ਕੇਵਲ ਪਢ਼ੇਂ,ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਨਹੀਂ !

ਦਿਨਾਂਕ 21.04.2012 ਕੋ ਕੈਨਵਿਜ ਟਾਇਮ੍ਸ ਕੇ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਂਸ੍ਕਰਣ ਮੇਂ ਪਰਸ਼੍ਠ ਸਂਖ੍ਯਾ 9 ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਮੇਰਾ ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਕਾ ਵਿਹਂਗਮ ਬ੍ਲੌਗ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਅਖਬਾਰ ਕੇ ਪੂਰੇ ਪਰਸ਼੍ਠ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਆ ਹੈ ....

ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਕ ਹੈ : ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲਂਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਬ੍ਲੌਗ

ਯਦਿ ਫੋਟੋ ਪਰ ਕਿਲਿਕ ਕਰਕੇ ਪਢ਼ਨੇ ਮੇਂ ਅਸੁਵਿਧਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋ ਤੋ ਇਸ ਲਿਂਕ ਪਰ ਜਾਕਰ ਪੂਰਾ ਆਲੇਖ ਆਪ ਪਢ਼ ਸਕਤੇ ਹੈਂ :

ਬ੍ਲੌਗ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਪਰ :

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਯਾਨੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਬੁਲਂਦ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ

ਅਪਨੀ ਮਾਟੀ ਪਰ :

ਬਿਨ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਸਬ ਸੂਨ

ਹਿਮਧਾਰਾ ਪਰ :

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਯਾਨੀ ਆਮ ਆਦਮੀ .....

ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਆਲੇਖ ਕੋ ਕੇਵਲ ਪਢ਼ੇਂ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੀ ਤਾਕ਼ਤ ਕੋ ਮਹਸੂਸ ਕਰੇਂ, ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਨਹੀਂ !

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਯਾਨੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਬੁਲਂਦ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ?

ਵਿਸ਼੍ਵ ਮੇਂ ਬੋਲੀ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਬਾਤ ਕੀ ਜਾਯੇ ਤੋ ਏਕ ਹੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਜੇਹਨ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਹੈ ਬ੍ਲੌਗ। ਇਸ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੋ 1999 ਮੇਂ ਪੀਟਰ ਮਰਹੇਲ੍ਜ ਨਾਮ ਕੇ ਸ਼ਖ੍ਸ ਨੇ ਈਜਾਦ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਜੋਰ੍ਨ ਬਰ੍ਜਰ ਨੇ 17 ਦਿਸਂਬਰ 1997 ਮੇਂ ਵੇਬਲੌਗ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਇਸੀ ਕੋ ਪੀਟਰ ਮਰਹੇਲ੍ਜ ਨੇ ਮਜਾਕ-ਮਜਾਕ ਮੇਂ ਮਈ 1999 ਕੋ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪੀਟਰਮੀ ਡੌਟ ਕੌਮ ਕੀ ਸਾਇਡ ਬਾਰ ਮੇਂ ‘ਵੀ ਬ੍ਲੌਗ’ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਬਾਦ ਮੇਂ ‘ਵੀ’ ਕੋ ਭੀ ਹਟਾ ਦਿਯਾ ਔਰ 1999 ਮੇਂ ‘ਬ੍ਲੌਗ’ ਸ਼ਬ੍ਦ ਆਯਾ। ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 02 ਮਾਰ੍ਚ 2003 ਕੋ ਹੁਈ ਥੀ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਪਹਲਾ ਅਧਿਕਰਤ ਬ੍ਲੌਗ ਹੋਨੇ ਕਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੈ ਨੌ ਦੋ ਗ੍ਯਾਰਹ ਕੋ ।


ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਕੇ ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਕਾਲ ( ਵਰ੍ਸ਼ -2003 ਸੇ 2007 ਕੇ ਮਧ੍ਯ ) ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ ਭਾਟਿਯਾ,ਮਸਿਜੀਵੀ, ਆਭਾ, , ਬੋਧਿਸਤ੍ਵ, ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾਸ, ਅਨੁਨਾਦ ਸਿਂਹ, ਸ਼ਸ਼ਿ ਸਿਂਹ,ਗੌਰਵ ਸੋਲਂਕੀ, ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਵਰ੍ਮਨ,ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇਸਾਈ, ਅਰ੍ਜੁਨ ਸ੍ਵਰੂਪ, ਅਤੁਲ ਅਰੋਰਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਪਾਣ੍ਡੇਯ ,ਅਤਾਨੁ ਦੇ, ਅਵਿਜਿਤ ਮੁਕੁਲ ਕਿਸ਼ੋਰ,ਬਿਜ਼ ਸ੍ਟੋਨ, ਚਂਦ੍ਰਚੂਦਨ ਗੋਪਾਲਾਕਰਸ਼੍ਣਨ, ਚਾਰੁਕੇਸੀ ਰਾਮਦੁਰਈ, ਹੁਸੈਨ , ਦਿਲੀਪ ਡਿਸੂਜਾ, ਦੀਨਾਮੇਹਤਾ ,ਡੌ ਜਗਦੀਸ਼ ਵ੍ਯੋਮ , ਈ-ਸ੍ਵਾਮੀ, ਜੀਤੇਂਦ੍ਰ ਚੌਧਰੀ,ਮਾਰ੍ਕ ਗ੍ਲੇਸਰ, ਨਿਤਿਨ ਪਈ, ਪਂਕਜ ਨਰੂਲਾ,ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਸਿਨ੍ਹਾ,ਰਮਣ ਕੌਲ,ਰਵਿਸ਼ਂਕਰ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ, ਸ਼ਸ਼ਿ ਸਿਂਹ,ਵਿਨਯ ਜੈਨ, ਵਰੁਣ ਅਗ੍ਰਵਾਲ, ਸਰਜਨ ਸ਼ਿਲ੍ਪੀ, ਸੁਨੀਲ ਦੀਪਕ, ਨੀਰਜ ਦੀਵਾਨ,ਸ਼੍ਰੀਸ਼ ਸ਼ਰ੍ਮਾ, ਜਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਾਨਸ, ਅਨੂਪ ਭਾਰ੍ਗਵ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜੇ ਸੀ ਫਿਲਿਪ , ਹਰਿਰਾਮ, ਆਲੋਕ ਪੁਰਾਣਿਕ,ਸਮੀਰ ਲਾਲ ਸਮੀਰ,,ਜ੍ਞਾਨ ਦਤ੍ਤ ਪਾਣ੍ਡੇਯ , ਰਬਿਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਅਭਯ ਤਿਵਾਰੀ, ਨੀਲਿਮਾ, ਅਨਾਮ ਦਾਸ, ਕਾਕੇਸ਼, ਮਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ,ਘੁਘੂਤੀ ਬਾਸੂਤੀ ,ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਜੈਸੇ ਉਤ੍ਸਾਹੀ ਬ੍ਲੋਗਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਕੀ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਸਕ੍ਰਿਯ ਰਹੇ ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਅਪਨੇ ਜਨ੍ਮ ਸੇ ਹੀਂ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਸਂਗਤਿਯੋਂ ਪਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਤਾ ਆ ਰਹਾ ਹੈ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਰ੍ਸ਼-2010 ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਹਰ ਤਰਹ ਸੇ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲਤਾ ਕੀ ਓਰ ਅਗ੍ਰਸਰ ਹੁਯੀ। ਸਂਖ੍ਯਾ ਔਰ ਗੁਣਵਤ੍ਤਾ ਦੋਨੋਂ ਦਰਸ਼੍ਟਿਕੋਣ ਸੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਏਕ ਨਯੀ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਨਾ ਹੁਯੀ । ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ 25000 ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੋ ਕੋ ਪਾਰ ਕਰ ਗਯੀ, ਲੇਕਿਨ ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਕੀ ਐਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਕਾ ਅਪਨਾ ਏਕ ਅਲਗ ਮਹਤ੍ਵ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਉਸਕੇ ਹਲਚਲੋਂ ਕੀ ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਕੇਵਲ ਚਰ੍ਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁਯੀ ਹੈ ਵਲ੍ਕਿ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਭੀ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਰੂਪ ਸੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਕਿ ਆਮ ਭਾਰਤੀਯੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਨੇ ਜਿਤਨਾ ਵੇਹਤਰ ਢਂਗ ਸੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਹੈ ਉਤਨਾ ਨ ਤੋ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਇਲੇਕ੍ਟ੍ਰੋਨਿਕ ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਔਰ ਨ ਪ੍ਰਿਂਟ ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ । ਯਾਨੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਨੇ ਨ੍ਯੂ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾ ਪੂਰਾ ਨਿਰ੍ਵਾਹ ਕਿਯਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਬਹੁਤੇਰੇ ਨਏ ਔਰ ਅਚ੍ਛੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਆਗਮਨ ਹੁਆ ਹੈ ।ਚਿਟ੍ਠਾਜਗਤ ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਪ੍ਰਥਮ ਤਿਮਾਹੀ ਮੇਂ ਲਗਭਗ ਸਬਾ ਛ: ਹਜਾਰ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਅਬਤਰਿਤ ਹੁਏ ਹੈਂ, ਦੂਸਰੀ ਤਿਮਾਹੀ ਮੇਂ ਪਾਂਚ ਹਜਾਰ ਆਠ ਸੌ । ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਚਿਟ੍ਠਾਜਗਤ ਨੇ ਆਂਕਡ਼ੇ ਦੇਨੇ ਬਂਦ ਕਰ ਦਿਏ । ਮੈਂਨੇ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ ਕੀ ਓਰ ਸੇ ਬ੍ਲੌਗ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਯਾ ਥਾ ਔਰ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਜਿਸ ਨਿਸ਼੍ਕਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਪਹੁਂਚਾ ਉਸਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ 20 ਹਜਾਰ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਅਵਤਰਿਤ ਹੁਏ ਹੈਂ , ਜਿਸਮੇਂ ਸੇ ਲਗਭਗ ਏਕ ਹਜਾਰ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਪੂਰ੍ਣਤ: ਸਕ੍ਰਿਯ ਹੈ । ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੋ ਪੂਰ੍ਵ ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲਾ ਦਿਯਾ ਜਾਏ ਤੋ ਲਗਭਗ 50 ਹਜਾਰ ਬ੍ਲੌਗ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਹੈਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਕ੍ਰਿਯਤਾ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਏ ਤੋ ਹਿਂਦੀ ਅਭੀ ਭੀ ਕਾਫੀ ਪੀਛੇ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਸਕ੍ਰਿਯ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਅਭੀ ਭੀ ਪਾਂਚ ਹਜਾਰ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਵਹੀਂ ਭਾਰਤ ਕੀ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੋ ਮਿਲਾ ਦਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਅਂਤਰਜਾਲ ਪਰ ਯਹ ਸਂਖ੍ਯਾ ਪਾਂਚ ਲਾਖ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ । ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਔਰ ਮਰਾਠੀ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਸਕ੍ਰਿਯ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ।

ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਏਕ ਐਸੀ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਸੇ ਹੁਯੀ,ਜਹਾਂ ਪਹਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੇ ਤਹਤ ਵੇਬਕਾਸ੍ਟਿਂਗ ਸੇ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕਾ ਸੀਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਮੇਂ ਹੁਆ । ਪ੍ਰਾਕਰਤਿਕ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਸੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣ ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ ਕੇ ਖਟੀਮਾ ਕਸਬੇ ਮੇਂ ਯਹ ਆਯੋਜਨ ਹੁਆ ੧੧ ਜਨਵਰੀ ਕੋ, ਜਿਸਮੇਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਹੁਏ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗਰ। 22 ਜਨਵਰੀ ਕੋ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਨਗਰ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਬ੍ਲੌਗਰ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਮੇਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਨੇ ਤੋ ਯਹਾਂ ਤਕ ਕਹ ਦਿਯਾ ਕਿ"ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨ ਕਰਨੇ ਕੋ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਕ੍ਰਾਇਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ । 4 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਚਿਟ੍ਠਾਕਾਰੀ ਕੇ ਪ੍ਰਖਰ ਸ੍ਤਂਭ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੀਰ ਲਾਲ ਸਮੀਰ (ਬ੍ਲੌਗ :ਉਡ਼ਨ ਤਸ਼੍ਤਰੀ )ਕੇ ਸਮ੍ਮਾਨ ਮੇਂ ਦਿਲ੍ਲੀ ਸ੍ਥਿਤ ਕਨਾਟ ਪ੍ਲੇਸ ਵੁਮੇਨ੍ਸ ਪ੍ਰੇਸ ਕ੍ਲਬ ਮੇਂ ਏਕ ਬ੍ਲੋਗਰ ਮਿਲਨ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁਆ। ਨਜ਼ਾਕਤ, ਨਫ਼ਾਸਤ ਔਰ ਤਮਦ੍ਦੁਨ ਕਾ ਸ਼ਹਰ ਲਖਨਊ ਮੇਂ 7 ਫਰਵਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਮ ਮੀਡਿਯਾ ਔਰ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਕੇ ਨਾਮ ਰਹੀ । ਅਵਸਰ ਥਾ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਚਰ੍ਚਿਤ ਬ੍ਲੌਗਰ ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਰਾਯ ਕੇ ਸਂਪਾਦਨ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਿਂਦੀ ਦੈਨਿਕ "ਜਨ ਸਨ੍ਦੇਸ਼ ਟਾਈਮ੍ਸ " ਕੇ ਲੋਕਾਰ੍ਪਣ ਕਾ ।

8-9-10 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ (ਹਰਿਯਾਣਾ) ਮੇਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਮ੍ਮਲੇਨ ਹੁਆ ਜਿਸਮੇਂ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਕਥਾਕਾਰਏਵਂ ਹਂਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕੇ ਸਂਪਾਦਕ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਿਤ ਹੋਨੇ ਕਾ ਦਰ੍ਦ ਹਮ ਸਬਕੇ ਭੀਤਰ ਬਨਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। 25-26 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਕਵਿਤਾ ਸਮਯ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਪਹਲਾ ਕਵਿਤਾ ਸਮਯ ਸਮ੍ਮਾਨ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਵਰਿਸ਼੍ਠਤਮ ਕਵਿਯੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ ਕੋ ਔਰ ਪਹਲਾ ਕਵਿਤਾ ਸਮਯ ਯੁਵਾ ਸਮ੍ਮਾਨਯੁਵਾ ਕਵਿ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਪਮ ਕੋ ਦਿਯਾ ਗਯਾ । 05 ਮਾਰ੍ਚ 2011 ਕੋ ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦ-ਯੁਗ੍ਮ ਵਰ੍ਸ਼ 2010 ਕਾ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕੋਤ੍ਸਵ ਮਨਾਯਾ ਗਯਾ । 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਕੋ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੇ ਹਿਂਦੀ ਭਵਨਮੇਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ ਨੇ ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਨਿਕੇਤਨ ਔਰ ਨੁਕ੍ਕਡ਼ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਸੇ ਏਕ ਭਵ੍ਯ ਆਯੋਜਨ ਕਿਯਾ । ਇਸ ਅਵਸਰ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਰਹਨੇ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 400 ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੀ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਰਹੀ, ਜਿਸਮੇਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ ਸਮੂਹ ਕੇ ਤਤ੍ਵਾਵਧਾਨ ਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਮੇਂ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਬ੍ਲੌਗੋਤ੍ਸਵ 2010 ਕੇ ਅਂਤਰ੍ਗਤ ਚਯਨਿਤ 51 ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕਿਯਾ ਗਯਾ । ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਇਸੀ ਮਂਚ ਸੇ ਨੁਕ੍ਕਡ਼ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੀ 13 ਵਿਸ਼ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕਾ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕਿਯਾ ਗਯਾ । ਇਸ ਅਵਸਰ ਪਰ ਦੋ ਨਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕ੍ਰਮਸ਼: ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ:ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਨਯੀ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਔਰ ਉਪਨ੍ਯਾਸ ਤਾਕਿ ਬਚਾ ਰਹੇ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕਾ ਵਿਮੋਚਨ, ਪਰਿਚਰ੍ਚਾਏਂ ਏਵਂ ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਸਂਧ੍ਯਾ ਆਦਿ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਭੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਮੇਂ ਰਹੇ । ਪੂਰੇ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕਾ ਜੀਵਂਤ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਸਮੂਚੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਮੇਂ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ।

ਲਲਿਤ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਔਰ ਡੌ ਕੁਲਦੀਪ ਚਂਦ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੀ ਕੀ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾ ਮੇਂ ਏਕ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕੇਂਦ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਾ ਮੇਂ 04 ਮਈ 2011 ਕੋ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀ ਗਯੀ ਥੀ ....ਜਿਸਕਾ ਵਿਸ਼ਯ "ਹਿਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨ੍ਯੂ ਮਿਡਿਯਾ : ਸਂਭਾਵਨਾਏਂ ਔਰ ਚੁਨੌਤਿਯਾਂ" ਥਾ । ਯਹ ਸਂਭਵਤ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ , ਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਨ੍ਯੂ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਲੇਕਰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਨੇ ਵਾਲੀ ਪਹਲੀ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਥੀ। ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੀ ਭੀ ਉਦ੍ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੁਈ,ਪ੍ਰਥਮ ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ ਸਮ੍ਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ 07 ਅਗਸ੍ਤ 2011 ਕੋ ਜਯਪੁਰ ਮੇਂ ਜਵਾਹਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਕੇ ਕਰਸ਼੍ਣਾਯਨ ਸਭਾਗਾਰ ਮੇਂ ਸਂਪਨ੍ਨ ਹੁਆ। ਇਸਮੇਂ ਦੋ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਕਵਿਯੋਂ (ਬਲ੍ਲੀ ਸਿਂਹ ਚੀਮਾ ਔਰ ਨਰੇਸ਼ ਸਕ੍ਸੇਨਾ) ਏਵਂ ਪਾਂਚ ਯੁਵਾ ਕਵਿਯੋਂ (ਦੁਸ਼੍ਯਨ੍ਤ, ਅਵਨੀਸ਼ ਸਿਂਹ ਚੌਹਾਨ, ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਜੈਨ, ਪੂਨਮ ਤੁਸ਼ਾਮਡ਼ ਔਰ ਸਿਰਾਜ ਫ਼ੈਸਲ ਖ਼ਾਨ) ਕੋ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ। 11 ਸਿਤਂਬਰ ਕੋ ਭਾਰਤੀਯ ਜਨ ਨਾਟ੍ਯ ਸਂਘ ਕੀ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਕਾਈ ਔਰ ਲੋਕਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕੇ ਤਤ੍ਵਾਵਧਾਨ ਮੇਂ ਲਖਨਊ ਕੇ ਕੈਸਰਬਾਗ ਸ੍ਥਿਤ ਜਯਸ਼ਂਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਭਾਗਾਰ ਮੇਂ ਸਹਾਰਾ ਇਂਡਿਯਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਅਧਿਸ਼ਾਸੀ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀ ਡੀ. ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੇ ਕਰ ਕਮਲੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮੇਰੀ ਸਦ੍ਯ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸ੍ਤਕ ‘ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ “ ਕਾ ਲੋਕਾਰ੍ਪਣ ਹੁਆ । ਇਸ ਅਵਸਰ ਪਰ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਔਰ ਆਲੋਚਕ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਦੈਨਿਕ ਜਨਸਂਦੇਸ਼ ਟਾਇਮ੍ਸ ਕੇ ਮੁਖ੍ਯ ਸਂਪਾਦਕ ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਰਾਯ, ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਾਦਵ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕੀਲ ਸਿਦ੍ਦੀਕੀ, ਰਂਗਕਰ੍ਮੀ ਰਾਕੇਸ਼ ਜੀ,ਪੂਰ੍ਵ ਪੁਲਿਸ ਮਹਾਨਿਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ, ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਡਾ. ਗਿਰਿਰਾਜ ਸ਼ਰਣ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਆਦਿ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਥੇ ।

