ਨਨ੍ਦਲਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕੇ ਦੋ ਆਲੇਖ

ਨਨ੍ਦਲਾਲ ਭਾਰਤੀ ਏਮ.ਏ. । ਸਮਾਜਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ । ਏਲ.ਏਲ.ਬੀ. । ਆਨਰ੍ਸ । ਪੋਸ੍ਟ ਗ੍ਰੇਜੁਏਟ ਡਿਪ੍ਲੋਮਾ ਇਨ ਹ੍ਯੂਮਨ ਰਿਰ੍ਸੋਸ ਡੇਵਲਪਮੇਣ੍ਟ ਲੇਖਕ

ਸ੍ਥਾਯੀ ਪਤਾ- ਆਜਾਦ ਦੀਪ, 15-ਏਮ-ਵੀਣਾਨਗਰ ਇਂਦੌਰ ।ਮ.ਪ੍ਰ.!- e-mail-nlbharatiauthor@gmail.com http:// nandlalbharati.blog.co.in hindisahityasarovar.blogspot.com nandlalbharati.mywebdunia.com

1- ਤਕਦੀਰ-ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਹੈ ।

ਤਕਦੀਰ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਪਰ ਨਿਸ਼੍ਪਕ੍ਸ਼ ਵਿਚਾਰ ਮਂਥਨ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਉਸਕੀ ਅਸਲਿਯਤ ਕਾ ਚੇਹਰਾ ਉਭਰ ਕਰ ਹਮਾਰੇ ਸਾਮਨੇ ਆਾਤਾ ਹੈ । ਨਿਸ਼੍ਪਕ੍ਸ਼ ਮਾਨਵ-ਮਨ ਕਹਨੇ ਕੋ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਦੀਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਮਾਨਵ-ਜੀਵਨ ਕੋ ਸਨ੍ਤੁਲਿਤ ਔਰ ਆਗੇ ਬਢਨੇ ਕੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਔਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਦੂਸਰੇ ਅਰ੍ਥੋ ਮੇਂ ਦੇਖਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਤਕਦੀਰ ਜੀਵਨ ਜੀਨੇ ਕੀ ਏਕ ਕਲਾ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ । ਇਸੀ ਕੀ ਆਡ਼ ਮੇਂ ਕੁਛ ਤਿਕਡ਼ਮਬਾਜ ਲੋਗ ਦਿਨ ਚੌਗੁਨੀ ਰਾਤ ਆਠ ਗੁਨੀ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈ ਔਰ ਕਰੋਡ਼ੋ ਦਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਗ ਆਂਸੂ ਸੇ ਰੋਟੀ ਗੀਲੀ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈ । ਸਂਵਰੀ ਹੁਈ ਤਕਦੀਰ ਵਾਲੋਂ ਕੇ ਉਪਰ ਦਰਸ਼੍ਟਿਪਾਤ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਯਹ ਬਾਤ ਉਭਰ ਕਰ ਸਾਮਨੇ ਆ ਹੀ ਜਾਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗਰੀਬ ਦਬਾ ਕੁਚਲਾ ਤਬਕਾ ਹੈ ਵਹ ਅਧਿਕ ਸ਼੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਦਿਕਾਲ ਸੇ ਵਹ ਦਬਾ ਕੁਚਲਾ ਹੈ।ਉਸਕੇ ਪਾਸ ਏਕ ਹੀ ਪੂਂਜੀ ਹੈ ਵਹ ਹੈ ਸ਼੍ਰਮ । ਇਸੀ ਸ਼੍ਰਮ ਕੀ ਕੁਲ੍ਹਾਡ਼ੀ ਸੇ ਅਪਨੇ ਲਿਯੇ ਰੂਖੀ-ਸੂਖੀ ਰੋਟੀ ਔਰ ਅਰ੍ਧਬਦਨ ਤਕ ਕੇ ਕਪਡ਼ੇ ਕਾ ਇਨ੍ਤਜਾਮ ਤਂਗ ਹਾਥੋ ਸੇ ਕਰ ਪਾਤਾ ਹੈ ।ਰਹੀ ਆਸ਼ਿਯਾਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਅਧਿਕ ਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਦਬਾ ਕੁਚਲਾ ਤਬਕਾ ਔਰ ਸ਼੍ਰਮਿਕ ਸਮੁਦਾਯ ਹੀ ਇਸਕਾ ਸੁਖ ਭੋਗ ਪਾਤੇ ਹੈਂ ਬਾਕੀ ਤੋ ਕਹੀਂ ਸਡ਼ਕ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋ ਕਹੀਂ ਪੇਡ਼ ਕੀ ਛਾਂਵ ਮੇਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਨੇ ਕੋ ਮਜਬੂਰ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ।

