾਧਨ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ । ਰਕ੍ਤ ਕੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਪਹਚਾਨ ਉਸਕਾ ਲਾਲ ਹੋਨਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨੀ ਮੇਂ ਗਤਿ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ । ਇਸਲਿਏ ਰਕ੍ਤ ਕੇ ਰਗ੍ਗ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਸੇ ਯਹ ਮਾਨ ਲੇਨਾ ਕਿ ਇਸਸੇ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾ ਰਗ਼ ਬਨਾ ਹੋਗਾ, ਦੂਰ ਕੀ ਕੌਡ਼ੀ ਹੈ । ਰਕ੍ਤ ਸੇ ਬਨੇ ਰਗ੍ਗ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਖੂਨ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾ ਰਗ਼ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੀ ਰਕ੍ਤ ਸੇ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਰਿ-ਰੀ ਜੈਸੀ ਧ੍ਵਨਿਯੋਂ ਸੇ ਬਨੇ ਕੁਛ ਸ਼ਬ੍ਦ ਐਸੇ ਭੀ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ਜਲਵਾਚੀ ਭਾਵ ਹੈਂ ਅਰ੍ਥਾਤ ਜਿਨਕੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਮੇਂ ਗਤਿ ਵ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ ਨਮੀ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਤਾ ਔਰ ਗੀਲੇਪਨ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਨਿਹਿਤ ਹੈ । ਇਸੇ ਯੂਂ ਸਮਝੇਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਸ੍ਰੋਤ ਸੇ ਰਿਸਾਵ ਮੇਂ ਮੁਖ੍ਯਤ ਗਤਿ ਸੇ ਭੀ ਪਹਲੇ ਗੀਲੇਪਨ ਕਾ ਅਹਸਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਹ ਰਿਸਾਵ ਧਾਰਾ ਕਾ ਰੂਪ ਲੇਤਾ ਹੈ ।

ਖ੍ਯਾਤ ਜਰ੍ਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨੀ ਜੂਲਿਯਸ ਪਕੋਰ੍ਨੀ ਨੇ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਧਾਰਾ, ਬਹਾਵ, ਪ੍ਰਵਾਹ, ਗਤਿ, ਵੇਗ, ਨਮੀ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਤਾ ਕੋ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੇ ਕੁਛ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪ ਤਲਾਸ਼ੇ ਹੈਂ ਜਿਸਸੇ ਇਨਕੇ ਬੀਚ ਨ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਸਜਾਤੀਯ ਸਾਮ੍ਯ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਇਨਕਾ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕ ਆਧਾਰ ਭੀ ਏਕ ਹੈ । res, ros, eres ਐਸੇ ਹੀ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪ ਹੈਂ ਜਿਨਸੇ ਤਾਲ੍ਲੁਕ ਰਖਨੇ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਦੌਡ਼ਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਰੇਸ, ਆਵੇਗ ਕੇ ਲਿਏ ਆਇਰ , ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕਾ ਰਸਾ ਅਰ੍ਥਾਤ ਰਸ, ਪਾਨੀ ਯਾ ਨਦੀ ਆਦਿ । ਇਨ ਸਬਮੇਂ ਰਿ – ਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਤਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੋਟੋ ਇਂਡੋਯੂਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਏਕ ਧਾਤੁ *reie- ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਆਤੀ ਹੈ । ਇਸਮੇਂ ਭੀ ਰਿ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖੇਂ । ਰਿ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਗਤਿ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਜਾਨਾ, ਪਾਨਾ, ਘੂਮਨਾ, ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨਾ, ਪਰਿਧਿ ਪਰ ਚਕ੍ਕਰ ਲਗਾਨਾ ਆਦਿ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਧਾਤੁ ਰਿਤ੍ ਔਰ ਰਿਸ਼੍ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਗਤਿਸੂਚਕ ਭਾਵੋਂ ਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਵ ਰਹਾ ਹੈ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਧਾਤੁ ਰਿ ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ ਰਿਤ੍ ਜਿਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਰਾਹ ਜਾਨੇ ਔਰ ਉਚਿਤ ਫਲ ਪਾਨੇ ਕਾ ਭਾਵ ਤੋ ਹੈ ਹੀ ਸਾਥ ਹੀ ਚਕ੍ਰ, ਵਰਤ੍ਤ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਭੀ ਨਿਹਿਤ ਹੈਂ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਰੇਲ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੇਂ ਬਹਾਵ ਯਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਨਿਹਿਤ ਹੈ । ਰੇਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰਾਲ੍ਫ਼ ਲਿਲੀ ਟਰ੍ਨਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਰਯ ਸੇ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਤੇਜ ਬਹਾਵ, ਤੇਜ ਗਤਿ, ਦ੍ਰੁਤਗਾਮੀ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਾ ਆਦਿ । ਰਯ ਬਨਾ ਹੈ ਰਿ ਸੇ ਜਿਸਮੇਂ ਗਤਿ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਰ ਕੇ ਮਾਯਨੇ ਗਤਿ ਯਾ ਵੇਗ ਸੇ ਚਲਨਾ ਹੈ ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਮਾਰ੍ਗ ਯਾ ਰਾਹ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਇਸਮੇਂ ਛੁਪਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਾ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਯਾ ਨਦਿਯੋਂ ਕੇ ਨਾਮੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਵਾਹਵਾਚੀ ਰ, ਰੀ ਯਾ ਰਿ ਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਏਟਿਮਔਨਲਾਇਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਰ੍ਮਨੀ ਕੀ ਕੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਨਦੀ ਹੈ ਰਾਈਨ Rhine ਜਿਸਕੇ ਪੀਛੇ ਭਾਰੋਪੀਯ ਧਾਤੁ *reie- ਹੀ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਗਤਿ ਔਰ ਪ੍ਰਵਾਹ । ਲੈਟਿਨ ਮੇਂ ਰਾਇਵਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਧਾਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਵੈਦਿਕੀ ਕੀ ਸਹੋਦਰਾ ਈਰਾਨ ਕੀ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਨਦੀਵਾਚੀ ਏਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ranha ਜਿਸਕਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਧਾਰਾ ਹੈ ਔਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੋਂ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਹ ਰੂਸ ਕੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਮ ਨਦੀ ਵੋਲ੍ਗਾ ਕਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਹੈ । ਮੋਨਿਯਰ ਵਿਲਿਯਮ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਰਿਣ੍ਵ੍ ਯਾ ਰਿਣ੍ਵਤਿ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਜਾਨਾ ਹੈ । ਵੈਸੇ ਤੋ ਰੇਣੁਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਨਦੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਕੇ ਰਂਹਾ ranha ਸੇ ਇਸਕਾ ਧ੍ਵਨਿਸਾਮ੍ਯ ਭੀ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਭਾਸ਼ਾਵਿਜ੍ਞਾਨੀ ਰਂਹਾ ਕਾ ਸਾਮ੍ਯ ਵੈਦਿਕੀ ਕੇ ਰਸਾ ਸੇ ਬੈਠਾਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਰਸ, ਨਮੀ, ਰਿਸਨ, ਨਦੀ, ਧਾਰਾ ਆਦਿ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਿਯੋਂ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੋਲ੍ਗਾ ਨਦੀ ਕਾ ਨਾਮਕਰਣ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਸ੍ਲਾਵ ਸ਼ਬ੍ਦ ਵੋਲ੍ਗਾ ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਨਮੀ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹੈ । ਉਕ੍ਰੇਨੀ ਮੇਂ ਭੀ ਵੋਲ੍ਗਾ ਕਾ ਯਹੀ ਅਰ੍ਥ ਹੈ । ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਵ੍ਲਾਗਾ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਨਮ ਇਸੀ ਤਰਹ ਚੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਵ੍ਲੇਹ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਗੀਲਾਪਨ । ਦਰਅਸਲ ਯੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜਨ੍ਮੇ ਹੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਕਸ੍ਥਾਨ ਯਾਨੀ ਸਿਥਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਬੋਲੀ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਕਿਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੇ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਥਾ ਵੋਲ੍ਗਾ ਨਦੀ । ਮੂਲਤ ਯਹ ਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਰਿਸਨ ਯਾ ਨਮੀ ਕਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੀ ਥਾ । ਇਸਕੀ ਤੁਲਨਾ ਅਵੇਸ੍ਤਨ ਰਂਹਾ ਯਾ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਰਸਾ ਸੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ ।

ਆਜ ਕੇ ਤਾਜਿਕਿਸ੍ਤਾਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਕਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਸੋਗ੍ਦਿਯਾਨਾ ਥਾ । ਸੋਗ੍ਦਿਯਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਰਅਕ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਾਹਿਕਾ, ਨਾਲਿਕਾ ਆਦਿ । ਰ(ਅ)ਕ ਯਾਨੀ ਰਕ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਰਗ਼ ਸੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ । ਦਰਅਸਲ ਸੋਗ੍ਦਿਯਨ ਰ(ਅ)ਕ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਰਗ਼ ਕਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਮੂਲ ਰਿਸਨ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਭਾਵ ਕਾ ਸ੍ਲਾਵ ਜਨੋਂ ਨੇਂ ਅਪਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੋਲ੍ਗਾ ਕਿਯਾ ਔਰ ਇਸ ਤਰਹ ਨਦੀ ਕਾ ਨਾਮ ਵੋਲ੍ਗਾ ਬਨਾ । ਦਰਅਸਲ ਮੂਲ ਰਂਹਾ , ਰਾਈਨ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਦੀਵਾਚੀ ਹੈਂ ਔਰ ਇਨਕਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੋਲ੍ਗਾ ਹੁਆ । ਡੌ ਅਲੀ ਨੂਰਾਈ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭੀ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਕੇ ਰਣ੍ਹਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਮੂਲਤ ਏਕ ਕਲ੍ਪਿਤ ਪੌਰਾਣਿਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜਿਸੇ ਜਰਦੁਸ਼੍ਤੀ ਸਮਾਜ ਮਾਨਤਾ ਥਾ । ਰਂਹਾ ਕਾ ਹੀ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਪਹਲਵੀ ਮੇਂ ਰਘ, ਰਗ਼ ਹੁਆ ਔਰ ਫਿਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੇਂ ਯਹ ਰਗ਼ ਬਨਾ ।

ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਸ੍ਰੋਤ ਸੇ ਜਬ ਰਿਸਾਵ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸਕੀ ਅਨੁਭੂਤਿ ਨਮੀ ਕੀ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਸਤਤ ਰਿਸਾਵ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬਨਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਧਾਰਾ ਤੇਜ ਗਤਿ ਸੇ ਸਤਹ ਕੋ ਕਾਟਤੇ ਹੁਏ ਅਪਨੇ ਲਿਏ ਮਾਰ੍ਗ ਬਨਾਤੀ ਹੈ ਜਿਸੇ ਨਦ, ਨਦੀ, ਨਾਡ਼ੀ ਯਾ ਨਾਲੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਸ਼ਰੀਰ ਮੇਂ ਰਕ੍ਤ ਲੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਵਾਹਿਨਿਯਾਂ ਐਸੀ ਹੀ ਨਾਡ਼ਿਯਾਂ ਯਾ ਨਾਲਿਯਾਂ ਹੈਂ । ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਭਾਗ ਕੋ ਸਿਂਚਿਤ ਕਰਨੇ, ਪੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨੇ ਔਰ ਉਸੇ ਹਰਾ ਭਰਾ ਰਖਨੇ ਮੇਂ ਭੀ ਨਦਿਯੋਂ ਕੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹੇਂ ਹਮ ਕਿਸੀ ਭੂਭਾਗ ਕੀ ਨਾਡ਼ਿਯਾਂ ਕਹ ਸਕਤੇ ਹੈਂ । ਹਮਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਕੀ ਨਸੇਂ ਯਾ ਰਗੇਂ ਭੀ ਵਹੀ ਕਾਮ ਕਰਤੀ ਹੈਂ । ਰਗ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤ ਸੇ ਨ ਹੋਕਰ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਰਿ-ਰੀ ਧ੍ਵਨਿ ਸੇ ਜਨ੍ਮੇ ਜਲਵਾਚੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਮੂਹ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਤਾਰ੍ਕਿਕ ਲਗਤੀ ਹੈ । ਨਸ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਜਿਤਨੇ ਭੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹੈਂ, ਵੇ ਸਭੀ ਰਗ ਮੇਂ ਸਮਾ ਗਏ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਰਗ ਫਡ਼ਕਨਾ ਯਾਨੀ ਆਵੇਗ ਕਾ ਸਂਚਾਰ ਹੋਨਾ, ਰਗ ਦਬਨਾ ਯਾਨੀ ਕਿਸੀ ਕੇ ਵਸ਼ ਮੇਂ ਯਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੇਂ ਆਨਾ, ਰਗ ਚਢ਼ਨਾ ਯਾਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਆਨਾ, ਰਗ ਰਗ ਪਹਚਾਨਨਾ ਯਾਨੀ ਮੂਲ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਾ ਭੇਦ ਖੁਲ ਜਾਨਾ ਅਥਵਾ ਰਗ-ਪਟ੍ਠੇ ਪਢ਼ਨਾ ਯਾਨੀ ਕਿਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੋ ਬਾਰੀਕੇ ਸੇ ਸਮਝ ਲੇਨਾ ਆਦਿ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਲੋਬਾਨ ਕੀ ਮਹਕ

ਦੁ ਨਿਯਾ ਮੇਂ ਸ਼ਾਯਦ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਗਾ ਜਿਸੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਪਸਨ੍ਦ ਹੋਗੀ । ਸੁਵਾਸ ਸੇ ਨ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਤਨ-ਮਨ ਬਲ੍ਕਿ ਆਸਪਾਸ ਕਾ ਮਾਹੌਲ ਭੀ ਮਹਕ ਉਠਤਾ ਹੈ । ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਪਦਾਰ੍ਥ ਕੀ ਏਕ ਲਮ੍ਬੀ ਫ਼ੇਹਰਿਸ੍ਤ ਹੈ ਔਰ ਇਸਮੇਂ ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਨਾਮ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਅਗਰਬਤ੍ਤੀ, ਧੂਪ ਔਰ ਹਵਨ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਕੇ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਮੇਂ ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਵਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਸੁਲਗਤੇ ਹੁਏ ਕਂਡੇ ਯਾ ਅਂਗਾਰੇ ਪਰ ਰਖ ਕਰ ਜਲਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਧੁਆਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਲੋਬਾਨ ਦਰਅਸਲ ਏਕ ਕ਼ਿਸ੍ਮ ਕੀ ਰਾਲ ਯਾ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਵਾਲਾ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਰਾਵ ਹੈ ਜੋ ਸੂਖ ਕਰ ਸਫੇਦ ਯਾ ਪੀਲੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪਿਣ੍ਡੋਂ ਮੇਂ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰਿਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਹਵਨ, ਪੂਜਨ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਯਾ ਅਨ੍ਯ ਆਯੋਜਨੋਂ ਮੇਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਨਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜਲਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਇਸਕੇ ਧੁਏਂ ਸੇ ਮਾਹੌਲ ਮਹਕ ਉਠਤਾ ਹੈ ।

ਲੋਬਾਨ ਯਾ ਲੁਬਾਨ ਦਰਅਸਲ ਅਸਲ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਜ਼ਰਿਯੇ ਆਯਾ ਹੈ ਮੂਲਤ ਯਹ ਸੇਮਿਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਧਾਤੁ ਲ-ਬ-ਨ ( l-b-n ) ਸੇ ਬਨਾ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ । ਯਹ ਏਕ ਅਨੋਖਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਭੀਤਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਯ ਛੁਪੇ ਹੈਂ । ਇਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਏਕ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ । ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਰ੍ਥਾਤ ਸਫੇਦੀ ਕੇ ਵਿਵਿਧ ਆਯਾਮ ਇਸਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਤੇ ਹੈਂ । ਇਸਮੇਂ ਏਕ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਹੈ । ਦੇਖਤੇਂ ਹੈ ਲੋਬਾਨ ਕੇ ਵਂਸ਼ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੋ । ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਰਾਲ ਆਧਾਰਿਤ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਪਦਾਰ੍ਥੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਹੀ ਲੋਬਾਨ ਭੀ ਏਕ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਪੇਡ਼ ਬੋਸਵੇਲਿਯਾ ਸੇਰੇਟਾ Boswellia serrata ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਵਾਲਾ ਦੂਧ ਹੈ । ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਲ-ਬ-ਨ ਮੇਂ ਸਫੇਦੀ ਯਾ ਦੁਗ੍ਧ ਜੈਸੇ ਸ੍ਰਾਵ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਇਸਸੇ ਬਨੇ ਅਲ-ਲੁਬਾਨ ਮੇਂ ਭੀ ਦੂਧ ਯਾ ਸਫੇਦ ਪਦਾਰ੍ਥ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਸੇ ਨਿਕਲੀ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਰਾਲ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੀ ਉਭਰਤਾ ਹੈ । ਲੁਬਾਨ ਯਾ ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਹਿਬ੍ਰੂ ਸੇ ਭੀ ਹੈ । ਏ ਜਨਰਲ ਸਿਸ੍ਟਮ ਔਫ਼ ਬੌਟਨੀ ਏਂਡ ਗਾਰ੍ਡਨਿਂਗ ਮੇਂ ਜੌਰ੍ਜ ਡੌਨ ਅਰੇਬਿਕ al-luban ਕੇ ਹਿਬ੍ਰੂ ਸਜਾਤੀਯ lebonah ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਲੇਬੋਨਾਹ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸ਼੍ਵੇਤਕਣ ਯਾ ਸਫੇਦੀ ਕਾ ਢੇਰ । ਇਸਸੇ ਹੀ ਗ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਲਿਬੇਨੋਸ libanos ਬਨਾ, ਜਿਸਕਾ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਲੋਬਾਨ ਹੀ ਹੈ । ਓਲਿਬੇਨਮ ਕਾ ਇਤਾਲਵੀ ਰੂਪ ਓਲਿਬੇਨੋ ਹੈ ।