ਵਰ੍ਸ਼ 2011 ਕੇ ਲਿਏ 'ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਬਾਲ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ' 14 ਨਵਮ੍ਬਰ 2011 ਕੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਨ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਏਕ ਭਵ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਮਹਿਲਾ ਏਵਂ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮਂਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਰਸ਼੍ਣਾ ਤੀਰਥ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਕ੍ਸ਼ਿਤਾ (ਪਾਖੀ) ਕੋ ਕਲਾ ਔਰ ਬ੍ਲਾਗਿਂਗ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਉਸਕੀ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਕੇ ਲਿਏ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ । 9-10 ਦਿਸਂਬਰ ਕੋ ਯੂ. ਜੀ. ਸੀ. ਸਂਪੋਸ਼ਿਤ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਪਰ ਪਹਲੀ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਕਲ੍ਯਾਣ ਮੇਂ ਹੁਈ । ਇਸ ਸਂਗੋਸ਼੍ਠੀ ਕਾ 'ਵੇਬ ਕਾਸ੍ਟਿਂਗ' ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਜੀਵਂਤ ਪ੍ਰਸਾਰਣ (ਲਾਈਵ ਵੇਬਕਾਸ੍ਟ) ਹੁਆ । ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਦੇਸ਼ ਸੇ ਬਾਹਰ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਆਖਿਰ ਮੇਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੈਂਕੌਕ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਮ੍ਮਲੇਨ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਚਾਰ ਬ੍ਲੌਗਰ ਏਕਸਾਥ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਹੁਏ, ਜਿਸਮੇਂ ਰਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾਤ , ਨੁਕ੍ਕਡ਼ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਮੌਡਰੇਟਰ ਗੀਤਾ ਸ਼੍ਰੀ,ਕਥਾ ਲੇਖਿਕਾ ਅਲਕਾ ਸੈਨੀ (ਚਂਡੀਗਢ਼)ਔਰ ਉਡਿਯਾ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਬ੍ਲੌਗਰ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਮਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਥੇ ।

ਵਹੁਚਰ੍ਚਿਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕ ਡੌ ਟੀ ਏਸ ਦਰਾਲ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਅਂਤਰ੍ਮਂਥਨ ਜੋ ਵਰ੍ਸ਼-2009 ਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸਕ੍ਰਿਯ ਹੈ ਔਰ ਵਿਗਤ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਤਰਹ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਪੋਸ੍ਟ ਕਾ ਸ਼ਤਕ ਲਗਾਨੇ ਮੇਂ ਸਫਲ ਰਹੇ ਹੈਂ । ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ ਏਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੇ ਸਂਵੇਦਨਾਓਂ ਕਾ ਗੁਲਦਸ੍ਤਾ ਹੈ, ਜਹਾਂ ਸਾਮਾਜਿਕ-ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਔਰ ਪਰਿਵੇਸ਼ਗਤ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯਾਂ ਕਰਵਟ ਲੇਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ ਕਭੀ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਤੋ ਕਭੀ ਅਭਿਯਾਨ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ । ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾਫੀ ਮੁਖਰ ਰਹਾ।ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਮੇਂ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਖ਼ਬਰੇਂ ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਡਾ. ਅਨਵਰ ਜ਼ਮਾਲ ਖਾਨ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬ੍ਲਾਗ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰ ਕੀ ਤਰ੍ਜ਼ ਪਰ ਮਾਰ੍ਚ-2011 ਮੇਂ ‘ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਖ਼ਬਰੇਂ‘ ਨਾਮਕ ਬ੍ਲੌਗ ਲਾਯਾ ਗਯਾ, ਉਸਕੇ ਬਾਦ ‘ਭਾਰਤੀਯ ਬ੍ਲੌਗ ਸਮਾਚਾਰ‘ ਬਨਾ ਔਰ ਫਿਰ ਇਸੀ ਲੀਕ ਪਰ ਏਕ ਦੋ ਔਰ ਭੀ ਚਲ ਰਹੇ ਹੈਂ।

ਜਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਏਕ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਖਿਚਡ਼ੀ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕੇ ਦੀਵਾਨੇ ਬਢ਼ੇ ਹੈਂ, ਵਹੀਂ ਐਸੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਭੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਉਸਕੇ ਤਤ੍ਸਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਮੇਂ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਧਰ ਹੈਂ। ਵੇ ਲੋਗ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ‘ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ’ਸ੍ਵਰੂਪ ਕੋ ਲੇਖਨ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੇਂ ਲਾਤੇ ਹੈਂ, ਵਰਨ ਅਪਨੇ ਚਿਂਤਨ, ਵਾਚਨ ਔਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਸਹਜ ਰੂਪ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਵਿਗਤ ਕਈ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਸਕ੍ਰੀਯ ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ ਕੁਮਾਰ ਪਾਣ੍ਡੇਯ ਨੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਸਚ੍ਚਾ ਸ਼ਰਣਮ’ ਮੇਂ ਤਤ੍ਸਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ ਮੇਂ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕਰਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ । ਆਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾ ਯਾਦਵ ਭੀ ਇਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੀ ਏਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਂਪਨ੍ਨ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੈਂ। ਉਨਕੇ ਵੈਚਾਰਿਕ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਚਿਂਤਨ ਕੋ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਪਿਤ ਕਰਤਾ ਰਹਾ ਉਨਕਾ ਬ੍ਲੌ੍ਗ ‘ਸ਼ਬ੍ਦ-ਸ਼ਿਖਰ’ । ਈਸ਼੍ਵਰਵਾਦਿਯੋਂ ਕੇ ਰਚਾਏ ਮਾਯਾਜਾਲ ਸੇ ਅਲਗ ਵੈਚਾਰਿਕ ਮਂਥਨ ਕੇ ਸਾਥ ਨਾਸ੍ਤਿਕਤਾ ਕਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੋ ਮਹਤ੍ਵ ਦੇਨੇ ਬਾਲੇ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਏਕਲੌਤੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਨਾਸ੍ਤਿਕੋਂ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ’ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੀ ਦਰਢ਼ਤਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਦਰਸ਼੍ਟਿਗੋਚਰ ਹੁਈ ਹੈ।ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਤਰ੍ਕ-ਵਿਤਰ੍ਕ,ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਾ ਦੌਰ ਖੂਬ ਚਲਾ ।

ਨਾਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੇ ਅਭ੍ਯੁਯਦਯ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਏਕ ਓਰ ਸਮਾਜ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਆਗੇ ਆ ਰਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਮਹਿਲਾਓਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਤਯ ਕਿਯੇ ਗਯੇ ਮੀਲ ਕੇ ਪਤ੍ਥਰੋਂ ਨੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਵਹੀਂ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਅਨੇਕ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਮਹਿਲਾਓਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਵਿਰੂਦ੍ਧ ਰਚੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਡਯਂਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਖੁਲਾਸੇ ਕਰਕੇ ਭੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਮੇਂ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਨਿਵਾਸੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਟਿਯਾਰ ਏਕ ਐਸੀ ਹੀ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਬ੍ਲੌਗਰ ਹੈਂ, ਜਿਨਕੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੀ ਅਨੁਗੂਂਜ ਉਨਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ’ ਮੇਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿ ਗਯੀ,ਅਪਿਤੁ ਵਿਗਤ ਤੀਨ-ਚਾਰ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਪਰ੍ਦੇ ਕੇ ਪੀਛੇ ਸੇ ਛਿਪਕਰ ਲੇਖਨ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਡ਼ਾਨ ਭਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਮੇਂ ਅਗ੍ਰਣੀ ਬ੍ਲੌਗਰ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈ ਹੈ । ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਮੇਂ ਐਸੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਓਂ ਕੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਚਿਤ ਮਾਹੌਲ ਪਾਕਰ ਸ੍ਵਯਂ ਕੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਸੇ ਅਲਗ ਸਾਬਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੀ ਰਚਨਾਤ੍ਮਕ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾਓਂ ਕਾ ਲੋਹਾ ਦੁਨਿਯਾ ਵਾਲੋਂ ਸੇ ਮਨਵਾਯਾ ਹੈ। ਅਲ੍ਪਨਾ ਵਰ੍ਮਾ ਏਕ ਐਸੀ ਹੀ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਮ੍ਪਾਨ੍ਨ ਬ੍ਲੌਗਰ ਹੈਂ। ਉਨਕੇ ਚਰ੍ਚਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਵ੍ਯੋਮ ਕੇ ਪਾਰ’ , ਜਿਸਪਰ ਉਨਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕੋ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਦੇਖਾ ਔਰ ਪਰਖਾ ਗਯਾ । ਨਾਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਏਕ ਔਰ ਸ਼ਖ੍ਸ਼ਿਯਤ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ ਸ਼ਿਖਾ ਵਾਰ੍ਸ਼੍ਣੇਯ ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਸ੍ਪਂਦਨ’ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਮਨ ਕੇ ਤਾਰੋਂ ਕੋ ਝਂਕਰਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਇਸਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਪ੍ਰਯਾਸਰਤ ਨਜਰ ਆਈ।ਸਮਯ ਕੀ ਨਬ੍ਜ ਸਮਝਨੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਮੇਂ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਅਗ੍ਰਣੀ ਦਿਖੇ ਕੋਟਾ, ਰਾਜਸ੍ਥਾਨ ਨਿਵਾਸੀ ਦਿਨੇਸ਼ ਰਾਯ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਅਨਵਰਤ’ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ।

ਅਪਨੀ ਮਾਟੀ, ਅਪਨੇ ਸਮ੍ਬਂਧਿਯੋਂ ਸੇ ਦੂਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਜਬ ਅਜਨਬੀਪਨ ਔਰ ਅਕੇਲਾਪਨ ਮਹਸੂਸ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਤੋ ਨਤੀਜਤਨ ਉਸਕੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮੇਂ ਬਸੀ ਹੁਈ ਸ੍ਮਰਤਿਯਾਂ ਚਾਹੇ-ਅਨਚਾਹੇ ਲੇਖਨ ਮੇਂ ਜਗਹ ਬਨਾਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈਂ। ਐਸੀ ਹੀ ਮੋਹਕ ਸ੍ਮਰਤਿਯੋਂ ਸੇ ਸੁਸਜ੍ਜਿਤ ਔਰ ਮਾਟੀ ਕੀ ਗਂਧ ਸੇ ਲਬਰੇਜ਼ ਰਤਲਾਮ ਮ.ਪ੍ਰ. ਮੇਂ ਜਨ੍ਮੇਂ ਜਬਲਪੁਰ ਕੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਔਰ ਕਨਾਡਾਈ ਭਾਰਤੀਯ ਸਮੀਰਲਾਲ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਉਡ਼ਨਤਸ਼੍ਤਰੀ’ ਵਿਗਤ ਚਾਰ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਪਢ਼ੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸੂਚੀ ਮੇਂ ਅਗ੍ਰਣੀ ਰਹਾ ਹੈ ।ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਖਟਰਾਗੀ ਯਾਨੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਕੁਛ ਅਲਗ ਮੂਡ ਮੇਂ ਦਿਖੇ । ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਸਿਦ੍ਦੀਕੀ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਪ੍ਰੇਮਰਸ’ ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ ਖੂਬ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ । ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਜਹਾਂ ਸਿਦ੍ਦਾਰ੍ਥ ਸ਼ਂਕਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥ ਮਿਤ੍ਰ ਪਰ ਅਨੇਕਾਨੇਕ ਸਾਰ੍ਥਕ ਪੋਸ੍ਟ ਡਾਲਨੇ ਕੇ ਵਾਬਜੂਦ ਅਨਿਯਮਿਤ ਬਨੇ ਰਹੇ,ਵਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨੀ ਅਜਿਤ ਵਡਨੇਰਕਰ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ‘ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਸਫਰ’ ਪਰ ਪੁਰਾਨੀ ਉਰ੍ਜਾ ਸੇ ਲਬਰੇਜ ਨਹੀਂ ਦਿਖੇ । ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਸਂਚਾਰਕ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਡੌ0 ਅਰਵਿਂਦ ਮਿਸ਼੍ਰ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮੁਖਰ ਦਿਖੇ, ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ‘ਸਾਇਂਸ ਫਿਕ੍ਸ਼ਨ ਇਨ ਇਂਡਿਯਾ’ ਤਥਾ ‘ਸਾਈ ਬ੍ਲੌਗ’ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਕਥਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪਾਠਕੋਂ ਕੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਾ । ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਪ੍ਰਖਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਫਿਰਦੌਸ ਖਾਨ ਕੁਛ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮੁਖਰ ਦਿਖੀਂ, ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੇਰੀ ਡਾਯਰੀ’ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਅਪਨੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਜ੍ਯਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧ ਦਿਖੀਂ ।

ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਸੇ ਜੁਡੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾਓਂ ਔਰ ਵਿਦ੍ਰੂਪਤਾਓਂ ਕੋ ਬ੍ਲੌਗ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਾ ਮਾਸ੍ਟਰ’ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਸ਼ਂਖਨਾਦ ਕਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਮੇਂ ਵਿਗਤ ਕਈ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਅਗ੍ਰਣੀ ਪ੍ਰਵੀਣ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਕੇ ਤੇਵਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ । ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੇ ਪਾਂਚੋ ਸ਼ੋਧਾਰ੍ਥਿਯੋਂ ਕ੍ਰਮਸ਼:ਕੇਵਲ ਰਾਮ,ਅਨਿਲ ਅਤ੍ਰੀ,ਚਿਰਾਗ ਜੈਨ,ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਔਰ ਰਿਯਾ ਨਾਗਪਾਲ ਕੀ ਭੀ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋਤੀ ਰਹੀ ਵਰ੍ਸ਼ ਭਰ,ਜਬਕਿ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਮਾਸਾਂਤ ਮੇਂ ਬ੍ਲੌਗ ਬੁਲੇਟਿਨ ਪਰ ਏਕ ਨਯਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਜਗਤ ਕੀ ਚਰ੍ਚਿਤ ਕਵਿਯਿਤ੍ਰੀ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ । ਉਨ੍ਹੇਂ ਕਾਫੀ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਮਿਲੇ ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਏਕ ਨਯਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਆਖਿਰੀ ਮਹੀਨੇ ਮੇਂ ਅਵਲੋਕਨ-2011 ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ । ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੀ ਕਲਮ ਸੇ ਨਏ-ਪੁਰਾਨੇ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੀ ਚੁਨਿਨ੍ਦਾ ਪੋਸ੍ਟ ਕੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਕੀ।ਸਾਲ 2011 ਬ੍ਲੌਗ ਸਂਸਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਨਏ ਅਵਸਰ ਔਰ ਬੇਹਤਰੀ ਕਾ ਪੈਗਾਮ ਲੇਕਰ ਆਯਾ। ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਨੇਂ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾਂ ਮੇਂ ਨਏ ਮਾਨਦਂਡ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਿਏ ਔਰ ਨਏ-ਨਏ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੋ ਸਾਮਨੇ ਲਾਨੇ ਮੇਂ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਬੀਚ ਸੇਤੁ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸੇ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼- 2011 ਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਾਹ ਸੇ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਕੇ ਸਂਪਾਦਨ ਮੇਂ ਵਟਵਰਕ੍ਸ਼(ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਬ੍ਲੌਗ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ) ਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਆ। ਸੁਰੇਸ਼ ਚਿਪਲੂਨਕਰ ਨੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੀ ਚੌਥੀ ਸਾਲਗਿਰਹ ਮਨਾਈ, ਰਚਨਾ ਨੇ ਪਾਂਚਵੀਂ, ਵਹੀਂ ਚਿਟ੍ਠਾ ਚਰ੍ਚਾ ਨੇ ਸਾਤਵੀਂ। ਵਰ੍ਸ਼ 2010 ਮੇਂ ਅਵਤਰਿਤ ਹੁਏ ਬ੍ਲੌਗ4ਵਾਰ੍ਤਾ ਨੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਸਮਾਪ੍ਤਿ ਸੇ ਕੁਛ ਦਿਨ ਪੂਰ੍ਵ ੧ ਲਾਖ ਹਿਟ੍ਸ ਕੇ ਜਾਦੁਈ ਆਂਕਡ਼ੇ ਕੋ ਪਾਰ ਕਰ ਗਯਾ ।ਸਭੀ ਚਿਟ੍ਠਾ ਚਰ੍ਚਾਓਂ ਮੇਂ ਵਾਰ੍ਤਾ ਕੀ ਰੈਂਕਿਗ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਸਬਸੇ ਅਚ੍ਛੀ ਰਹੀ । ਯਹ ਵਾਰ੍ਤਾ ਕੀ ਨਿਰਂਤਰਤਾ ਕਾ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈ।

