ਨੇਲ੍ਸਨ ਮਂਡੇਲਾ ਕੇ ਪਤ੍ਰ - ਪੂਰ੍ਵ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਨੀ ਮਂਡੇਲਾ ਕੇ ਨਾਮਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿ ਔਰ ਅਨੁਵਾਦ : ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰ
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਕੀ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਕੇ ਕਰ੍ਣਧਾਰ ਨੇਲ੍ਸਨ ਮਂਡੇਲਾ ਜੇਲ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੁਏ ਔਰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਕੇ
ਪਹਲੇ
ਅਸ਼੍ਵੇਤ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਪਤਿ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਸਮਯ ਸਮਯ ਪਰ ਅਪਨੀ ਪੂਰ੍ਵ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਨੀ ਮਂਡੇਲਾ ਕੇ ਨਾਮ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖਤੇ ਰਹੇ ਥੇ, ਉਨ੍ਹੀਂ ਪਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਕੁਛ ਕਾ ਹਿਂਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਂ 'ਸੇਤੁ ਸਾਹਿਤ੍ਯ' ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਪਾਠਕੋਂ ਕੇ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਜੇਲ ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਪਰ ਵਿਨੀ ਸੇ ਉਨਕੇ ਮਤਭੇਦ ਇਤਨੇ ਗਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਸਸੇ ਤਲਾਕ ਲੇ ਲਿਯਾ ਥਾ। ਇਨ ਪਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਕੀ ਨਿਜੀ ਅਂਤਰਂਗ ਭਾਵਨਾਏਂ ਜਿਸ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਤੀ ਹੈਂ, ਇਸਕੀ ਮਿਸਾਲ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਢੂਂਢਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੋਗਾ। ਇਨਮੇਂ ਸੇ ਕੁਛ ਖ਼ਤ 'ਨਯਾ ਜ੍ਞਾਨੋਦਯ' ਔਰ 'ਅਹਾ ਜ਼ਿਂਦਗੀ' ਮੇਂ ਛਪ ਚੁਕੇ ਹੈਂ।
-
ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰਮਈ 1969(ਜਬ ਵਿਨੀ ਕੋ ਗਿਰਫ੍ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜੇਲ ਮੇਂ ਡਾਲ ਦਿਯਾ ਗਯਾ)
ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅਬ ਲਗਤਾ ਹੋਗਾ ਕਿ ਅਪਨੇ ਆਪਕੋ ਜਾਨਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜੇਲ ਏਕ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਥਾਨ ਹੈ- ਯਥਾਰ੍ਥ ਮੇਂ ਔਰ ਨਿਰਂਤਰ ਅਪਨੇ ਮਨ, ਵਿਚਾਰੋਂ ਔਰ ਭਾਵਨਾਓਂ ਕੋ ਟਟੋਲਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਯਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਅਪਨਾ ਆਕਲਨ ਕਰਨੇ ਪਰ ਹਮ ਬਾਹਰੀ ਪਕ੍ਸ਼ ਪਰ ਹੀ ਧ੍ਯਾਨ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਔਰ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿ, ਦੌਲਤ ਔਰ ਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਿਕ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯਾਂ। ਪਰ ਆਂਤਰਿਕ ਪਕ੍ਸ਼ ਕਹੀਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਅਪਨੀ
ਵਿਕਾਸ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪਰ ਮਨਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਹੋਤਾ ਹੈ - ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਸਚਾਈ, ਸਫਲਤਾ, ਇਂਸਾਨਿਯਤ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ, ਲਘੁਤਾ ਕੇ ਭਾਵ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤਿ, ਅਪਨੇ ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਤਤ੍ਪਰਤਾ - ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਪਹੁਂਚ ਮੇਂ ਯੇ ਸਭੀ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾਏਂ ਹੈਂ - ਯੇ ਕਿਸੀ ਭੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕ ਜੀਵਨ ਕੇ ਆਧਾਰਸ੍ਤਂਭ ਹੋਤੇ ਹੈਂ- ਯਦਿ ਔਰ ਕੁਛ ਨ ਭੀ ਹੋ ਤੋ ਜੇਲ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਕੇ ਆਚਰਣ ਕੋ ਦੇਖਨੇ-ਪਰਖਨੇ ਕਾ ਅਵਸਰ ਤੋ ਦੇਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਬ ਤੁਮ ਬੁਰਾਈ ਪਰ ਵਿਜਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰ ਸਕੋ ਔਰ ਉਨ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਔਰ ਮਜਬੂਤੀ ਸੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕੋ, ਜੋ ਅਚ੍ਛੀ ਹੋਂ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ - ਦਿਨ ਮੇਂ 15 ਮਿਨਟ ਹੀ ਸਹੀ - ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬੇਹਦ ਫਾਯਦੇਮਂਦ ਸਾਬਿਤ ਹੋਗਾ। ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਕੇ ਨਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਪਹਲੁਓਂ ਪਰ ਉਂਗਲੀ ਰਖਨਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਲਗੇ, ਪਰ ਐਸਾ ਕਰਤੇ ਰਹਨੇ ਸੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਫ਼ਾਯਦਾ ਮਹਸੂਸ ਹੋਨੇ ਲਗੇਗਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਹ ਬਾਤ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖੋ ਕਿ ਵਿਜਯੀ ਵਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਛੋੜਤਾ।