ਇਸੀ ਤਰਹ ਲੈਟਿਨ ਕਾ ਓਲਿਬੇਨਮ olibanumਸ਼ਬ੍ਦ ਓਸ਼ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨ ਕਾ ਜਾਨਾ ਪਹਚਾਨਾ ਪਦਾਰ੍ਥ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਉਪਯੋਗ ਪ੍ਰਾਯ ਸਿਰਦਰ੍ਦ ਕੀ ਦਵਾ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਰਹਾ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਗੋਂਦ, ਰਾਲ ਯਾ ਲੋਬਾਨ ਸੇ ਹੀ ਹੈ । ਕਈ ਸਂਦਰ੍ਭ ਇਸ ਤਥ੍ਯ ਕੀ ਪੁਸ਼੍ਟਿ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਲੈਟਿਨ ਕਾ ਓਲਿਬੇਨਮ ਦਰਅਸਲ ਅਰਬੀ ਕੇ ਅਲ-ਲੁਬਾਨ al-luban ਕਾ ਸੀਧਾ ਸੀਧਾ ਲਿਪ੍ਯਂਤਰਣ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਉਚ੍ਚਾਰਣ ਭਿਨ੍ਨਤਾ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਹਲਕਾ ਬਦਲਾਵ ਆਯਾ । ਲੋਬਾਨ ਯਾ ਓਲਿਬੇਨਮ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਕਈ ਤਰਹ ਸੇ ਏਸ਼ਿਯਾ ਕੇ ਸੁਦੂਰ ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਛੋਰ ਪਰ ਸ੍ਥਿਤ ਲੇਬਨਾਨ ਸੇ ਭੀ ਜੁਡ਼ਤਾ ਹੈ । ਔਕ੍ਸਫੋਰ੍ਡ ਇਨ੍ਸਾਕ੍ਲੋਪੀਡਿਯਾ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਓਲਿਬੇਨਮ ਦਰਅਸਲ “ਔਇਲ ਔਫ਼ ਲੇਬੇਨੋਜ” ਯਾ ਲੇਬੇਨਾਨ ਟਰ੍ਮ ਕਾ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ “ਲੇਬਨਾਨ ਕਾ ਤੇਲ” । ਮਗਰ ਯਹ ਬਹੁਤ ਪੁਖ੍ਤਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕੁਛ ਭਾਸ਼ਾਵਿਦੋਂ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਸੇ ਹੀ ਲੇਬਨਾਨ ਮੇਂ ਪਾਏ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਖ਼ਾਸ ਦੇਵਦਾਰ ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਵਾਲੇ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ ਪਦਾਰ੍ਥ ਕੀ ਮਾਂਗ ਭੂਮਧ੍ਯਸਾਗਰੀਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਖੂਬ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਸੀਲਿਏ ਲੇਬਨਾਨ ਸੇ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਲ ਕੋ ਲੋਬਾਨ ਨਾਮ ਮਿਲਾ । ਕੁਛ ਹਦ ਤਕ ਸ੍ਵੀਕਾਰ੍ਯ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਯਹ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਹੀ ਨਹੀ ਹੈ ।

ਦਰਅਸਲ ਲੇਬਨਾਨ lebanon ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਸੇਮਿਟਿਕ ਮੂਲ ਕਾ ਹੀ ਹੈ ਔਰ ਇਸਾ ਜਨ੍ਮ ਭੀ ਲ-ਬ-ਨ ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ । ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਏਸ਼ਿਯਾ ਕੇ ਇਸ ਪਹਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤ ਮੇਂ ਬਰ੍ਫ਼ ਸੇ ਲਦੀ ਚੋਟਿਯਾਂ ਹੈਂ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਕ ਅਰਬ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਬਰ੍ਫੀਲੀ ਚੋਟਿਯੋਂ ਵਾਲੇ ਲੇਬਨਾਨ ਕੋ ਲ-ਬ-ਨ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਸਫੇਦੀ, ਸ਼ੁਭ੍ਰਤਾ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਹੀ ਪਹਚਾਨ ਮਿਲੀ । ਲੇਬਨਾਨ ਯਾਨੀ ਲੁਬ + ਨਾਨ ਅਰ੍ਥਾਤ ਸਫੇਦ ਧਰਤੀ । ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ ਬਰ੍ਫ਼ ਸੇ ਢਕੀ ਚੋਟਿਯੋਂ ਸੇ ਹੀ ਹੈ । ਯਹਾਂ ਕਾ ਸਬਸੇ ਊਂਚੀ ਚੋਟੀ ਕਾ ਨਾਮ ਭੀ ਮਾਊਂਟ ਲੇਬਨਾਨ ਹੀ ਹੈ । ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਲੇਬਨਾਨ ਸੇ ‘ਲੋਬਾਨ’ ਨਹੀਂ ਬਨਾ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਲ-ਬ-ਨ ਸੇ ਹੀ ਲੇਬਨਾਨ ਔਰ ਲੋਬਾਨ ਬਨੇ ਹੈਂ । ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਖਾਸ ਬਾਤ ਸਫੇਦੀ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਰਬ ਕੇ ਸੌਦਾਗਰੋਂ ਕਾ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਤਕ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਥਾ । ਦਰਅਸਲ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਔਰ ਪੂਰ੍ਵੀ ਏਸ਼ਿਯਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਸੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮੇਂ ਅਰਬ ਕੇ ਸੌਦਾਗਰ ਲੋਬਾਨ loban ਖਰੀਦਤੇ ਥੇ ਔਰ ਉਸੇ ਲੇਬਨਾਨ ਮੇਂ ਸਾਫ਼ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਵਹਾਂ ਸੇ ਉਸੇ ਫਿਰ ਦੁਨਿਯਾਭਰ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਮੇਂ ਬੇਚਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਲੇਬਨਾਨ ਸੇ ਲੋਬਾਨ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਇਸਲਿਏ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ ਲੋਬਾਨ ਕੀ ਬਡ਼ੀ ਮਣ੍ਡੀ ਥੀ ।

ਇਸ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਅਲ੍ਬਾਨਿਯਾ, ਏਲ੍ਪ੍ਸ ਜੈਸੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਂ ਕੋ ਭੀ ਯਾਦ ਕਰ ਲੇਨਾ ਚਾਹਿਏ । ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਲ-ਬ-ਨ ਸੇ ਮਿਲਤੀ ਜੁਲਤੀ ਧਾਤੁ ਹੈ a-l-b ( ਕੁਛ ਲੋਗ ਇਸੇ ਗੈਰ ਭਾਰੋਪੀਯ ਧਾਤੁ ਭੀ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ)। ਏਲ੍ਬ *alb- ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਸ਼੍ਵੇਤ, ਸਫੇਦ, ਧਵਲ, ਪਹਾਡ਼, ਪਰ੍ਵਤ । ਇਸਸੇ ਮਿਲਤੀ ਜੁਲਤੀ ਪ੍ਰੋਟੋ ਇਂਡੋ ਯੂਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਏਕ ਧਾਤੁ ਹੈ *albho-ਜਿਸਮੇਂ ਭੀ ਯਹੀ ਭਾਵ ਹੈ ਔਰ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਕਾ ਵਿਕਾਸ *alb-ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ । ਪੂਰ੍ਵ ਸੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮ ਤਕ ਫੈਲੀ ਯੂਰੋਪ ਕੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਪਰ੍ਵਤ ਸ਼ਰਂਖਲਾ ਕਾ ਨਾਮ ਏਲ੍ਪ੍ਸ ਹੈ । ਯਹ ਨਾਮ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਆ ਰਹਾ ਹੈ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਆਲ੍ਪ੍ਸ ਕੇ ਨ ਸਿਰ੍ਫ ਉਚ੍ਚ ਸ਼ਿਖਰੋਂ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰ੍ਫ ਜਮੀ ਰਹਤੀ ਹੈ । alps ਮੇਂ alb ਧਾਤੁ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਪਡ਼ ਰਹੀ ਹੈ । ਪਰ੍ਵਤੀਯ ਯਾ ਪਹਾਡ਼ੀ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਏਲ੍ਪਾਈਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਮੁਲਮ੍ਮੇ ਕੀ ਚਮਕ

ਕਿ ਸੀ ਹਲਕੀ ਧਾਤੁ ਪਰ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੁ ਕੀ ਪਰਤ ਚਢ਼ਾਨੇ ਕੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਦੁਨਿਯਾਭਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਸੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜਿਸੇ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭਾਰਤ ਕੀ ਕ਼ਰੀਬ ਕ਼ਰੀਬ ਸਭੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤੋ ਖ਼ੈਰ ਸਭੀ ਬੋਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਇਸੇ ਖੂਬ ਲਿਖਾ-ਪਢ਼ਾ-ਸਮਝਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਮੂਲਤ ਯਹ ਸੇਮਿਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਬਰਾਸ੍ਤਾ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਦਾਖਿਲ ਹੁਆ । ਯਹ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੇ ਖ਼ਾਸ ਠਿਕਾਨੇ ਪਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਯ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੁਈ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਉਸਕਾ ਕੁਛ ਔਰ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਾ ਜੋ ਅਰ੍ਥ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਉਸਮੇਂ ਕਲਈ ਕਰਨੇ ਯਾ ਪੌਲਿਸ਼ ਕਰਨੇ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹੈ । ਗਿਲਟ ਕੀ ਹੁਈ ਧਾਤੁ ਯਾਨੀ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਪਾਨੀ ਚਢ਼ੀ ਧਾਤੁ ਕੋ ਭੀ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਮੇਂ ਨਕਲੀ ਪੌਲਿਸ਼ ਕਾ ਭਾਵ ਅਬ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ । ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਐਸਾ ਪਦਾਰ੍ਥ ਜੋ ਕਭੀ ਜਗਮਗ ਥਾ ਪਰ ਅਬ ਉਸਕੀ ਚਮਕ ਫੀਕੀ ਪਡ਼ ਗਈ ਹੈ । ਅਗਰ ਉਸੇ ਘਿਸ-ਮਾਂਜ ਦਿਯਾ ਜਾਏ ਤੋ ਭੀ ਵਹ ਚਮਕ ਉਠਤਾ ਹੈ । ਯਾਨੀ ਕਿਸੀ ਪਦਾਰ੍ਥ ਕੀ ਚਮਕ ਹੀ ਉਸਕਾ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਹੈ । ਮਗਰ ਅਬ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕੇ ਸਾਥ ਚਮਕੀਲੀ ਪਰਤ, ਸਤਹ, ਪੌਲਿਸ਼ ਯਾ ਆਵਰਣ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਜੁਡ਼ ਗਯਾ ਹੈ ।

ਮੂਲ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਸੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਚਮਕ ਸੇ ਹੈ । ਆਵਰਣ, ਲੇਪਨ, ਕਲਈ ਜੈਸੇ ਆਸ਼ਯ ਇਸਮੇਂ ਬਾਦ ਮੇਂ ਜੁਡ਼ੇ । ਮੁਲਮ੍ਮਾ mukkama ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਹੈ ਅਰਬੀ ਕਾ ਲਮ੍ਅ lam‘ ਜਿਸਮੇਂ ਦ੍ਯੁਤਿ, ਦੀਪ੍ਤਿ, ਕਾਂਤਿ, ਝਲਕ, ਚਮਕ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਬਨਾਵਟੀ, ਦਿਖਾਵਟੀ ਔਰ ਆਡਮ੍ਬਰਪੂਰ੍ਣ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਮੇਂ ਭੀ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ – “ਕਈ ਬਾਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਮਾਨੋ ਧਰ੍ਮਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਤਾ ਹਮਾਰੀ ਸਾਂਵਿਧਾਨਿਕ ਪਹਚਾਨ ਨ ਹੋਕਰ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਹੈ ।” ਸਸ੍ਤੀ ਧਾਤੁ ਸੇ ਬਨੇ ਬਰਤਨੋਂ ਔਰ ਗਹਨੋਂ ਪਰ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਪਾਨੀ ਚਢ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਕੋ ਮੁਲਮ੍ਮਾਸਾਜ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਯਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਮੁਲਮ੍ਮਾਸਾਜ਼ੀ ਯਾ ਮੁਲਮ੍ਮਾਕਾਰੀ ਕਹੀ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕੇ ਤਦ੍ਭਵ ਰੂਪ ਮੁਲਮਾ ਮੇਂ ਤੁਰ੍ਕੀ ਕਾ ਚੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਲਗਾਕਰ ਮੁਲਮਚੀ ਜੈਸਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਬਨਾਯਾ ਗਯਾ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਮੁਲਮ੍ਮਾਸਾਜ਼ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਮਰਾਠੀ ਮੇਂ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕੋ ਮੁਲਾਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਹੈਂਸ ਵ੍ਹੇਰ ਔਰ ਮਿਲ੍ਟਨ ਕੋਵੇਨ ਕੇ ਅਰਬੀ-ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਕੋਸ਼ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲਮ੍ਅ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਜ੍ਯੋਤਿ, ਝਿਲਮਿਲ, ਜਗਮਗ, ਦਿਪਦਿਪ, ਦ੍ਯੁਤਿ, ਚਮਕ ਆਦਿ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਯਹ ਚਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕੀ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੀ ਵਸ੍ਤੁ ਕੀ ਭੀ । ਇਸਮੇਂ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨ ਸੇ ਪੈਦਾ ਕਾਂਤਿ ਕਾ ਭਾਵ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਣ ਸੇ ਪੈਦਾ ਦੀਪ੍ਤਿ ਭੀ ।

ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਜੋਸੇਫ਼ ਸ੍ਟੇਂਗਾਸ ਕੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੋਸ਼ ਕੇ ਮੇਂ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕੇ ਜੋ ਅਰ੍ਥ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਦਿਏ ਹੈਂ ਉਨਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਗ ਅਲਗ ਰਂਗੋਂ ਕੇ ਘੋਡ਼ੋਂ ਕੋ ਭੀ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਏਕ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਕਾਵ੍ਯ ਵਿਧਾ ਜਿਸਮੇਂ ਕਿਸੀ ਛਂਦ ਕਾ ਆਧਾ ਹਿਸ੍ਸਾ ਏਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਔਰ ਆਧਾ ਕਿਸੀ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਐਸਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੋਹਾ ਯਾ ਸ਼ੇਰ ਜੈਸੇ ਛਂਦ ਮੇਂ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਦੋ ਪਂਕ੍ਤਿਯਾਂ ਹੋਤੀ ਹੈਂ । ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਵਿਧਾ ਕਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਤੁਰ੍ਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਹੁਆ ਹੈ ਜਿਸਮੇ ਅਰਬੀ ਕਾ ਮਿਸ਼੍ਰਣ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ੍ਲਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਢ਼ਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਂਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਔਰ ਤੁਰ੍ਕੀ ਪਰ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਢ਼ਨੇ ਲਗਾ ਥਾ । ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਔਰ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੁਰ੍ਕੀ ਕਾ ਵਹਾਂ ਕੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨੋਂ ਨੇ ਸਮਯ ਸਮਯ ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਕਿਯਾ ਮਗਰ ਫਿਰ ਭੀ ਅਰਬੀ ਕਾ ਅਸਰ ਬਨਾ ਰਹਾ । ਅਰਬੀ ਕੀ ਯਹੀ ਚਮਕ ਯਾ ਝਲਕ ਜਿਸ ਵਿਧਾ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਰਹੀ ਉਸੇ ਹੀ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਹਾ ਗਯਾ । ਤੀਸਰੇ ਕ੍ਰਮ ਪਰ ਸ੍ਟੇਂਗਾਸ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਕਿਸੀ ਧਾਤੁ ਪਰ ਦੂਸਰੀ ਧਾਤੁ ਕੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ-ਲੇਪਨ, ਆਵਰਣ ਅਥਵਾ ਪਰਤ ਚਢ਼ਾਨਾ ਬਤਾਤੇ ਹੈਂ । ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਅਰ੍ਥ ਚਮਕ ਯਾ ਝਲਕ ਹੀ ਹੈ ।

ਜੋ ਭੀ ਹੋ, ਯਹ ਚਮਕ ਹੀ ਉਸ ਵਸ੍ਤੁ ਕੀ ਨਈ ਪਹਚਾਨ ਹੈ । ਇਸੀਲਿਏ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਕਾਵ੍ਯਵਿਧਾ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਸੇ ਆਸ਼ਯ ਉਸ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਛਂਦ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਏਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਛਾਪ ਨਜ਼ਰ ਆਤੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਸੇ ਸਮਝ ਸਕਤੇ ਹੈਂ । ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੇ ਪਹਲੇ ਕੀ ਹਮਾਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਥੀ ਜਿਸਮੇਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਸੁਵਿਧਾਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਥਾ । ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਪਰਿਨਿਸ਼੍ਠਿਤ ਹਿਨ੍ਦੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਕਡ਼ਾ ਔਰ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮ ਹੁਆ । ਤੋ ਪਹਲੇ ਕੀ ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਥੀ ਵੋ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਥੀ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸ ਮੇਂ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੀ ਝਲਕ ਥੀ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਯਾਨੀ ਝਲਕ । ਚਾਂਦੀ ਪਰ ਸੋਨੇ ਕਾ ਮੁਲਮ੍ਮਾ ਯਾਨੀ ਸੋਨੇ ਕੀ ਝਲਕ । ਪੀਤਲ ਪਰ ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਪੌਲਿਸ਼ ਯਾਨੀ ਸੋਨੇ ਕੀ ਝਲਕ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਚਾਲਾਨ ਔਰ ਚਾਲ-ਚਲਨ

ਸ਼ਬ੍ਦ-ਸਂਦਰ੍ਭਨੀਲਾਮ, ਵਿਪਣਨ, ਪਣ੍ਯ, ਕ੍ਰਯ-ਵਿਕ੍ਰਯ, ਗਲ੍ਲਾ, ਹਾਟ, ਦੁਕਾਨ, ਪਟ੍ਟਣ, ਪੋਰ੍ਟ, ਪਂਸਾਰੀ

ਜੀ ਵਿਕੋਪਾਰ੍ਜਨ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਜਨ ਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੀ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਭਟਕਤਾ ਰਹਾ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਚਲਤੇ ਕਈ ਤਰਹ ਕੇ ਕਾਮ ਔਰ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਤੇ ਚਲੇ ਗਏ । ਇਨ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਸੇ ਭਾਸ਼ਾਏਂ ਭੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਤੀ ਰਹੀਂ । ਵ੍ਯਾਪਾਰ-ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਨੇ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਸਮਰਦ੍ਧ ਕਿਯਾ ਹੈ । ਵਹੀ ਭਾਸ਼ਾਏਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਪਾਤੀ ਰਹੀਂ ਜਿਨਕਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੇ ਸੀਧਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਥਾ । ਮਹਾਜਨੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਕਈ ਸ਼ਬ੍ਦ ਦਿਏ ਹੈਂ । ਐਸਾ ਹੀ ਏਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਚਾਲਾਨ, ਜਿਸਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਰੋਜਮਰ੍ਰਾ ਹੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਖੂਬ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਚਾਲਾਨ ਕਾ ਚਲਨੇ ਸੇ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਹੈ । ਯਹ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲ੍ਕਿ ਐਸੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਹਰ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਸਾਬਕਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੀ ਹੈ । ਵ੍ਯਾਪਾਰੀ, ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ, ਛਾਤ੍ਰ, ਕਿਸਾਨ ਔਰ ਅਪਰਾਧੀ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਭੀ ਹੋ, ਸਭੀ ਕੋ ਚਾਲਾਨ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ । ਯਾਤਾਯਾਤ ਕੇ ਨਿਯਮੋਂ ਕੋ ਤਾਕ ਮੇਂ ਰਖ ਕਰ ਗਾਡ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਚਲਾਈ ਤੋ ਭੀ ਚਾਲਾਨ ਕਟਾਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ । ਕਿਸੀ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਫੀਸ ਕੇ ਲਿਏ ਜੋ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ ਭਰਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ ਭੀ ਚਾਲਾਨ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਅਪਰਾਧਿਯੋਂ ਕੀ ਅਦਾਲਤ ਮੇਂ ਪੇਸ਼ੀ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਭੀ ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ ।

ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ । ਇਸਮੇਂ ਮੂਲਤ ਨਿਕਾਸੀ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਕਿਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਨਿਕਾਸੀ ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਇਸਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਹੈ । ਚਾਲਾਨ chalan ਮੇਂ ਅਪਰਾਧਿਯੋਂ ਕਾ ਤਬਾਦਲਾ, ਭੇਜਾ ਹੁਆ ਯਾ ਆਯਾ ਹੁਆ ਮਾਲ, ਅਸਬਾਬ, ਬਡ਼ਾ ਜ਼ਖੀਰਾ, ਰੁਕ੍ਕਾ, ਰਸੀਦ, ਪਾਵਤੀ, ਇਨਵੌਇਸ, ਵਾਊਚਰ ਜੈਸੇ ਤਮਾਮ ਨਿਹਿਤਾਰ੍ਥ ਹੈਂ । ਅਗਰ ਯਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੋਤਾ ਤੋ ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀ ਰਾਜਸ੍ਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਤਮਾਮ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲਿਯੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਇਸਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਭੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ਼ੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲਤਾ । ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਠਾਰਹਵੀ ਸਦੀ ਕੇ ਅਨ੍ਤ ਮੇਂ ( 1790 ) ਕਮ੍ਪਨੀਰਾਜ ਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਤਾ ਹੈ । ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਉਸ ਮਹਾਜਨੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸੇ ਉਪਜਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜੋ ਕਮ੍ਪਨੀਰਾਜ ਮੇਂ ਖੂਬ ਫਲੀ-ਫੂਲੀ । ਈਸ੍ਟ ਈਂਡਿਯਾ ਕਮ੍ਪਨੀ ਨੇ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦਲਾਲੋਂ-ਮਹਾਜਨੋਂ ਕਾ ਏਕ ਸੁਗਠਿਤ ਤਨ੍ਤ੍ਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਿਯਾ ਥਾ । ਯੇ ਲੋਗ ਭਾਰਤ ਕੇ ਦੂਰਦਰਾਜ਼ ਕੋਨੋਂ ਸੇ ਕਚ੍ਚਾ ਮਾਲ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕਰਤਾ ਥਾ ਔਰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਭੇਜਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੁਮ੍ਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਕੇ ਬਂਦਰਗਾਹੋਂ ਤਕ ਪਹੁਂਚਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਈਸ੍ਟ ਇਂਡਿਯਾ ਕਮ੍ਪਨੀ ਕੇ ਲਿਏ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਭਾਰਤੀਯ ਏਜੇਂਟ ਵਹਾਂ ਤੈਨਾਤ ਹੋਤੇ ਥੇ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਫ਼ਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋਨੇ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੋ ਨਈ ਫ਼ਸਲ ਬੋਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਰਿਣ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਰਾਨੇ ਔਰ ਫਿਰ ਫ਼ਸਲ ਕੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਕ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਭੀ ਚਾਲਾਨ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੇਂ ਆਤੀ ਥੀ । ਕਮ੍ਪਨੀ ਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੋ ਅਪਨਾਯਾ ਔਰ ਇਸਕਾ ਰੂਪ challan ਹੁਆ । ਮਾਲ ਪਰਿਵਹਨ ਕੀ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਕਾ ਯਹ ਖਾਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ ।

ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੇਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਸੇ ਰਸੀਦ, ਰੁਕ੍ਕ਼ਾ, ਬਿਲ, ਬਿਲ੍ਟੀ, ਬੀਜਕ ਆਦਿ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹੈ । ਕੁਛ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਚਾਲਾਨ ਕੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਤਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ । ਦ ਪਰ੍ਸ਼ਿਯਨ ਕਂਟ੍ਰੀਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਟੂ ਦ ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਲੈਂਗ੍ਵੇਜ ਮੇਂ ਗਾਰਲੈਂਡ ਹੈਮ੍ਪਟਨ ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਕਾ ਬਤਾਤੇ ਹੁਏ ਇਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਰਸੀਦ, ਇਨਵੌਇਸ ਯਾ ਬਂਦਿਯੋਂ ਕਾ ਤਬਾਦਲਾ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੇ ਖੁਦ ਇਸਕਾ ਪ੍ਰਚਲਨ 1958 ਸੇ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ । ਦ ਇਂਡਿਯਨ ਜਰ੍ਨਲ ਔਫ ਪਬ੍ਲਿਕ ਏਡਮਿਨਿਸ੍ਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਗੂਗਲ ਬੁਕ੍ਸ) ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ- ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਯੋਂ ਔਰ ਭੁਗਤਾਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਵਿਤ੍ਤੀਯ ਲੇਨਦੇਨ ਕਾ ਬ੍ਯੋਰਾ ਜਿਸ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ਼ ਮੇਂ ਦਰ੍ਜ਼ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ 'ਚਾਲਾਨ' ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਸਿਲ੍ਕਰੋਡ- ਏਨ ਏਥ੍ਨੋ-ਹਿਸ੍ਟ੍ਰੀ ਔਫ਼ ਲਦ੍ਦਾਖ ਮੇਂ ਜੇਕ੍ਲੀਨ ਫੋਕ੍ਸ ਲਿਖਤੀ ਹੈਂ- “ਚਾਲਾਨ ਏਕ ਐਸਾ ਰੁਕ੍ਕਾ ਯਾ ਰਸੀਦ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਮਾਲ ਕੀ ਲਦਾਨ ਕਾ ਬ੍ਯੋਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਇਸਕੀ ਤੀਨ ਪ੍ਰਤਿਲਿਪਿਯਾਂ ਬਨਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਮਸ਼ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ, ਮਧ੍ਯਸ੍ਥ ਯਾ ਮਾਲ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਵਾਲਾ ਤਥਾ ਕ੍ਰੇਤਾ ਯਾਨੀ ਖਰੀਦਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਹੋਤੀ ਹੈਂ । “

ਮੂਲਤ ਰਵਾਨਗੀ, ਨਿਕਾਸੀ, ਸਿਪੁਰ੍ਦਗੀ ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਜੈਸੇ ਭਾਵੋਂ ਵਾਲਾ ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਦਰਅਸਲ ਚਲਾਨ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਚਲਨਾ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦਸਾਗਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੂਲ ਸ਼ਬ੍ਦ ਚਲਾਨ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਉਰ੍ਦੂ ਮੇਂ ਚਾਲਾਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਹੁਆ ਔਰ ਫਿਰ ਯਹੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਯਾ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਏਕ ਧਾਤੁ ਹੈ ਚਰ੍ ਜਿਸਮੇਂ ਘੂਮਨਾ-ਫਿਰਨਾ, ਗਤਿ, ਚਲਨਾ, ਚਕ੍ਕਰ ਕਾਟਨਾ, ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਚਰ੍ ਧਾਤੁ ਕਾ ਹੀ ਅਗਲਾ ਰੂਪ ਚਲ੍ ਹੈ ਜਿਸਮੇ ਹਿਲਨਾ, ਗਤਿ ਕਰਨਾ, ਕਾਂਪਨਾ, ਧਡ਼ਕਨਾ, ਸੈਰ ਕਰਨਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਚਲ, ਚਲਨਾ, ਚਲਿਤ, ਚਾਲਿਤ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਇਸਸੇ ਹੀ ਬਨੇ ਹੈਂ । ਪਹਾਡ਼ ਸ੍ਥਿਰ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕਭੀ ਚਲਤੇ ਨਹੀਂ ਇਸਲਿਏ ਚਲ੍ ਮੇਂ ਅ ਉਪਸਰ੍ਗ ਲਗਨੇ ਸੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਨੇ ਪਰ੍ਵਤ ਕੇ ਲਿਏ ਅਚਲ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਜਿਸਕਾ ਲਾਕ੍ਸ਼ਣਿਕ ਅਰ੍ਥ ਹੁਆ ਜੋ ਅਡਿਗ ਰਹੇ, ਟਸ ਸੇ ਮਸ ਨ ਹੋ । ਚਲਤੇ-ਚਲਤੇ ਏਕ ਲੀਕ ਬਨ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਯਹੀ ਚਲਨ ਹੈ ਅਰ੍ਥਾਤ ਢਂਗ, ਰੀਤ । ਪ੍ਰਚਲਨ ਭੀ ਇਸਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਮਤਲਬ ਭੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਹੀ ਹੈ । ਮਾਰ੍ਗ ਸੇ ਭਟਕਨਾ ਅਥਵਾ ਗਲਤ ਰਾਹ ਪਰ ਚਲਨਾ ਹੀ ਵਿਚਲਨ ਹੈ । ਚਲਾਨ ਯਾ ਚਾਲਾਨ ਇਸੀ ਚਲ੍ ਕੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਹੈਂ । ਜੌਨ ਪ੍ਲੈਟ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹੀ ਸਂਦਰ੍ਭ ਹੈ । ਮਾਲ ਕੋ ਭੇਜਨੇ ਯਾ ਚਲਨੇ ਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਕਿਸੀ ਅਸਬਾਬ ਕੋ ਏਕ ਜਗਹ ਸੇ ਦੂਸਰੀ ਜਗਹ ਭੇਜਨਾ । ਅਪਰਾਧਿਯੋਂ ਕੋ ਪਕਡ਼ ਕਰ ਅਦਾਲਤ ਮੇਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਯਾ ਜੇਲ ਭੇਜਨਾ । ਅਦਾਲਤ ਮੇਂ ਚਾਲਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਚਾਲਾਨ ਕਟਨਾ ਯਾ ਚਾਲਾਨ ਕਾਟਨਾ ਯਾਨੀ ਮਾਲ ਸਿਪੁਰ੍ਦ ਕਰਨਾ । ਚਾਲਾਨ ਆਨਾ ਯਾ ਚਾਲਾਨ ਮਿਲਨਾ ਯਾਨੀ ਵਹ ਰੁਕ੍ਕਾ ਯਾ ਰਸੀਦ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ ਜਿਸਮੇਂ ਮਾਲ ਕੇ ਆਨੇ ਕੀ ਸੂਚਨਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ।

ਮੇਰਾ ਆਜੀਵਨ ਕਾਰਾਵਾਸ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮੇਂ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵੀਰ ਵਿਨਾਯਕ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ ਨੇ ਚਾਲਾਨ ਕਾ ਕਈ ਜਗਹ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਿਯਾ ਹੈ । ਵੇ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ- “ਚਾਲਾਨ ਹਮਾਰੇ ਕਾਰਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਕਾ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ । ਚਾਲਾਨ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਉਸ ਜਹਾਜ ਘਾਟ ਕਾ ਵਹ ਗੁਟ, ਜਿਸਕੇ ਸਾਥ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰਾਗਰਹੋਂ ਮੇਂ ਪਡ਼ੇ ਕਾਲੇਪਾਨੀ ਕੇ ਦਂਡਿਤੋਂ ਕੋ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕਰ ਸਮੁਦ੍ਰ ਪਾਰ ਅਂਦਮਾਨ ਭੇਜਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਲਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਕਾਲਾਪਾਨੀ ਕੀ ਸਜਾ ਪਾਏ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਚਾਲਾਨ ਏਕ ਆਤ੍ਮਗੌਰਵ ਸੇ ਭਰੀ ਸਂਸ੍ਥਾ ਕਾ ਨਾਮ ਥਾ । ਕੈਦਿਯੋਂ ਕੇ ਜੋ ਜਤ੍ਥੇ ਅਂਦਮਾਨ ਭੇਜੇ ਜਾਨੇ ਸੇ ਪੂਰ੍ਵ ਬਂਦਰਗਾਹ ਕੀ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਜੇਲ ਮੇਂ ਰਖੇ ਜਾਤੇ ਥੇ, ਵੇ ਚਾਲਾਨ ਕਹਲਾਤੇ ਥੇ ।” ਸਬਾਲ੍ਟਰ੍ਨ ਲਾਇਵ੍ਜ (1790-1920) ਮੇਂ ਕ੍ਲੇਅਰ ਏਂਡਰਸਨ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਈਸ੍ਟ ਇਂਡਿਯਾ ਕਮ੍ਪਨੀ ਕੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਮੌਰੀਸ਼ਸ, ਫਿਜ਼ੀ ਯਾ ਅਨ੍ਯ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਭੇਜੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਕ਼ੈਦਿਯੋਂ ਕੇ ਜਤ੍ਥੇ ਚਾਲਾਨ ਕਹਲਾਤੇ ਥੇ । ਮੂਲਤ ਇਨ੍ਹੇਂ ਪਾਨੀ ਕੇ ਜਹਾਜ ਸੇ ਭੇਜਾ ਜਾਤਾ ਥਾ ਔਰ ਜਹਾਜ ਕੇ ਯਾਤ੍ਰੀ-ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ ਕੋ ਮੂਲਤ ਚਾਲਾਨ ਕਹਤੇ ਥੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰ ਸੇ ਉਸ ਸਮੂਹ ਕੀ ਪਹਚਾਨ ਬਨ ਜਾਤੀ ਥੀ । ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕਰ ਚਾਲਾਨ ਮੇਂ ਚਲਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਂਤਰ੍ਨਿਹਿਤ ਹੈ । ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਦੌਰ ਕੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਂਗ੍ਲ-ਭਾਰਤੀਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਕੋਸ਼ ਹੌਬ੍ਸਨ-ਜੌਬ੍ਸਨ ਮੇਂ ਚਾਲਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟਿ ਨ ਮਿਲਨਾ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ।

ਸਂਬਂਧਿਤ ਪੋਸ੍ਟ-1.ਪਂਸਾਰੀ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਔਰ ਪਨਵੇਲ 2.ਲੇਬਨਾਨ ਕਾ ਪਂਸਾਰੀ [ਸਿਕ੍ਕਾ-11]3.ਅਂਡਰਵਰ੍ਲ੍ਡ ਕੀ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਾ ਬਨੀ ਚਾਲ [ਆਸ਼੍ਰਯ-9] 4.ਕਰਪਯਾ ਹਮੇਂ ਵਾਪਰੇਂ…ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕਰੇਂ…5.ਦੁਕਾਂ ਸੇ ਦੁਕਾਨ ਤਕ 6.ਬਜਰਿਯਾ ਮੇਂ ਬਾਜਾਰੂ ਬਾਤੇਂ.7.ਬਨਿਯਾ-ਬਕ੍ਕਾਲ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੋਵਿਜ਼ਨ ਸ੍ਟੋਰ ਵਾਲਾ 7.

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਬਲਾਏ-ਤਾਕ ਨਹੀਂ, ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ ਸਹੀ

ਸਮ੍ਬਂਨ੍ਧਿਤ ਆਲੇਖ-1.ਆਖਿਰੀ ਮਕ਼ਾਮ ਕੀ ਤਲਾਸ਼... ਪਿਯਾ ਮਿਲਨ ਕੋ ਜਾਨਾ.…2. ਪ੍ਯਾਰਾ ਕੌਨ ? ਬੈਲ , ਬਾਲਮ ਯਾ ਮਲਾਈ ?.3.ਲੀਲਾ, ਲਯਕਾਰੀ ਔਰ ਪ੍ਰਲਯ….

ਬੋ ਲਚਾਲ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਲਯ ਔਰ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਦੇਨੇ ਮੇਂ ਮੁਹਾਵਰੋਂ ਕਾ ਅਹਮ ਕ਼ਿਰਦਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਏਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਪਾਂਚ ਵਾਕ੍ਯੋਂ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਬਾਤ ਕਹ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਇਸੀਲਿਏ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਸਹਜ ਔਰ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਸਮਰਦ੍ਧ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਮੁਹਾਵਰੋਂ ਕੀ ਭੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਜਬ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਲੋਗ ਕੁਛ ਸਜਗ ਹੁਏ ਤੋ ਉਰ੍ਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੀ ਠਸਕ ਵਾਲੀ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾ ਰੁਤਬਾ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਕਮ ਹੋਨੇ ਲਗਾ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੁਆ, ਮਗਰ ਉਨਕਾ ਬਰ੍ਤਾਵ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਜੈਸੀ ਹੀ ਗੈ਼ਰਜ਼ਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਸੇ ਹੋਨੇ ਲਗਾ । ਕਈ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਔਰ ਮੁਹਾਵਰੋਂ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਮੇਂ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਜ਼ਰ ਆਨੇ ਲਗੀ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਓਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਾਲੋਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਥਾ । ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਬ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਨਹੀਂ, ਹਿਨ੍ਦੀ ਥੀ । ਮਿਸਾਲ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਏਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ ਬਲਾਏ-ਤਾਕ ਰਖਨਾ । ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼ਯ ਕੋ ਦੂਰ ਰਖਨੇ, ਉਸਕੀ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰਨੇ, ਮੁਖ੍ਯਧਾਰਾ ਸੇ ਅਲਗ ਰਖਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੋ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ- “ਇਮਰ੍ਜੇਂਸੀ ਮੇਂ ਸਤ੍ਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਨੇ ਕਾਨੂਨ ਕੋ ਬਲਾਏ-ਤਾਕ ਰਖ ਦਿਯਾ ਥਾ ।“ ਖ਼ਾਸ ਬਾਤ ਯਹ ਕਿ ਦਸ਼ਕੋਂ ਸੇ ਇਸ ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਸਹੀ ਰੂਪ ਹੈ ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ ਰਖਨਾ । ਲੋਗ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੋ ਬਲਾ ਯਾਨੀ ਦਿਕ੍ਕ਼ਤਤਲਬ ਸਮਝ ਕਰ ਤਾਕ ਪਰ ਰਖਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਇਸਮੇਂ ਬਲਾ ਯਾਨੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ, ਕਠਿਨਾਈ ਕਾ ਭਾਵ ਨ ਹੋਕਰ ਬਾਲਾ ਯਾਨੀ ਊਂਚਾਈ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ ।