ਹਰਬਾਰ ਕੀ ਤਰਹ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਮਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਕੀ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕ ਸਂਗੀਤਮਾਲਾ ਅਪਨੀ ਉਲ੍ਟੀ ਗਿਨਤੀ ਕੇ ਸਾਥ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਈ । ਫਿਲ੍ਮ-ਸਂਗੀਤ ਪਸਂਦ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੇ ਲਿਯੇ ਹਰ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੇਂ ਯੇ ਏਕ ਖਾਸ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਰਹਤਾ ਹੈ । ਵਹੀਂ ਸ਼ਰਦ ਕੋਕਾਸ ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਸਿਤਾਰੋਂ ਕਾ ਮੋਹਤਾਜ ਹੋਨਾ ਅਬ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੋ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਸਰਾਹਨਾ ਮਿਲੀ ।ਆਨਂਦ ਵਰ੍ਧਨ ਓਝਾ ਗਣਤਂਤ੍ਰ ਦਿਵਸ ਮੇਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਾਇਟ ਪਰ ਦੋ ਰੂਪਯੇ ਕਾ ਤਿਰਂਗਾ ਬੇਚਤੀ ਲਡ਼ਕੀ ਕੋ ਦੇਖਕਰ ਕੁਛ ਦਮ ਤੋਡ਼ਤੇ ਸੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਰਕੇ ਸੋਚਨੇ ਪਰ ਵਿਵਸ਼ ਕਰ ਦਿਯਾ, ਵਹੀਂ ਸ੍ਵ. ਕਨ੍ਹੈਯਾਲਾਲ ਨਂਦਨ ਜੀ ਕੇ ਵਰ੍ਸ਼ਗਾਂਠ ਪਰ ਲਖਨਊ ਕੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰ-ਕਥਾਕਾਰ ਦਯਾਨਂਦ ਪਾਣ੍ਡੇਯ ਨੇ ਨਂਦਨ ਜੀ ਜੁਡ਼ੀ ਅਪਨੀ ਯਾਦੋਂ ਕੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਸੇ ਲਿਖਾ।

ਵੈਸੇ ਤੋ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੋ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕਾ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਹਾ ਜਾਏ ਤੋ ਸ਼ਾਯਦ ਕੋਈ ਅਤਿਸ਼੍ਯੋਕ੍ਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਕਈ ਸਾਮੂਹਿਕ ਬ੍ਲੌਗ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਏ,ਜਿਸਮੇਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ ਹਰੀਸ਼ ਸਿਂਹ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਚਾਲਿਤ ਭਾਰਤੀਯ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਮਂਚ 11 ਫਰਵਰੀ 2011 ਕੋ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਯਾ, ਜੋ ਹਿਂਦੀ ਲੇਖਨ ਕੋ ਬਢ਼ਾਵਾ ਦੇਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕੋ ਮੇਂ ਪ੍ਰੇਮ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਆਪਸੀ ਸੌਹਾਰ੍ਦ, ਦੇਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਰ੍ਪਣ ਔਰ ਭਾਰਤੀਯ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਕੋ ਬਢ਼ਾਵਾ ਦੇਨੇ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਯਾ । ਦੂਸਰਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਸਂਘ । ਮਨੋਜ ਪਾਣ੍ਡੇਯ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਚਾਲਿਤ ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਕਈ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਬ੍ਲੌਗਰ ਜੁਡ਼ੇ ਹੈਂ । ਉਲ੍ਲੇਖਨੀਯ ਹੈ ਕਿ 17 ਫਰਵਰੀ 2011 ਕੋ ਜ੍ਞਾਨਰਂਜਨ ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਲੌਟਕਰ ਗਿਰੀਸ਼ ਬਿਲ੍ਲੋਰੇ ਮੁਕੁਲ ਨੇ ਇਸ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਪਹਲਾ ਪੋਸ੍ਟ ਡਾਲਾ ਥਾ. ਜ੍ਞਾਨ ਰਂਜਨ ਜੀ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੇ ਅਗ੍ਰਣੀ ਸਂਪਾਦਕੋਂ ਔਰ ਸਰ੍ਜਕੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਹੈਂ । ਉਨਸੇ ਔਰ ਉਨਕੀ ਯਾਦੋਂ ਇਸ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਸ਼ੁਭਾਰਂਭ ਹੋਨਾ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਗਰ੍ਵ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ । ਤੀਸਰਾ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਡਾ. ਅਨਵਰ ਜਮਾਲ ਖਾਨ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਚਾਲਿਤ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਫੋਰਮ ਇਂਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ,ਜਬਕਿ ਲਖਨਊ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਅਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਪਰ ਲੇਖਕੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੋ ਜਾਨੇ ਸੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਵਨ੍ਦਨਾ ਗੁਪ੍ਤਾ ਕੀ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾ ਮੇਂ ਏਕ ਨਯਾ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਅਵਤਰਿਤ ਹੁਆ ਜਿਸਕਾ ਨਾਮ ਹੈ ਔਲ ਇਣ੍ਡਿਯਾ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਅਸੋਸਿਏਸ਼ਨ । ਸਬਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਕਰਨਾ ਤੋ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ,ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਦੋ ਔਰ ਸਾਝਾ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਬਤਾਤਾ ਚਲੂਂ ਪਹਲਾ 28 ਫਰਵਰੀ ਕੋ ਸ਼ੁਰੂ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਕੇ ਸਂਚਾਲਨ ਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਪਰਿਚਰ੍ਚਾ ਔਰ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਸਤ੍ਯਮ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਚਾਲਿਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਂਘ ਔਰ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਕੋ ਡਾ. ਰੂਪ ਚਂਦ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਯਂਕ ਕੀ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾ ਮੇਂ ਆਯਾ ਮੁਸ਼ਾਯਰਾ ਵਿਸ਼ਯ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਨੇ ਕੇ ਕਾਰਣ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਉਲ੍ਲੇਖਨੀਯ ਹੈ ।

15 ਜੂਨ 2011 ਕੋ ਮਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸਾਧਨਾ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਸੇ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਏਕ ਅਨੋਖੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀ ਨਾਮ ਦਿਯਾ ਸ਼ਖ੍ਸ: ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਸੇ। ਕੁਛ ਨਯਾ ਕਰਨੇ ਔਰ ਆਪ ਤਕ ਬ੍ਲੌਗਜਗਤ ਕੀ ਪੋਸ੍ਟੋਂ ਕੀ , ਟਿਪ੍ਪਣਿਯੋਂ ਕੀ , ਬਹਸ ਔਰ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ੋਂ ਕੀ ਸੂਚਨਾ ਔਰ ਖਬਰੇਂ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸੇ 13 ਨਵਂਬਰ 2011 ਕੋ ਏਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਅਜਯ ਕੁਮਾਰ ਝਾ , ਸ਼ਿਵਮ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਾ , ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿਂਹ, ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ..., ਦੇਵ ਕੁਮਾਰ ਝਾ, ਬੀ. ਏਸ. ਪਾਵਲਾ, ਅਂਜੂ ਚੌਧਰੀ, ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ , ਮਹਫੂਜ਼ ਅਲੀ , ਯੋਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਾਲ ਆਦਿ ਕੇ ਸਂਯੁਕ੍ਤ ਪ੍ਰਯਾਸ ਸੇ ਬ੍ਲੌਗ ਬੁਲੇਟਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਯਾ ਗਯਾ । ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਆਪ ਕਾ ਯਹ ਪਹਲਾ ਔਰ ਅਨੋਖਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ । ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ 16 ਦਿਸਂਬਰ ਕੋ ਏਕ ਔਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਅਵਤਰਣ ਹੁਆ, ਜੋ ਬ੍ਲੌਗਰ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਹੀ ਹੈ ਯਾਨੀ ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿਂਹ । ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਇਸਲਿਏ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਹਰ ਦੁਸਰੇ ਦਿਨ ਹਿਂਦੀ ਜਗਤ ਕੇ ਏਕ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਬ੍ਲੌਗਰ ਕਾ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯਪਰਕ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਸਦੈਵ ਸੇ ਹੀ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਕੋ ਨਕਾਰਤਾ ਰਹਾ ਹੈ, ਮਗਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਮੇਂ ਗਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਕੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਰਖਨੇ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬ੍ਲੌਗਰ ਧਨ੍ਵਾਦ ਨਿਵਾਸੀ ਸਂਗੀਤਾ ਪੁਰੀ ਨੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਮੇਂ ਅਂਧਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਅਪਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲਂਦ ਰਖਾ।


ਡੌ ਭੀਮਰਾਵ ਅਮ੍ਬੇਡਕਰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ, ਆਗਰਾ ਸੇ ਇਸੀ ਵਰ੍ਸ਼ 'ਆਧੁਨਿਕ ਬਾਲ ਕਹਾਨਿਯੋਂ ਕਾ ਵਿਵੇਚਨਾਤ੍ਮਕ ਅਧ੍ਯਯਨ' ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਪੀ-ਏਚ0ਡੀ0 ਕੀ ਉਪਾਧਿ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਕਿਰ ਅਲੀ ਰਜਨੀਸ਼ ਨੇ ਦੈਨਿਕ 'ਜਨਸਂਦੇਸ਼ ਟਾਇਮ੍ਸ' ਮੇਂ 'ਬ੍ਲੌਗਵਾਣੀ' ਕੌਲਮ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੋ ਨਈ ਪਹਚਾਨ ਦੀ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਭੂਗੋਲ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਨ ਤੋ ਕਿਸੀ ਸੀਮਾ ਮੇਂ ਬਾਂਧਨਾ ਉਚਿਤ ਕਹਾ ਜਾਏਗਾ ਔਰ ਨ ਹੀ ਕਾਲਖਂਡ ਮੇਂ ਸਮੇਟਨਾ, ਫਿਰ ਭੀ ਬੀਤੇ ਏਕ ਸਾਲ ਮੇਂ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਹਾਂ ਤਕ ਅਪਨੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤ੍ਰਾ ਤਯ ਕੀ ਹੈ, ਕਮੋਬੇਸ਼ ਉਸ ਪਰ ਦਰਸ਼੍ਟਿਪਾਤ ਤੋ ਕਿਯਾ ਹੀ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭੋਂ ਕੋ ਸਹੇਜਨੇ ਮੇਂ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਮਸ਼ਗੂਲ ਰਹਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਰਂਜਨ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਜਾਨਕੀ ਪੁਲ। ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਮੇਂ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹਿਂਦ ਯੁਗ੍ਮ । ਰਚਨਾਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸ਼ਿਲ੍ਪੀ ਔਰ ਵਿਚਾਰ ਮੀਮਾਂਸ਼ਾ ਨੇ ਅਪਨੀ ਸ੍ਤਰੀਯਤਾ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਾ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ । ਨਾਰੀ ਕਾ ਕਵਿਤਾ ਬ੍ਲੌਗ, ਨਾਰੀ ,ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮਂਚ,ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ,ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਵੈਭਵ ,ਮੋਹਲ੍ਲਾ ਲਾਈਵ, ਸਾਖੀ,ਵਟਵਰਕ੍ਸ਼, ਸਰਜਨ (ਸੁਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ ), ਵਾਟਿਕਾ,ਮਂਥਨ, ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਭਾਗਾਰ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ, ਲੋਕਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹਿਂਦੀ ,ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਕਾਵ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾ, ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ ਬ੍ਲੌਗੋਤ੍ਸਵ , ਸਾਹਿਤ੍ਯਾਂਜਲਿ, ਕੁਛ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਸੇ,ਚੋਖੇਰ ਵਾਲੀ, ਨਵੋਤ੍ਪਲ ,ਯੁਵਾ ਮਨ , ਸੁਬੀਰ ਸਂਵਾਦ ਸੇਵਾ, ਅਪਨੀ ਹਿਂਦੀ , ਹਥਕਢ , ਹਿਂਦੀ ਕੁਞ੍ਜ , ਪਢ਼ਤੇ ਪਢ਼ਤੇ ,ਤਨਹਾ ਫਲਕ, ਆਵਾਜ਼ , ਨਯੀ ਬਾਤ, ਕਾਰਵਾਂ , ਸੋਚਾਲਯ, ਪੁਰਵਾਈ ,ਏਕ ਸ਼ਾਮ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ,ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇਤੁ , ਕਬੀਰਾ ਖਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਨਿਰ੍ਭੀਕਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਿਖੇਰਤੇ ਰਹੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਭਰ । ਵਹੀਂ ਏਕ ਔਰ ਈ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹਮਾਰੀ ਵਾਣੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਈ ਔਰ ਕਾਲ ਕਲਵਿਤ ਭੀ ਹੋ ਗਯੀ ।

ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਪਾਣ੍ਡੇਯ ਕਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਬ੍ਲੌਗ "ਅਸੁਵਿਧਾ" ਔਰ ਸਾਮੂਹਿਕ ਬ੍ਲੌਗ "ਕਬਾਡਖਾਨਾ" ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਵਿਗਤ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਮੇਂ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪ੍ਰਖਰ ਦਿਖਾ। ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਮੇਂ ਚਾਰ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਯਾ,ਵਹੀਂ ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਪਾਂਚ ਵਰ੍ਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਿਯੇ । ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕਰ੍ਮਨਾਸ਼ਾ ਪਰ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਸੇ ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਵਿਵਿਧ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਕੋ ਮਨ ਕੇ ਪਰਿਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇਂ ਦਿਖਾਨੇ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕਾਰ੍ਯ ਕਿਯਾ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼, ਵਹੀਂ ਮਨੋਜ ਪਟੇਲ ਵਿਸ਼੍ਵ ਭਰ ਕੇ ਕਵਿਯੋਂ ਕਾ ਬਹੁਤ ਬਢ਼ਿਯਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤੇ ਰਹੇ ਬ੍ਲੌਗ "ਪਢ਼ਤੇ ਪਢ਼ਤੇ" ਪਰ। ਅਪਨੀ ਮਾਟੀ ਪਰ ਜਿਸ ਤਰਹ ਕੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯੇ ਹੈਂ ਮਾਨਿਕ, ਵਹ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨੀਯ ਹੈ । ਕਥਾ ਚਕ੍ਰ ਪਰ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਪਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਔਰ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਤੇ ਰਹੇ । ਛਤ੍ਤੀਸਗਢ਼ ਕੇ ਰਾਯਪੁਰ ਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਨੇ ਵਾਲੀ ਚਰ੍ਚਿਤ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ”ਸਦ੍ਭਾਵਨਾ ਦਰ੍ਪਣ” ਮਾਰ੍ਚ-2011 ਸੇ ਮਾਸਿਕ ਹੋ ਗਯੀ ।

ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਔਰ ਲਘੁ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਨੇ ਭੀ ਅਪਨੀ ਛਾਪ ਛੋਡ਼ੀ ਹੈਂ। ਤਦ੍ਭਵ, ਕਥਾਦੇਸ਼, ਹਂਸ, ਵਾਗਰ੍ਥ, ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਨੇ ਅਪਨੇ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਅਂਕੋਂ ਮੇਂ ਐਸੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹੀਂ ਨ ਕਹੀਂ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਔਰ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ ਮਥਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨਮੇਂ ਸੇ ਤਦ੍ਭਵ, ਹਂਸ ਔਰ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਨੇ ਅਪਨੀ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਜਾਲ ਪਰ ਭੀ ਦਰ੍ਜ ਕੀ, ਜੋ ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਬਨਾਨੇ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਏਕ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਬੀਚ ਸੇਤੁ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸੇ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਾਹ ਸੇ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਕੇ ਸਂਪਾਦਨ ਮੇਂ ਵਟਵਰਕ੍ਸ਼ (ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਬ੍ਲੌਗ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ) ਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਆ। ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਸਮਰਦ੍ਧ ਕਰਨੇ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮੁਖਰ ਦਿਖੇ ਦੋ ਨਾਮ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕੇ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਔਰ ਪੁਣੇ ਕੀ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ।

ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜਹਾਂ ਮਨੋਜ,ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹਿਂਦੀ ਆਦਿ ਬ੍ਲੌਗੋਂ ਪਰ ਕਰਣ ਸਮਸ੍ਤੀਪੁਰੀ,ਹਰੀਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਪ੍ਤ ਆਦਿ ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਸੇ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਦੁਰ੍ਲਭ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਸਹੇਜਨੇ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕਾਰ੍ਯ ਕਿਯਾ,ਵਹੀਂ ਰਸ਼੍ਮਿ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾਏਂ,ਵਟਵਰਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ ਬ੍ਲੌਗੋਂ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਨਯੀ-ਨਯੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਓਂ ਕੋ ਮੁਖ੍ਯਧਾਰਾ ਮੇਂ ਲਾਨੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕਾਰ੍ਯ ਕਿਯਾ । ਸਾਹਿਤ੍ਯਕੋ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਸੇ ਜੋਡ਼ਨੇ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਟਵਰਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਵਹ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਸੇ ਸਂਪਾਦਨ ਭੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ । ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਸਮਰਦ੍ਧ ਕਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਨਾਮ ਡੌ0 ਕਵਿਤਾ ਵਾਚਕ੍ਨਵੀ ਕਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਹਿਂਦੀ ਭਾਰਤ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਸਮਰਦ੍ਧ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ । 27 ਫਰਵਰੀ 2011 ਕੋ ਅਵਨੀਸ਼ ਸਿਂਹ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਚਾਲਿਤ ਪ੍ਰੇਮਚਂਦ ਕੇ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਏਕ ਬ੍ਲੌਗ ਆਯਾ । ਇਨਕੇ ਔਰ ਭੀ ਕਈ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਜੈਸੇ ਵਿਮਰ੍ਸ਼, ਅਨਕਹੀ ਬਾਤੇਂ ਆਦਿ । ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਬਾਤ ਹੋ ਔਰ ਮੁਹਲ੍ਲਾ ਲਾਈਵ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਨ ਹੋ ਤੋ ਸਬਕੁਛ ਅਧੂਰਾ-ਅਧੂਰਾ ਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ । ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਅਨੇਕਾਨੇਕ ਰਿਪੋਰ੍ਤਾਜ ਔਰ ਅਨ੍ਯ ਸਾਮਗ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈ । ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਰ੍ਸ਼-2006 ਮੇਂ ਬ੍ਲੌਗ ਸ੍ਪੌਟ ਪਰ ਕੀ ਥੀ, ਜਿਸੇ ਬਾਦ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਇਸੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਬ੍ਲੌਗ ਮੇਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ।