(ਮਂਡੇਲਾ : ਦ ਮੌਥੋਰਾਇਜ੍ਡ ਬਾਯੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ - ਏਂਥਨੀ ਸੈਪ੍ਸਨ ਸੇ ਉਧ੍ਦਰਤ)ਅਕ੍ਟੂਬਰ 1975ਮੇਰੀ ਹਸਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਲਮ੍ਬੀ ਸੈਰ ਪਰ ਲੇ ਚਲੂਂ ਜੈਸਾ ਮੈਂਨੇ 1968 ਕੇ 12 ਜੂਨ ਕੋ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਬਸ, ਏਕ ਫਰ੍ਕ ਇਸ ਬਾਰ ਮੈਂ ਯਹ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਅਕੇਲੇ ਸਾਥ ਹੋਂ। ਮੈਂ ਤੁਮਸੇ ਇਤਨੇ ਅਰਸੇ ਸੇ ਦੂਰ ਰਹਾ ਹੂਂ ਕਿ ਪਾਸ ਆਨੇ ਪਰ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਯਹ ਚਾਹੂਂਗਾ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਦਮਘੋਂਟੂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੇ ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਲੇ ਜਾਊਂ -ਹਿਫ਼ਾਜਤ ਕੇ ਸਾਥ ਡ੍ਰਾਇਵ ਪਰ - ਔਰ ਤੁਮ ਤਾਜ਼ਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਹਵਾ ਮੇਂ ਸਾਂਸ ਲੇ ਸਕੋ, ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਕੇ ਮਨੋਰਮ ਸ੍ਥਲ ਦਿਖਾਊਂ, ਹਰੀ-ਭਰੀ ਘਾਸ ਔਰ ਜਂਗਲ, ਰਂਗ ਬਿਰਂਗੇ ਜਂਗਲੀ ਫੂਲ, ਚਮਕਤੀ ਜਲਧਾਰਾ, ਖੁਲੇ ਮੇਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂਦ ਹੋਕਰ ਚਰਤੇ ਜਾਨਵਰੋਂ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਾਊਂ, ਔਰ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਨੇ ਵਾਲੇ ਸਰਲ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸਿਯੋਂ ਸੇ ਹਮ ਘੁਲਮਿਲ ਕਰ ਬਾਤੇਂ ਕਰ ਪਾਏਂ। ਸਬਸੇ ਪਹਲਾ ਪੜਾਵ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਮਾਂ ਔਰ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂ ਅਗਲ-ਬਗਲ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤਿ ਸੇ ਲੇਟੇ ਹੁਏ ਹੈਂ, ਵਹਾਂ ਡਾਲੇਂਗੇ। ਮੈਂ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ ਜਿਨਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਆਜ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਔਰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਪਾਯਾ। ਇਤਨੇ ਦਿਨੋਂ ਸੇ ਜੋ ਬਾਤੇਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਬਤਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਰਹਾ ਹੂਂ, ਸਂਭਵ ਹੈ ਉਨਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਬ ਹੋ। ਆਸਪਾਸ ਕਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਨਨੇ ਕੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਵ੍ਯਗ੍ਰਤਾ ਬਢਾ ਦੇਗਾ ਔਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹੀਂ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਪਰ ਜ੍ਯਾਦਾ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੂਂਗਾ ਜੋ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਹੋਂ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਔਰ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਭੀ ਹੋਂ। ਯਹਾਂ ਠਹਰ ਕਰ ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਹਮ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਔਰ ਪਿਤਾ ਕੇ ਪਾਸ ਚਲੇਂਗੇ, ਉਮ੍ਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਵਹਾਂ ਕਾ ਮਾਹੌਲ ਭੀ ਵੈਸਾ ਹੀ ਸੁਕੂਨ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ ਹੋਗਾ। ਮੁਝੇ ਪਕ੍ਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਜਬ ਹਮ ਵਾਪਸ ਲੌਟ ਕਰ ਆਏਂਗੇ ਤੋ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਔਰ ਨਈ ਊਰ੍ਜਾ ਸੇ ਓਤਪ੍ਰੋਤ ਹੋਂਗੇ।
00