‘ਬਲਾ’ ਔਰ ‘ਬਾਲਾ’ ਕੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ

ਬਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਖੂਬ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ, ਕਠਿਨਾਈ, ਆਪਦਾ, ਦਿਕ਼੍ਕ਼ਤ, ਮੁਸੀਬਤ, ਕਸ਼੍ਟ, ਸਂਕਟ ਯਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜੈਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਬਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਹਾਵਤ ਸਬਨੇ ਸੁਨੀ ਹੈ- “ਜ਼ਲ ਤੂ, ਜ਼ਲਾਲ ਤੂ, ਆਈ ਬਲਾ ਕੋ ਟਾਲ ਤੂ ।” ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਮੇਂ ਬਲਾ ਕੋ ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਤਮਾਮ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਕੀ ਪਰਾਕਾਸ਼੍ਠਾ ਕੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਲਿਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੇਂ ਨਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਕ਼ਯਾਮਤ ਕੀ ਹੀ ਤਰਹ ਬਲਾ ਭੀ ਇਸ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਹੈ । ਬਲਾ ਕੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਥਵਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਯਾ ਬਲਾ ਜੈਸੇ ਮੁਹਾਵਰੋਂ ਮੇਂ ਬਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਆਯਾ ਹੈ । ਭਾਵ ਹੈ ਐਸਾ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਜਿਸੇ ਦੇਖ ਕਰ ਆਦਮੀ ਸੁਧ-ਬੁਧ ਖੋ ਬੈਠੇ । ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਐਸਾ ਹੋਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਹੀ ਹੈ, ਮਗਰ ਇਸਸੇ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਕੋ ਭੀ ਸਰਾਹਨਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ । ਮਗਰ ਬਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਮੇਂ ਯਹ ਬਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਬਲਾਏ-ਤਾਕ ਕਾ ਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕ ਅਰ੍ਥ ਹੋਗਾ ਤਾਕ ਕੀ ਬਲਾ ਯਾਨੀ ਆਲੇ ਕੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ । ਇਸਸੇ ਕੁਛ ਭੀ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਲਾ ਔਰ ਬਾਲਾ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੇਮਿਟਿਕ ਮੂਲ ਕੇ ਹੈਂ ਔਰ ਇਨਮੇਂ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ । ਮਗਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਮੁਹਾਵਰੇ ਮੇਂ ਯੇ ਬਲਾ ਔਰ ਬਾਲਾ ਦੋਨੋ ਅਲਗ ਅਲਗ ਛੋਰ ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਆਤੇ ਹੈਂ । ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ ਕੋ ।

ਬਾਲ ਕਾ ਬੋਲਬਾਲਾ

ਸੇਮਿਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਏਕ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਬਾਲ, ਜਿਸਕੀ ਇਸ ਸਮੂਹ ਕੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪਕ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਹੈ । ਦਿਕ੍ਕਤ, ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਅਨਿਸ਼੍ਟ, ਕਸ਼੍ਟ ਆਦਿ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਹੀ ਯਹ ਅਜ਼ਰਬੇਜਾਨੀ ਮੇਂ ਬੇਲਾ ਹੈ, ਫੁਲਾਨੀ ਮੇਂ ਯਹ ਆਲਬਲਾ ਹੈ ਤੋ ਗ੍ਰੀਕ ਮੇਂ ਯਹ ਪੇਲਾਸ ਹੈ । ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਕੀ ਹੌਸਾ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਯਹ ਬਾਲਾਈ ਹੈ, ਹਿਨ੍ਦੀ ਔਰ ਇਂਡੋਨੇਸਿਯਾਈ ਮੇਂ ਇਸੇ ਬਲਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਕਿਰਗਿਜ਼ੀ ਮੇਂ ਯਹ ਬਲਾਆ ਹੈ । ਰੋਮਾਨੀ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਰੂਪ ਬੇਲਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਉਜ੍ਬੇਕੀ ਮੇਂ ਯਹ ਬਲੋ ਹੈ । ਸੁਮੇਰੀ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੋਤਾ ਹੈ -ਸਰ੍ਵੋਚ੍ਚ, ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਸ੍ਥ ਯਾ ਸਬਸੇ ਊਪਰਵਾਲਾ । ਹਿਬ੍ਰੂ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੋਤਾ ਹੈ ਪਰਮ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ, ਦੇਵਤਾ ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਾਮੀ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲੇਬਨਾਨ ਕੀ ਬੇਕ੍ਕਾ ਘਾਟੀ ਮੇਂ ਬਾਲ ਦੇਵਤਾ ਕਾ ਮਂਦਿਰ ਹੈ । ਹਿਬ੍ਰੂ ਕੇ ਬਾਲ (baal) ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਸਰ੍ਵੋਚ੍ਚ ਯਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ ਜੈਸੇ ਭਾਵੋਂ ਕਾ ਅਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰ ਗ਼ਜ਼ਬ ਕਾ ਰਹਾ। ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਇਸੀ ਬਾਲ ਯਾ ਬੇਲ ਕਾ ਰੂਪ ਬਲਮ੍ ਦੇਖਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿ , ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ , ਤਾਕਤ, ਸੇਨਾ, ਫੌਜ ਆਦਿ ਹੈ । ਏਕ ਸੁਮੇਰੀ ਦੇਵਤਾ ਕਾ ਨਾਮ ਬੇਲੁਲੂ ਹੈ। ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕਿ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਭੀ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਬਲਲ ਹੈ । ਅਨਿਸ਼੍ਟਕਾਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੇ , ਆਸਮਾਨੀ ਮੁਸੀਬਤ, ਵਿਪਤ੍ਤਿ ਆਦਿ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਬਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਯਹ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਕੇ ਜਰਿਯੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਯਾ । ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਿਬ੍ਰੂ ਕੇ ਬਾਲ ਕੀ ਹੀ ਦੇਨ ਹੈ ਅਰ੍ਥਾਤ ਬਲਾ ਮੇਂ ਬਾਲ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਸੇ ਕੁਛ ਹਟਕਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਬਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮਂਤ੍ਰਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ । ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕੀ ਦੂਧ ਕੇ ਊਪਰ ਜੋ ਕ੍ਰੀਮ ਜਮਤੀ ਹੈ ਉਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਮਲਾਈ ਕਹਤੇ ਹੈਂ। ਮਲਾਈ ਕੋ ਉਰ੍ਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਔਰ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਬਾਲਾਈ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸਮੇਂ ਭੀ ਊਪਰਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ । ਜੋ ਦੂਧ ਕੇ ਊਪਰ ਹੋ ਵਹੀ ਬਾਲਾਈ । ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਮਕਾਨ ਕੀ ਊਪਰੀ ਮਂਜਿਲ ਕੋ ਬਾਲਾਖ਼ਾਨਾ ਕਹਤੇ ਥੇ । ਬਾਲਾ ਯਾਨੀ ਊਪਰ ਔਰ ਖਾਨਾ ਯਾਨੀ ਸ੍ਥਾਨ।

ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਤਾਕ਼

ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਮੇਂ ਯਹ ਊਪਰ ਕਾ ਭਾਵ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਤਾਕ tak ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਰਬੀ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਮਗਰ ਇਸਕਾ ਮੂਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਕੇ ਤਾਕ਼ taq ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਮੇਹਰਾਬ । ਵੋ ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਕਮਾਨੀਨੁਮਾ ਆਧਾਰ ਜਿਸ ਪਰ ਕਿਸੀ ਭੀ ਭਵਨ ਕੀ ਛਤ ਟਿਕੀ ਰਹਤੀ ਹੈ । ਵਹ ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਾਰ ਰਚਨਾ ਜੋ ਛਤ ਕੋ ਤਾਕ਼ਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਥਾਮੇ ਰਖਤੀ ਹੈ । ਤਾਕ਼ ਮੇਂ ਯਹੀ ਭਾਵ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਕਾ ਤਾਕ਼ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਇਸੀ ਮੂਲ ਕਾ ਹੈ ਔਰ ਤਾਕ਼ ਸੇ ਉਸਕੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਤਾਕ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੇਂ ਆਲਾ ਅਰ੍ਥਾਤ ਦੀਵਾਰ ਮੇਂ ਸਾਮਾਨ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਨਾਯਾ ਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਖਾਲੀ ਸ੍ਥਾਨ । ਯਹ ਭੀ ਕਮਾਨੀਦਾਰ, ਮੇਹਰਾਬਦਾਰ ਆਕਾਰ ਮੇਂ ਬਨਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਐਸੇ ਤਾਕ਼ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਛਤ ਸੇ ਕੁਛ ਨੀਚੇ, ਦੀਵਾਰ ਕੇ ਊਪਰੀ ਹਿਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਰੋਸ਼ਨਦਾਨ ਕੇ ਲਿਏ ਬਨਾਏ ਜਾਤੇ ਥੇ । ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਪਹੁਂਚ ਸੇ ਦੂਰ, ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਐਸੇ ਮੇਹਰਾਬਦਾਰ ਖਾਂਚੇ ਬਨਾਏ ਜਾਤੇ ਥੇ । ਇਸੇ ਹੀ ਤਾਕ਼ ਕਹਤੇ ਥੇ । ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੁਆ ਤਾਕ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਹਰਾਬਦਾਰ ਦੀਵਾਰ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਾਲਾ ਹਿਸ੍ਸਾ ਯਾਨੀ ਸਬਸੇ ਊਂਚਾ ਹਿਸ੍ਸਾ । ਕਿਸੀ ਮੁਦ੍ਦੇ, ਵਿਸ਼ਯ ਯਾ ਚਰ੍ਚਾ ਸੂਤ੍ਰ ਕੋ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਜੈਸੇ- ਇਸੀ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਵਿਧੇਯਕ ਪਰ ਬਾਤ ਹੋਨੀ ਥੀ, ਮਗਰ ਸਤ੍ਤਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਉਸੇ ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਰਖਾ । ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਤ੍ਤਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋ ਇਸਲਿਏ ਇਸੇ ਅਲਗ – ਥਲਗ ਕਰਨੇ, ਇਸੇ ਪਹੁਂਚ ਸੇ ਦੂਰ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹਥਕਣ੍ਡੇ ਅਪਨਾਏ । ਯਹੀ ਹੈ ਬਾਲਾਏ-ਤਾਕ਼ ਰਖਨਾ ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਾ ਸਹੀ ਅਰ੍ਥ ।

ਤਾਕ਼ ਮੇਂ ਨਕ਼੍ਕ਼ਾਸ਼ੀ

ਤਾਕ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਗਯਾ ਹੈ । ਜੌਨ ਪ੍ਲੈਟ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਤਾਕ਼ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਮੇਹਰਾਬ, ਖਿਡ਼ਕੀ, ਆਲਾ, ਕੌਰ੍ਨਿਸ, ਖਾਂਚਾ, ਕੋਨਾ, ਛਜ੍ਜਾ ਔਰ ਬਾਲਕਨੀ ਆਦਿ ਹੈ । ਤਾਕ਼ ਅਗਰ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੇ ਗਯਾ ਹੈ ਤੋ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਇਂਡੋ-ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਕਿਨ੍ਹੀਂ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਸਂਸ੍ਕਰਤ, ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਸੇ ਭੀ ਹੋਗਾ । ਇਸਕਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਸਂਕੇਤ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ । ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਂਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਈਰਾਨ ਕੇ ਪਹਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤ ਕਰਮਾਨਸ਼ਾਹ ਮੇਂ ਦੂਸਰੀ ਸੇ ਛਠੀ ਸਦੀ ਕੇ ਬੀਚ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਮਹਾਨ ਸ੍ਥਾਪਤ੍ਯ ਤਾਕ਼ ਏ ਬੋਸ੍ਤਾਂ ਸੇ ਮਿਲਤਾ ਹੈ । ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਤ੍ਯ ਦਰਅਸਲ ਸਾਸਾਨੀ ਕਾਲ ਮੇਂ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਿਲ੍ਪਕਾਰੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪਹਾਡ਼ੀ ਚਟ੍ਟਾਨੋਂ ਪਰ ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਕਲਾ ਕੇ ਮਹਾਨਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹੈਂ । ਚਟ੍ਟਾਨੋਂ ਪਰ ਨਕ੍ਕਾਸ਼ੀ ਕੇ ਜਰਿਯੇ ਮੇਹਰਾਬਦਾਰ ਖੁਲੇ ਕਕ੍ਸ਼ ਬਨਾਏ ਗਏ ਹੈਂ ਜਿਨਕੀ ਦੀਵਾਰੋਂ ਪਰ ਈਰਾਨ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰ ਜਰਥ੍ਰੁਸ੍ਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਂਗ ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਹੈਂ । ਈਰਾਨ ਮੇਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਸੇ ਹੀ ਤਾਕ਼ ਏ ਬੋਸ੍ਤਾਂ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਪਤ੍ਥਰੋਂ ਮੇਂ ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਮੇਹਰਾਬ ਕੀ ਰਚਨਾ ਕੇ ਲਿਏ ਤਾਕ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੇ ਐਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਕ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਤਕ੍ਸ਼ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਕਰਨੇ, ਕਾਟਨੇ, ਤਰਾਸ਼ ਕਰ ਆਕਾਰ ਦੇਨੇ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਤਕ੍ਸ਼ਨ ਯਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਸ਼ਿਲ੍ਪਕਾਰ, ਦਸ੍ਤਕਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਸਮ੍ਭਵ ਹੈ ਤਕ੍ਸ਼ ਸੇ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾ ਤਾਕ ਬਨਾ ਹੋ ਔਰ ਮੇਹਰਾਬ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਅਰਬੀ ਨੇ ਭੀ ਇਸੇ ਆਜ਼ਮਾਯਾ ਹੋ ।

ਇਨ੍ਹੇਂ ਭੀ ਦੇਖੇਂ- 1.ਠਠੇਰਾ ਔਰ ਉਡ਼ਨਤਸ਼੍ਤਰੀ

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਟ੍ਰਂਕ ਕਾ ਖਾਨਦਾਨ

ਪਿਛਲੀ ਕਡ਼ਿਯਾਂ-1.ਬਕ੍ਸਾ, ਬਕਸਿਯਾ ਔਰ ਬੌਕ੍ਸਿਂਗ.2ਕਨਸ੍ਤਰ ਔਰ ਪੀਪੇ ਮੇਂ ਸਮਾਤੀ ਥੀ ਗਰਹਸ੍ਥੀ.3

ਬਕ੍ਸੇ ਕੀ ਤਰਹ ਹੀ ਟ੍ਰਂਕ trunk ਭੀ ਕਈ ਦਸ਼ਕੋਂ ਸੇ ਭਾਰਤੀਯ ਗਰਹਸ੍ਥੀ ਕੀ ਏਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ । ਚੀਜ਼ੋਂ ਕੋ ਉਨਕੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਂ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਹੀ ਨਾਮ ਮਿਲਤਾ ਹੈ । ਸ਼ਰੀਰ ਕੋ ਤਨ ਇਸਲਿਏ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸਮੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੀ ਤਨ੍ ਧਾਤੁ ਮੇਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰ, ਵਰਦ੍ਧਿ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਤਾਨਨਾ ਯਾਨੀ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕਰਨਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਤਨ੍ ਧਾਤੁ ਹੀ ਹੈ । ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤ ਹੋ, ਵਹੀ ਤਨ ਹੈ । ਪੇਡ਼ ਕੇ ਮੁਖ੍ਯ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੋ ਭੀ ਤਨਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਸਮ੍ਭਵਤ ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ । ਪੇਡ਼ ਕੇ ਤਨੇ ਕਾ ਭੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਤਨੇ ਮੇਂ ਹੀ ਕਾਸ਼੍ਠ ਕਾ ਭਣ੍ਡਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਤਨੇ ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਹੀ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਵਸ੍ਤੁਏਂ ਬਨਤੀ ਹੈਂ । ਬੌਕ੍ਸ ਕੇ ਮੂਲ ਪਾਇਕ੍ਸੋਨ ਮੇਂ ਮੁਖ੍ਯ ਭਾਵ ਠੋਸ, ਸਘਨ ਔਰ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਾ ਸਂਕੇਤ ਹੈ । ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਯੇ ਸਾਰੀ ਬਾਤੇਂ ਪੇਡ਼ ਕੇ ਤਨੇ ਕੀ ਔਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਤੀ ਹੈਂ ਜਿਸੇ ਟ੍ਰਂਕ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਧਾਤੁ ਕੀ ਪੇਟੀ ਕੋ ਟ੍ਰਂਕ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਕਿਸੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਟ੍ਰਂਕ ਭੀ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਹੀ ਬਨਤੇ ਥੇ । ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਭੀ ਰਈਸੋਂ ਕੇ ਯਹਾਂ ਪਹਲੇ ਲੋਹੇ ਕੇ ਕਬ੍ਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਟ੍ਰਂਕ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤੇ ਥੇ ਮਗਰ ਜਬ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੇ ਪਾਸ ਟ੍ਰਂਕ ਪਹੁਂਚਾ, ਤਬ ਤਕ ਇਸਕੀ ਕਾਯਾ ਲੌਹਾਵਰਣ ਮੇਂ ਢਲ ਚੁਕੀ ਥੀ । ਆਜ ਭੀ ਕਈ ਘਰੋਂ ਮੇਂ ਖਾਨਦਾਨੀ ਚੀਜ਼ੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਟ੍ਰਂਕ ਸਹੇਜ ਕਰ ਰਖੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ । ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਟ੍ਰਂਕ ਯਾਨੀ ਤਨੇ ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਬਕ੍ਸੇ ਕੋ ਭੀ ਟ੍ਰਂਕ ਨਾਮ ਹੀ ਮਿਲਾ । ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ, ਕੈਸੇ ।

ਟ੍ਰਂਕ ਮੂਲਤ ਭਾਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਵਾਲ੍ਟਰ ਸ੍ਕੀਟ ਕੀ ਕਨ੍ਸਾਇਜ਼ ਏਟਿਮੋਲੌਜਿਕਲ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਮੇਂ ਇਸਕੀ ਆਮਦ ਪੁਰਾਨੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੇ ਟ੍ਰਾਂਕ tronc ਸੇ ਹੁਈ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਮੂਲ ਲੈਟਿਨ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾ ਤ੍ਰੁਂਕਸ / ਟ੍ਰਂਕਸ truncus ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਵਹ ਮੁਖ੍ਯ ਹਿਸ੍ਸਾ, ਜਿਸਸੇ ਉਸਕੇ ਸਹਾਯਕ ਹਿਸ੍ਸੇ ਅਲਗ ਕਿਏ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹੈਂ । ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਸਂਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਲੈਟਿਨ ਕੇ ਤ੍ਰੁਂਕਸ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਪੇਡ਼ ਕੇ ਐਸੇ ਭਾਰੀ ਤਨੇ ਸੇ ਲਗਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਉਸਕੇ ਉਸਕੇ ਉਪਾਂਗ ਅਲਗ ਕਿਏ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹੋਂ ਅਰ੍ਥਾਤ ਐਸਾ ਤਨਾ ਜਿਸਸੇ ਜਡ਼ ਔਰ ਸ਼ਾਖਾਏਂ ਕਾ ਅਲਗ ਕੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਹੋਂ । ਤ੍ਰੁਂਕਸਮੇਂ ਧਡ਼ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਧਡ਼ ਸ਼ਰੀਰ ਕੇ ਉਸ ਮੁਖ੍ਯ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੋ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਸੇ ਹਾਥ, ਪੈਰ ਔਰ ਸਿਰ ਜੁਡ਼ੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ । 1724 ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੈਥਨ ਬੈਲੀ ਕੀ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਲ ਏਟਿਮੋਲੌਜਿਕਲ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਮੇਂ ਟ੍ਰਂਕਸ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹਰਦਯ ਕੀ ਓਰ ਰਕ੍ਤ ਲੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਹਾਧਮਨੀ ਔਰ ਮਹਾਸ਼ਿਰਾ ਸੇ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀ ਜਗਹ ਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਆਧਾਰ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਸੇ ਭੀ ਹੈ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਸ਼ਰੀਰ ਯਾਨੀ ਤਨ ਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਆਧਾਰ ਭੀ ਧਡ਼ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਟ੍ਰਂਕ ਮੇਂ ਧਡ਼ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਧਡ਼ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਧਰ੍ ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਣ ਕਰੇ । ਧਡ਼ ਸਭੀ ਅਂਗੋਂ ਕੋ ਧਾਰਣ ਕਰਤਾ ਹੈ ।