ਏਕ ਐਸਾ ਬ੍ਲੌਗਰ ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਵਰ੍ਸ਼-2009 - 2010 ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਪੋਸ੍ਟ ਲਿਖਨੇ ਕੀ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਹਾਸਿਲ ਕੀ,ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਯੇ ਪਿਛਡ਼ ਗਏ ਔਰ ਯਹ ਸ਼੍ਰੇਯ ਗਯਾ ਡਾ. ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੇਲਾ ਨਿਰਂਤਰ ਕੇ ਹਿਸ੍ਸੇ। ਡਾ.ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਤੇਲਾ"ਨਿਰਂਤਰ" ਨੇ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਪਨੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਬ੍ਲੌਗ ਨਿਰਂਤਰ ਕੀ ਕਲਮ ਸੇ ਪਰ ਏਕ ਵਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਪੋਸ੍ਟ (1669 )ਲਿਖਨੇ ਕਾ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ ਬਨਾਯਾ ਹੈ ।ਉਲ੍ਲੇਖਨੀਯ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਸਨ੍ਨਿਕਟ ਲਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਨਾਮ ਹੈ ਡਾ. ਰੂਪ ਚਂਦ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਯਂਕ ਕਾ, ਜਿਨ੍ਹੋਨੇਂ 21 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਕੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਕਦਮ ਬਢ਼ਾਯਾ ਥਾ। ਉਸ ਸਮਯ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨਾ ਬ੍ਲੌਗ “ਉਚ੍ਚਾਰਣ” ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਬਨਾਯਾ ਥਾ, ਜਿਸ ਪਰ ਅਬਤਕ 2000 ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਰਚਨਾਏਂ ਪੋਸ੍ਟ ਕੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਹੈ ਔਰ ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਲਗਭਗ 400 ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਸਮਰ੍ਥਕ ਹੈਂ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਰਚਨਾਓਂ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਮੇਂ ਗਹਰੇ ਉਤਰਨੇ ਕੋ ਵਿਵਸ਼ ਕਰਤਾ ਏਕ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਕਰ੍ਮਨਾਸ਼ਾ । ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਕੁਛ ਅਚ੍ਛੀ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕੇ ਹਿਂਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਏ। ਇਸਕੇ ਅਲਾਵਾ ਸਤੀਸ਼ ਸਕ੍ਸੇਨਾ (ਮੇਰੇ ਗੀਤ),ਰਾਜ ਭਾਟਿਯਾ (ਪਰਾਯਾ ਦੇਸ਼, ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ), ਇਂਦੁ ਪੁਰੀ (ਉਦ੍ਧਵਜੀ), ਅਂਜੁ ਚੌਧਰੀ (ਅਪਨੋਂ ਕਾ ਸਾਥ), ਵਂਦਨਾ ਗੁਪ੍ਤਾ (ਜਖ੍ਮ…ਜੋ ਫੂਲੋਂ ਨੇ ਦਿਯੇ, ਏਕ ਪ੍ਰਯਾਸ), ਮਹਫੂਜ ਅਲੀ (ਲੇਖਨੀ…, Glimpse of Soul), ਯੌਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੌਦਗਿਲ (ਹਰਿਯਾਣਾ ਏਕ੍ਸਪ੍ਰੈਸ), ਅਲਬੇਲਾ ਖਤ੍ਰੀ (ਹਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯ, ਭਜਨ ਵਨ੍ਦਨ, ਮੁਕ੍ਤਕ ਦੋਹੇ), ਸਂਜਯ ਅਨੇਜਾ (ਮੋ ਸਮ ਕੌਨ ਕੁਟਿਲ ਖਲ…?), ਰਾਜੀਵ ਤਨੇਜਾ (ਹਂਸਤੇ ਰਹੋ, ਜਰਾ ਹਟ ਕੇ-ਲਾਫ੍ਟਰ ਕੇ ਫਟਕੇ), ਜਾਟ ਦੇਵਤਾ (ਸਂਦੀਪ ਪਵਾਂਰ) (ਜਾਟ ਦੇਵਤਾ ਕਾ ਸਫਰ), ਸਂਜਯ ਭਾਸ੍ਕਰ (ਆਦਤ…ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਨੇ ਕੀ), ਕੌਸ਼ਲ ਮਿਸ਼੍ਰਾ (ਜਯ ਬਾਬਾ ਬਨਾਰਸ), ਦੀਪਕ ਡੁਡੇਜਾ (ਦੀਪਕ ਬਾਬਾ ਕੀ ਬਕ ਬਕ, ਮੇਰੀ ਨਜਰ ਸੇ…), ਆਸ਼ੁਤੋਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ (ਆਸ਼ੁਤੋਸ਼ ਕੀ ਕਲਮ ਸੇ), ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨ੍ਹਾ (ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕਾ ਸਂਗ੍ਰਹ, ਜਿਨ੍ਦਗੀ ਕੀ ਰਾਹੇਂ), ਪਦ੍ਮਸਿਂਹ (ਪਦ੍ਮਾਵਲੀ), ਸੁਸ਼ੀਲ ਗੁਪ੍ਤਾ (ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਖ੍ਯਾਲ), ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ (ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਕਰ੍ਮਣਾ), ਸਰ੍ਜਨਾ ਸ਼ਰ੍ਮਾ (ਰਸਬਤਿਯਾ), ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ (ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ), ਅਜਯ ਕੁਮਾਰ ਝਾ (ਝਾ ਜੀ ਕਹਿਨ),ਕਨਿਸ਼੍ਕ ਕਸ਼੍ਯਪ (ਬ੍ਲੌਗ ਪ੍ਰਹਰੀ), ਕੇਵਲ ਰਾਮ (ਚਲਤੇ-ਚਲਤੇ, ਧਰ੍ਮ ਔਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨ), ਤਾਊ ਰਾਮਪੁਰਿਯਾ (ਤਾਊ ਡੋਟ ਇਨ) ਔਰ ਰਾਹੁਲ ਸਿਂਹ ( ਸਿਂਹਾਵਲੋਕਨ ) ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਤਿਪਯ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਰਚਨਾਓਂ ਸੇ ਪਾਠਕੋਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ । ਇਸਕੇ ਅਲਾਵਾ ਸੁਬੀਰ ਸਂਵਾਦ ਸੇਵਾ ,ਕਵਿ ਕੁਮਾਰ ਅਮ੍ਬੁਜ, ਅਪਰ੍ਣਾ ਮਨੋਜ, ਮਰਤ੍ਯੁਬੋਧ, ਨਈ ਬਾਤ ,ਮੇਰੀ ਲੇਖਨੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ , ਅਜਿਤ ਗੁਪ੍ਤਾ ਕਾ ਕੋਨਾ, ਮਨ ਕਾ ਪਾਖੀ, ਕਲਮ,ਅਂਦਾਜ਼ੇ ਮੇਰਾ , ਮੋ ਸਮ ਕੌਨ ਕੁਟਿਲ ਖਲ, ਕਾਵ੍ਯਾਂਜਲਿ, ਫੁਹਾਰ ਆਦਿ ਪਰ ਭੀ ਉਤ੍ਕਰਸ਼੍ਟ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼।

ਏਕ ਔਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਜਿਕ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ। ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇਨੇ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਸੇ ਰਾਜੀਵ ਕੁਲਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਨੇ ਵਰ੍ਸ਼-2010 ਮੇਂ " ਬ੍ਲੌਗ ਵਰ੍ਲ੍ਡ.ਕੌਮ " ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀ,ਕਿਨ੍ਤੁ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ ਕੁਛ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮੁਖਰ ਰਹਾ । ਇਸਪਰ ਵੇ ਲਗਭਗ 100 ਸੇ ਅਧਿਕ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਕਾ ਪਰਿਚਯ ਪੋਸ੍ਟ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਭਾਰਤੀਯ ਸਿਨੇਮਾ ਇਸ ਸਮਯ ਸਂਸਾਰ ਕਾ, ਫਿਲ੍ਮੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕੇ ਮਾਨ ਸੇ, ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਿਨੇਮਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਸਿਨੇਮਾ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਹਮ ਅਭੀ ਭੀ ਕਾਫੀ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੈਂ । ਇਸਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਏਕ ਮਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗਧਰ੍ਮੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਨੋਜ ਬਾਜਪੇਯੀ ਨੇ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਨੁਭਵੋਂ ਕੋ ਬਾਂਟਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਯੇ । ਅਪਨੇ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ ਕੇ ਵਾਬਜੂਦ ਇਨ੍ਹੋਨੇਂ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ 9 ਸਂਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਮਕ ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਯੇ ਹੈਂ । ਵਹੀਂ ਅਜਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਜ ਕੇ ਚਵਨ੍ਨੀ ਚੈਪ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਫਿਲ੍ਮ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਕਈ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਜਾਨਕਾਰਿਯਾਂ ਦੀ ਗਯੀ । ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ ਸਿਨੇਮਾ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਸਕ੍ਰਿਯ ਰਹਾ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ । ਇਸ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ 200 ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਏ ।

ਫਿਲ੍ਮ ਕੀ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਇਧਰ ਰਸ਼੍ਮਿ ਰਵਿਜਾ ਕਾ ਨਾਮ ਤੇਜੀ ਸੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੁਆ ਹੈ ।ਰਸ਼੍ਮਿ ਰਵਿਜਾ, ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਔਰ ਵੇਬ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਹੈਂ ਔਰ ਇਨਕੀ ਗਤਿਵਿਧਿਯਾਂ ਇਨਕੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਵੇਬ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਪਰ ਭੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ ।ਸਿਨੇਮਾ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸਕ੍ਰਿਯ ਬ੍ਲੌਗ ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਕਮ ਦਿਖਤੇ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਮੋਦ ਸਿਂਹ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਸਿਨੇਮਾ ਸਿਲੇਮਾ ਪਰ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਏਕ ਦਰ੍ਜਨ ਪੋਸ੍ਟ ਪਢ਼ਨੇ ਕੋ ਮਿਲੇ ਹੈਂ ਵਹੀਂ ਦਿਨੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਨੇਤ ਨੇ ਇਂਡਿਯਨ ਬਾਇਸ੍ਕੋਪ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇਵਲ ਛ: ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਯੇ,ਜੋ ਨਿਜੀ ਕੋਨੋਂ ਸੇ ਔਰ ਭਾਵਪੂਰ੍ਣ ਅਂਦਾਜ ਮੇਂ ਸਿਨੇਮਾ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕੀ ਏਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ ।ਵਹੀਂ ਅਂਕੁਰ ਜੈਨ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਸਾਲਾ ਸਬ ਫ਼ਿਲ੍ਮੀ ਹੈ ਪਰ 17 ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਏ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ।ਮਹੇਨ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਪਟ ਬ੍ਲੌਗ ਤਥਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਕਾ ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਛਾਯੀ ਰਹੀ । ਹਾਲਾਂਕਿ 15 ਜੂਨ 2011 ਕੋ ਖੁਲੇ ਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਹਿਂਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਾ ਯਥਾਰ੍ਥਵਾਦ ਕਾਫੀ ਪਸਂਦ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ।

ਜਹਾਂ ਤਕ ਕਾਨੂਨ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਆਂਕਲਨ ਕਿਯਾ ਜਾਏ ਤੋ ਸਰ੍ਵਥਾ ਅਕਾਲ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਹੈ। ਇਸ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਅਕੇਲਾ ਅਨੋਖਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਤੀਸਰਾ ਖਂਬਾ, ਜੋ ਰਾਜਸ੍ਥਾਨ ਕੇ ਕੋਟਾ ਨਿਵਾਸੀ ਪ੍ਰਖਰ ਕ਼ਾਨੂਨ ਵਿਦ ਦਿਨੇਸ਼ ਰਾਯ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ ਕਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਜਗਤ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਚਰ੍ਚਿਤ ਭੀ । ਹਾਂਲਾਕਿ ਕ਼ਾਨੂਨ ਕੀ ਧਾਰਾਓਂ-ਉਪ ਧਾਰਾਓਂ ਕੀ ਤਥਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਕੇਸ ਕੀ ਸੁਨਵਾਈ ਕੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਦੇਨੇ ਹੇਤੁ ਏਕ ਬ੍ਲੌਗ ਔਰ ਹੈ ਅਦਾਲਤ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਹ ਅਬ ਵੇਬ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕਾ ਸ੍ਵਰੁਪ ਲੇ ਚੁਕਾ ਹੈ ।


ਅਪਨੀ ਅਨੋਖੀ ਔਰ ਚੁਟੀਲੀ ਟਿਪ੍ਪਣਿਯੋਂ ਕੇ ਕਾਰਣ ਖੁਸ਼ਦੀਪ ਸਹਗਲ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਦੇਸ਼ਨਾਮਾ ਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਾਫੀ ਚਰ੍ਚਾ ਮੇਂ ਰਹਾ । ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ ਨੇ ਵੈਸੇ ਕਈ ਮਹਤ੍ਪੂਰ੍ਣ ਰਾਜਨੀਤਿ-ਸਾਮਾਜਿਕ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਕੋ ਉਠਾਕਰ ਕਾਫੀ ਸੁਰ੍ਖਿਯਾਂ ਬਟੋਰੀ ਹੈਂ ਵਹੀਂ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਕੋ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਇਸ ਬਾਰ ਫਿਰ ਸੇ ਸਫਲ ਰਹੇ ਰਣਧੀਰ ਸਿਂਹ ਸੁਮਨ ਯਾਨੀ ਲੋਕਸਂਘਰ੍ਸ਼।

ਵੈਸੇ ਵਿਸ੍ਫੋਟ ਡੋਟ ਕੌਮ ਪਰ ਭੀ ਸਿਨੇਮਾ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਕੁਛ ਵੇਹਤਰ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈ ਹੈ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼। ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਜਹਾਂ ਤਕ ਰਾਜਨੀਤਿ ਕੋ ਲੇਕਰ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਤੋ ਵਰ੍ਸ਼ 2011 ਭਾਰਤੀਯ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਧਡਤੀ ਪਰਤੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਏ. ਰਾਜਾ ਜੈਸੇ ਮਂਤ੍ਰਿਯੋਂ ਔਰ ਕੁਛ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਂਪਨੀ ਕੇ ਦਿਗ੍ਗਜ ਸ਼ਾਹਿਦ ਬਲਵਾ, ਵਿਨੋਦ ਗੋਯੇਨਕਾ ਔਰ ਸਂਜਯ ਚਂਦ੍ਰਾ ਜੈਸੇ ਲੋਗੋ ਕੇ ਤਿਹਾਡ਼ ਪਹੁਂਚਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਔਰ ਮਜਬੂਤ ਲੋਕਪਾਲ ਕੇ ਲਿਏ ਹੁਏ ਆਨ੍ਦੋਲਨ ਔਰ ਉਸੇ ਮਿਲੇ ਜਨਸਮਰ੍ਥਨ ਕੇ ਲਿਏ ਜਾਨਾ ਜਾਏਗਾ। ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੇ ਇਨ ਆਰੋਪੋਂ ਨੇ ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ ਸੇ ਨਿਸ਼ਂਕ ਔਰ ਕਰ੍ਨਾਟਕ ਸੇ ਯੇਦੁਰਪ੍ਪਾ ਕੋ ਗਦ੍ਦੀ ਛੋਡ਼ਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਜਬੂਰ ਕਿਯਾ। ਇਸਕੇ ਅਲਾਵਾ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰ੍ਟ ਕੇ ਕੁਛ ਫੈਸਲੋਂ ਜੈਸੇ ਸਂਸਦ ਕੀ ਸਰ੍ਵੋਚ੍ਚਤਾ ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਠਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਜਾਨਾ ਜਾਏਗਾ। ਮਹਿਲਾ ਆਰਕ੍ਸ਼ਣ ਬਿਲ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਭੀ ਲਟਕਾ ਰਹਾ ਔਰ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਅਂਤ ਮੇਂ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਸ਼ਡ੍ਯਂਤ੍ਰ ਕੇ ਬੀਚ ਇਸਮੇ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿਲ ਕਾ ਨਾਮ ਭੀ ਜੁਡ਼ ਗਯਾ। ਐਸਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ ਕਾ ਦਖਲਂਦਾਜੀ ਪਰ ।ਕਰੀਬ 15 ਸਾਲ ਤਕ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਤਮਾਮ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਅਬ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਬਸੇਰਾ ਬਨਾਨੇ ਵਾਲੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਆਧਾ ਸਚ ਕਾ ਨਾਮ ਮੈਂ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਲੇਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ 2011 ਮੇਂ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਯਾ ਹੈ ਔਰ ਛ: ਦਰ੍ਜਨ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਮਸਾਮਯਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੀ ਗਹਨ ਪਡ਼ਤਾਲ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ ਹੈ ।