ਆਜਕਲ ਮੈਂ ਕਈ ਬਾਰ ਯਹ ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਤੁਮ ਮੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰ, ਪਤ੍ਨੀ, ਮਾਂ ਔਰ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਕ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਹੋ। ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਸ਼ਾਯਦ ਇਸਕਾ ਆਭਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਤਨੀ ਬਾਰ ਐਸਾ ਸੋਚਤੇ ਹੁਏ ਮਨ ਕੇ ਆਈਨੇ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਔਰ ਮਨੋਭਾਵੋਂ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਬਨਾਤਾ ਹੂਂ - ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਲਾਟ, ਕਂਧੇ, ਹਾਥ-ਪਾਂਵ, ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰ੍ਣ ਚੁਹਲਬਾਜਿਯਾਂ ਔਰ ਮੇਰੀ ਉਨ ਤਮਾਮ ਦੁਰ੍ਬਲਤਾਓਂ ਕੀ ਓਰ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਯਾਸ ਆਂਖੇਂ ਮੂਂਦ ਲੇਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਅਕ੍ਸਰ ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ ਜਿਨਸੇ ਕੋਈ ਭੀ ਦੂਸਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸਹਜ ਹੀ ਕੁਂਠਿਤ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ।
ਕਈ ਬਾਰ ਕਹੀਂ ਏਕਾਕੀ ਬੈਠਨਾ ਔਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਥ ਵ੍ਯਤੀਤ ਕਿਏ ਗਏ ਸਮਯ ਕੋ ਏਕਾਏਕ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਦ੍ਭੁਤ ਅਨੁਭੂਤਿ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਯਹ ਭੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਬ ਏਕ ਦਿਨ ਤੁਮ ਬੇਟੀ ਕੋ ਦੂਧ ਪਿਲਾ ਰਹੀ ਥੀਂ ਔਰ ਸਾਥ ਮੇਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਸੇ ਅਪਨੇ ਨਾਖ਼ੂਨ ਭੀ ਕਾਟਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥੀਂ। ਅਬ ਇਸ ਵਕ੍ਤ ਉਸ ਘਟਨਾ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੁਝੇ ਅਪਨੇ ਆਪ ਪਰ ਸ਼ਰ੍ਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ - ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਯਹ ਕਾਮ ਮੁਝੇ ਕਰ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ ਥਾ। ਮੁਝੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਸਂਕੋਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕੀ ਬਾਤ ਛੋੜ ਭੀ ਦੇਂ ਤੋ ਉਸ ਵਕ੍ਤ ਮੇਰਾ ਰਵੈਯਾ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕਰ ਯਹ ਥਾ ਕਿ ਮੈਂਨੇ ਦੂਸਰੀ ਸਂਤਾਨ ਕੇ ਜਨ੍ਮ ਕਾ ਰਾਸ੍ਤਾ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿਯਾ, ਮੇਰਾ ਕਾਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਯਾ- ਅਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਇਸ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਬੇਕਦ੍ਰੀ ਕੀ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਤੁਮ ਹੋ, ਇਸੇ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਸਮ੍ਹਾਲਨਾ ਹੈ।
15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਔਰ ਸਮਰ੍ਪਣ ਮੁਝ ਪਰ ਇਤਨੇ ਭਾਰੀ ਰਿਣ ਹੈਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਚੁਕਾ ਕਰ ਮੁਕ੍ਤ ਹੋਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਮੈਂ ਕਭੀ ਸੋਚ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ। ਯਦਿ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਪਰ ਅਗਲੇ ਸੌ ਸਾਲ ਭੀ ਕਿਸ਼੍ਤੋਂ ਮੇਂ ਇਸੇ ਚੁਕਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੂਂ ਤੋ ਭੀ ਹਿਸਾਬ ਚੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਊਂਗਾ।
00
ਜਬ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਯਹ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖ ਰਹਾ ਹੂਂ ਉਸ ਵਕ੍ਤ ਭੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਮੋਹਕ ਤਸ੍ਵੀਰ ਮੇਰੇ ਕਂਧੇ ਸੇ ਦੋ ਫੀਟ ਊਪਰ ਟਂਗੀ ਹੁਈ ਹੈ। ਹਰ ਸੁਬਹ ਉਠਕਰ ਮੈਂ ਇਸੇ ਬੜੇ ਜਤਨ ਸੇ ਝਾੜਤਾ-ਪੋਂਛਤਾ ਹੂਂ ਔਰ ਮੁਝੇ ਐਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਪੁਰਾਨੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਸਹਲਾਤੇ ਹੁਏ ਆਨਨ੍ਦ ਵਿਭੋਰ ਹੋ ਜਾਤਾ ਥਾ, ਵੈਸਾ ਹੀ ਆਜ ਭੀ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਪਾ ਰਹਾ ਹੂਂ।
ਮੈਂ ਤਸ੍ਵੀਰ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਨਾਕ ਪਰ ਅਪਨੀ ਨਾਕ ਰਖਕਰ ਆਜ ਭੀ ਵੈਸੇ ਹੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਕਰ ਦੇਨੇ ਵਾਲੀ ਚਿਹੁਂਕਨ ਕੀ ਅਨੁਭੂਤਿ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਜੈਸਾ ਪਹਲੇ ਸਚਮੁਚ ਐਸਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਕਿਯਾ ਕਰਤਾ ਥਾ। ਮੇਰੇ ਠੀਕ ਸਾਮਨੇ ਟੇਬੁਲ ਪਰ ਬੇਟੀ ਖੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਤੀ ਹੈ। ਇਨ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਂ ਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੁਏ ਐਸਾ ਕੈਸੇ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੇ ਘਿਰਨੇ ਲਗੇ ?