ਟ੍ਰਂਕਸ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਨਿਹਿਤ ਹੈ, ਨ ਕਿ ਉਪਾਂਗੋਂ ਸੇ ਕਾਟ ਕਰ ਅਲਗ ਕਿਯਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਆਧਾਰ । ਵਿਲਿਯਮ ਫ੍ਰੌਲੀ ਕੇ ਇਂਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਨ੍ਸਾਇਕ੍ਲੋਪੀਡਿਯਾ ਔਫ ਲਿਂਗ੍ਵਿਸ੍ਟਿਕ੍ਸ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤ੍ਰੁਂਕਸਕਾ ਮੂਲ ਹੈ dru-n [ਵਰਕ੍ਸ਼, ਕਾਸ਼੍ਠ] + -iko-s[ ਉਪਾਂਗ, ਹਿਸ੍ਸੇ ] ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰਂਕਸ ਸੇ ਆਸ਼ਯ ਉਸ ਮੁਖ੍ਯਆਧਾਰ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਸਾਥ ਉਸਕੇ ਦੂਸਰੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਭੀ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਂ । ਬਾਦ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਤ੍ਰੁਂਕਸ ਸੇ ਬਨੇ ਟ੍ਰਂਕ ਮੇਂ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਧਡ਼ ਕੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਜੁਡ਼ ਗਈ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ-ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਤਰੁਵਰ, ਤਰੁ, ਦਾਰੁਕ, ਦ੍ਰੁ, ਦ੍ਰੁਮ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈਂ ਜੋ ਇਨਕੇ ਏਕ ਹੀ ਮੂਲ ਕੀ ਓਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਏਕ ਧਾਤੁ ਹੈ ਦ੍ਰੁ ਜਿਸਮੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਮੂਲਤ ਯਹ ਗਤਿਵਾਚਕ ਧਾਤੁ ਹੈ । ਇਸਸੇ ਬਨੇ ਦ੍ਰੁਤ ਕਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤੀਵ੍ਰਗਾਮੀ, ਫੁਰ੍ਤੀਲਾ, ਆਸ਼ੁ ਗਾਮੀ ਆਦਿ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਦ੍ਰੁ ਧਾਤੁ ਕਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਭੀ ਗਤਿ ਸੇ ਵਰਦ੍ਧਿ ਸੇ ਹੀ ਹੈ । ਇਸਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਦ੍ਰੁਮ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਪੇਡ਼ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਦ੍ਰੁਮ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਯਹ ਪਰਿਨਿਸ਼੍ਠਿਤ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਕਲ੍ਪਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਹੈ । ਦ੍ਰੁ ਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਦਾਰੁਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜੋ ਏਕ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਪਹਾਡ਼ੀ ਵਰਕ੍ਸ਼

ਜੇਬ ਸ਼ਰਂਖਲਾ ਕੀ ਯੇ ਕਡ਼ਿਯਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੇਂ... 1. ਪਾਕੇਟਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਜੇਬ ਗਰਮ ਕਰਵਾਨਾ [ਜੇਬ-1]
2 ਟੇਂਟ ਭੀ ਢੀਲੀ, ਖੀਸਾ ਭੀ ਖਾਲੀ
3 ਬਟੁਏ ਮੇਂ ਹੁਆ ਬਂਟਵਾਰਾ
4 ਅਂਟੀ ਮੇਂ ਛੁਪਾਓ ਤੋ ਭੀ ਅਂਟੀ ਖਾਲੀ
5 ਆਲਮਾਰੀ ਮੇਂ ਖਜਾਨੇ ਕੀ ਤਲਾਸ਼
6 ਕੈਸੀ ਕੈਸੀ ਗਾਂਠੇਂ
7 ਥੈਲੀ ਨ ਸਹੀ , ਥਾਲੀ ਤੋ ਦੇ[ਜੇਬ-7]

ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਦੇਵਦਾਰੁ ਹੈ । ਦ੍ਰੁ ਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਦ੍ਰਵ ਜਿਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੁਆ ਘੋਡ਼ੇ ਕੀ ਭਾਂਤਿ ਭਾਗਨਾ, ਪਿਘਲਨਾ, ਤਰਲ, ਚਾਲ, ਵੇਗ ਆਦਿ । ਦ੍ਰੁ ਕੇ ਤਰਲ ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਜਬ ਸ਼ਤ੍ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜੁਡ਼ਤਾ ਹੈ ਤੋ ਬਨਤਾ ਹੈ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਸੌ ਧਾਰਾਏਂ । ਪਂਜਾਬ ਕੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਨਦੀ ਕਾ ਸਤਲੁਜ ਨਾਮ ਇਸੀ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਕਾ ਅਪਭ੍ਰਂਸ਼ ਹੈ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਟ੍ਰੀ ਔਰ ਫਾਰਸੀ ਕਾ ਦਰਖ੍ਤ ਇਸੀ ਮੂਲ ਸੇ ਜਨ੍ਮੇਂ ਹੈਂ ।

ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਭਾਰਤ-ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਦ੍ਰੁ ਮੇਂ ਬਹਾਵ, ਗਤਿ, ਲੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਭੀ ਹੈ । ਦ੍ਰੁ ਕਾਏਕ ਅਰ੍ਥ ਅਗਰ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਹੈ ਤੋ ਇਸਮੇਂ ਵਰਦ੍ਥਿ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਭੀ ਹੈ । ਵਰਕ੍ਸ਼ ਅਪਨੇ ਸ੍ਥਾਨ ਪਰ ਦਰਢ਼ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਅਡਿਗ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਜੂਲਿਯਸ ਪਕੋਰ੍ਨੀ ਭਾਰੋਪੀਯ ਧਾਤੁ deru ਮੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਭਾਵ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਕੁਛ ਅਨ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਂ ਨੇਂ tru ਧਾਤੁ ਕੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਇਸਮੇਂ ਦਰਢ਼ਤਾ, ਪਕ੍ਕਾਪਨ, ਠੋਸ ਔਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੈਸੇ ਭਾਵੋਂ ਕੋ ਦੇਖਾ ਹੈ । ਪੁਰਾਨੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਕੇ derb ਮੇਂ ਪਕ੍ਕਾ, ਭਰੋਸਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ ਤੋ ਅਲ੍ਬਾਨੀ ਕੇ dru ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਲਕਡ਼ੀ ਯਾ ਛਾਲ ਹੈ । ਹਿਤ੍ਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਤਾ-ਰੂ , ਅਵੇਸ੍ਥਾ ਕੇ ਦ੍ਰਵੇਨਾ, ਦਾਰੁ, ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਦ੍ਰੁ, ਵੇਲ੍ਸ਼ ਕੇ ਦਰਵੇਨ, ਗੋਥਿਕ ਕੇ ਤ੍ਰ੍ਯੁ , ਓਲ੍ਡ ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਕੇ ਟ੍ਰੇਵੋ ਸਮੇਤ ਕਈ ਯੂਰੋਪੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੇ ਇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਲਕਡ਼ੀ ਯਾ ਪੇਡ਼ ਹੈ । ਹਾਥੀ ਕੀ ਸੂਂਡ ਕੋ ਭੀ ਟ੍ਰਂਕ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ।

ਡੌ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਏਕ ਔਰ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਸਂਕੇਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਵੇ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਸ੍ਥਰ੍ ਕੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਸਕੇ ਏਕ ਪੂਰ੍ਵ ਰੂਪ ਧਰ੍ ਕੇ ਹੋਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਸੇ ਧਾਰਿਣੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਧਰਤੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਦਾਰੁ, ਦ੍ਰੁਮ, ਤਰੁ, ਗ੍ਰੀਕ ਦ੍ਰੁਸ, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਟ੍ਰੀ ਮੇਂ ਦਰਅਸਲ ਧਰ੍ ਕੇ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਦਰ੍ ਔਰ ਤਰ੍ ਹੈਂ । ਪ੍ਰਾਕਰਤ ਧਡ, ਹਿਨ੍ਦੀ ਧਡ਼, ਪੇਡ਼ ਕੇ ਤਨੇ ਕੀ ਤਰਹ, ਮਾਨਵ ਸ਼ਰੀਰ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ਵਿਹੀਨ ਭਾਗ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਦੇਤੇ ਹੈਂ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਤਣ੍ਡਕ ( ਤਨਾ ), ਤਨ੍ ( ਸ਼ਰੀਰ ), ਹਿਨ੍ਦੀ ਤਨਾ, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਸ੍ਟੌਕ, ( ਤਨਾ ), ਆਦਿ ਸ੍ਥਿਰਤਾਬੋਧਕ ਹੈਂ । ਯਹ ਭੀ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਹੈ ਕੀ ਧਰ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਸ੍ਥਿਰਤਾਮੂਲਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨੇ ਕੇ ਭਾਵ ਸੇ ਹੀ ਗਤਿਵਾਚਕ ਧਾਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਬਨਤਾ ਹੈ । ਧਾਰਾ ਵਹ ਜੋ ਧਾਰਣ ਕਰੇ, ਅਪਨੇ ਸਾਥ ਲੇ ਜਾਏ । ਧਰ, ਧਰਾ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਧਰ ਧਾਤੁ ਹੈ । ਧਰਾ ਯਾਨੀ ਧਰਤੀ ਕੋ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਯਹ ਸ੍ਥਿਰ ਜਾਨ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈ ਮਗਰ ਯਹ ਨ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਅਕ੍ਸ਼ ਪਰ ਘੂਮਤੀ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਸੂਰ੍ਯ ਕੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਭੀ ਕਰਤੀ ਹੈ । ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਕਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਤੀਕ ਧ੍ਰੁਵ ਕਾ ਜਨ੍ਮ ਭੀ ਇਸੀ ਧਰ ਧਾਤੁ ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ । ਧਰ ਕੀ ਹੀ ਸਮਾਨਧਰ੍ਮਾ ਧਾਤੁ ਦਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁਈ ਹੋਗੀ ।

ਇਸ ਤਰਹ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਟ੍ਰਂਕ ਮੇਂ ਮੁਖ੍ਯ ਆਧਾਰ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਯਹ ਆਧਾਰ ਕਹੀਂ ਮਾਰ੍ਗ ਹੈ, ਕਹੀਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਹੈ ਔਰ ਕਹੀਂ ਤਨਾ ਹੈ ਤੋ ਕਹੀਂ ਧਡ਼ ਹੈ । ਟ੍ਰਂਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਹਾਮਾਰ੍ਗ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਗ੍ਰਾਂਡ ਟ੍ਰਂਕ ਰੋਡ । ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸੁਦੂਰ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਤ੍ਤਰ ਕੋ ਧੁਰ ਪੂਰ੍ਵੀ ਛੋਰ ਸੇ ਜੋਡ਼ਨੇਵਾਲਾ ਜੋ ਮਹਾਮਾਰ੍ਗ ਸਦਿਯੋਂ ਤਕ ਹਿਨ੍ਦੁਕੁਸ਼ ਕੇ ਪਾਰ ਸੇ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰਵਾਓਂ ਸੇ ਗੁਲਜਾਰ ਰਹਾ, ਉਸੇ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗ ਕਾ ਰੂਪ ਦਿਯਾ ਥਾ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੋਂ ਨੇ ਉਸਕਾ ਨਾਮ ਗ੍ਰਾਂਡ ਟ੍ਰਂਕ ਰੋਡ ਰਖਾ ਜੋ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੇ ਕਲਕਤ੍ਤਾ ਤਕ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਇਸੇ ਅਬ ਜੀਟੀ ਰੋਡ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਰੇਲਵੇ ਮੇਂ ਭੀ ਟ੍ਰਂਕ ਲਾਈਨ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਜੀਟੀ ਏਕ੍ਸਪ੍ਰੇਸ ਏਕ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਟ੍ਰੇਨ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ । ਟ੍ਰਂਕ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੂਰਸਂਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੇਂ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਸਂਚਾਰ ਨੇਟਵਰ੍ਕ ਕਾ ਖਾਸ ਰੂਟ ਟ੍ਰਂਕ ਕਹਲਾਤਾ ਹੈ । ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਦੂਰਦਰਾਜ ਸ੍ਥਾਨੋਂ ਪਰ ਟੇਲੀਫ਼ੋਨ ਕ਼ੌਲ ਕੇ ਲਿਏ ਟ੍ਰਂਕ ਲਾਈਨ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਥਾ ਜਿਸੇ ਟ੍ਰਂਕਕੌਲ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਟ੍ਰਂਕ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਬਕ੍ਸੇ ਕਾ ਭਾਵ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਮੋਟੇ ਪੁਸ਼੍ਟ ਤਨੇ ਸੇ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ । ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਟ੍ਰਂਕ ਯਾਨੀ ਤਨੇ ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਬਕ੍ਸੇ ਕੋ ਭੀ ਟ੍ਰਂਕ ਨਾਮ ਹੀ ਮਿਲਾ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਬਕ੍ਸਾ, ਬਕਸਿਯਾ ਔਰ ਬੌਕ੍ਸਿਂਗ

ਸਾਮਾਨ ਰਖਨੇ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਓਂ, ਉਪਕਰਣੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਕਈ ਸ਼ਬ੍ਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ਬਕ੍ਸਾ, ਡਿਬ੍ਬਾ, ਸਂਦੂਕ, ਟ੍ਰਂਕ, ਪੇਟੀ, ਕਨਸ੍ਤਰ ਐਸੇ ਨਾਮ ਹੈਂ ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਸਦਿਯੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈਂ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਨ ਸਭੀ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਭੀ ਤਰਹ ਕਾ ਸਾਮਾਨ ਭਰਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਅਟੈਚੀ, ਬ੍ਰੀਫ਼ਕੇਸ, ਸੂਟਕੇਸ ਜੈਸੀ ਚੀਜ਼ੇਂ ਭੀ ਬਕ੍ਸੇ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੇਂ ਹੀ ਆਤੀ ਹੈਂ ਮਗਰ ਇਨਮੇਂ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਕਪਡ਼ੇ ਯਾ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ਼ ਰਖੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ । ਇਨਕਾ ਆਕਾਰ ਛੋਟਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਟ੍ਰਂਕ ਬਡ਼ੇ ਬਕ੍ਸੇ ਕੋ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਬਡ਼ੇ ਸਂਦੂਕ ਕੋ ਸਂਦੂਕਚਾ ਔਰ ਛੋਟੇ ਕੋ ਸਂਦੂਕਚੀ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਬੌਕ੍ਸ box ਬਡ਼ਾ ਔਰ ਛੋਟਾ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਬਕ੍ਸੇ ਮੇਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਸੇ ਲੇਕਰ ਕਪਡ਼ੇ, ਬਰ੍ਤਨ ਔਰ ਕਿਰਾਨਾ ਜੈਸੀ ਗਰਹਸ੍ਥੀ ਕੀ ਹਰ ਤਰਹ ਕੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਰਖੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ ।

ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਬੌਕ੍ਸ ਕਾ ਚਲਨ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਦੋ ਸਦੀ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ ਔਰ ਅਨ੍ਯ ਕਈ ਆਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਯਹ ਭੀ ਯੂਰੋਪੀਯ ਕਾਰੋਬਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਜਰਿਯੇ ਭਾਰਤੀਯ ਬੋਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁਆ । ਜਹਾਜੋਂ ਸੇ ਲਦ ਕਰ ਜੋ ਮਾਲ ਭਾਰਤੀਯ ਤਟੋਂ ਪਰ ਉਤਾਰਾ ਜਾਤਾ ਥਾ ਵਹ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਬਡ਼ੇ ਬਡ਼ੇ ਸਂਦੂਕੋਂ ਮੇਂ ਭਰ ਕਰ ਲਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਬੌਕ੍ਸ ਕਹਤੇ ਥੇ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੁਆ ਔਰ ਇਸਕੇ ਕਈ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਸਾਮਨੇ ਆਏ ਜੈਸੇ- ਬੌਕ੍ਸ, ਬਾਕ੍ਸ, ਬਕਸਾ, ਬਕ੍ਸ, ਬਕਸ, ਬਕਸੀ, ਬਕ੍ਸਾ, ਬਕਸਿਯਾ ਆਦਿ । ਬੌਕ੍ਸ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਬਡ਼ਾ ਆਕਾਰ ਹੈ ਵਹੀਂ ਸਂਦੂਕਚੀ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਬਕਸਿਯਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਗਯਾ । ਬੌਕ੍ਸ ਮੂਲਤ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਬਨਾ ਏਕ ਪਾਤ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਰਖਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਸੇ ਹੀ ਹਲ੍ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਡਬ੍ਬੇ ਬਨਾਏ ਜਾਤੇ ਥੇ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਨਮੇਂ ਮਾਲ ਢੋਨੇ ਮੇਂ ਸੁਵਿਧਾ ਹੋਤੀ ਥੀ ।