ਵੇਬ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਏਕ ਨਯਾ ਆਯਾਮ ਦੇਨੇ ਮੇਂ ਜਨੋਕ੍ਤਿ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਾਫੀ ਮੁਖਰ ਰਹਾ,ਵਹੀਂ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ ਕੇ ਵਾਬਜੂਦ ਵਿਚਾਰ ਮੀਮਾਂਸ਼ਾ ਭੀ ਔਸਤ ਰੂਪ ਸੇ ਮੁਖਰ ਰਹਾ ।ਅਫਲਾਤੂਨ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਨਪਰਿਸ਼ਦ ਔਰ ਪ੍ਰਮੋਦਸਿਂਹ ਕੇ ਅਜਦਕ ਤਥਾ ਹਾਸ਼ਿਯਾ ਕਾ ਜਿਕ੍ਰ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਇਨ ਸਭੀ ਬ੍ਲੌਗ੍ਸ ਪਰ ਪੋਸ੍ਟ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਤੋ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿ ਗਯੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼,ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਯੇ ਸਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਪਨੀ ਸਾਰ੍ਥਕ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਦਰ੍ਜ ਕਰਾਨੇ ਮੇਂ ਸਫਲ ਹੁਏ ਹੈਂ । ਰਵਿਕਾਂਤ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਬੇਵਾਕ ਟਿਪਣ੍ਣੀ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇਵਲ ਤੀਨ ਪੋਸ੍ਟ ਆਯੇ, ਵਹੀਂ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਨਸੀਰੁਦ੍ਦੀਨ ਕੇ ਢਾਈ ਆਖਰ ਪਰ ਸਨ੍ਨਾਟਾ ਪਸਰਾ ਰਹਾ ।ਜਬਕਿ ਉਦ੍ਭਾਵਨਾ ਪਰ ਸਾਤ ਪੋਸ੍ਟ ਔਰ ਅਨਿਲ ਰਘੁਰਾਜ ਕੇ ਏਕ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਕੀ ਡਾਯਰੀ ਪਰ ਕੇਵਲ ਏਕ ਪੋਸ੍ਟ ਆਯਾ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ । ਭਾਰਤੀਯ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਸਂਘ ਔਰ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿਂਹ ਪਰਿਹਾਰ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਵਿਚਾਰ ਬਿਗੁਲ ਪਰ ਭੀ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੁਛ ਬੇਹਤਰ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਆਲੇਖ ਪਢ਼ੇ ਗਏ । ਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬਾਜਪੇਯੀ ਬ੍ਲੌਗ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਬ੍ਲੌਗਰ ਭੀ,ਜਿਸਪਰ ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਕੂਲ 71 ਪੋਸ੍ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਏ ਔਰ ਸਭੀ ਗਂਭੀਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਸੇ ਓਤਪ੍ਰੋਤ।

ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ ਬ੍ਲੌਗ ਸਰ੍ਵੇ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਕਿਏ ਗਏ ਏਕ ਆਂਕਲਨ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿ, ਸਾਮਾਜਿਕ ਮੁਦ੍ਦੇ, ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮ, ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਧਰ੍ਮ ਔਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ 22% ਹੈ, ਵਹੀਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨ, ਅਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ ਔਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਕੇਵਲ 1% । ਯਾਤ੍ਰਾ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯ, ਗਰਹ ਡਿਜਾਇਨ ਔਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਜਹਾਂ 14 % ਹੈ ਵਹੀਂ ਸਮੂਹ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇਵਲ 2% ਕੇ ਆਸਪਾਸ । ਸਬਸੇ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਨ੍ਯੂ ਮੀਡਿਯਾ ਯਾ ਕਂਪੋਜਿਟ ਮੀਡਿਯਾ ਕਹਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਉਸੀ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਅਰ੍ਥਾਤ ਨ੍ਯੂਜ ਪੋਰ੍ਟਲ ਔਰ ਪ੍ਰਿਂਟ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਕੇਵਲ 5% ਹੈ । ਕੁਲ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ 5% ਬ੍ਲੌਗਸਾਮਾਜਿਕ-ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਹੈ, ਜਬਕਿ ਹਿਂਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ 18% ਹੈ । ਹਾਸ੍ਯ, ਵ੍ਯਂਗ੍ਯ, ਪਹੇਲੀ ਔਰ ਕਾਰ੍ਟੂਨ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਜਹਾਂ 3% ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ ਵਹੀਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਸੇ ਸਂਵਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਕੇਵਲ 2% ਕੇ ਆਸਪਾਸ ।

ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸਂਤੋਸ਼ਪ੍ਰਦ ਨਹੀ ਦੀਖਤਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਤਮਾਮ ਹਿਂਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਮੇਂ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਹੋਨੇ ਕੇ ਵਾਬਜੂਦ ਔਸਤ ਕੇਵਲ14% ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ । ਅਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਕਾ ਆਂਕਲਨ ਕਰਨੇ ਪਰ ਪਾਯਾ ਗਯਾ ਕਿ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ, ਵਨ੍ਯ ਜੀਵਨ, ਗ੍ਲੋਬਲਵਾਰ੍ਮਿਂਗ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਵੇਬ ਡਿਜਾਇਨ, ਈ– ਲਰ੍ਨਿਂਗ, ਪੌਡਕਾਸ੍ਟ, ਰੇਡਿਯੋ, ਵੀਡਿਯੋ, ਖੇਲ, ਖੇਲ ਗਤਿਵਿਧਿ, ਖਾਦ੍ਯ, ਪਾਕ ਕਲਾ, ਟੀਵੀ, ਬੌਲੀਵੁਡ ਸਿਨੇਮਾ, ਮਨੋਰਂਜਨ ਆਦਿ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ1% ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ । ਬਚ੍ਚੋਂ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਜਹਾਂ 2% ਹੈ, ਵਹੀਂ ਨਾਰੀ ਸਸ਼ਕ੍ਤਿਕਰਣ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕਾ ਔਸਤ ਕੇਵਲ 1% ਕੇ ਆਸਪਾਸ। ਸਬਸੇ ਦਯਨੀਯ ਸ੍ਥਿਤਿ ਹੈ ਬਂਗਾਲੀ, ਕਨ੍ਨਡ਼, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਲਯਾਲਮ, ਸਿਂਧੀ, ਉਰ੍ਦੂ, ਸਂਸ੍ਕਰਤ, ਤਮਿਲ ਤਥਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਸੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਮਾਨਵ ਸਂਸਾਧਨ, ਵਿਤ੍ਤ, ਪ੍ਰਬਂਧਨ, ਨਿਵੇਸ਼, ਸ਼ੇਯਰ ਬਾਜਾਰ, ਵ੍ਯਾਪਾਰ, ਸਰਕਾਰ, ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ, ਕਾਨੂਨ,ਖੋਜ, ਇਂਟਰਨੇਟ ਮਾਰ੍ਕੇਟਿਂਗ, ਵੇਬ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਿਕੀ,ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ, ਗੈਜੇਟ੍ਸ, ਮੋਬਾਇਲ,ਸਂਗੀਤ, ਨਰਤ੍ਯ,ਫੈਸ਼ਨ,ਉਦ੍ਯਮ ਔਰ ਆਵਿਸ਼੍ਕਾਰ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ , ਜਿਸਕੀ ਔਸਤ ਕਾਫੀ ਨਗਣ੍ਯ ਹੈ ।

ਵਰ੍ਸ਼-2011 ਮੇਂ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਪਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਪੋਸ੍ਟ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਅਵਸ਼੍ਯ ਮਿਲੀ ਹੈ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ ਸੇ ਲੇ ਕਰ ਕਰਸ਼ਿ ਔਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮੋਂ ਸੇ ਲੇ ਕਰ ਧਰ੍ਮ ਵ ਮਹਿਲਾਏਂ– ਬਹਸ ਕੇ ਹਰੇਕ ਮੁਦ੍ਦੇ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਸਮੇਟ ਲੇਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ ਗਈ ਲਗਤੀ ਹੈ। ਏਕ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਕਸ੍ਬਾ, ਏਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਕੇ ਰਬੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਰ੍ਥਾਤ ਏਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕਾ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਮਗਰ ਇਸਕੀ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਪੋਸ੍ਟ ਪਢ਼ ਕਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਐਸੇ 'ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ' ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਬ੍ਲੌਗ ਹੈ ਜੋ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਡੂਬ ਕਰ ਕੇਵਲ ਕਾਵ੍ਯ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਬਲ੍ਕਿ ਸਮਾਜ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਬੇਹਦ ਸਂਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸੋਚਤਾ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਰਖਤਾ ਹੈ| ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਕਾ ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ ਹੈ ਯਹ ਬ੍ਲੌਗ। ਪ੍ਯਾਰ ਯਾ ਚਾਹਤ ਕੇ ਲਿਏ ਅਭੀਤਕ ਦਿਲ ਕੋ ਦੋਸ਼ੀ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾਥਾ, ਮਗਰ ਅਬ ਹਕੀਕਤ ਸਾਮਨੇ ਆਈ ਕਿ ‘ਲਵ ਏਡ ਫਰ੍ਸ੍ਟ ਸਾਇਟ’ ਯਾਨੀ ਚੇਹਰਾ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਪ੍ਯਾਰ ਹੋ ਜਾਨੇਕੀ ਘਟਨਾ ਮਸ੍ਤਿਸ਼੍ਕ ਕਾਕਿਯਾ ਧਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਚੋਟ ਬੇਚਾਰੇ ਦਿਲ ਪਰ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਗਹਨ ਅਨੁਭੂਤਿਯੋਂ ਕਾ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕਰਤਾ ਏਕ ਸਾਰ੍ਥਕ ਪੋਸ੍ਟ ਲੇਕਰ ਆਯੇ ਡਾ. ਜਾਕਿਰ ਅਲੀ ਰਜਨੀਸ਼ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਤਸ੍ਲੀਮ ਪਰ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਹੋ ਗਯੀ ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਕ ਸੇ ।

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਬੁਦ੍ਧਿਜੀਵਿਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਨਯੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਏਕ ਮਂਚ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਦੇਖਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਤਕ ਕਿ ਸਭੀ ਗਂਭੀਰ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਵੈਕਲ੍ਪਿਕ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੀ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ। ਐਸੀ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਤੀ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕੇ ਕਾਰਣ ਬਦਲਤੇ ਸਮਾਜ ਕੀ ਮਿਟਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕੋ ਮਿਟਨੇ ਸੇ ਬਚਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਵੈਕਲ੍ਪਿਕ ਮੀਡਿਯਾ। ਯਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡਿਯਾ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਬਢ਼ਤੇ ਤੇਵਰ ਔਰ ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ ਪਰ ਗਂਭੀਰ ਬਹਸ ਹੋਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕੀ ਗਤਿ ਕੋ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਬੇਹਦ ਤੇਜ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸਸੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਅਂਤਰ੍ਕ੍ਰਿਯਾਏਂ ਬਢ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਤਕ ਕੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਾਮਿਜਿਕ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਔਰ ਸਮਸਾਮਯਿਕ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਪਰਿਦਰਸ਼੍ਯੋਂ ਪਰ ਇਰਫ਼ਾਨ, ਕਾਜਲ ਕੁਮਾਰ , ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼ ਭਟ੍ਟ ਆਦਿ ਕੇ ਕਾਰ੍ਟੂਨ੍ਸ ਭੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ।

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਯਾਨੀ ਵੈਕਲ੍ਪਿਕ ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਸਂਵੇਦਨਾਓਂ ਔਰ ਭਾਵਨਾਓਂ ਕੇ ਸੁਖ ਕੋ ਫਿਰ ਸੇ ਜਾਗਰਤ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੈਕਲ੍ਪਿਕ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆਨੇ ਸੇ ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਅਪਨੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਖੋਈ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ , ਬ੍ਲੌਗ,ਟ੍ਵਿਟਰ, ਫੇਸਬੁਕ ਆਦਿ ਸੋਸ਼ਲ ਨੇਟਵਰ੍ਕਿਂਗ ਸਾਇਟ੍ਸ ਕੇ ਕਾਰਣ ਪੁਨ: ਸਂਜੋਈ ਹੈ ਔਰ ਅਬ ਨਯਾ ਮੀਡਿਯਾ ਔਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਜਹਾਂ ਤਕ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੈ ਤੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੇ ਪਹਲੇ ਜਿਨ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਮੇਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਕਿਯਾ, ਵਹੀ ਮੂਲ੍ਯ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਔਰ ਅਧਿਕ ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੇ ਪਾਸ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕੋ ਕਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਕਲ੍ਪ ਨਹੀਂ ਰਹਾ ਥਾ ਪਰਂਤੁ ਅਬ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੇ ਪਾਸ ਤਕਨੀਕ ਆਨੇ ਸੇ ਉਸਨੇ ਅਪਨੇ ਲਿਏ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂ ਕੀ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੀ ਹੈ । ਫਲਤ: ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਬਨ ਕਰ ਉਭਰਾ ਹੈ । ਇਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਂਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਬਨਨੇ ਕੀ ਓਰ ਅਗ੍ਰਸਰ ਹੈ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ।

• ਰਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾਤ

ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾ

ਆਜ ਭਲੇ ਹੀ ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਅਪਨੀ ਸ਼ੈਸ਼ਵਾਸ੍ਥਾ ਮੇਂ ਹੋ ਪਰ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਸਮਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਉਸੀ ਕਾ ਹੈ। ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਕੀ ਪਹੁਂਚ ਭੀ ਇਨ ਬ੍ਲੌਗੋਂ ਪਰ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇਂਟਰਨੇਟ ਉਪਯੋਗਕਰ੍ਤ੍ਤਾਓਂ ਕੀ ਬਢ਼ਤੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਆਸ਼੍ਵਸ੍ਤ ਕਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਦਾਯਰਾ ਅਬ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੀਮਾਏਂ ਲਾਂਘਕਰ ਦੁਨਿਯਾ ਭਰ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਪੈਠ ਬਨਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਤਰਹ ਹੀ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਨ ਭੀ ਸਰਜਨਾਤ੍ਮਕਤਾ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ , ਇਸਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ "ਸ੍ਵਾਨ੍ਤ:ਸੁਖਾਯ" ਨਹੀ ਰਹਾ, ਇਸਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਕੀ ਸਾਮੂਹਿਕ ਚਿਂਤਾਏਂ ਆ ਗਯੀ ਹੈ ਔਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਮਨੋਵਿਨੋਦ, ਜਯ-ਪਰਾਜਯ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਸੇ ਊਪਰ ਸਾਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰੇਮ, ਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵ, ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਔਰ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਇਸਪਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ !ਨਯੇ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵਰ੍ਗ, ਵਰ੍ਣ ਔਰ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਕੀ ਦੂਰਿਯਾਂ ਘਟਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।

ਇਸਪਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪੁਰੂਸ਼ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਂ ਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਏਂ ਬਦਲੀ ਹੈ, ਲਿਂਗਗਤ ਸਮਾਨਤਾ ਆਈ ਹੈ । ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਬਢੇ ਹੈਂ । ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਕਮ ਹੁਆ ਹੈ । ਵਿਧਾ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਨੀ, ਉਪਨ੍ਯਾਸ, ਨਾਟਕ, ਸਂਸ੍ਮਰਣ, ਯਾਤ੍ਰਾਵਰਤ੍ਤ ਆਦਿ ਵਿਧਾਏਂ ਇਸਪਰ ਬਦਸ੍ਤੂਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ।

ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਵਹੁਚਰ੍ਚਿਤ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਜਨਮੇਜਯ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਬ੍ਲੌਗ ਤੋ ਏਕ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ ਔਰ ਆਪ ਯਹ ਭੀ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕੀ ਜੈਸੇ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਬਕਵਾਸੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵੈਸੇ ਹੀ ਬ੍ਲੌਗ ਭੀ ਬਹੁਤੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਦਿਲ ਬਹਲਾਵ ਕਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ -- ਕੁਛ ਭੀ , ਚਿਂਤਨ ਵਿਹੀਨ, ਸਤਹੀਯ ਭੀ ਬਹੁਤ ਆਤਾ ਹੈ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਯਦਿ ਆਪ ਯਹ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ --ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ "ਸ੍ਵਾਨ੍ਤ:ਸੁਖਾਯ" ਨਹੀ ਰਹਾ, ਇਸਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਕੀ ਸਾਮੂਹਿਕ ਚਿਂਤਾਏਂ ਆ ਗਯੀ ਹੈ ਔਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਮਨੋਵਿਨੋਦ, ਜਯ-ਪਰਾਜਯ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਸੇ ਊਪਰ ਸਾਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰੇਮ, ਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵ, ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਔਰ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਇਸਪਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ !ਨਯੇ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵਰ੍ਗ, ਵਰ੍ਣ ਔਰ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਕੀ ਦੂਰਿਯਾਂ ਘਟਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ--- ਤੋ ਐਸਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਚਾਹੇ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਆਯੇ ਯਾ ਫਿਰ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ , ਕ੍ਯਾ ਸ਼ਿਕਯਤ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ?"