15 ਅਪ੍ਰੈਲ 197625 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਜਬ ਮੈਂ ਸੁਬਹ ਬਿਸ੍ਤਰ ਸੇ ਉਠਾ ਤੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੀ ਤਰਹ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਔਰ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਕਮੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਿਦ੍ਦਤ ਸੇ ਮਹਸੂਸ ਹੁਈ। ਆਜਕਲ ਅਕ੍ਸਰ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਮਾਂ, ਮਿਤ੍ਰ ਔਰ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਕ - ਸਬਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ
ਯਾਦ
ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਸ਼ਾਯਦ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਛਵਿ - ਜਿਸ੍ਮਾਤੀ ਔਰ ਰੂਹਾਨੀ - ਕੈਸੇ ਕੈਸੇ ਸੋਚਤਾ ਔਰ ਗਢਤਾ ਹੂਂ। ਮੇਰੀ ਅਚ੍ਛੀ ਬਚ੍ਚੀ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਤੁਮ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਪਹੁਂਚ ਹੀ ਗਈ। ਤੁਮਨੇ ਕੌਨ ਕੌਨ ਸੇ ਵਿਸ਼ਯ ਚੁਨੇ ਹੈਂ ? ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸੀ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਮੇਂ ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਅਟ੍ਠਾਰਹ ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਮਿਲੇ ਥੇ ? ਉਮ੍ਮੀਦ ਹੈਤੁਮ੍ਹੇਂ ਯਹ ਕੋਰ੍ਸ ਪਸਨ੍ਦ ਆਏਗਾ, ਪਰ ਯਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧ੍ਯਾਨ ਰਖਨਾ ਕਿ ਅਪਨੀ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾਓਂ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਔਰ ਊਂਚੇ ਮਾਨਕ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਹੋਂਗੇ। ਪਰ ਮੁਝੇ ਯਹ ਜਾਨਕਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁਈ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਵਕ੍ਤ ਤੁਮ ਅਕੇਲੇ ਡ੍ਰਾਇਵ ਕਰਕੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜਾਤੀ ਹੋ - ਐਸਾ ਜੋਖ਼ਿਮ ਕ੍ਯੋਂ ਉਠਾਨਾ ? ਤੁਮ ਭੂਲ ਗਈਂ ਕਿ ਤੁਮ ਬੀਚ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਬਲ੍ਕਿ ਸੋਵੇਟੋ ਮੇਂ ਰਹਤੀ ਹੋ ਜੋ ਰਾਤ ਮੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲੋਂ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਊਪਰ ਰਾਤ ਮੇਂ ਕਈ ਬਾਰ ਕਾਤਿਲਾਨਾ ਹਮਲੇ ਹੁਏ ਹੈਂ ਔਰ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਘਰ ਸੇ ਘਸੀਟ ਕਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਲਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ੇਂ ਹੁਈ ਹੈਂ। ਅਬ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਅਨੁਕੂਲ ਅਵਸਰ ਕ੍ਯੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ ? ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਔਰ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਕਿਸੀ ਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਿਕ ਸਰ੍ਟਿਫਿਕੇਟ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਹੈ! ਮੈਂ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਅਗਲੇ ਪਤ੍ਰ ਮੇਂ ਤੁਮ ਯਹ ਲਿਖੋਗੀ ਕਿ ਤੁਮਨੇ ਅਪਨੀ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ ਬਦਲ ਲੀ ਹੈ ਔਰ ਕਾਮ ਕੇ ਬਾਦ ਸੀਧੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਪਾਸ ਘਰ ਲੌਟ ਜਾਤੀ ਹੋ। ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਔਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੇ ਬੀਚ ਏਕ ਵੈਨ ਸਰ੍ਵਿਸ ਚਲਤੀ ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੜਨੇ ਪਰ ਤੁਮ ਉਸਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰ ਸਕਤੀ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਯਹ ਬਤਾਨਾ ਭੂਲ ਗਯਾ ਥਾ ਕਿ ਕੁਛ ਜੀਤੇਂ ਐਸੀ ਹੋਤੀ ਹੈਂ ਜਿਨਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਕੇਵਲ ਵਹੀ ਜਾਨ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਜੀਤਤੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਕੁਛ ਘਾਵ ਐਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਭਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਅਪਨੇ ਗਹਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੋੜ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਜਬ ਮੈਂ ਘਰ ਲੌਟੂਂਗਾ ਔਰ ਤੁਮ ਮੁਝੇ ਘਰ ਕੇ ਅਨ੍ਦਰ ਨਹੀਂਂ ਮਿਲੋਗੀ ਤੋ.... ਕੇਵਲ ਤੁਮ੍ਹੀਂ ਤੋ ਹੋ ਜਿਸੇ ਢੂਂਢ ਕਰ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਯਹ ਖਬਰ ਕਰੂਂਗਾ - ਔਰ ਯਹ ਗੌਰਵ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਔਰ ਕੇਵਲ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਹੋਗਾ।
00
26 ਅਕ੍ਟੂਬਰ 1976