ਬੌਕ੍ਸ ਬਨਾ ਹੈ ਲੈਟਿਨ ਕੇ ਬਕ੍ਸਿਸ buxis ਯਾ ਬਕ੍ਸਸ buxus ਸੇ ਜਿਨਮੇਂ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਸਂਦੂਕ ਯਾ ਏਕ ਕਿਸ੍ਮ ਕੀ ਝਾਡ਼ੀ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸਂਦਰ੍ਭੋਂ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਹ ਗ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪਾਇਕ੍ਸੋਸ pyxos ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ । ਏਟਿਮਔਨਲਾਇਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗ੍ਰੀਕ ਪਾਇਕ੍ਸੋਸ ਕਾ ਮੂਲ ਅਜ੍ਞਾਤ ਹੈ ਮਗਰ ਇਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਮੇਂ ਬੌਕ੍ਸ ਟ੍ਰੀ ਬਤਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਅਰ੍ਥਾਤ ਬੌਕ੍ਸ ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਕਾ ਪੇਡ਼ । ਕੁਛ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਬੌਕ੍ਸ-ਟ੍ਰੀ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਐਸੀ ਵਨਸ੍ਪਤਿ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਸਂਦੂਕ ਬਨਤਾ ਹੈ ਮਗਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਬਕ੍ਸਸ ਸੇ ਬਨੇ ਬੌਕ੍ਸ ਮੇਂ ਸਘਨਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਪਾਇਕ੍ਸੋਸ ਕਾ ਏਕ ਔਰ ਗ੍ਰੀਕ ਰੂਪ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਹੈ । ਚੈਮ੍ਬਰ੍ਸ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਮੇਂ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਭੀਡ਼, ਸਮੂਹ, ਭਰਾ ਹੁਆ, ਸਂਕੁਲ ਆਦਿ ਬਤਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਵਹੀਂ ਜੌਨ ਓਗਿਲ੍ਵੀ ਕੀ ਸ੍ਟੂਡੇਨ੍ਟ ਇਂਗ੍ਲਿਸ਼ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਮੇਂ ਸਘਨਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ ।

ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਕਿ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦੌਰ ਮੇਂ ਸਂਦੂਕ ਹਲ੍ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਵਾਲੀ ਬੁਸ਼ ਝਾਡਿਯੋਂ ਕੇ ਤਨੇ ਸੇ ਭੀ ਬਨਾਏ ਗਏ ਔਰ ਭਾਰੀ ਤਨੋਂ ਵਾਲੇ ਵਰਕ੍ਸ਼ੋਂ ਕੀ ਲਕਡ਼ੀ ਸੇ ਭੀ । ਮੂਲਤ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਮੇਂ ਸਘਨਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਮੋਟੇ ਤਨੇ ਵਾਲੇ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਸੇ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਯ ਸਭੀ ਸਭ੍ਯਤਾਓਂ ਮੇਂ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਸਮਾਨਤਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਉਪਕਰਣੋਂ ਔਰ ਵਸ੍ਤੁਓਂ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇ ਪੀਛੇ ਕੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਏਕ ਜੈਸੀ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਉਨਕੇ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਭੀ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭ੍ਯਤਾਓਂ ਪਰ ਅਗਰ ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਤੋ ਪਤਾ ਚਲਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਭੀ ਖੋਖਲਾ ਸ੍ਥਾਨ ਵਸ੍ਤੁਓਂ ਕੋ ਰਖਨੇ, ਰਹਨੇ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਰਹਾ ਹੈ । ਚਟ੍ਟਾਨੋਂ ਕੋ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਨੇ ਕਂਦਰਾ ਬਨਾਈ-ਖੁਦ ਕੇ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਔਰ ਲਕਡ਼ੀ ਕੋ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਉਸਨੇ ਪਾਤ੍ਰ ਬਨਾਏ । ਪੁਰਾਨੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਸਮੂਚੇ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੋ ਖੋਖਲਾ ਕਰ, ਕੁਰੇਦ ਕਰ ਡੋਂਗਿਯਾਂ ਬਨਾਈ ਜਾਤੀ ਥੀਂ । ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਸਘਨ ਤਨਾ ਹੋਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਥਾ । ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਆਧਾਰ ਵਾਲੇ ਸਬਸੇ ਚੌਡ਼ੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੋ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨੇ ਹੀ ਆਦਿਮ ਬੌਕ੍ਸ ਬਨੇ । ਪਾਨੀ ਭਰਨੇ ਕੀ ਨਾਂਦ ਭੀ ਇਸੀ ਤਕਨੀਕ ਸੇ ਬਨਾਈ ਜਾਤੀ ਥੀਂ । ਬਕ੍ਸੇ ਕਾ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਰੂਪ ਯਹੀ ਥਾ । ਬਾਦ ਮੇਂ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਫਟ੍ਟੋਂ ਕੋ ਜੋਡ਼ ਕਰ ਸੁਂਦਰ ਨਕ੍ਕਾਸ਼ੀਦਾਰ ਬਕ੍ਸੇ ਬਨਨੇ ਲਗੇ । ਏਲਿਜਾਬੇਥ ਬ੍ਰੈਮਬ੍ਰਿਜ ਔਰ ਬੌਬੀ ਮੇਯਰ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬੌਕ੍ਸ ਟ੍ਰੀ ਪਰ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਸੇ ਪਤਾ ਚਲਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਟਿਨ ਕਾ ਬਕ੍ਸਸ ਗ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਯਾ ਪਾਇਕ੍ਸੋਸ ਕਾ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਸੁਂਦਰ ਨਕ੍ਕਾਸ਼ੀ ਕੇ ਸਾਥ ਬਨਾ ਹੁਆ ਲਕਡ਼ੀ ਕਾ ਡਿਬ੍ਬਾ ।

ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਸਘਨਤਾ ਪਿਣ੍ਡ ਕਾ ਭਾਵ ਥਾ ਇਸਕਾ ਪੁਖ਼੍ਤਾ ਸਂਕੇਤ ਵਾਲ੍ਟਰ ਪੀ ਰਾਇਟ ਕੇ ਇਨ੍ਸਾਕ੍ਲੋਪੀਡਿਯਾ ਔਫ਼ ਗਾਰ੍ਡਨਿਂਗ ਸੇ ਮਿਲਤਾ ਹੈ । ਵਾਲ੍ਟਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਗਹਨ, ਘਨੀਭੂਤ, ਭਰਪੂਰ ਜਿਸੇ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਤਨੇ ਕੀ ਚੌਡ਼ਾਈ ਔਰ ਉਸਕੀ ਮੋਟਾਈ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਲਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਕਿਨ੍ਹੀਂ ਸਂਦਰ੍ਭੋਂ ਮੇਂ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਕੋ ਸੁਗਠਿਤ, ਠੋਸ, ਮੋਟਾ ਭੀ ਬਤਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ । ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਸਂਦੂਕ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੇ ਲਿਏ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੋ ਮੁਖ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤ ਮਾਨਤੇ ਹੁਏ ਉਸਕੀ ਗੁਣਵਤ੍ਤਾ ਕੇ ਯੇ ਆਧਾਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਹੈਂ ਔਰ ਕਿਸੀ ਬੌਕ੍ਸ ਟ੍ਰੀ ਮੇਂ ਲਕਡ਼ੀ ਕਾ ਭਰਪੂਰ ਉਪਲਬ੍ਧਤਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਯਹ ਭੀ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰੀਕ ਕੇ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਸੇ ਪਾਇਕ੍ਸੋਸ ਬਨਾ । ਇਸਸੇ ਹੀ ਲੈਟਿਨ ਕਾ ਬਕ੍ਸਸ ਬਨਾ ਜਿਸਸੇ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਬੌਕ੍ਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ ।

ਮੁਕ੍ਕੇਬਾਜੀ ਬੇਹਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੇਲ ਹੈ ਜਿਸੇ ਬੌਕ੍ਸਿਂਗ boxing ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਬੌਕ੍ਸਿਂਗ ਬਨਾ ਹੈ ਬੌਕ੍ਸ ਸੇ ਜਿਸਕਾ ਏਕ ਅਰ੍ਥ ਘੂਂਸਾ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਮੇਂ ਬੌਕ੍ਸ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਪ੍ਰਚਂਡ ਵੇਗ, ਪ੍ਰਚਂਡ ਪ੍ਰਹਾਰ । ਏਟਿਮਔਨਲਾਇਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਮ੍ਭਵਤ ਯਹ ਮਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਡ੍ਯੂਸ਼ ਕੇ ਬੋਕ, ਮਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਜਰ੍ਮਨ ਕੇ ਬਕ ਯਾ ਡੇਨਿਸ਼ ਬਾਸ੍ਕ ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ । ਇਨ ਸਭੀ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਬੈਸ਼ ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਘੂਂਸਾ, ਮੁਕ੍ਕਾ । ਜੌਨ ਓਗਿਲ੍ਵੀ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਘੂਂਸੇ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਵਾਲੇ ਬੌਕ੍ਸ ਕਾ ਜਨ੍ਮ ਭੀ ਪਾਇਕ੍ਨੋਸ ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਠੋਸ, ਪੁਖ੍ਤਾ ਔਰ ਭਰਪੂਰ ਜੈਸਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਓਗਿਲ੍ਵੀ ਬੌਕ੍ਸ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਖੁਲਾ ਛੋਡ਼ਾ ਗਯਾ ਐਸਾ ਆਘਾਤ ਬਤਾਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਕਾਨ ਤਕ ਜਾਤਾ ਹੋ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਇਸੇ ਹੀ ਕਨਚਪ੍ਪਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਬਾਦ ਮੇਂ ਯਹ ਆਘਾਤ ਮੁਕ੍ਕੇ ਯਾ ਘੂਂਸੇ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਰੂਢ਼ ਹੋ ਗਯਾ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਟਿਕਟ ਕੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰਿਯਾਂ

ਅ ਗਰ ਪੂਛਾ ਜਾਏ ਕਿ ਫ਼ਿਰਂਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕੇ ਵੇ ਕੌਨ ਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈਂ ਜਿਨਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਖੂਬ ਹੁਆ ਹੈ । ਫਿਰਂਗੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਮਤਲਬ ਯੂਂ ਤੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਮਗਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਫ਼ਿਰਂਗੀ ਸੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਅਂਗ੍ਰੇਜੋਂ ਸੇ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਫ਼ਿਰਂਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਨੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੇ ਹੀ ਆਸ਼ਯ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਔਰ ਉਸਕੀ ਆਂਚਲਿਕ ਬੋਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਜੈਸੇ ਰਾਜਸ੍ਥਾਨੀ, ਮਾਲਵੀ, ਬ੍ਰਜ, ਬੁਂਦੇਲੀ, ਅਵਧੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਛਤ੍ਤੀਸਗਢ਼ੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੇ ਲੋਕਗੀਤੋਂ ਕੇ ਸਂਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਐਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਗਿਨੇ-ਚੁਨੇ ਹੀ ਹੈਂ ਮਗਰ ਇਨਮੇਂ ਭੀ ਫ਼ਿਰਂਗੀ ਕੇ ਸਾਥ ਰੇਲ ਔਰ ਟਿਕਟ ਐਸੇ ਹੈਂ ਜਿਨਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਈ ਲੋਕਗੀਤੋਂ ਮੇਂ ਹੁਆ ਹੈ । ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਰੇਲ ਔਰ ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਏਕ ਸਾਥ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਆ । 1853 ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਰੇਲ ਚਲਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਹੀ ਲੋਗ ਟਿਕਟ ਸੇ ਪਰਿਚਿਤ ਹੁਏ । ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਤੇਜ ਯਾਤਾਯਾਤ ਸੇਵਾ ਇਸਸੇ ਪਹਲੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਥੀ । ਯਹ ਭੀ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਤੇਜ ਔਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਟਿਕਟ ਮੇਂ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਭਾਰੋਪੀਯ ਮੂਲ ਕਾ ਹੀ ਹੈ । ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਸਬਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬੋਲੇ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਹੈ । ਟਿਕਸ, ਟਿਕਿਟ, ਟਿਕਟ, ਟਿਕਟਵਾ, ਟਿਕਸ ਬਾਬੂ ਜੈਸੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈਂ ਜੋ ਇਸਸੇ ਬਨੇ ਹੈਂ ਔਰ ਲੋਕਾਂਚਲ ਮੇਂ ਖੂਬ ਬੋਲੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ । ਟਿਕਟ ਜੈਸੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸੇਵਾਓਂ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁਈ ਔਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ਸੇਵਾ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਮੇਂ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੇ ਬੇਚੇ ਜਾਨੇ ਲਗੇ ।

ਚਿਪਕਾਨਾ, ਸਟਾਨਾ, ਛੇਦਨਾ

ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਕਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਏਸ੍ਟਿਕਰ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਚਿਪਕਾਨਾ, ਨਤ੍ਥੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਏਟਿਮਆਨਲਾਇਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਏਸ੍ਟਿਕਰ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਪੁਰਾਨੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ stician ਸੇ ਜੁਡ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਭੇਦਨਾ, ਚਸ੍ਪਾ ਕਰਨਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਏਸ੍ਟਿਕਰ ਸੇ ਪੁਰਾਨੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਾ ਏਸ੍ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ ਜਿਸਮੇਂ ਚਿਪ੍ਪੀ, ਰੁਕ੍ਕਾ ਯਾ ਪਰ੍ਚਾ ਹੈ । ਮਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੇਂ ਇਸਸੇ ਏਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ ਜਿਸਸੇ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਟਿਕਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਾਮਨੇ ਆਯਾ । ਏਟਿਮਆਨਲਾਇਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 1520 ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁਆ ਜਿਸਮੇਂ ਸ਼ਾਰ੍ਟ ਨੋਟ, ਰੁਕ੍ਕਾ ਯਾ ਕਿਸੀ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ ਕਾ ਭਾਵ ਥਾ । 1670 ਤਕ ਇਸਮੇਂ ਟਿਕਟ, ਲਾਇਸੇਂਸ ਯਾ ਪਰਮਿਟ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਜੁਡ਼ ਗਏ । ਇਨਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਭਾਰੋਪੀਯ ਧਾਤੁ *steig- ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਖੋਸਨਾ, ਖੁਬਨਾ, ਚੁਭੋਨਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰ ਸੇ ਇਸਮੇਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਉਭਰਤਾ ਹੈ । ਯਾਦ ਰਹੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਦਸ੍ਤਾਵੇਜ ਕੇ ਸਾਥ ਟਿਕਟ ਯਾ ਰਸੀਦ ਨਤ੍ਥੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪਿਨ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਨਤ੍ਥੀ ਕਰਨੇ ਯਾ ਸਟਾਨੇ ਕੇ ਆਸ਼ਯ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਚਿਪਕਾਨਾ ਹੁਆ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਸ੍ਟਿਕਰ ਭੀ ਇਸੀ ਮੂਲ ਕਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਚਿਪਚਿਪੀ ਸਤਹ ਵਾਲੇ ਲੇਬਲ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਹੈ । ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕਰ ਟਿਕਟ ਏਕ ਐਸੀ ਰਸੀਦ ਹੈ ਜਿਸੇ ਕਿਸੀ ਸੇਵਾ ਕੇ ਉਪਯੋਗ ਹੇਤੁ ਅਧਿਕਾਰ ਪਤ੍ਰ, ਲਾਇਸੇਂਸ ਯਾ ਪਰਮਿਟ ਕਾ ਦਰ੍ਜਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੈ । ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਮੇਂ ਆਵੇਦਨ ਕਰਨੇ ਯਾ ਸੇਵਾ ਕਾ ਮੂਲ੍ਯ ਚੁਕਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਸੀਲ ਠਪ੍ਪੇ ਵਾਲਾ ਯਹ ਰੁਕ੍ਕਾ ਟਿਕਟ ਕਹਲਾਯਾ । ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ ਭੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ।

ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ, ਤੀਖਾ ਔਰ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਕ

ਭਾਰੋਪੀਯ ਧਾਤੁ *steig- ਸੇ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਧਾਤੁ ਤਿਜ੍ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਮੋਨਿਯਰ ਵਿਲਿਯਮ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਤਿਜ੍, ਤਿਕ੍ ਔਰ ਤਿਗ੍ ਸਮਾਨਧਰ੍ਮੀ ਧਾਤੁਓਂ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਹੈ ਜਿਨਕੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਮੇਂ ਯਹੀ ਸਬ ਬਾਤੇਂ ਹੈਂ । ਤਿਜ੍ ਕਾ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਮੇਂ ਤਿਘ੍ਰੀ, ਤਿਗ੍ਰਾ ਜੈਸੇ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰ ਸਾਮਨੇ ਆਏ । ਸਿਵਿਲਾਇਜੇਸ਼ਨ ਔਫ਼ ਦ ਈਸ੍ਟਰ੍ਨ ਈਰਾਨਿਯਂਸ ਇਨ ਏਨ੍ਸ਼ਿਏਂਟ ਟਾਇਮ੍ਸ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮੇਂ ਵਿਲ੍ਹੇਮ ਜੈਗਰ ਤਿਘ੍ਰੀ ਔਰ ਤਿਗ੍ਮਾ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਈਰਾਨੀ ਕੇ ਸ੍ਤਿਜ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਉਸਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਤੀਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਹਥਿਯਾਰ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਬਤਾਤੇ ਹੈਂ । ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਸ੍ਟਿਕ stick ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੇ ਛਡ਼ੀ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਉਭਰਤਾ ਹੈ । ਨੋਕਦਾਰ ਛਡ਼ੀ ਆਦਿਮਾਨਵ ਕਾ ਪਸਂਦੀਦਾ ਹਥਿਯਾਰ ਥਾ । ਮੋਨਿਯਰ ਵਿਲਿਯਮ੍ਸ ਔਰ ਆਪ੍ਟੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਤਿਗ੍ਮ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਤੀਖਾ, ਨੋਕਦਾਰ, ਜ੍ਵਲਨਸ਼ੀਲ, ਪ੍ਰਖਰ ਆਦਿ ਬਤਾਤੇ ਹੈਂ । ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੀ ਭਾਲਾ, ਤੀਰ ਜੈਸੇ ਹਥਿਯਾਰੋਂ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਨਿਕਲਤਾ ਹੈ । ਇਨ ਤਮਾਮ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਸ੍ਟਿਕ ਸੇ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੂਪ ਮੇਂ ਸਟਾਨਾ, ਜੋਡ਼ਨਾ, ਚਸ੍ਪਾ ਕਰਨਾ, ਚਿਪਕਾਨਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ ਔਰ ਸਂਜ੍ਞਾ ਰੂਪ ਮੇਂ ਇਸਮੇਂ ਛਡ਼ੀ, ਸਲਾਖ, ਦਣ੍ਡ, ਡਣ੍ਡੀ, ਸਂਟੀ ਜੈਸੇ ਆਸ਼ਯ ਹੈਂ । ਮੂਲ ਰੂਪ ਸੇ ਛਡ਼ੀ ਯਾ ਦਣ੍ਡ ਭੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਮੇਂ ਧਕੇਲਨੇ, ਚੁਭੋਨੇ, ਹਾਂਕਨੇ, ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਕਾਮ ਆਤੇ ਥੇ । ਅਂਕੁਸ਼ ਕੀ ਤੀਕ੍ਸ਼ਣਤਾ ਔਰ ਉਸਕਾ ਸ਼ਲਾਕਾ-ਰੂਪ ਯਾਦ ਕਰੇਂ ।