ਵਹੀਂ ਗਿਰੀਸ਼ ਪਂਕਜ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ " ਆਜ ਕੇ ਹਿਂਦੀ ਆਲੋਚਕੋਂ ਕੇ ਲਿਯੇ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯ ਬੇਕਾਰ ਹੈ...ਗੀਤ-ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਕਵਾਸ ਹੈ. ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੋ ਕੌਡ਼ੀ ਕੀ ਹੈ. ਔਰ ਅਬ ਬ੍ਲੌਗ-ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਬਾਰੀ ਹੈ, ਜਬਕਿ ਯੇ ਲੋਗ ਭੂਲ ਜਾਤੇ ਹੈ ਕੀ ਅਗਰ ਇਸ ''ਫਾਰ੍ਮ'' ਕਾ ਬੇਹਤਰ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋ ਤੋ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਏਕ ਨਯਾ ਬੌਦ੍ਧਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਨ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਯਹ ਸਸ਼ਕ੍ਤ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ. ਇਸੇ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਮੈਂਨੇ ਤੋ ਮਹਸੂਸ ਕਿਯਾ ਹੀ ਹੈ. ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲੇ, ਮੇਰੇ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯ , ਮੇਰੇ ਸਾਮਯਿਕ ਵਿਚਾਰ ਬ੍ਲੌਗ ਔਰ ਬ੍ਲੌਗੋਂ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਹੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈ. ਕਿਸੀ ਕੇ ਨਕਾਰਨੇ ਸੇ ਕੋਈ ਵਿਧਾ ਯਾ ਫ਼ਾਰ੍ਮ ਹਾਸ਼ਿਯੇ ਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤੇ. ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਅਬ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਬੇਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਸੇ ਲੋਕਵ੍ਯਾਪੀ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ. "

ਜਬਕਿ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਯੁਵਾ ਬ੍ਲੋਗਰ ਪਦ੍ਮ ਸਿਂਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਸੇ "ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਥਮ ਤੋ ਬ੍ਲੌਗਜਗਤ ਅਭੀ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇ ਹੈ ਜਹਾਂ ਇਸਕੀ ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ, ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਆਯਾਮੋਂ ਔਰ ਸੀਮਾਓਂ ਪਰ ਮਂਥਨ ਕਾ ਕ੍ਰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਔਰ ਯਹ ਮਂਥਨ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਭੀ ਲਗਤਾ ਹੈ।ਦੂਸਰੀ ਬਾਤ- ਸ਼ਾਯਦ ਅਭੀ ਕੁਛ ਲੋਗ ਉਸ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਾਲ ਪਾਯੇ ਹੈਂ ਜਹਾਂ "ਮਂਹਗੇ ਕਾ ਮਤਲਬ ਅਚ੍ਛਾ" ਹੋਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਜੋ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਆਜ ਹਮੇਂ ਨੇਟ ਪਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੈ ਵਹ ਕਾਗਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇ ਬਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲੇ... ਯਹ ਭੀ ਸਂਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਭੀ ਹਮ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਪੇਪਰ ਜਿਲ੍ਦ ਕੀ ਗੁਣਵਤ੍ਤਾ ਔਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੇ ਜੋਡ਼ ਕਰ ਹੀ ਦੇਖ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋਂ। ਯਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਅਪਨੀ ਅਪਨੀ ਰਚਨਾਤ੍ਮਕ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾਏਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈਂ... ਲੇਕਿਨ ਨੇਟ ਪਰ ਕਿਏ ਜਾ ਰਹੇ ਬਹੁਤ ਸੇ ਐਸੇ ਕਾਰ੍ਯ ਹੈਂ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਕਿਸੀ ਭੀ ਤਥਾਕਥਿਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇ ਕਮਤਰ ਆਂਕਾ ਜਾਯੇ।

ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਕੋ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਰ ਅਰਵਿਨ੍ਦ ਮਿਸ਼੍ਰ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ " ਦਰਅਸਲ ਜਬ ਤਕ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਿਭਾਗੋਂ ਕੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤ ਸਮਝਾ ਜਾਤਾ ਰਹੇਗਾ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ -ਆਜ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਅਭਿਨਵ ਸ੍ਰੋਤੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਮਰਦ੍ਧ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ -ਜ੍ਞਾਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ,ਦਰ੍ਸ਼ਨ ,ਬਹੁਲ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਯਾਂ ,ਗੀਤ ਸਂਗੀਤ ਲੋਕਗੀਤ..ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ -ਆਜ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਕੋ ਕੂਪ ਮਂਡੂਕਤਾ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨੇ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਜ੍ਞਾਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਕੇ ਇਸ ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਵ ਦਰਸ਼੍ਯ ਕਾ ਆਨਂਦ ਉਠਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ! ਨਹੀਂ ਤੋ ਵੇ ਹਾਸ਼ਿਯੇ ਪਰ ਹੋਂਗੇਂ ..ਔਰ ਉਧਰ ਹੀ ਖਿਸਕਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ! "

ਨੇਟ ਪਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸਸੀਮਿਤ ਸਂਭਾਵਨਾਏਂ ਔਰ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਰਖਤੀ ਹੈ ਇਸਮੇ ਕੋਈ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਲੇਕਿਨ ਅਭੀ ਸੇ ਇਸਕੀ ਤੁਲਨਾ ਸੈਕਡ਼ੋਂ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਹੈ।ਬ੍ਲਾਗਿਂਗ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਏਕ ਐਸਾ ਮਂਚ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਚਨਾਕਾਰੋਂ ਮੇ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਂਦ੍ਵਿਤਾ ਔਰ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਕਮ ਕਰ ਸਹਯੋਗਾਤ੍ਮਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੋ ਜਨ੍ਮ ਦਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਭੌਗੋਲਿਕ ਦੂਰਿਯੋਂ ਕੀ ਵਰ੍ਜਨਾਏਂ ਤੋਡ਼ਤੇ ਹੁਏ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਵਿਚਾਰੋਂ, ਸਂਸ੍ਕਰਤਿਯੋਂ ਔਰ ਰਚਨਾਤ੍ਮਕਤਾ ਕੋ ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਸਹ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਦਿਯਾ ਹੈ।ਬ੍ਲਾਗਿਂਗ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਕੋਈ ਭੀ ਨਿਸ਼੍ਕਰ੍ਸ਼ ਨਿਕਾਲਨਾ ਜਲ੍ਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਗੀ !"

ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਰ ਰਂਜਿਤ ਕੁਮਾਰ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਸਰੋਕਾਰੀ ਲੇਖਨ ਕੀ ਪਹਲੀ ਸ਼ਰ੍ਤ ਹੈ- ਮਾਨਵ-ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਮੇਂ ਘੋਰ ਆਸ੍ਥਾ ਔਰ ਸਰ੍ਜਨਾ ਕੀ ਤੀਵ੍ਰ ਭੂਖ, ਲੇਕਿਨ ਅਧਿਕਤਰ ਬ੍ਲੌਗ-ਲੇਖਕੋਂ ਮੇਂ ਲੇਖਨ ਕਾ ਉਤ੍ਸਾਹ ਤੋ ਦਿਖਤਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ-ਮਰ੍ਮ ਕੇ ਸਹਭਾਗੀ ਬਨਨੇ ਕੀ ਇਚ੍ਛਾ ਕਮ-ਹੀ ਦਿਖਤੀ ਹੈ। ਯਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ-ਸੇ ਸਂਭਾਵਨਾਸ਼ੀਲ ਬ੍ਲੌਗ-ਲੇਖਕ ਹਤੋਤ੍ਸਾਹ ਹੋਕਰ ਯਹਾਂ ਸੇ ਵਿਦਾ ਭੀ ਲੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਟਿਪ੍ਪਣੀ-ਲਾਲਸਾ ਔਰ ਟਿਪ੍ਪਣਿਯੋਂ ਕੇ ਲੇਨ-ਦੇਨ ਕੀ ਜੋ ਕਹਾਨੀ ਅਭੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਹ ਸ੍ਵਸ੍ਥ੍ਯ ਔਰ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮੁਝੇ ਭੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਦਿਨ ਬ੍ਲੌਗ ਉਤ੍ਕਰਸ਼੍ਟ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸਰਜਨ ਕਾ ਮਂਚ ਬਨਕਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ... !" ਜਬਕਿ ਬ੍ਲੋਗਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਵਾਕ੍ਲਿਵਾਲ ਕੇ ਇਸ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕੁਛ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ "ਯਦਿ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਮਤਲਬ ਧੀਰ-ਗਂਭੀਰ ਔਰ ਵਜਨਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਮੇਂ ਮੁਂਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚਂਦ ਯਾ ਉਨ ਜੈਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਕੇ ਲਿਖੇ ਕੋ ਹੀ ਮਾਨਾ ਜਾਵੇ ਤੋ ਸ਼ਾਯਦ ਯਹ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸੇ ਕਭੀ ਭੀ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ । ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਂ ਤੋ ਬ੍ਲਾਗ੍ਸ ਸਿਰ੍ਫ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਵੋ ਸਬ ਕੁਛ ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਲਿਖਾ ਵ ਪਢਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਸਭੀਕਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤ ਰੁਪ ਸੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ ਔਰ ਆਗੇ ਭੀ ਯਹ ਇਸੀ ਰੁਪ ਮੇਂ ਕਾਯਮ ਰਹੇਗਾ ।"

ਜਯ ਕੁਮਾਰ ਝਾ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਭੀ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ਼ ਤਥਾ ਸਂਵੇਦਨਾਓਂ ਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਹੀ ਹੈ.......ਔਰ ਆਜ ਯਹ ਕਾਮ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬਖੂਬੀ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ.......ਹਮਸਬ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈਂ ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਤੋ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੇ ਉਤ੍ਥਾਨ ਸੇ ਸਮ੍ਬਂਧਿਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਹੀ ਪਕ੍ਸ਼ਧਰ ਹੂਂ ..... !" ਡਾ. ਰੂਪ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਯਂਕ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਪੁਰੋਧਾ ਗਣ ਬ੍ਲੌਗ ਕੋ ਚਾਹੇ ਜਿਤਨਾ ਭੀ ਕੋਸ ਲੇਂ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਕੀ ਭੂਮਿ ਕੋ ਜਿਤਨਾ ਉਰ੍ਵਰ ਇਸ ਨਏ ਮਾਧ੍ਯਮ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬਨਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਹੀਂ।"

ਜਬਕਿ ਇਸੀ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਯੁਵਾ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਕੌਸ਼ਲੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਕੋਈ ਭੀ ਚੀਜ਼ ਅਬ ਕਿਸੀ ਵਰ੍ਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੀ ਬਪੌਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਯੀ ਹੈ. ਦੂਸਰੀ ਬਾਤ ਯਹ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗ-ਸਾਹਿਤ੍ਯ (ਯਦਿ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦ ਪਰ ਪੁਰੋਧਾ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋ ਤੋ ਬ੍ਲੌਗ-ਸਨ੍ਦੇਸ਼ ) ਅਪਨੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯੋਂ ਕੋ ਪੂਰਾ ਕਰ ਪਾਨੇ ਮੇਂ ਸਕ੍ਸ਼ਮ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ......ਵੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਜੋ ਕਿਸੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਹੋਨੇ ਚਾਹਿਏ. ਬ੍ਲਾਗੀ-ਕਲਮ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨਾ ਉਤ੍ਤਰਦਾਯਿਤ੍ਵ ਨਿਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ...ਯਹੀ ਸਂਤੋਸ਼ ਜਨਕ ਬਾਤ ਹੈ .....ਰਹੀ ਬਾਤ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪਤ੍ਰ ਕੀ ......ਤੋ ਉਸਕੀ ਮੈਂ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਇਸਲਿਏ ਨਹੀਂ ਸਮਝਤਾ ਕਿ ਏਕਲਵ੍ਯ ਕੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਡਿਗ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਥੀ, ਦੂਸਰੇ ਯਹ ਡਿਗ੍ਰੀ ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਧਿਕਰਤ ਕੌਨ ਹੈ ? .......ਸਰ੍ਵਾਇਵਲ ਔਫ਼ ਦ ਫਿਟੇਸ੍ਟ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਜੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਯੇਂਗੇ ਵੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਲ-ਕਲਵਿਤ ਹੋ ਜਾਯੇਂਗੇ....ਜੋ ਫਿਟੇਸ੍ਟ ਹੋਗਾ ਵਹੀ ਉਭਰ ਕਰ ਸਾਮਨੇ ਆ ਜਾਏਗਾ .....ਅਬ ਕੋਈ ਪੁਸ਼੍ਤੈਨੀ ਥੁਪਾ-ਥੁਪੀ ਨਹੀਂ ਚਲ ਪਾਯੇਗੀ.ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਅਬ ਕਡ਼ੀ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਹੋਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇ ਦੀ ਹੈ ...ਇਸਲਿਏ ਬ੍ਲੌਗ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸੇ ਸੁਸ੍ਥਾਪਿਤ ਪੁਰੋਧਾਓਂ ਕਾ ਘਬਡਾਨਾ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ .....ਅਬ ਰਹੀ ਬਾਤ ਸ੍ਵੀਕਰਤਿ ਕੀ ਔਰ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਕੀ .......ਸਕ੍ਸ਼ਮਤਾ ਕੋ ਕਿਸੀ ਸ੍ਵੀਕਰਤਿ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ......ਔਰ ਜਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਕੀ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਸੇ ਬਡ਼ੀ ਕੋਈ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ. ਸੂਰ ..ਕਬੀਰ ...ਤੁਲਸੀ ...ਰਸਖਾਨ ....ਆਦਿ "ਲੋਕਮਾਨ੍ਯ" ਪਹਲੇ ਹੁਏ .........."ਸਾਹਿਤ੍ਯਮਾਨ" ਬਾਦ ਮੇਂ ਹੁਏ . ਬ੍ਲੌਗ ਕੋ ਅਪਨੇ ਦਮ-ਖ਼ਮ ਪਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਨਾ ਔਰ ਸੁਸ੍ਥਾਪਿਤ ਹੋਨਾ ਹੈ ...ਕਿਸੀ ਕੀ ਬੈਸਾਖਿਯੋਂ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਉਸੇ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਜਹਾਂ ਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੈ ...ਯਹ ਤੋ ਏਕ ਬਹਤੀ ਹੁਯੀ ਨਦੀ ਹੈ ...ਇਸੇ ਰੋਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ..ਯਹ ਅਪਨਾ ਰਾਸ੍ਤਾ ਸ੍ਵਯਂ ਬਨਾ ਲੇਗੀ. ਪਰਿਸ਼੍ਕਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਅਪਨਾ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵ ਹੈ ...ਪਰ ਉਸੇ ਥੋਪਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ .....ਜਬ ਆਪ ਕਿਸੀ ਪਰ ਉਸਕੇ ਆਚਰਣ ਕੇ ਲਿਏ ਸਤ੍ਯਮ ਬ੍ਰੂਯਾਤ ਨਹੀਂ ਥੋਪ ਸਕਤੇ ਤੋ ਯਹ ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ ......ਥੀ ਤੋ ਪਰਿਸ਼੍ਕਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ...ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹਾਲ ਹੈ ਆਜ ? ਹਾਂ ਕੁਛ ਮਰ੍ਯਾਦਾਓਂ ਕੇ ਪਾਲਨ ਕੇ ਸਾਥ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਵਿਕਰਤ ਹੋਨੇ ਸੇ ਬਚਾਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰਨਾ ਹੈ....ਤੋ ਯਹ ਕਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਕੀ ਧਾਰ ਸ੍ਵਯਂ ਕਰ ਲੇਗੀ. ਹਮੇਂ ਤੋ ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ........ਕਰਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਉਸੇ ਪਹਚਾਨਨਾ ਹੈ ....ਔਰ ਹਮਾਰਾ ਕਾਰ੍ਯ ਹੈ ਪਹਰੇਦਾਰੀ ਜਿਸੇ ਹਮਨੇ ਪਹਚਾਨ ਲਿਯਾ ਹੈ ...ਅਬ ਕੋਈ ਭੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੋਈ ਭੀ ਤਿਰਸ੍ਕਾਰ ਕਾਲਜਯੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਖੇਤੋਂ ਮੇਂ ਅਂਕੁਰਿਤ ...ਪਲ੍ਲਵਿਤ ....ਪੁਸ਼੍ਪਿਤ ਹੋਨੇ ਸੇ ਰੋਕ ਪਾਨੇ ਮੇਂ ਸਕ੍ਸ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੈ. !"

ਇਸ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਵ੍ਯਂਗ੍ਯਕਾਰ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਬ੍ਲੋਗਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ "ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਵੋ ਜਿਸਸੇ ਸਬਕਾ ਹਿਤ ਸਧੇ, ਚਾਹੇ ਵੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਹੋ, ਬ੍ਲੌਗਰ ਹੋ ਯਾ ਪਾਠਕ ਹੋ, ਕਾਰ ਮੇਂ ਬੈਠਾ ਹੋ ਅਥਵਾ ਬੇਕਾਰ ਹੋ, ਪੈਦਲ ਚਲ ਰਹਾ ਹੋ ਯਾ ਸਾਈਕਿਲ ਪਰ ਸਵਾਰ ਹੋ, ਪਢ਼ ਰਹਾ ਹੋ ਯਾ ਪੇਟ ਕੋ ਭਰਨੇ ਕੀ ਉਧੇਡ਼ ਬੁਨ ਮੇਂ ਲਗਾ ਹੋ। ਮਤਲਬ ਮੇਰੇ ਕਹਨੇ ਕਾ ਯਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਸੇ ਸਬਕਾ ਹਿਤ ਸਧੇ, ਵਹੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ। ਚਾਹੇ ਪੁਸ੍ਤਕ ਮੇਂ ਪਢ਼ੇ, ਚਾਹੇ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਪਢ਼ੇ, ਚਾਹੇ ਅਖਬਾਰ ਭੀ ਨ ਪਢ਼ੇ, ਸਿਰ੍ਫ ਰੇਡਿਯੋ ਟੀ ਵੀ ਹੀ ਸੁਨੇ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਉਸਕਾ ਚਲੇ, ਖੂਬ ਚਲੇ। ਮਨ ਮੇਂ ਅਚ੍ਛਾਈ ਕੀ ਤਰਂਗੇਂ ਉਠੇਂ, ਕਲਮ ਸੇ ਅਚ੍ਛੇ ਅਚ੍ਛੇ ਵਿਚਾਰ ਜਨ੍ਮ ਲੇਂ, ਜੋ ਕੀਬੋਰ੍ਡ ਸੇ ਲਿਖੇਂ, ਵੇ ਭੀ ਸਚ੍ਚਾ ਲਿਖੇਂ ਔਰ ਜੋ ਕਲਮ ਸੇ ਲਿਖੇਂ ਵੇ ਭੀ ਨਮ ਹੋਕਰ ਲਿਖੇਂ। ਸਖ੍ਤ ਨ ਹੋਂ, ਦਰਖ੍ਤ ਭਾਵਨਾ ਰਖੇਂ। ਜੈਸੇ ਪੇਡ਼ ਸਬਕੋ ਛਾਯਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ, ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਯਾ ਬ੍ਲੌਗਰ ਉਤ੍ਤਮ ਵਿਚਾਰ ਦੇਂ ਔਰ ਇਸ ਸਬਕੇ ਲਿਏ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਕਕ੍ਸ਼ਾ ਸੇ ਏਕ ਵਿਸ਼ਯ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਲਿਯਾ ਜਾਏ, ਜਿਸਕਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰ ਕਕ੍ਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕਿਯਾ ਜਾਏ, ਪੂਰੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਕੋ ਜਿਯਾ ਜਾਯੇ। ਜਿਸਸੇ ਹਰ ਮਨ ਮੇਂ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਬਨੇ। ਵਹੀ ਭਾਵਨਾ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਨਯਾ ਮੀਡਿਯਾ ਰੂਪੀ ਪਾਂਚਵੇਂ ਖਂਬੇ ਕੇ ਬਤੌਰ ਸੁਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗੀ। ਬਸ ਇਤਨੀ ਹੀ ਚਾਹਨਾ ਹੈ ਮੇਰੀ। ਨ ਤੇਰੀ ਗਲਤ, ਨ ਮੇਰੀ ਸਹੀ। ਖੋਲ ਦੇਂ ਐਸੀ ਬਹੀ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੀ ਬਹਾ ਦੇਂ ਨਦੀ। ਜੋ ਸਮੁਦ੍ਰ ਬਨ ਜਾਏ ਫਿਰ ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਜਰਿਏ ਸਬਕੇ ਤਨ ਮਨ ਕੋ ਭਿਗੋ ਜਾਏ, ਸਰਸਾ ਜਾਏ, ਹਰ ਮਨ ਕੋ ਹਰ੍ਸ਼ਾ ਜਾਏ। "

ਵਾਣੀ ਗੀਤ ਮਾਨਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਹੈ ..ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਭੀ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ...ਕ੍ਯਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਸਂਸ੍ਮਰਣ , ਯਾਤ੍ਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਛਪਤੇ ? ਵਹੀ ਯਦਿ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਲਿਖਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤ ਸੁਖਾਯ ਹੀ ਕਹ ਦੇਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ?"