ਬਰਸੋਂ ਬਰਸ ਸੇ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰ੍ਵਕ ਐਸਾ ਮੁਖੌਟਾ ਲਗਾਏ ਰਹਾ ਹੂਂ ਜਿਸਕੇ ਪੀਛੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਛਟਪਟਾਤਾ ਹੁਆ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨੇ ਆਪਕੋ ਛੁਪਾ ਲੇਤਾ ਹੈ - ਏਕਾਕੀ ਗੁਮਸੁਮ। ਚਿਟ੍ਠਿਯੋਂ ਕੇ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਭੀ ਕੈਦੀ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਕਰ ਉਧਰ ਭਾਗਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਤਬ ਤਕ ਉਧਰ ਨਹੀਂ ਜਾਤਾ, ਜਬ ਤਕ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਲੇਕਰ ਆਵਾਜ਼ ਨ ਲਗਾਏ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਮੈਂ ਪੀਛੇ ਮੁੜ ਕਰ ਔਰੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤਾ ਰਹਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਬਾਰ ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਇਚ੍ਛਾ ਉਫਾਨ ਤਕ ਪਹੁਂਚ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਯਹ ਚਿਟ੍ਠੀ ਲਿਖਤੇ ਵਕ੍ਤ ਭੀ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਭਾਵਨਾਓਂ ਕੋ ਕਾਬੂ ਮੇਂ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੇ ਆਪਸੇ ਲੜਤਾ ਰਹਤਾ ਹੂਂ।
ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਜਬ ਗਿਰਫ੍ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਯਾ ਗਯਾ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਕੇਵਲ ਏਕ ਚਿਟ੍ਠੀ ਮੁਝ ਤਕ ਪਹੁਂਚੀ ਹੈ। ਘਰ
ਪਰ
ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ - ਮਕਾਨ ਕਾ ਕਿਰਾਯਾ, ਟੇਲੀਫੋਨ ਕਾ ਬਿਲ, ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਦੇਖਭਾਲ ਔਰ ਖਰ੍ਚਾਪਾਨੀ ਕਿਸੀ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਭੀ ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ। ਮੁਝੇ ਯਹ ਭੀ ਚਿਂਤਾ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਲ ਸੇ ਛੂਟਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਨੌਕਰੀ ਪਰ ਲਿਯਾ ਜਾਏਗਾ ਯਾ ਨਹੀਂ। ਜਬ ਤਕ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਸਂਦੇਸ਼ ਨ ਪਹੁਂਚੇ, ਮੈਂ ਚਿਂਤਿਤ ਔਰ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ ਕੀ ਤਰਹ ਸੂਖਾ ਰਹੂਂਗਾ।
ਕਾਰੂ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ ਸੇ ਹੋਕਰ ਤੋ ਕਈ ਬਾਰ ਗੁਜਰਾ ਹੂਂ। ਬੋਤ੍ਸ੍ਵਾਨਾ ਕੇ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ ਭੀ ਦੇਖੇ ਹੈਂ - ਰੇਤ ਕੇ ਅਸਂਖ੍ਯ ਟੀਲੇ ਔਰ ਪਾਨੀ ਕੀ ਏਕ ਬੂਂਦ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਏਕ ਭੀ ਚਿਟ੍ਠੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ ਕੀ ਤਰਹ ਸੂਖਾ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ।
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਔਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਚਿਟ੍ਠਿਯੋਂ ਕਾ ਆਨਾ ਬਰਸਾਤ ਕੇ ਆਹ੍ਲਾਦਪੂਰ੍ਣ ਆਗਮਨ ਕੀ ਤਰਹ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਐਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਨਿਰ੍ਮਲ ਜਲਧਾਰਾ ਬਹ ਨਿਕਲੀ ਹੋ।
ਜਬ ਭੀ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖਤਾ ਹੂਂ, ਮੇਰੇ ਭੀਤਰ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਉਤ੍ਤੇਜਨਾ ਕਾ ਸਂਚਾਰ ਹੋਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਔਰ ਮੈਂ ਤਮਾਮ ਦੁ:ਖਦਰ੍ਦ ਭੂਲ ਜਾਤਾ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਸਰਿਤਾ ਮੇਂ ਉਤਰਾਨੇ ਲਗਤਾ ਹੂਂ।
26 ਜੂਨ 1977ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਸਮਯ ਝੇਲ ਕਰ ਹਮਾਰੀ ਬੇਟਿਯਾਂ ਅਬ ਬੜੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ। ਬੜੀ ਵਾਲੀ ਕਾ ਤੋ ਅਬ ਅਪਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਉਨਕੀ ਅਚ੍ਛੀ ਤਰਹ ਸੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਭੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਹਮਨੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਜੋ ਸੋਚਾ ਥਾ - ਏਕ ਲੜਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ - ਵਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ। ਮੈਂਨੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ ਏਕ ਘਰ ਬਨਾਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਸੋਚਾ ਥਾ - ਛੋਟਾ ਸਾ ਹੀ ਸਹੀ - ਜਿਸਮੇਂ ਆਖਿਰੀ ਉਦਾਸ ਔਰ ਏਕਾਕੀ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਜੀਵਨ ਵ੍ਯਤੀਤ ਕਰ ਪਾਯੇਂ। ਵਿਡਮ੍ਬਨਾ ਦੇਖੋ ਕਿ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੁਛ ਭੀ ਕਰ ਪਾਤਾ ਉਸਸੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਧਾਰਾਸ਼ਾਯੀ ਹੋ ਗਯਾ। ਅਪਨੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਕਿਲੇ ਬਨਾ ਰਹਾ ਥਾ।