ਤੇਗ਼ ਯਾਨੀ ਤਲਵਾਰ, ਕਰਪਾਣ

ਉਤ੍ਤਰੀ ਈਰਾਨ ਕੀ ਜਜ਼ਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਚੁਭਨ ਔਰ ਦਂਸ਼ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਤਿਗ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜਿਸੇ ਤਲਵਾਰ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਵਾਲੇ ਤੇਗ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੇ ਜੋਡ਼ ਕਰ ਦੇਖੇਂ । ਪਹਲਵੀ ਮੇਂ ਤਿਗ੍ਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਤਲਵਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਜੌਨ ਪ੍ਲੈਟ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਤੇਗ਼, ਤੇਗ਼ਾ ਜੈਸੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਹੈ ਜਿਨਕਾ ਅਰ੍ਥ ਤਲਵਾਰ ਯਾ ਕਰਪਾਣ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਵਿਕਾਸ ਜ਼ੇਂਦ ਕੇ ਤਿਘਾ ਸੇ ਹੁਆ ਜਿਨਕਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੇ ਤਿਜ੍, ਤਿਗ੍, ਤਿਗ੍ਮ ਸੇ ਹੀ ਹੈ । ਤਿਗ੍ਮ ਮੇਂ ਪ੍ਰਖਰਤਾ, ਚਮਕ , ਕਿਰਣ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੁ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਸੂਰ੍ਯ ਹੈ । ਤਲਵਾਰ ਯਾ ਕਰਪਾਣ ਕੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਤੇਗ ਹੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਸਿਖੋਂ ਕੇ ਦਸ਼ਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਨਾਮ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਹੈ । ਭਾਰੋਪੀਯ ਸ੍ਤਿਗ, ਈਰਾਨੀ ਸ੍ਤਿਜ, ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕੀ ਤਿਜ, ਤਿਗ ਔਰ ਜੇਂਦਾਵੇਸ੍ਤਾ ਕੀ ਤਿਘ੍ ਧਾਤੁਓਂ ਮੇਂ ਧਾਰ, ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ ਵਾਲੇ ਅਰ੍ਥੋਂ ਕਾ ਵਿਕਾਸ ਤਿਗ੍ਮ, ਤੇਗ, ਸ੍ਟਿਕ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇ ਹਥਿਯਾਰ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੁਆ । ਤੀਰ ਕਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਹ ਬਤਾਤਾ ਹੈ । ਦਿਸ਼ਾਸੂਚਕ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਭੀ ਤੀਰ ਲਗਾਯਾ ਜਾਤਾ ਰਹਾ ਹੈ । ਪਹਲਵੀ ਮੇਂ ਤਿਗ੍ਰਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ, ਧਾਰਦਾਰ ਹੈ ਤੋ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਕਾ ਤਿਘ੍ਰੀ ਤੀਰ ਕਾ ਪਰ੍ਯਾਯ ਹੈ । ਸ੍ਟਿਕ ਪਹਲੇ ਹਥਿਯਾਰ ਥੀ, ਬਾਦ ਮੇਂ ਸਹਾਰਾ ਬਨੀ । ਅਸ਼ਕ੍ਤ, ਦਰਸ਼੍ਟਿਹੀਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਛਡ਼ੀ ਸੇ ਟਟੋਲਕਰ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਤਾ ਹੈ ।

ਤੇਜ, ਤੇਜਸ, ਤੇਜੋਮਯ

ਤਿਜ੍ ਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੈ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਤੇਜ ਸ਼ਬ੍ਦ । ਉਰ੍ਦੂ-ਫਾਰਸੀ ਮੇਂ ਏਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ ਤੇਜ਼ੀ ਦਿਖਾਨਾ। ਇਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹੋਸ਼ਿਯਾਰੀ ਔਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਾ ਸੇ ਕਾਮ ਨਿਪਟਾਨਾ। ਤੇਜ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਚਲਤਾ ਹੈ ਔਰ ਫਾਰਸੀ ਮੇਂ ਭੀ । ਫਰ੍ਕ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਤੇਜ ਮੇਂ ਨੁਕ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਵਹੀਂ ਫਾਰਸੀ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਮੇਂ ਲਗਤਾ ਹੈ । ਫਾਰਸੀ-ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਸੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਮੂਲਤ ਇਂਡੋ਼-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ। ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਔਰ ਅਵੇਸ੍ਤਾ ਮੇਂ ਯਹ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਸੇ ਤੇਜਸ੍ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਦਰਅਸਲ ਹਿਨ੍ਦੀ , ਉਰ੍ਦੂ ਔਰ ਫਾਰਸੀ ਮੇਂ ਜੋ ਤੇਜ, ਤੇਜ਼ ਹੈ ਉਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਹੈ ਤਿਜ੍ ਧਾਤੁ ਜਿਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੈਨਾ ਕਰਨਾ, ਬਨਾਨਾ । ਉਤ੍ਤੇਜਿਤ ਕਰਨਾ ਵਗੈਰਹ। ਤਿਜ੍ ਸੇ ਬਨੇ ਤੇਜਸ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਗ਼ਜ਼ਬ ਕਾ ਰਹਾ। ਇਸਮੇਂ ਚਮਕ, ਪ੍ਰਖਰਤਾ, ਤੀਵ੍ਰਤਾ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਤੋ ਹੈਂ ਹੀ ਸਾਥ ਹੀ ਹੋਸ਼ਿਯਾਰੀ, ਦਿਵ੍ਯਤਾ, ਬਲ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਚਤੁਰਾਈ ਜੈਸੇ ਅਰ੍ਥ ਭੀ ਇਸਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਹੈ । ਇਸਕੇ ਅਲਾਵਾ ਚਂਚਲ, ਚਪਲ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ, ਦੁਸ਼੍ਟ, ਚਾਲਾਕ ਸ਼ਖ੍ਸਿਯਤ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਤੇਜ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਤੇਜਵਂਤ, ਤੇਜਵਾਨ , ਤੇਜਸ੍ਵੀ, ਤੇਜੋਮਯ, ਤੇਜੀ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਇਸਸੇ ਹੀ ਬਨੇ ਹੈਂ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਉਰ੍ਦੂ – ਫਾਰਸੀ ਮੇਂ ਇਸਸੇ ਤੇਜ਼ ਨਿਗ਼ਾਹ, ਤੇਜ਼ ਤਰ੍ਰਾਰ, ਤੇਜ਼ ਦਿਮਾਗ਼, ਤੇਜ਼ਤਰ, ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨੇ ਹੈਂ ਜੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਹੋਸ਼ਿਯਾਰੀ, ਦੂਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਆਦਿ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਬਾਤ ਯੇ ਕਿ ਤੀਵ੍ਰਗਾਮੀ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮੀ ਕੀ ਤਰ੍ਜ ਪਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਤੇਜਗਾਮੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਹੈ। ਸਿਰ੍ਫ ਨੁਕ਼ਤੇ ਕੇ ਫਰ੍ਕ਼ ਕੇ ਸਾਥ ਯਹ ਲਫ੍ਜ਼ ਫਾਰਸੀ ਮੇਂ ਭੀ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਹੈ ।

ਤੀਤਾ ਔਰ ਤੀਖਾ ਸ੍ਵਾਦ

ਸ੍ਵਾਦ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਜੋ ਤਿਕ੍ਤ, ਤੀਖਾ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਇਸੀ ਤਿਜ੍ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ ਸੇ ਜੁਡ਼ਤੇ ਹੈਂ । ਤੇਜੀ਼ ਮੇਂ ਤੀਖੇਪਨ ਕਾ ਭਾਵ ਭੀ ਹੈ। ਤੇਜ ਧਾਰ ਯਾ ਤੇਜ਼ ਨੋਕ ਸੇ ਯਹ ਸਾਫ ਹੈ । ਦਰਅਸਲ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਭੀ ਤਿਜ੍ ਧਾਤੁ ਹੈ । ਤਿਜ੍ ਸੇ ਬਨਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਜਿਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੋਤਾ ਹੈ ਨੁਕੀਲਾ, ਪੈਨਾ, ਕਠੋਰ, ਕਟੁ, ਕਡ਼ਾ ਵਗੈਰਹ। ਉਗ੍ਰਤਾ , ਉਸ਼੍ਣਤਾ, ਗਰ੍ਮੀ ਆਦਿ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਕਾ ਹੀ ਦੇਸੀ ਰੂਪ ਹੈ ਤੀਖਾ ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ ਉਰ੍ਦੂ ਮੇਂ ਭੀ ਚਲਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੀਖੇਪਨ ਮੇਂ ਮਸਾਲੋਂ ਕੀ ਤੇਜੀ ਭੀ ਹੈ । ਤੇਜ਼ ਮਿਰ੍ਚ-ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਕੋ ਤੀਖਾ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਤਿਕ੍ਤ ਭੀ ਇਸੀ ਮੂਲ ਕਾ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਮਾਲਵੀ, ਰਾਜਸ੍ਥਾਨੀ ਮੇਂ ਤੀਖੇ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਵਾਲਾ ਤੀਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਾ । ਭਾਰਤੀਯ ਮਸਾਲੋਂ ਕੀ ਏਕ ਅਹਮ ਕਡ਼ੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਤੇਜਪਾਨ, ਤੇਜਪਾਤ, ਤੇਜਪਤ੍ਤਾ ਯਾ ਤੇਜਪਤ੍ਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਅਪਨੀ ਤੇਜ ਗਂਧ ਔਰ ਸ੍ਵਾਦ ਕੇ ਚਲਤੇ ਤੇਜਪਤ੍ਰ ਕੋ ਭਾਰਤੀਯ ਮਸਾਲੋਂ ਮੇਂ ਖਾਸ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮਿਲੀ ਹੁਈ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਕੀ ਨਾਲਾਯਕੀ

ਲਾਯਕ ਮੇਂ ਨਾ ਉਪਸਰ੍ਗ ਲਗਨੇ ਸੇ ਨਾਲਾਯਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਤਾ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੂਰ੍ਖ, ਅਯੋਗ੍ਯ, ਨਾਕਾਰਾ, ਨਿਕਮ੍ਮਾ, ਨਾਕਾਬਿਲ ਕ਼ਰਾਰ ਦੇਤੇ ਹੁਏ ਅਕ਼੍ਸਰ ਨਾਲਾਯਕ ਕੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੇ ਨਵਾਜ਼ਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ।

ਬੋਲਚਾਲ ਕੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸ੍ਰੋਤੋਂ ਸੇ ਆਕਰ ਕਈ ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਪਨੀ ਖ਼ਾਸ ਪੈਠ ਬਨਾ ਚੁਕੇ ਹੈਂ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਦ੍ਭਵ ਔਰ ਦੇਸ਼ਜ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਕੇ ਸਾਥ ਉਨਕਾ ਹੇਲਮੇਲ ਇਤਨਾ ਗਹਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਕੀ ਸ਼ਿਨਾਖ਼੍ਤ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਲਗਤੀ ਹੈ । ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਔਰ ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ ਕਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਲਾਯਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਖੂਬ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਮੂਲ ਰੂਪ ਸੇ ਲਾਯਕ ਅਰਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾ ਹੈ ਔਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੇ ਜ਼ਰਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟ ਹੁਆ ਹੈ । “ਮੇਰੇ ਲਾਯਕ ਕੋਈ ਸੇਵਾ”, “ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਬਤਾਨੇ ਲਾਯਕ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈ”, “ਐਸਾ ਆਦਮੀ ਢੂਂਢੋ, ਜੋ ਲਾਯਕ ਹੋ” ਇਸ ਤਰਹ ਕੇ ਵਾਕ੍ਯ ਆਏ ਦਿਨ ਹਮ ਬੋਲਤੇ-ਸੁਨਤੇ ਹੈਂ । ਲਾਯਕ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਉਚਿਤ, ਉਪਯੁਕ੍ਤ, ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ, ਠੀਕ, ਮੁਨਾਸਿਬ, ਯੋਗ੍ਯ, ਸਹੀ, ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ, ਗੁਣਵਾਨ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ ਔਰ ਪ੍ਰਾਯ ਇਨ ਸਭੀ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯੋਂ ਕੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਲਾਯਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਹਮ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ।

ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਲਾਯਕ ਕਾ ਸਹੀ ਰੂਪ ਹੈ ਲਾਇਕ਼ ਔਰ ਹੈਨ੍ਸ ਵ੍ਹੈਰ ਕੀ ਡਿਕ੍ਸ਼ਨਰੀ ਔਫ਼ ਮੌਡਰ੍ਨ ਰਿਟਨ ਅਰੇਬਿਕ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਹ ਬਨਾ ਹੈ ਲਕ਼ਾ ਧਾਤੁ ਸੇ ਜਿਸਮੇਂ ਗੁਣ, ਪਾਤ੍ਰਤਾ, ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ, ਉਪਯੁਕ੍ਤਤਾ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਲਾਯਕ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੂਲਤ ਗੁਣਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਕੀ ਤਰਹ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਲਾਯਕ ਵਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਰ੍ਥ, ਉਚਿਤ, ਯੋਗ੍ਯ, ਗੁਣੀ ਯਾ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਹੈ । ਲਾਯਕ ਮੇਂ ਨਾ ਉਪਸਰ੍ਗ ਲਗਨੇ ਸੇ ਨਾਲਾਯਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਤਾ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੂਰ੍ਖ, ਅਯੋਗ੍ਯ, ਨਾਕਾਰਾ, ਨਿਕਮ੍ਮਾ, ਨਾਕਾਬਿਲ ਕ਼ਰਾਰ ਦੇਤੇ ਹੁਏ ਅਕ਼੍ਸਰ ਨਾਲਾਯਕ ਕੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੇ ਨਵਾਜ਼ਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਲਾਯਕ ਸੇ ਲਾਯਕੀ ਭੀ ਬਨਤਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਟਤਾ, ਉਪਯੁਕ੍ਤਤਾ, ਸਮਰ੍ਥਤਾ ਜੈਸੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਹੈ । ਲਾਯਕ ਕਾ ਏਕ ਰੂਪ ਲਈਕ਼ ਭੀ ਹੈ ਜੋ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਮ ਕੀ ਤਰਹ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਲਈਕ਼ ਖਾਨ ਯਾ ਲਈਕ਼ ਏਹਮਦ । ਲਾਯਕ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਲਾਇਕ਼ ਕੀ ਤਰਹ ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨੀ, ਤੁਰ੍ਕੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਮਰਾਠੀ ਮੇਂ ਨਾਲਾਯਕ ਕੀ ਤਰਹ ਅਯੋਗ੍ਯ ਅਥਵਾ ਅਨੁਚਿਤ ਕੇ ਲਿਏ ਗ਼ੈਰਲਾਯਕ ਭੀ ਚਲਤਾ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੂ ਲ੍ਯਾਖ ਹੈ । ਲਾਯਕ ਕੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਹੀ ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਆਤਾ ਹੈ ਜੋ ਬਨਾ ਹੈ ਅਰਬੀ ਕੇ ਲਿਆਕ਼ਾ ਸੇ । ਲਿਆਕ਼ਾ ਭੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਨੇਕ, ਯੋਗ੍ਯ, ਆਦਰਣੀਯ, ਸਮਰ੍ਥ, ਈਮਾਨਦਾਰ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਮੇਂ ਹਰ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਕ਼ਾਬਿਲ, ਉਚਿਤ, ਸਹੀ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਉਸਮੇਂ ਕਿਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੈਸੇ ਵਾਕ੍ਯ ਸੇ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸਮੇਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਵਾਲੀ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਸਮਾਯੀ ਹੈ । ਲਈਕ਼ ਕੀ ਤਰਹ ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਭੀ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਮ ਕੀ ਤਰਹ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਲਿਯਾਕ਼ਤ ਹੁਸੈਨ ਆਦਿ ।

ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਕਾਬਿਲ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਏਕ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲਚਾਲ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਬੀਤੀ ਕਈ ਸਦਿਯੋਂ ਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਅਪਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲ ਯਾਨੀ ਯੋਗ੍ਯ, ਕੁਸ਼ਲ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਹੋਸ਼ਿਯਾਰ, ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ ਔਰ ਸਮਝਦਾਰ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਨੁਕ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚਲਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਗਰ ਅਰਬੀ ਕ਼ਾਬਿਲ ਮੇਂ ਨੁਕ਼ਤਾ ਲਗਤਾ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲ ਸੇ ਹੀ ਬਨਤਾ ਹੈ ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਵਿਦ੍ਵਤ੍ਤਾ, ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨੀ, ਯੋਗ੍ਯਤਾ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲ ਔਰ ਕ਼ੁਬੂਲ ਮੇਂ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ ਔਰ ਯੇ ਦੋਨੋਂ ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਕ਼-ਬ-ਲ q-b-l ਸੇ ਜਨ੍ਮੇਂ ਹੈਂ । ਕ਼-ਬ-ਲ q-b-l ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਇਸਸੇ ਕ਼ਬੂਲਿਯਤ ਭੀ ਬਨਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਸ੍ਵੀਕਰਤਿ ਅਥਵਾ ਮਂਜ਼ੂਰੀ ਮਗਰ ਯਹ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਕਮ ਚਲਤਾ ਹੈ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਨੇ ਕਬੂਲ ਸੇ ਕਬੂਲਨਾ ਜੈਸਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਹੈ। ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਇਸ ਧਾਤੁ ਮੇਂ ਨਿਕਟਤਾ, ਸਾਮੀਪ੍ਯ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾਪੂਰ੍ਵਕ ਲੇਨਾ ਯਾ ਪਾਨਾ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਭੀ ਹੈਂ । ਇਨ ਭਾਵੋਂ ਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕ਼ਾਬਿਲ ਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਤਾ ਹੈ । ਬਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਜਨ ਕੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨਹੀਂ ਆਤੀ । ਜ੍ਞਾਨ ਕੋ ਸਵਿਨਯ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ । ਜਿਸੇ ਮਨ, ਵਚਨ ਔਰ ਕਰ੍ਮ ਸੇ ਸਿਦ੍ਧ ਕਰ ਲਿਯਾ ਜਾਏ, ਵਹੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਥਕ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਸੋ ਕ਼ਾਬਿਲ ਮੇਂ ਕ-ਬ-ਲ ਧਾਤੁ ਕੇ ਸਭੀ ਭਾਵ ਨਿਹਿਤ ਹੈਂ । ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ ਕੇ ਲਿਏ ਕ਼ਬੂਲਿਯਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ਵਹੀ ਸਮਰ੍ਥ ਹੈ । ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਵਾਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਮਾਨ-ਸਮ੍ਮਾਨ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲ ਆਦਮੀ ਕਾ ਯਸ਼ ਹੋਤਾ ਹੈ ।