ਤਨਿਕ ਔਰ ਇਰ੍ਮਾਨਦਾਰੀ ਸੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਮੇਹਨਤ ਕੇ ਉਪਰ ਤੋ ਪਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰਮਿਕ ਵਰ੍ਗ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਮੇਹਨਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਅਪਨੇ ਕਰ੍ਮ ਕੇ ਫਰ੍ਜ ਕੇ ਪਰਿਪਾਲਨ ਮੇਂ ਵਹ ਰਾਤ -ਦਿਨ ਕੋ ਭੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤਾ ਔਰ ਇਸ ਕਰ੍ਮ ਕੀ ਰਣਭੂਮਿ ਮੇਂ ਉਸਕੇ ਆਂਖ ਮਸਲਤੇ ਬਚ੍ਚੇ ਤਕ ਭੀ ਸਹਭਾਗੀ ਬਨਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਗਰੀਬੀ ਉਸੀ ਕੀ ਚੌਖਟ ਕ੍ਯੋ ? ਜਬਕਿ ਵਹ ਤੋ ਕਰ੍ਮ ਕੋ ਪੂਜਾ ਮਾਨਕਰ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਰ ਬਡ਼ੀ ਇਰ੍ਮਾਨਦਾਰੀ ਔਰ ਵਫਾਦਾਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕੀ ਮੂਲਭੂਤ ਜਰੂਰਤੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਪਾਤੀ ਹੈ ।ਮਰਤਾ ਹੈ ਤੋ ਕਰ੍ਜ ਕਾ ਬੋਝ ਅਪਨੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਕੇ ਉਪਰ ਛੋਡ਼ਕਰ । ਇਸੀ ਕਰ੍ਜ ਕੀ ਭਰਪਾਈ ਮੇਂ ਪੀਢਿਯਾਂ ਤਕ ਗੁਜਰ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਕਮਜੋਰ ਗਰੀਬ ਕੀ ਤਕਦੀਰ ਨਹੀਂ ਸਂਵਰਤੀ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਏਕ ਚਾਲਬਾਜ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਤਕਦੀਰ ਕੀ ਆਡ਼ ਮੇਂ ਧਨ ਕਾ ਪਹਾਡ਼ ਖਡ਼ਾ ਕਰ ਲੇਤਾ ਹੈ।ਛੋਟੀ ਪਂੂਜੀ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਖਜਾਨੇ ਕਾ ਮੁਂਹ ਖੋਲ ਲੇਤੀ ਹੈ । ਯਦਿ ਭਗਵਾਨ ਕੀ ਐਸੀ ਮਰ੍ਜੀ ਹੈ ਤੋ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੀ ਹੈ । ਅਮੀਰ ਕੋ ਅਮੀਰ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਔਰ ਗਰੀਬ ਕੋ ਔਰ ਗਰੀਬ ਬਨਾਯੇ ਰਖਨੇ ਮੇਂ ਪਰਨ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕੀ ਨਜਰੋਂ ਮੇਂ ਔਲਾਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਠੀਕ ਹੈ ਕਰ੍ਮ ਕੀ ਬਾਤ ਪਰ ਹਮ ਜਰਾ ਗੌਰ ਫਰਮਾਤੇ ਹੈਂ,ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾ ਫਲ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ਹਮ ਭੀ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸੇ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਪਰਨ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਕੋਈ ਔਰ ਕਰੇ ਫਲ ਕੋਈ ਔਰ ਹਡ਼ਪ ਲੇ ਤੋ ਇਸਮੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਕੌਨ ਹੁਆ-ਕਰ੍ਮ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ,ਭਗਵਾਨ ਯਾ ਕਰ੍ਮਫਲ ਅਰ੍ਥਾਤ ਹਕ ਛਿਨਨੇ ਵਾਲਾ । ਯਕੀਨਨ ਹਕ ਛਿਨਨੇ ਵਾਲਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੁਆ ।ਇਸ ਦੋਸ਼ ਕੀ ਸਜਾ ਉਸੇ ਦੇਗਾ ਕੌਨ ? ਗਰੀਬ ਮਜਦੂਰ ਦਬੇ ਕੁਚਲੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਬਸ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਰਹੀ ਨਹੀਂ ।