21 ਜਨਵਰੀ 1979ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਪ੍ਯਾਰ ਭਰੇ ਪਤ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ, ਜਨ੍ਮਦਿਨ ਔਰ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀ ਵਰ੍ਸ਼ਗਾਂਠ ਕੇ ਮੌਕੋਂ ਪਰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਂਦੇਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਸਮਯ ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪਹੁਂਚਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ ਔਰ ਇਨਸੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਯਹ ਆਸ ਘਰ ਕਰਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕੁਛ ਹੋਗਾ। ਅਨਵਰਤ ਚੌਦਹ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਏਕ ਹੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਆਪਕੇ ਪਾਸ ਸਂਦੇਸ਼ ਆਤਾ ਰਹੇ ਤੋ ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਾ ਸੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਔਰ ਨਯੇਪਨ ਕਾ ਉਲ੍ਲਾਸ ਕੁਂਦ ਪੜ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਪਰ ਜੈਸੇ ਹੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਪਤ੍ਰ ਪਹੁਂਚਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਦਮਕਨੇ ਲਗਤਾ ਹੂਂ ਔਰ ਵਹਾਂ ਉੜਨੇ ਲਗਤਾ ਹੂਂ ਜਹਾਂ ਚੀਲੋਂ ਕੀ ਪਹੁਂਚ ਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਸਰਲ ਪਰਨ੍ਤੁ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਤੌਰ ਪਰ ਕਹਨੇ ਕੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾ ਮੁਝੇ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਮਾਲੂਮ ਹੈ, ਪਰ ਅਟ੍ਠਾਰਹ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਕੇ ਹਮਾਰੇ ਸਾਥ ਕਾ ਜੈਸੇ ਤੁਮਨੇ ਬਯਾਨ ਕਿਯਾ, ਉਸਕਾ ਢਂਗ ਬੇਹਦ ਮੋਹਕ ਥਾ। ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ, ਯਹੀ ਅਟ੍ਠਾਰਹ ਵਰ੍ਸ਼ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਸਬਸੇ ਕਸ਼੍ਟਸਾਧ੍ਯ ਰਹੇ ਹੋਂਗੇ। ਹਰ ਬਾਰ ਕੀ ਤਰਹ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਵਹ ਸਂਦੇਸ਼ ਮੁਝੇ ਚਕਿਤ ਔਰ ਮੁਦਿਤ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਕਰ ਗਯਾ।
00
ਮੈਂ ਹਰ ਸਮਯ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਤਾ ਹੂਂ, ਚਾਹੇ ਵਹ ਠਿਠੁਰਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼੍ਠੁਰ ਠਂਡ ਹੋ ਯਾ ਗਰ੍ਮਿਯੋਂ ਮੇਂ ਜਬ ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਸੌਂਦਰ੍ਯ, ਚਮਕ ਔਰ ਉਸ਼੍ਮਾ ਕੇ ਸਾਥ ਵਾਪਸ ਲੌਟ ਕਰ ਆਤੀ ਹੈ। ਜਬ ਤੁਮ ਖਿਲਖਿਲਾ ਕਰ ਹਂਸਤੀ ਹੋ ਤੋ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਾ ਕੋਈ ਓਰ-ਛੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਤਾ। ਕਲ੍ਪਨਾ ਮੇਂ ਤੁਮ ਅਕ੍ਸਰ ਐਸੇ ਹੀ ਆਵਿਰ੍ਭੂਤ ਹੋਤੀ ਹੋ- ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਰਖਨੇ ਕੋ ਇਤਨਾ ਕੁਛ ਕਾਮ ਪੜਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕਿਤਨੀ ਭੀ ਕਠਿਨ ਸ੍ਥਿਤਿਯਾਂ ਸਾਮਨੇ ਹੋਂ, ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਮੁਸ੍ਕਾਨ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਰਹਤੀ ਹੈ।
6 ਮਈ 1979
ਮੈਂਨੇ ਸੋਚਾ ਥਾ ਕਿ ਜਿਂਜੀ ਕੇ ਸਾਥ ਅਪਨੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰੋਜੇਕ੍ਟ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਬਾਤਚੀਤ ਕਰੂਂਗਾ। ਤੁਮਨੇ ਹੀ ਬਤਾਯਾ ਥਾ ਕਿ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਵਹ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨੇ ਕੀ ਯੋਜਨਾ ਬਨਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਨਿਜੀ ਰਾਯ ਹੈ ਕਿ ਕੁਛ ਖਾਸ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਵਹ ਚੁਪ ਹੀ ਰਹੇ ਤੋ ਅਚ੍ਛਾ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਫੈਸਲਾ ਉਸੀ ਕੋ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਸੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਬ੍ਯੌਰਾ ਹੀ ਦਰ੍ਜ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ- ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਯਾ ਅਪ੍ਰਿਯ। ਸਭੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਚਾਹੇ ਵਹ ਜਿਂਜੀ ਕੋ ਕਿਤਨੇ ਭੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਂ, ਦੇਵਦੂਤ ਮਾਨ ਕਰ ਚਰ੍ਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ ਬਲ੍ਕਿ ਯਥਾਰ੍ਥ ਕੇ ਧਰਾਤਲ ਪਰ ਖੜੇ ਅਚ੍ਛਾਇਯੋਂ ਔਰ ਦੁਰ੍ਬਲਤਾਓਂ ਕੋ ਧਾਰਣ ਕਿਏ ਹੁਏ ਹਾੜਮਾਂਸ ਕੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯੋਂ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਉਨਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਲਿਖਨਾ ਚਾਹਿਏ।