ਪ੍ਰਵੀਣ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ "ਬ੍ਲੌਗ ਸਾਮਨ੍ਯ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸੇ ਲੇਕਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ | ਦੇਖਾ ਜਾਏ ਤੋ ਯਹ ਅਂਤਰ ਬਨਾ ਰਹੇਗਾ .......ਜਾਹਿਰ ਸੀ ਬਾਤ ਹੈ ਤੁਲਨਾਤ੍ਮਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਬ੍ਲੌਗ੍ਗਿਂਗ ਕਭੀ ਭੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਤਰਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ......ਪਰ ਲੋਕਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਹੋਨੇ ਕੇ ਕਾਰਣ ਜਲ੍ਦ ਹੀ ਉਮ੍ਦਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਭੀ ਯਹਾਂ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲ ਸਕਤਾ ਹੈ| ਹਾਂ ਐਸੀ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਤੁਰਤ-ਫੁਰਤ ਹਵਾ ਮੇਂ ਉਡ਼ਾ ਦੇਨਾ ਭੀ ਉਤਨਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਅਕ੍ਸਰ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਗਂਭੀਰ ਚੀਜੋਂ ਕੀ ਹੀ ਹੋਤੀ ਹੈ .....ਅਤ ਇਤਨੀ ਗਂਭੀਰਤਾ ਬ੍ਲੌਗ੍ਗਿਂਗ ਮੇਂ ਮਹਸੂਸ ਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ......ਯਹ ਕ੍ਯਾ ਕੋਈ ਕਮ ਹੈ ? " ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਿਕਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਕਪਿਲਾ ਮਾਨਤੀ ਹੈਂ ਕਿ "ਅਗਰ ਦੇਖਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਸਭੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾਯੇਂ ਭੀ ਤੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਲਿਯੇ ਹੁਯੇ ਨਹੀ ਹੋਤੀ ਫਿਰ ਬ੍ਲਾਗ ਤੋ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਰਿਤ ਮਂਚ ਹੈ। ਆਜ ਨਹੀ ਤੋ ਕਲ ਸਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਪੁਰੋਧਾ ਇਸੇ ਜਾਨ ਲੇਂਗੇ । ਅਭੀ ਸ਼ਾਯਦ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕਮ੍ਪ੍ਯੂਟਰ ਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਨਹੀ ਹੈ।"

ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲ ਭਟ੍ਟਾਚਾਰ੍ਯੀ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਬ੍ਲੌਗ੍ਗਿਂਗ ਏਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸ੍ਤਰਤ ਔਰ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ ... ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਯੋਗਦਾਨ ਇਸਕਾ ਏਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪਹਲੂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪਰ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ...

ਜਿਸ ਤਰਹ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਦਫ੍ਤਰੋਂ ਮੇਂ ਕਾਗਜ ਕੀ ਜਗਹ ਸਂਗਣਕ ਨੇ ਲੇ ਲੀ ਹੈ ... ਉਸੀ ਤਰਹ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਜਗਤ ਮੇਂ ਭੀ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕਾਗਜ ਨਹੀਂ ਸਂਗਣਕ ਕੇ ਸਹਾਰੇ ਚਲਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ ... ਭਲੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਆਜ ਕੋਈ ਮਾਨੇ ਯਾ ਨ ਮਾਨੇ ...ਹਾਂ ਏਕ ਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗ੍ਗਿਂਗ ਮੇਂ ਅਭੀ ਉਨ੍ਨਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਂਭਾਵਨਾ ਹੈ ... ਜੈਸੇ ਜੈਸੇ ਦਿਨ ਬੀਤੇਂਗੇ, ਬ੍ਲੌਗ੍ਗਿਂਗ ਭੀ ਬਾਕੀ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕਿ ਤਰਹ ਔਰ ਜ੍ਯਾਦਾ ਸਫਲ ਹੋਤਾ ਜਾਯੇਗਾ ... ਇਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ !"

ਵਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕਾਰ੍ਟੂਨਿਸ਼੍ਟ ਕਾਜਲ ਕੁਮਾਰ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ "ਅਲਗ—ਅਲਗ ਤਰਹ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ, ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕੇ, ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕੇ, ਸੈਲ੍ਫ਼—ਹੇਲ੍ਪ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ.

ਠੀਕ ਇਸੀ ਤਰਹ, ਅਲਗ—ਅਲਗ ਬ੍ਲਾਗ ਲੇਖਕ ਭੀ ਅਲਗ—ਅਲਗ ਤਰਹ ਕਾ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ. ਐਸੇ ਮੇਂ ਸਭੀ ਕੋ ਕਿਸੀ ਏਕ ਫੀਤੇ ਸੇ ਨਾਪ ਡਾਲਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ. ਯਹਾਂ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕੀ ਬਾਤ ਸੁਨਨੇ ਕੀ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ... ਬ੍ਲਾਗ ਲੇਖਕ ਭੀ ਅਪਨੀ ਹੀ ਤਰਹ ਕੇ ਤਰਹ ਕੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਸੋ ਵੈਸਾ ਹੀ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸਾ ਵੇ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ. ਅਬ ਯੇ ਪਢ਼ਨੇ ਵਾਲੇ ਪਰ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਕ੍ਯਾ ਢੂਂਢ ਰਹਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਵੈਸੇ ਹੀ ਜੈਸੇ ਜਬ ਵਹ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਜਾਤਾ ਹੈ ਤੋ ਅਪਨੀ ਪਸਂਦ ਕੀ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਢੂਂਢਤਾ ਹੈ. ਬਸ ਬਾਤ ਇਤਨੀ ਸੀ ਹੈ. " ਜਬਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਏਕ ਔਰ ਚਰ੍ਚਿਤ ਬ੍ਲੋਗਰ ਤਥਾ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਕਵਿ ਜਾਕਿਰ ਅਲੀ ਰਜਨੀਸ਼ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੇਂ ਜਬ ਭੀ ਕਿਸੀ ਨਈ ਵਿਧਾ ਕਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤੋ ਉਸਮੇਂ ਕੂਡ਼ਾ ਔਰ ਅਚ੍ਛਾ ਦੋਨੋਂ ਤਰਹ ਕਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਆਤਾ ਹੈ। ਆਪ ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਯਦਿ ਆਪ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਮੇਂ ਚਿਂਤਿਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਤੋ ਭੀ ਇਸਸੇ ਕੋਈ ਫਾਯਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਵਾਲਾ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਏਕ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਏਵਂ ਸਾਰ੍ਵਭੌਮਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਤੀ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਚਲਤੀ ਰਹੇਗੀ। ਯਹੀ ਨਿਯਤਿ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਕੀ ਭੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਹਰ ਤਰਹ ਕਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਆ ਰਹਾ ਹੈ, ਆਤਾ ਰਹੇਗਾ। ਹੌਂ, ਸਮਯ ਜਰੂਰ ਉਸਮੇਂ ਸ੍ਤਰੀਯ ਔਰ ਉਪਯੋਗੀ ਛਾਂਟ ਲੇਗਾ।ਸੋ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੇਂ ਆਪ ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਕਰਤੇ ਰਹੇਂ, ਸਮਯ ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਰਹੇਗਾ। "

ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਪੁਰੋਧਾ ਗਣ ਬ੍ਲੌਗ ਕੋ ਚਾਹੇ ਜਿਤਨਾ ਭੀ ਕੋਸ ਲੇਂ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਕੀ ਭੂਮਿ ਕੋ ਜਿਤਨਾ ਉਰ੍ਵਰ ਇਸ ਨਏ ਮਾਧ੍ਯਮ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬਨਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਹਮ ਆਪ ਜਿਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਯਦਿ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲ ਵਹੀ ਹੈ, ਤੋ ਯਹ ਤਯ ਹੈ ਕਿ ਆਜ ਕੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟ ਔਰ ਪਤਨਸ਼ੀਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੌਰ ਮੇਂ ਜਿਤਨਾ ਕਾਰਗਾਰ ਔਰ ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕ ਹਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਪ ਬ੍ਲੌਗ ਕਰ ਪਾ ਰਹਾ ਹੈ,ਉਤਨਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵ ਨਹੀ ਹੈ। ਯਹ ਵਕ੍ਤ ਕਾ ਐਤਿਹਾਸਿਕ ਤਕਾਜਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗ-ਲੇਖਨ ਕੀ ਅਹਮਿਯਤ ਕੋ ਸਮਝਾ ਔਰ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ। ਵੈਸੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਵਾਦਿਯੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਔਰ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਕੀ ਅਹਮਿਯਤ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ।

ਆਜ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਉਪਲਬ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਭੀ ਗਂਭੀਰ ਵ ਵਿਚਾਰ ਯੋਗ੍ਯ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮਾਨਾ ਜਾਏ। ਆਲੋਚਕ, ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਕ ਇਨ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਉਪਲਬ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਪਨੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਰਾਯ ਦੇਂ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਉਨਕੇ ਸਟੀਕ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਸੇ ਬ੍ਲੌਗਰ੍ਸ ਕੋ ਭੀ ਲਾਭ ਹੋਗਾ। ਵਹੀਂ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਨ ਕੇ ਸ੍ਤਰ ਮੇਂ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਸੁਧਾਰ ਹੋਗਾ।ਸਮ੍ਭਵ ਹੈ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਦ੍ਮ ਕੁਂਠਾਏਂ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਮਿਟ ਜਾਯੇਂ ਔਰ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਬਨਕਰ ਮੁਖ੍ਯਧਾਰਾ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਯੇ।

() () ()

ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਔਰ ਆਪਕੀ ਸੋਚ ? (ਪਾਂਚਵਾ ਭਾਗ)

ਵਿਗਤ ਚਾਰ ਪੋਸ੍ਟ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਪਰਿਚਰ੍ਚਾ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਕਈ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਜਨੋਂ ਕੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਸੇ ਆਪ ਸਭੀ ਕੋ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾਯਾ....ਵਿਸ਼ਯ ਥਾ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਔਰ ਆਪਕੀ ਸੋਚ ? ਆਈਏ ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਕੁਛ ਔਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋਂ ਕੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਸੇ ਹਮ ਆਪਕੋ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾਤੇ ਹੈਂ-

ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਚਿਂਤਕ ਹੇਰਾਲ੍ਡ ਜੇ. ਲਾਸ੍ਕੀ ਨੇ ਅਪਨੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਗ੍ਰਾਮਰ ਔਫ ਪੌਲਿਟਿਕ੍ਸ’ ਮੇਂ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕੇ ਲਿਏ ਦੋ ਸ਼ਰ੍ਤੋਂ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਕੀ ਹੈ। ਪਹਲੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਕਾ ਅਭਾਵ ਔਰ ਦੂਸਰੀ ਸਬਕੇ ਲਿਏ ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ। ਬੀਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀ ਨੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸੀ ਰਾਜ੍ਯ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਕੇ ਤੀਨ ਬਡ਼ੇ ਮੂਲ੍ਯੋਂ – ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਔਰ ਬਂਧੁਤ੍ਵ ਕੋ ਦੁਨਿਯਾ ਭਰ ਮੇਂ ਫਲੀਭੂਤ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਦੇਖਾ ਹੈ। ਇਨ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੇ ਪਰਿਦਰਸ਼੍ਯ ਮੇਂ ਯਦਿ ਹਮ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੇ ਸਾਇਬਰ ਸ੍ਪੇਸ ਔਰ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਉਸਕਾ ਨਯਾ ਅਵਤਾਰ ਏਕ ਤਰਹ ਸੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਕੀ ਬਨਾਈ ਹੁਈ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਏਕ ਐਸੀ ਨਈ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਰਚਨਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਮਾਨਵ ਸਭ੍ਯਤਾ ਕੇ ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੋ ਹਮ ਸਚ੍ਚੇ ਅਰ੍ਥੋਂ ਮੇਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਔਰ ਸਬਕੋ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹਨੇ ਸੁਨਨੇ ਕੀ ਸਮਾਨ ਆਜਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨਿਯਾ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕੇ ਸਂਸਾਰ ਕੋ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕਤਾ ਸੇ ਉਠਾਕਰ ਏਕ ਆਭਾਸੀ ਸ੍ਪੇਸ ਮੇਂ ਬਦਲ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਯਹ ਆਭਾਸੀ ਸ੍ਪੇਸ ਇਤਨਾ ਆਕਰ੍ਸ਼ਕ ਔਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਹਮਾਰੇ ਸਮਾਜ ਕੇ ਲਿਏ ਭਾਵਨਾਓਂ, ਸਂਵੇਗੋਂ ਔਰ ਸਂਵੇਦਨਾਓਂ ਕੇ ਪਰਿਸ਼ੋਧਨ ਯਂਤ੍ਰ ਕੀ ਤਰਹ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸਕਾ ਮਤਲਬ ਯਹ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਕਿ ਯਹ ਦੁਨਿਯਾ ਅਰਾਜਕ ਔਰ ਅਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਨਿਜੀ ਆਜਾਦੀ ਔਰ ਸ੍ਪੇਸ ਬਚਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਹੈ, ਉਸੇ ਯਹ ਆਜਾਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕੇ ਸ੍ਪੇਸ ਮੇਂ ਕੌਨ ਕੌਨ ਆ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਕੌਨ ਕੌਨ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।

• ਅਜਿਤ ਰਾਯ

(ਅਖਬਾਰੋਂ, ਚੈਨਲੋਂ, ਥਿਏਟਰ, ਸਿਨੇਮਾ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ, ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਆਦਿ ਸੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪੋਂ ਮੇਂ ਜੁਡ਼ੇ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤ ਲੇਖਕ )

ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਮੇਂ ਏਕ ਸੇ ਏਕ ਵਿਦ੍ਵਜਨ ਔਰ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕਾਰ੍ਯ ਰਤ ਹੈਂ ਜਿਨਕੋ ਪਢ਼ਕਰ ਅਪਨੇ ਆਪ ਪਰ ਗਰ੍ਵ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਨੇ ਭੀ ਇਨ੍ਹੇਂ ਪਢ਼ਾ ਹੈ ਵਹੀਂ ਦੂਸਰੀ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗ ਜਗਤ ਸੇ ਵਿਤ੍ਰਸ਼੍ਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾ ਰਖਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਭੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ! ਕਈ ਬਾਰ ਇਨ੍ਹੇਂ ਪਢ਼ਕਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹੀ ਪਢਨਾ ਬਾਕੀ ਥਾ ?

ਮੇਰਾ ਯਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਸਮਯ ਬੇਹਤਰ ਹੋਗਾ , ਹਮਾਰੀ ਨਯੀ ਪੀਢੀ ਯਕੀਨਨ ਪ੍ਯਾਰ ,ਸਦ੍ਭਾਵ ਮੇਂ ਹਮਸੇ ਅਧਿਕ ਅਚ੍ਛੀ ਹੋਗੀ ਅਤ ਆਜ ਜੋ ਹਮ ਬ੍ਲਾਗ ਕੇ ਜਰਿਯੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਏਕ ਬਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਢ਼ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇਂ ! ਕਹੀਂ ਐਸਾ ਨ ਹੋ ਕਿ ਆਪਕੋ ਕੁਛ ਸਾਲੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਪਛਤਾਨਾ ਪਡ਼ੇ ਕਿ ਯਹ ਮੈਂਨੇ ਕ੍ਯਾ ਲਿਖਾ ਥਾ ?

• ਸਤੀਸ਼ ਸਕ੍ਸੇਨਾ

( ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਬ੍ਲੌਗਰ )

ਅਨਾਵਸ਼੍ਯਕ ਚਿਂਤਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਬਹੁਤ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਕਈ ਨਾਮੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਕੇ ਸਮ੍ਪਾਦਕ ਤਕ ਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਲਿਖਨਾ ਸ਼ੁਰੁ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਭੀ ਇਸਕੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਔਰ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵ ਕਾ ਅਕਲਨ ਕਰ ਲਿਯਾ ਹੈ। ਯਹ ਵਿਚਾਰ ਮਂਥਨ ਕਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਮੀਡਿਯਾ ਵਾਲੇ ਅਪਨੀ ਮੀਡਿਯਾ ਮੋਹ (ਖਾਸ ਕਰ ਪ੍ਰਿਂਟ) ਸੇ ਬਂਧੇ ਹੈਂ। ਉਨਕੀ ਲੇਖਨੀ ਔਰ ਸ਼ੈਲੀ। ਇਸ ਸਾਰ੍ਵਭੌਮ ਤਾਕਤ ਕੋ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਸਮਯ ਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ।

.. ਔਰ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਕਹੂਂਗਾ ਕਿ ਅਪਨੀ ਦਿਸ਼ਾ ਔਰ ਦਸ਼ਾ ਯਹ ਸ੍ਵਯਂ ਤਯ ਕਰ ਲੇਗੀ। ਜੈਸੇ ਬਹਤਾ ਜਲ ... ਰਾਸ੍ਤਾ ਖੁਦ ਬਨਾਤਾ ਚਲਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਔਰ ਨਦੀ ਯਾ ਸਾਗਰ ਕਾ ਰੂਪ ਲੇ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਅਭੀ ਤੋ ਧਾਰਾ ਫੂਟੀ ਹੈ, ਬਲਵਤੀ ਹੋਗੀ। ਧੀਰੇ-ਧੀਰ ਨਦੀ ਔਰ ਅਥਾਹ ਸਾਗਰ ਸਮਾਨ ....!

• ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ

( ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਔਰ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੇ ਵੇਹਦ ਉਮ੍ਦਾ ਚਰ੍ਚਾਕਾਰ )

ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੇ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਕੋਈ ਸੁਦੀਰ੍ਘ ਪੂਰ੍ਵਵਰ੍ਤੀ ਪਰਂਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਔਰ ਨ ਹੀ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕਾ ਕੋਈ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਖਾਕਾ ਹੀ ਹੈ ਅਪਿਤੁ ਇਸਕੀ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ ਔਰ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਕਾ ਤਂਤ੍ਰ ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਔਰ ਕਾਲਾਤੀਤ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਇਤਨਾ ਵੈਯਕ੍ਤਿਕ ਹੈ ਕਿ ਸਸ਼ਕ੍ਤ ਨਿਜੀ ਅਨੁ੍ਸ਼ਾਸਨ ਕੇ ਜਰਿਏ ਹੀ ਇਸੇ ਸਾਧਕਰ ਵ੍ਯਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਸਮਸ਼੍ਟਿ ਕੀ ਓਰ ਸਕ੍ਰਿਯ ਕਿਯਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਇਸੀ ਮੇਂ ਇਸਕੀ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਸਾਮਾਜਿਕਤਾ ਭੀ। ਯਹ ਵ੍ਯਕਿਤ੍ਗਤ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਉਦ੍ਭੂਤ ਏਕ ਸਹਕਾਰੀ ਮਾਧ੍ਯਮ ਹੈ। ਅਤਏਵ ਯਹ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ( ਜਿਸੇ ਅਬ 'ਚਿਠ੍ਠਾ' ਭੀ ਕਹਾ ਜਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ) ਕੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ,ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿ ਔਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਾ ਆਕਲਨ - ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਤਾਕਿ ਇਸ ਬਨਤੇ ਹੁਏ ਮਾਧ੍ਯਮ ਕੀ ਮਾਨਵੀਯ ਔਰ ਤਕਨੀਕੀ ਬਾਧਾਓਂ ਕੋ ਪਹਚਾਨ ਕਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ 'ਏਕ ਬਾਰ ਫ਼ਿਰ ਨਈ ਚਾਲ ਮੇਂ ਢਲ ਰਹੀ ਹਿਨ੍ਦੀ' ਕੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕੋ ਦਰਸ਼੍ਟਿਪੂਰ੍ਣ ਤਥਾ ਦੂਰਗਾਮੀ ਬਨਾਯਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਯਹ ਕਾਮ ਇਸਲਿਏ ਭੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਜ ਕੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਹ ਹਿਨ੍ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸੇ ਹਮ ਪਾਠ੍ਯਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਮੇਂ ਪਢਤੇ ਆਏ ਹੈਂ ਤਥਾ ਅਬ ਭੀ ਜੋ ਕਕ੍ਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਪਢੀ - ਪਢਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨ ਕੇ ਸਾਝੇ ਹੋਤੇ ਵਿਤਰਣ ਤਂਤ੍ਰ ਸੇ ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਜਾਨਕਾਰੀ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾਅ ਬਦਲੀ ਹੈ ਔਰ ਗ੍ਲੋਬਲ ਗਾਂਵ ਹੋਤੀ ਹਮਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੇਵਲ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕੇ ਆਦਾਨ - ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਈ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਵ ਉਤ੍ਪਾਦਨ , ਉਪਭੋਗ , ਵਿਤਰਣ ਵ ਬਾਜਾਰ ਕੇ ਏਕ ਔਜਾਰ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਵ੍ਯਵਹਰਤ ਹੋਨੇ ਲਗੀ ਹੈ ਔਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤਥਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਅਂਤ ਜੈਸੀ ਤਮਾਮ ਘੋਸ਼ਣਾਓਂ ਵ ਉਤ੍ਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ੋਂ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਹਿਤ੍ਯ , ਸਂਗੀਤ ਵ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ ਕਲਾਓਂ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਬਢੀ ਹੈ ਤਬ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗੀਂਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਆ ਰਹੇ ਸਰਜਨ ਕੋ ਦੇਖੇ ਜਾਨੇ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਬਢੀ ਹੈ।

• ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰ ਸਿਂਹ

(ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਚਰ੍ਚਿਤ ਔਰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਲੇਖਕ / ਬ੍ਲੌਗਰ )

ਮੇਰੇ ਏਕ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਜਾਕ ਮੇਂ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕਾ ਚਸ੍ਕਾ ਕੁਛ-ਕੁਛ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸਾ ਨਾਈ ਕੋ ਦੇਖਕਰ ਹਜਾਮਤ ਬਢ ਆਨੇ ਕੀ ਕਹਾਵਤ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਇਨ੍ਟਰਨੇਟ ਕੀ ਸੈਰ ਕਰਤੇ-ਕਰਤੇ ਭਾਈ ਲੋਗ ਮੁਫ਼੍ਤ ਮੇਂ ਕਵਿ ਔਰ ਲੇਖਕ ਬਨ ਜਾਨੇ ਔਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਪਾਠਕੋਂ ਕੀ ਦਾਦ ਪਾ ਜਾਨੇ ਕਾ ਅਵਸਰ ਹਾਥ ਲਗਨੇ ਪਰ ਝਮ੍ਮ ਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕੂਦ ਪੜਤੇ ਹੈਂ। ਵੈਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਨਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਯਹ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਧ੍ਯਮ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਵ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੇ ਏਕ ਬੜੇ ਪਾਠਕ ਸਮੁਦਾਯ ਤਕ ਪਹੁਂਚਨੇ ਕਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਦੇ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰ੍ਵਸੁਲਭ ਸਾਧਨ ਕਾ ਅਕੁਸ਼ਲ (ਭਦ੍ਦਾ, ਫੂਹੜ, ਅਕਲਾਤ੍ਮਕ, ਆਦਿ ਭੀ) ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੇ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਇਸਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਔਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੋ ਅਬ ਰੋਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਨ ਹੀ ਦੋਯਮ ਦਰ੍ਜਾ ਦੇਕਰ ਇਸਕੇ ਉਤ੍ਸਾਹ ਕੋ ਕਮ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ।

• ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ ਸ਼ਂਕਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ

(ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਮੇਂ ਸਂਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੇਖਨ ਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਧਰ )

ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਘਟਿਤ ਕੁਛ ਘਟਨਾਓਂ ਕੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕੋ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕੇ ਚੌਥੇ ਖਮ੍ਬੇ ਕੇ ਵਿਕਲ੍ਪ ਕੇ ਰੁਪ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿ੍ਭਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਜਨਤਾ ਜਾਨ ਗਯੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕਾ ਚੌਥਾ ਖਮ੍ਭਾ ਬਿਕ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਸਤ੍ਤਾ ਕੀ ਦਲਾਲੀ ਮੇਂ ਲਗੇ ਹੁਏ ਹੈਂ। ਇਸਕੀ ਵਿਸ਼੍ਵਸਨੀਯਤਾ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੋ ਗਯੀ ਹੈ, ਰਾੜਿਯਾ ਔਰ ਬਰਖਾ ਦਤ੍ਤ ਪ੍ਰਕਰਣ ਸਬਕੇ ਸਾਮਨੇ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਖਮ੍ਭੇ ਕੀ ਕਲਈ ਖੁਲ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਯਹ ਪੇਡ ਨ੍ਯੂਜ ਕੇ ਜਰਿਏ ਧਨ ਕਮਾਨੇ ਮੇਂ ਲਗਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਆਵਾਜ ਕੋ ਪਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਸ੍ਥਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ ਹੈ।ਕਾਰ੍ਪੋਰੇਟ ਹਾਊਸੋਂ ਕਾ ਮੀਡਿਯਾ ਪਰ ਕਬ੍ਜਾ ਹੋ ਜਾਨੇ ਸੇ ਇਨਕੇ ਫ਼ਾਯਦੇ ਕਾ ਸਮਾਚਾਰ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆ ਪਾਤਾ ਹੈ। ਵੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋ ਬ੍ਲੇਕ ਮੇਲ ਕਰ ਅਪਨਾ ਉਲ੍ਲੂ ਸਾਧ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਆੜ ਮੇਂ ਕਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਕਾ ਅਬ ਅਖਬਾਰੋਂ ਸੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਉਠਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈਂ। ਐਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਬ੍ਲੌਗਰ ਜਨ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਤੇ ਹੁਏ ਸਤ੍ਯ ਕੋ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਜਨਤਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਲਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਇਸਲਿਏ ਬ੍ਲੌਗ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੋ ਕਮ ਕਰਕੇ ਆਂਕਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

• ਲਲਿਤ ਸ਼ਰ੍ਮਾ

( ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਵਹੁਚਰ੍ਚਿਤ ਬ੍ਲੌਗਰ )

ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਕਾ ਜੁਨੂਨ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਚਢਕਰ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਯਹਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪ ਢੂਂਢ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਕੋਈ ਕਾਯਾਕਲ੍ਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਤੋ ਕੋਈ ਹਰਦਮ ਕੁਛ ਨਯਾ, ਆਕਰ੍ਸ਼ਕ ਔਰ ਉਪਯੋਗੀ ਕਰਨੇ ਕੋ ਤਤ੍ਪਰ ਹੈ। ਤਮਾਮ ਤਕਨੀਕੀ ਬ੍ਲੌਗ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਸਸੇ ਜੋੜਨੇ ਔਰ ਨਿਤ੍ਯ ਨਈ-ਨਈ ਜਾਨਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਸਂਗ੍ਰਹਣ ਔਰ ਵਿਜੇਟ੍ਸ ਸੇ ਰੁ-ਬ-ਰੁ ਕਰਾਨੇ ਮੇਂ ਅਗ੍ਰਸਰ ਹੈਂ। ਜਾਤਿ-ਧਰ੍ਮ-ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਸੇ ਬ੍ਲੌਗਜਗਤ ਭੀ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਅਪਨੀ ਜਾਤਿ ਸੇ ਜੁੜੇ ਮਹਾਪੁਰੂਸ਼ੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਗੌਰਵਾਨ੍ਵਿਤ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਆਧਾਰਿਤ ਬ੍ਲੌਗ ਭੀ ਪਨਪ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਬ੍ਲੌਗਰੋਂ ਕੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਕੋ ਬਾਂਟਨੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗ ਭੀ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਆ ਚੁਕੇ ਹੈਂ।

ਨੇਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਸੈਨਿਕ, ਕਿਸਾਨ, ਖਿਲਾੜੀ, ਪਤ੍ਰਕਾਰ, ਬਿਜਨੇਸਮੈਨ, ਡੌਕ੍ਟਰ, ਇਂਜੀਨਿਯਰ, ਪਰ੍ਯਾਵਰਣਵਿਦ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ, ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਕਾਰ੍ਟੂਨਿਸ੍ਟ, ਵਨ੍ਯਜੀਵ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪਰ੍ਯਟਕ, ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ, ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਸੇ ਲੇਕਰ ਬਚ੍ਚੇ, ਯੁਵਾ, ਵਰਦ੍ਧ, ਨਾਰੀ-ਪੁਰੁਸ਼ ਵ ਕਿਨ੍ਨਰ ਤਕ ਬ੍ਲੌਗਿਂਗ ਮੇਂ ਹਾਥ ਆਜਮਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਦੇਖਤੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਭੀ ਪਂਖ ਲਗ ਗਏ ਔਰ ਸਂਪਾਦਕੋਂ ਕੀ ਕਾਟ-ਛਾਂਟ ਵ ਖੇਦ ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋਂ ਕੀ ਮਨਮਾਨੀ ਵ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸੇ ਪਰੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਬ੍ਲੌਗੋਂ ਪਰ ਪਸਰਨੇ ਲਗੀ। ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ, ਲੇਖਨ ਵ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸੇ ਜੁੜੇ ਤਮਾਮ ਚਰ੍ਚਿਤ ਨਾਮ ਭੀ ਅਪਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਪਾਠਕੋਂ ਸੇ ਨਿਤ੍ਯ ਰੁਬਰੁ ਹੋ ਰਹੇ ਹੈਂ।

• ਆਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾ ਯਾਦਵ

(ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਕਵਯਿਤ੍ਰੀ ਔਰ ਪ੍ਰਖਰ ਮਹਿਲਾ ਬ੍ਲੌਗਰ )

ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਕਾ ਅਭੀ ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਕਾਲ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਸਕੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸੇ ਇਤਕਾ ਵਿਕਾਸ ਅਚ੍ਛਾ ਹੋਨੇ ਕੀ ਸਂਭਾਵਨਾ ਹੈ. ਹਮ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਆਜ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕਲ ਅਪਨੀ ਸਂਸ੍ਕਰਤਿ ਕੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਮੇਂ ਸਮਾਹਿਤ ਏਕਤਾ ਕੇ ਚਲਤੇ ਇਸਕੋ ਇਤਨਾ ਸਮਰਦ੍ਧ ਬਨਾ ਲੇਂਗੇ ਕੀ ਹਮੇਂ ਖੁਦ ਹੀ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਹੋਗਾ. ਲੇਖਨ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾ ਆਯਾਮ ਯਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ ਔਰ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਸਤਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ਼ੀਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵੋਂ ਕੀ ਭੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ....!

• ਰੇਖਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ

( ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ : ਲਖਨਊ ਬ੍ਲੌਗਰ ਅਸੋਸਿਏਸ਼ਨ )

ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੇ ਮਾਰ੍ਗ ਪਰ ਅਗ੍ਰਸਰ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਮੇਂ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਭੀ ਹੈ. ਅਧਿਕਤਰ ਬ੍ਲੌਗ ਲੇਖਕ ਆਜ ਭੀ ਨਿਰ੍ਣਯ ਨਹੀਂ ਲੇ ਪਾਤੇ ਕੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕ੍ਯਾ ਲਿਖਨਾ ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਨਹੀਂ. ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਮੇਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ ਥਾ ਕੀ ਬ੍ਲੋਗਿਂਗ ਕ੍ਯਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਕੈਸੇ ਹੋਤੀ ਹੈ. ਏਕ ਦਿਨ ਮਜਾਕ ਮਜਾਕ ਮੇਂ ਹੀ ਬ੍ਲੌਗ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਔਰ ਜੋ ਭੀ ਮਨ ਮੇਂ ਆਯਾ ਲਿਖਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਯਾ, ਹਾ ਮੇਰੇ ਅਨ੍ਦਰ ਸੀਖਨੇ ਕੀ ਲਲਕ ਥੀ ਲਿਹਾਜਾ ਕਿਤਨੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਭ੍ਰਮਣ ਕਿਯਾ ਔਰ ਲੋਂਗੋ ਕੋ ਪਢਾ. ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੁਝੇ ਜੋ ਸਬਸੇ ਬੁਰਾ ਲਗਾ ਵਹ ਯਹ ਥਾ ਕੀ ਕੁਛ ਲੋਗ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਸ੍ਵਂਤਂਤ੍ਰਤਾ ਕਾ ਨਾਜਾਯਜ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਮੁਝੇ ਯਹ ਦੇਖਕਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੁਆ ਕੀ ਬ੍ਲੌਗ ਕੋ ਧਰ੍ਮ ਕੀ ਬੁਰਾਈ ਕਾ ਮਾਰ੍ਗ ਭੀ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ. ਖੁਦ ਕੋ ਅਚ੍ਛਾ ਬਤਾਨਾ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਬੁਰਾ ਕਹਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਵਿਤ੍ਤਿ ਕਈ ਲੋਂਗੋ ਮੇਂ ਦੇਖੀ. ਯਹਾਂ ਤਕ ਕੀ ਕਮੇਨ੍ਟ ਮੇਂ ਭੀ ਅਭਦ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ. ਲਾਬੋਲੁਆਬ ਯਹ ਹੈ ਕੀ ਹਮੇਂ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਭਲੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰਨ੍ਤੁ ਦੂਸਰੇ ਕੀ ਭਾਵਨਾਓ ਕਾ ਭੀ ਖ੍ਯਾਲ ਰਖਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਭਲੇ ਹੀ ਹਮ ਸਾਮਨੇ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ਪਰ ਯਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਸੋਚਨਾ ਹੋਗਾ ਕੀ ਜੋ ਲੋਗ ਇਨ ਬਾਤੋ ਕੋ ਪਢ਼ਤੇ ਹੋਂਗੇ ਉਨਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਕੈਸੀ ਭਾਵਨਾ ਜਨ੍ਮ ਲੇਤੀ ਹੋਗੀ. ਬ੍ਲੌਗ ਆਪਸੀ ਸਂਬਂਧੋ ਕੋ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨੇ ਸਾਧਨ ਭੀ ਹੈ. ਹਮੇਂ ਚਾਹਿਏ ਕੀ ਐਸੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਜਿਸਸੇ ਸਮਾਜ ਵ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਹਿਤ ਹੋ. ਯਦਿ ਹਮ ਦੂਸਰੋ ਕੋ ਨੀਚਾ ਦਿਖਾਨੇ, ਖੁਦ ਕੋ ਬਡ਼ਾ ਬਤਾਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਵਿਤ੍ਤਿ ਨਹੀਂ ਛੋੜੇਂਗੇ ਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਹਮ ਕਿਸੀ ਨ ਕਿਸੀ ਰੂਪ ਮੇਂ ਸਮਾਜ ਕਾ ਅਹਿਤ ਹੀ ਕਰੇਂਗੇ. ਅਚ੍ਛੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿ ਕੇ ਲਿਏ ਆਭਾਰ !

• ਹਰੀਸ਼ ਸਿਂਹ

( ਬ੍ਲੌਗਰ ਏਵਂ ਯੁਵਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰ )

........ਜਾਰੀ ਹੈ ਪਰਿਚਰ੍ਚਾ, ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ ਏਕ ਵਿਰਾਮ ਕੇ ਬਾਦ