ਕ਼ਾਬਿਲ, ਲਾਯਕ ਕੇ ਲਿਏ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਤ੍ਸਮ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਸੇ ਆਤਾ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਸਸ੍ਕਰਤ ਕੀ ਯੁਜ੍ ਧਾਤੁ ਹੈ । ਯੁਜ੍ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਉਚਿਤ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਸੇ, ਜੋਡ਼ਨਾ, ਮਿਲਾਨਾ, ਸਮਾਨ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਹੈਂ । ਇਸ ਧਾਤੁ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਕੇ ਕਈ ਆਲੇਖੋਂ ਮੇਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਸੇ ਹੁਆ ਹੈ । ਉਚਿਤ ਰੀਤਿ ਸੇ ਕਿਨ੍ਹੀਂ ਚੀਜ਼ੋਂ ਕੋ ਸਾਥ ਰਖਨੇ ਸੇ ਨਯਾ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਯਹੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਹੈ । ਯੁਕ੍ਤ, ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਯੁਜ੍ ਸੇ ਹੀ ਬਨੇ ਹੈਂ । ਤਰਕੀਬ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਯੁਕ੍ਤਿ ਔਰ ਇਸਕਾ ਅਪਭ੍ਰਂਸ਼ ਜੁਗਤ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਮੋਨਿਯਰ ਵਿਲਿਯਮ੍ਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯੋਗ੍ਯ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਸਹੀ, ਉਪਯੁਕ੍ਤ, ਕਾਮ ਕੇ ਲਾਯਕ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਵਾਨ ਆਦਿ ਜੈਸੇ- ਵਹ ਕਿਸੀ ਯੋਗ੍ਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮੇਂ ਸਂਦਰ੍ਭਿਤ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਅਕ੍ਸ਼ਮਤਾ, ਨਾਕ਼ਾਬਿਲਿਤ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਹੈ । ਯੁਜ੍ ਧਾਤੁ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਮਿਲਾਨੇ, ਜੋਡ਼ਨੇ ਜੈਸੇ ਅਰ੍ਥੋਂ ਸੇ ਯੋਗ੍ਯ ਮੇਂ ਨਿਹਿਤ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮੇਂ ਚਤੁਰਾਈ ਔਰ ਯੁਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਣ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤੀ ਹੈ ।

[ਇਸ ਕਡ਼ੀ ਸੇ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧ ਕ਼ਾਬਿਲ ਔਰ ਯੋਗ੍ਯ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਪਰ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਸੇ ਲਿਖਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਕਰਪਯਾ ਦੇਖੇ-1.ਕ਼ਿਬਲਾ ਕੀ ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ ਔਰ ਕ਼ਬੀਲਾ.2.ਜੋਡ਼ਤੋਡ਼ ਮੇਂ ਲਗਾ ਜੁਗਾਡ਼ੀ.3.ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਜੂਤਾ, ਚਂਦਨ ਕੀ ਚਪ੍ਪਲ 4.ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ ਕੇ ਉਪਹਾਰ ਕਾ ਯੋਗਦਾਨ !]

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...

ਤਜੁਰ੍ਬਾਕਾਰੀ ਕੀ ਬਾਤੇਂ

ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ ਆਲੇਖ-1.ਮੋਚੀ, ਮੋਜਾ, ਵਿਮੋਚਨ ਔਰ ਜੁਰਾਬ.2.ਲਿਫਾਫੇਬਾਜੀ ਔਰ ਉਧਾਰ ਕੀ ਰਿਕਵਰੀ 3.ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਜੂਤਾ, ਚਂਦਨ ਕੀ ਚਪ੍ਪਲ 4.ਜੈਕਬ, ਜੈਕੇਟ ਔਰ ਯਾਕੂਬ.5.ਜਲ੍ਲਾਦ, ਜਲ੍ਦਬਾਜੀ ਔਰ ਜਿਲ੍ਦਸਾਜੀ.6.ਸਿਰ੍ਫ ਮੋਟੀ ਖਾਲ ਨਹੀਂ ਕਾਫੀ…7.ਕਰਸ਼ਕ ਕੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਔਰ ਫ਼ਾਕ਼ਾਕਸ਼ੀ

ਫ਼ਾ ਰਸੀ ਜ਼ਬਾਨ ਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਆਏ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਕਾ ਭੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ ਜਿਨਕਾ ਬੋਲਚਾਲ ਮੇਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੂਬ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਯਾਨੀ ਅਨੁਭਵ । ਅਨੁਭਵ ਕੋ ਭੋਗਾ ਹੁਆ ਯਥਾਰ੍ਥ ਭੀ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਸਮਝਨਾ ਚਾਹੇਂ ਤੋ ਹਮਾਰੇ ਆਸਪਾਸ ਕੀ ਵਹ ਸਚਾਈ ਜਿਸੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਂ ਕੇ ਜ਼ਰਿਏ ਹਮਨੇ ਜਾਨਾ, ਪਰਖਾ ਔਰ ਫਿਰ ਉਸਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਰਾਯ ਕਾਯਮ ਕੀ, ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਬਨਤੀ ਹੈ । ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਮੂਲਤ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਇਸੇ ਅਲਗ ਅਲਗ ਢਂਗ ਸੇ ਲਿਖਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਨਾਮੀਗਿਰਾਮੀ ਲੇਖਕੋਂ ਕੇ ਯਹਾਂ ਇਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਵਰ੍ਤਨੀ ਕਾ ਬਰ੍ਤਾਵ ਅਲਗ ਅਲਗ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ਮਸਲਨ ਪ੍ਰੇਮਚਂਦ ਨੇ ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਭੀ ਲਿਖਾ ਹੈ, ਤਜਰਬਾ ਭੀ ਲਿਖਾ ਹੈ ਔਰ ਤਜੁਰਬਾ ਭੀ । ਇਸਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਔਰ ਕੁਛ ਕਹਨੇ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦਸਾਗਰ ਤਜਰਬਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੋ ਤਰਜੀਹ ਦੇਤਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਾਲੇ ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਲਿਖਨਾ ਪਸਂਦ ਕਰਤੇ ਹੈਂ । ਇਸਕਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਅਰਬੀ ਰੂਪ ਹੈ ਤਜ੍ਰਿਬਹ੍ ਯਾ ਤਜ੍ਰਿਬਾ । ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਮੇਂ ਮੂਲਤ ਅਨੁਭਵ, ਪ੍ਰਮਾਣ, ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ, ਸਬੂਤ, ਪਰੀਵੀਕ੍ਸ਼ਣ, ਜਾਂਚਨਾ, ਕਸੌਟੀ ਜੈਸੇ ਨਿਹਿਤਾਰ੍ਥ ਹੈ ।

ਅਰਬੀ ਕਾ ਤਜ੍ਰਿਬਾ ਸੇਮਿਟਿਕ ਧਾਤੁ ਜ-ਰ-ਬ ( j-r-b ) ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ । ਹੇਨ੍ਸ ਵ੍ਹੇਰ, ਜੇ ਮਿਲ੍ਟਨ ਕੋਵੇਨ, ਏਨ੍ਥਨੀ ਸੇਲ੍ਮੌਨ ਕੇ ਅਰਬੀ ਕੋਸ਼ ਔਰ ਬੇਵਰ੍ਲੀ ਈ ਕ੍ਲੈਰਿਟੀ ਕੇ ਇਰਾਕੀ ਅਰੇਬਿਕ ਕੋਸ਼ੋਂ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਯਹ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਮੇਂ ਮੂਲਤ ਖੁਜਲੀ, ਖਂਰੋਂਚ ਔਰ ਸੂਖੀ, ਪਪਡ਼ਾਈ ਤ੍ਵਚਾ ਜੈਸੇ ਮੂਲ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਵਿਕਾਸ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਕ੍ਤ ਉਘਾਡ਼ੇ ਬਦਨ ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਕੇ ਸਾਮੀਪ੍ਯ ਮੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੈ । ਖਰੋਂਚ, ਜ਼ਖ਼੍ਮ, ਫੋਡ਼ਾ, ਫੁਂਸੀ ਆਦਿ ਕੋ ਉਸਨੇ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਮਹਸੂਸ ਕਿਯਾ । ਜ-ਰ-ਬ ਮੇਂ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਕਾ ਭਾਵ ਸਮਾਹਿਤ ਹੁਆ । ਕਿਸੀ ਸਤਹ ਕੋ ਛੂ ਕਰ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਕਰ, ਕੁਰੇਦ ਕਰ ਉਸਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਜਾਨਨਾ ਹੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਥਾ । ਮਦ੍ਦਾਹ ਕੇ ਕੋਸ਼ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜ-ਰ-ਬ ਸੇ ਜਰਬ ਬਨਤਾ ਹੈ ਜਿਸਕਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ ਖੁਜਲੀ, ਖ਼ਾਰਿਸ਼ ਆਦਿ । ਇਸਸੇ ਹੀ ਜਰਾਬ ਯਾ ਜਰ੍ਰਾਬ ਆਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਮੇਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ, ਆਜ਼ਮਾਈਸ਼, ਪ੍ਰਯੋਗ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਹੈਂ । ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਤਜ੍ਰਿਬਾ ਬਨਾ ਜਿਸਮੇਂ ਅਨੁਭਵ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਆਤੀ ਹੈ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦਸਾਗਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਹ ਜ੍ਞਾਨ ਜੋ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪਾਯਾ ਜਾਏ, ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਕਹਲਤਾ ਹੈ । ਵਹ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਜੋ ਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦੀ ਜਾਏ, ਯਹ ਭੀ ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਕਹਲਾਤੀ ਹੈ । ਅਨੁਭਵੀ ਕੇ ਲਿਏ ਤਜੁਰ੍ਬੇਕਾਰ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹਿਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਅਨਾਡ਼ੀ ਕੋ ਨਾਤਜੁਰ੍ਬਾਕਾਰ ਔਰ ਅਨਾਡ਼ੀਪਨ, ਅਨੁਭਵਹੀਨਤਾ ਕੋ ਨਾਤਜੁਰ੍ਬਾਕਾਰੀ ( ਨਾਤਜ੍ਰੁਬਾਕਾਰੀ ) ਕਹਤੇ ਹੈਂ ।

ਜ-ਰ-ਬ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਜੁਰਾਬ ਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਮੇਂ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਜੁਰਾਬ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਇਸਮੇਂ ਨਿਕਟਤਾ, ਸਾਮਿਪ੍ਯ ਜੈਸੇ ਭਾਵ ਇਸੇ ਖਾਲ ਯਾ ਤ੍ਵਚਾ ਸੇ ਜੋਡ਼ਤੇ ਹੈਂ । ਜੁਰਾਬ ਮੂਲਤ ਚਮਡ਼ੇ ਸੇ ਬਨਾ ਏਕ ਆਵਰਣ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਤਜੁਰ੍ਬਾ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਭੀ ਜ-ਰ-ਬ ਧਾਤੁ ਸਾਮਨੇ ਆਤੀ ਹੈ । ਅਨੁਭੂਤਿ ਦੋ ਤਰਹ ਕੀ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਭੌਤਿਕ ਔਰ ਮਾਨਸਿਕ । ਅਨੁਭਵ ਕਾ ਦਾਯਰਾ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੈ ਔਰ ਹਮਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਮੇਂ ਵਹੀ ਯਥਾਰ੍ਥ ਸਾਮਨੇ ਆਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਸਚ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਮਗਰ ਆਦਿਕਾਲ ਮੇਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਅਪਨੇ ਅਨੁਭਵੋਂ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਭੌਤਿਕ ਅਨੁਭੂਤਿਯਾਂ ਜ੍ਯਾਦਾ ਥੀਂ । ਜ-ਰ-ਬ ਕਾ ਏਕ ਅਰ੍ਥ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸੂਖੀ, ਮੋਟੀ, ਖੁਰਦੁਰੀ, ਰੂਖੀ ਤ੍ਵਚਾ ਯਾ ਪਪਡ਼ਾਈ ਹੁਈ ਸਤਹ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਸ਼ਰੀਰ ਸੇ ਅਲਗ ਕੀ ਗਈ ਖਾਲ ਕਾ ਯਹੀ ਰੂਪ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਸ਼ਰੀਰ ਕੀ ਤ੍ਵਚਾ ਇਸਲਿਏ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸਕੀ ਊਪਰੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਏਂ ਮਰਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈਂ । ਯਹ ਪਰਤ ਅਪਨੇ ਆਪ ਅਲਗ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਰੂਖੀ ਤ੍ਵਚਾ ਕਾ ਆਭਾਸ ਹਮੇਂ ਖੁਜਲੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਜ-ਰ-ਬ ਧਾਤੁ ਮੇਂ ਖੁਜਲੀ ਕਾ ਭਾਵ ਭੀ ਹੈ । ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਤ੍ਵਚਾ, ਹਮਾਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕਵਚ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕਾ ਦੂਸਰਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਗੁਣ ਹੈ ਅਨੁਭੂਤਿ ਹੋਨਾ । ਤ੍ਵਚਾ ਬਨਾ ਹੈ ਤ੍ਵਚ੍ ਧਾਤੁ ਸੇ ਜਿਸਕਾ ਮੂਲਾਰ੍ਥ ਹੈ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ । ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਜ-ਰ-ਬ ਕਾ ਮੂਲਾਰ੍ਥ ਭੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਜ਼ਰਿਯੇ ਅਨੁਭੂਤਿ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਥਾ ਕਿਸੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ।

ਸੇਮਿਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਗ ਔਰ ਜ ਵਰ੍ਣ ਆਪਸ ਮੇਂ ਬਦਲਤੇ ਹੈਂ । ਜ-ਰ-ਬ ਕੀ ਸਮਾਨਧਰ੍ਮਾ ਧਾਤੁ ਹੈ ਜ-ਰ-ਰ ( j-r-r ) ਜਿਸਮੇਂ ਖੀਂਚਨੇ, ਕੁਰੇਦਨੇ ਕਾ ਭਾਵ ਹੈ । ਸ਼ਲ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕ ਯਾ ਸਰ੍ਜਨ ਕੇ ਲਿਏ ਅਰਬੀ ਮੇਂ ਜਰ੍ਰਾਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਹੈ ਜੋ ਚੀਰਫ਼ਾਡ਼ ਕਰਕੇ ਜ਼ਖ੍ਮੋਂ ਕਾ ਇਲਾਜ ਕਰਤਾ ਹੈ । ਯਹ ਸ਼ਬ੍ਦ ਪਹਲੇ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਥਾ, ਅਬ ਇਸਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਮ ਹੁਆ ਹੈ । ਜਰ੍ਰਾਹ ਵਾਲੀ ਚੀਰਫ਼ਾਡ਼ ਕੋ ਖਂਰੋਂਚਨਾ, ਕੁਰੇਦਨਾ ਵਾਲੇ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਪਰਖਾ ਜਾਏ ਤੋ ਯਹ ਭੀ ਉਸੀ ਮੂਲ ਕਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਿਕਲਤਾ ਹੈ । ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਜਰੀਬ ਕਾ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਭੀ ਕਰ ਲਿਯਾ ਜਾਏ । ਪੁਰਾਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ ਨਾਪ-ਜੋਖ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਜਰੀਬਕਸ਼ ਕਹਤੇ ਥੇ । ਮੂਲਤ ਜਰੀਬ ਵਹ ਸਾਂਕਲਨੁਮਾ ਔਜ਼ਾਰ ਹੋਤਾ ਥਾ ਜਿਸਸੇ ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ ਪੈਮਾਈਸ਼ ਹੋਤੀ ਥੀ । ਏਕ ਤਰਹ ਸੇ ਵਹ ਇਂਚਟੇਪ ਥਾ । ਇਸਕੇ ਦੋਨੋਂ ਛੋਰੋਂ ਪਰ ਲਕਡ਼ੀ ਯਾ ਧਾਤੁ ਕਾ ਕੀਲਾ ਹੋਤਾ ਥਾ । ਏਕ ਸਿਰੇ ਪਰ ਇਸ ਕੀਲੇ ਕੋ ਗਾਡ਼ ਕਰ ਬਾਕੀ ਜਂਜੀਰ ਕੋ ਖੀਂਚ ਕਰ ਦੂਸਰੇ ਛੋਰ ਤਕ ਲੇ ਜਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਰਗਡ਼ਨੇ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਉਸੇ ਧਾਤੁ ਕਾ ਬਨਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ । ਜਰੀਬ ਮੇਂ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਕਾ ਆਸ਼ਯ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਭੂਮਿ ਕਾ ਨਾਪਨੇ ਕੀ ਏਕ ਇਕਾਈ ਭੀ ਜਰੀਬ ਕਹਲਾਤੀ ਥੀ ।

ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕਿ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਜੋਤਨੇ ਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਹੀ ਕਰਸ਼ਿ ਕਹਤੇ ਹੈਂ । ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਮੇਂ ਕਰਸ਼੍ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਖੀਂਚਨਾ, ਖਰੋਚਨਾ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਜੋਤਨੇ ਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਮੇਂ ਹਲ ਕਾ ਖੀਂਚਨਾ, ਉਸਕੇ ਫਾਲ ਸੇ ਭੂਮਿ ਕੋ ਕੁਰੇਦਨੇ, ਖਰੋਚਨੇ ਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ । ਜਰੀਬ ਕੇ ਜਰ੍ਰ ਮੇਂ ਖੀਂਚਨੇ ਕਾ ਨਿਹਿਤਾਰ੍ਥ ਪੈਮਾਨੇ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਜੋਤਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਭੂਮਿ ਕੇ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਭੀ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਸ਼ਬ੍ਦਸਾਗਰ ਮੇਂ ਜਰੀਬ ਕੀ ਮਾਪ 55 ਗਜ ਕੀ ਔਰ ਅਗ੍ਰੇਜੀ ਜਰੀਬ 60 ਗਜ ਕੀ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਏਕ ਜਰੀਬ ਮੇਂ 20 ਕਟ੍ਠੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਜੌਨ ਪ੍ਲੈਟ੍ਸ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਏਕ ਜਰੀਬ ਭੂਮਿ ਕਾ ਵਰ੍ਗਾਕਾਰ ਟੁਕਡ਼ਾ ਏਕ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਤੀ ਥੀ । ਇਸੀ ਤਰਹ ਪਾਂਚ ਜਰੀਬ ਕਾ ਟੁਕਡ਼ਾ ਏਕ ਹੇਕ੍ਟੇਯਰ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਤਾ ਹੈ ।

ਯੇ ਸਫਰ ਆਪਕੋ ਕੈਸਾ ਲਗਾ ? ਪਸਂਦ ਆਯਾ ਹੋ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਲਿਕ ਕਰੇਂ

ਅਭੀ ਔਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਵਿਵਰਣ ਪਢ਼ੇਂ ਆਗੇ...