ਹਾਲ ਹੀ ਮੇਂ ਕੁਛ ਆਤ੍ਮਕਥਾਏਂ ਸਾਮਨੇ ਆਈ ਹੈਂ - ਖਾਸ ਤੌਰ ਪਰ ਯੁਵਤਰ ਪੀਢੀ ਕੀ, ਪਰ ਖਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਸੇ ਬੇਬਾਕ ਔਰ ਸਨਸਨੀਜਨਕ! ਇਨਮੇਂ ਸੇ ਕੁਛ ਤੋ ਇਤਨੇ ਅਂਤਰਂਗ ਸ੍ਤਰੋਂ ਤਕ ਪਹੁਂਚ ਜਾਤੀ ਹੈਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹੇਂ ਕਿਸੀ ਭੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਜਾਯਜ ਨਹੀਂ ਠਹਰਾਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ। ਤੁਮਨੇ ਸੋਫਿਯਾ ਲੌਰੇਨ ਔਰ ਮਾਰ੍ਗਰੇਟ ਤ੍ਰੁਦੋ( ਕਨਾਡਾ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਕੀ ਪੂਰ੍ਵ ਪਤ੍ਨੀ) ਕੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਦੇਖੀ ਹੈਂ ? ਮੁਝੇ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ ਕਿ ਦੂਸਰੀ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਕਨਾਡਾ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਕੇ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਕਦ ਕੋ ਕਿਤਨਾ ਆਘਾਤ ਪਹੁਂਚਾਯਾ ਹੈ। ਕਿਸੀ ਭੀ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਸੁਖੀ ਪਾਰਿਵਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਅਹਮ ਆਧਾਰ ਸ੍ਤਂਭ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਨਜ਼ਰਿਯੇ ਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਜਿਂਜੀ ਕੀ ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਵ੍ਯਾਵਸਾਯਿਕ ਲਾਭ ਯਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ, ਬਲ੍ਕਿ ਇਨ੍ਹੇਂ ਵਰਹਤ੍ਤਰ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਪਰ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਤ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ।
ਯਦਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤੋਂ, ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਚਿਟ੍ਠਿਯੋਂ ਔਰ ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਨਿਧਿ ਨ ਹੋਤੀ ਤੋ ਮੈਂ ਕਈ ਵਰ੍ਸ਼ ਪਹਲੇ ਹੀ ਬਿਖਰ ਗਯਾ ਹੋਤਾ। ਮੈਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਸੁਸ੍ਤਾਤਾ ਹੂਂ, ਥੋੜੀ ਕੌਫੀ ਪੀਤਾ ਹੂਂ, ਫਿਰ ਅਪਨੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਅਲ੍ਮਾਰੀ ਪਰ ਰਖੀ ਤਸ੍ਵੀਰੋਂ ਕੀ ਧੂਲ ਝਾੜਤਾ ਹੂਂ। ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਜੇਨੀ ਕੀ, ਫਿਰ ਜਿਂਜੀ ਕੀ ਔਰ ਅਂਤ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ- ਮੇਰੀ ਡਾਰ੍ਲਿਂਗ ਮਾਂ ! ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ ਦਿਲ ਮੇਂ ਉਠਤੀ ਤੜਪ ਕੁਛ ਕੁਛ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ।
21 ਜੁਲਾਈ 1979ਕਿਸੀ ਆਦਮੀ ਔਰ ਉਸਕੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਵ ਅਭਿਨ੍ਨ ਮਿਤ੍ਰ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਤੁਮ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਸਬ ਕੁਛ ਹੋ - ਕੇ ਬੀਚ ਜੋ ਨਾਜੁਕ ਔਰ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਵਹ ਇਤਨਾ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਸੇ ਉਸੇ ਖੀਂਚ ਕਰ ਅਲਗ ਕਰਨਾ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
22 ਨਵਮ੍ਬਰ 1979ਪਿਛਲੀ ਬਾਰ ਜਬ ਤੁਮ ਮੁਝਸੇ ਮਿਲਨੇ ਆਈ ਥੀਂ, ਇਤਵਾਰ ਕਾ ਦਿਨ ਥਾ। ਤਬ ਅਪਨੇ ਪਰਿਧਾਨ ਮੇਂ ਤੁਮ ਬੇਹਦ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰ ਦਮਕਤੀ ਹੁਈ ਲਗ ਰਹੀ ਥੀਂ। ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਦੇਖ ਕਰ ਯਹ ਲਗਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ ਕਿ ਦੋ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਮਾਂ ਹੋ। ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਯੌਵਨ ਔਰ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਸੁਂਦਰਤਾ ਥੋੜੀ ਭੀ ਤੋ ਨਿਸ੍ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਹੁਈ।
17 ਨਵਮ੍ਬਰ ਕੋ ਜਬ ਤੁਮ ਮਿਲਨੇ ਆਈ ਥੀਂ, ਸਚਮੁਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਗ ਰਹੀ ਥੀਂ - ਬਿਲਕੁਲ ਵੈਸੀ ਹੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜਿਸਸੇ ਮੈਂਨੇ ਵਿਵਾਹ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਭਾ ਥੀ। ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤ ਸਂਯਮਿਤ ਭੋਜਨ(ਡਾਯਟਿਂਗ) ਕੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਜੋ ਉਦਾਸੀ ਔਰ ਭਾਵਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਝਲਕਾ ਕਰਤੀ ਥੀ, ਅਚ੍ਛਾ ਹੁਆ ਵੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ। ਹਰ ਬਾਰ ਕੀ ਤਰਹ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ‘ਮਾਂ’ ਕਹ ਕਰ ਸਮ੍ਬੋਧਿਤ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੁਝੇ ਆਗਾਹ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਮਨੇ ਏਕ ਜੀਵਂਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਰਂਤਰ ਕੁਛ ਗੁਨਗੁਨਾਨੇ ਕੋ ਕਰਨੇ ਲਗਾ ਥਾ।
31 ਮਾਰ੍ਚ 1983
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤੁਮ ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤ ਢਂਗ ਸੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਈਂ ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਗਦਗਦ ਹੋ ਗਯਾ। ਮੇਰੀ ਜੈਸੀ ਉਮ੍ਰ ਹੈ, ਇਸਮੇਂ ਯੁਵਾਵਸ੍ਥਾ ਕੀ ਤਮਾਮ ਇਚ੍ਛਾਏਂ ਕੁਮ੍ਹਲਾ ਜਾਨੀ ਚਾਹਿਏਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਾਥ ਐਸਾ ਹੋਤਾ ਲਗਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਝਲਕ ਪਾਤੇ ਹੀ, ਯਹਾਂ ਤਕ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਸੋਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ ਭਰ ਸੇ ਮੇਰੇ ਅਨ੍ਦਰ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਚਿਂਗਾਰਿਯਾਂ ਏਕ ਸਾਥ ਜਲ ਉਠਤੀ ਹੈਂ।
19 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਮ ਹਂਸ ਬੋਲ ਰਹੀ ਥੀਂ, ਪਰ ਕਹੀਂ ਥੋੜੀ ਬੀਮਾਰ ਭੀ ਲਗ ਰਹੀ ਥੀਂ ਔਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰੇਮ ਔਰ ਕੋਮਲਤਾ ਜੈਸੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੂਟਤੀ ਥੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਉਨਮੇਂ ਤੈਰਤੀ ਨਮੀ ਮੇਂ ਜੈਸੇ ਧੁਲ ਗਈ ਹੋ।
29 ਅਕ੍ਟੂਬਰ ਕੋ ਤੋ ਤੁਮ ਗਹਰੇ ਹਰੇ ਰਂਗ ਕੇ ਪਰਿਧਾਨ ਮੇਂ ਏਕਦਮ ਮਹਾਰਾਨੀ ਲਗ ਰਹੀ ਥੀਂ ਔਰ ਮੁਝੇ ਲਗਾ, ਅਚ੍ਛਾ ਹੀ ਹੁਆ ਕਿ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆ ਰਹੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੋ ਮੈਂ ਤੁਮ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁਂਚਾ ਪਾਯਾ ਔਰ ਨ ਹੀ ਸ੍ਵਯਂ ਤੁਮ ਤਕ ਪਹੁਂਚ ਪਾਯਾ। ਮੁਝੇ ਕਈਬਾਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜਾ ਹੋਕਰ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਕੇ ਰਥ ਕੋ ਗੁਜਰਤਾ ਹੁਆ ਚੁਪਚਾਪ ਦੇਖਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂਂ।
(ਨੇਲ੍ਸਨ ਮਂਡੇਲਾ ਕੀ ਅਧਿਕਰਤ ਜੀਵਨੀ 'ਹਾਯਰ ਦੈਨ ਹੋਪ' ਸੇ ਉਦ੍ਧਰਤ। ਲੇਖਿਕਾ-ਫਾਤਿਮਾ ਮੀਰ)
00
ਅਪਨੇ ਪਰਿਚਯ-ਸ੍ਵਰੂਪ ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜੀ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਂ ਤੋ ਵਹ ਰਹਨੇ ਵਾਲੇ ਬਨਾਰਸ ਕੇ ਹੈਂ ਪਰ ਉਨਕਾ ਬਚਪਨ ਬੀਤਾ ਹੈ ਬਿਹਾਰ ਮੇਂ ਔਰ ਬਿਹਾਰ ਕੇ ਹਾਜੀਪੁਰ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਔਰ ਪਟਨਾ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਪ੍ਰਾਯ: ਦਫ਼੍ਤਰ ਯਾ ਅਨ੍ਯ ਜਗਹੋਂ ਪਰ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਅਕ੍ਸਰ ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਬੈਠਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਕੇ ਮਾਯਨੇ ਕੇਵਲ ਲਾਲੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ। ਜਨ੍ਮ- 1957 ਮੇਂ। ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਕੀ ਪਢਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਥੋੜੇ ਸਮਯ ਕੋਰਬਾ(ਛਤ੍ਤੀਸਗਢ) ਮੇਂ ਰਹੇ, ਫਿਰ 1979 ਸੇ ਨਿਰਂਤਰ ਰੁੜਕੀ ਮੇਂ ਹੈਂ। ਯਹਾਂ ਸੇਂਟ੍ਰਲ ਬਿਲ੍ਡਿਂਗ ਰਿਸਰ੍ਚ ਇਨ੍ਸ੍ਟੀਚ੍ਯੂਟ ਮੇਂ ਏਕ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਔਰ ਉਪ-ਨਿਦਦੇਸ਼ਕ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ‘ਦਿਨਮਾਨ’, ‘ਰਵਿਵਾਰ’, ‘ਆਵਿਸ਼੍ਕਾਰ’, ‘ਜਨਸਤ੍ਤਾ’, ‘ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਇਮ੍ਸ’, ‘ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨ’, ‘ਸਮਕਾਲੀਨ ਜਨਮਤ’, ‘ਨਯਾ ਜ੍ਞਾਨੋਦਯ’, ‘ਕਥਾਦੇਸ਼’, ਔਰ ‘ਕਾਦਮ੍ਬਿਨੀ’ ਜੈਸੀ ਅਨੇਕ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਸ੍ਥ ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਮੁਖ੍ਯਤੌਰ ਪਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਲੇਖਨ ਕਰਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਗਤ ਕੁਛ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀ ਓਰ ਰੁਖ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਅਪਨੀ ਮਾਂ ਕੋ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਮੇਂ ਲਿਖੀ ਏਕ ਭਾਰਤੀਯ ਕਹਾਨੀ ਪਢਵਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਯਾ ਔਰ ਅਬ ਇਸਮੇਂ ਉਨਕਾ ਖੂਬ ਮਨ ਰਮਤਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ : ਏ-24, ਸ਼ਾਂਤਿ ਨਗਰ, ਰੁੜਕੀ-247667,ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ
ਫੋਨ : 01332- 283245, 094111 11689
ਈ-ਮੇਲ :
yaa_paa@rediffmail.com''ਸੇਤੁ ਸਾਹਿਤ੍ਯ'' ਕੇ ਅਗਲੇ ਅਂਗ ਮੇਂ ਪਢੇਂ -
ਨੇਲ੍ਸਨ ਮਂਡੇਲਾ ਕੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਪਤ੍ਰ ਤਥਾ ਵਿਨੀ ਮਂਡੇਲਾ ਸੇ ਤਲਾਕ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਉਨਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992 ਕੋ ਏਕ ਪ੍ਰੇਸ ਕਾਂਫ੍ਰੇਂਸ ਮੇਂ ਦਿਏ ਗਏ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਕਾ ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹਿਂਦੀ ਅਨੁਵਾਦ।
ਕਵਿ ਪਰਿਚਯ
ਕਵਿ ਪਰਿਚਯ
.jpg)