ਵਹ ਅਪਨਾ ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਪੇਟ ਪਾਲਨੇ ਕੀ ਜੁਆਡ਼ ਮੇਂ ਹਾਡ਼ ਨਿਚੋਡ਼ੇ ਯਾ ਤਬਾਹ ਹੋਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਪਤ੍ਥਰ ਪਰ ਸਿਰ ਪਟਕੇ । ਇਸਸੇ ਤੋ ਉਸਕਾ ਜੀਵਨ ਔਰ ਕਸ਼੍ਟਦਾਯਕ ਹੋ ਜਾਯੇਗਾ । ਆਖਿਰਕਾਰ ਯਹ ਜਾਨਤੇ ਹੁਏ ਕਿ ਉਸਕੀ ਨਸੀਬ ਅਮੀਰ ਕੀ ਕੈਦੀ ਬਨਕਰ ਬਨਾ ਦੀ ਗਯੀ ਹੈ ਤਕਦੀਰ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਠਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ,ਕਮਜੋਰ ਔਰ ਕੁਚਲੇ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਕਰੋਡ਼ੋ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਬਿਗਡ਼ੀ ਤਕਦੀਰ ਸਂਵਰ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ,ਜਬਕਿ ਯਹ ਵਰ੍ਗ ਹਾਡ਼ਫੋਡ਼ ਮੇਹਨਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੇ ਨਵਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੀ ਆਧਾਰ ਸ਼ਿਲਾ ਇਸੀ ਕੀ ਛਾਤੀ ਪਰ ਟਿਕੀ ਹੁਈ ਹੈ । ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਵਹ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੈ ਪੀਡ਼ਿਤ ਹੈ,ਤਂਗੀ ਲਾਚਾਰੀ ਔਰ ਛੁਆਛੂਤ ਜੈਸੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕੀ ਚਪੇਟ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ । ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਭਗਵਾਨ ਕਾ ਵਿਧਾਨ ਕਹਾਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਦਾਪਿ ਨਹੀਂ ਯਹ ਤੋ ਬਸ ਚਾਲਬਾਜ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਬਦਨਿਯਤ ਸੇ ਰਚਾ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਫਂਸਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਜਨ੍ਮ-ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰ ਤਕ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਤਾ । ਭਾਰਤੀਯ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਮੇਂ ਤੋ ਔਰ ਭੀ ਗੁਂਜਾਇਸ ਨਹੀਂ ਬਚਤੀ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹਾਂ ਕੀ ਜਾਤੀਯ-ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ਤਾਨਾ ਬਨਾ ਐਸੇ ਹੀ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ ਜੈਸੇ ਜਂਗਲ ਕਾ ਰਾਜ । ਯਹਾਂ ਜਿਤਨਾ ਜਾਤੀਯ ਸਬਲ ਹੈ ਉਤਨੀ ਹੀ ਅਧਿਕ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਔਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਰਖਤਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਨ ਆਜ ਭੀ ਭਾਰਤੀਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ਘਿਨੌਨਾ ਸਚ ਛੁਆਛੂਤ ਜਵਾਨ ਹੈ ਇਸਕੀ ਚਪੇਟ ਮੇਂ ਆਯੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਤਕਦੀਰ ਆਜ ਭੀ ਕੈਦੀ ਕੀ ਭਾਂਤਿ ਹੈ ਅਥਵਾ ਵਨਵਾਸ ਝੇਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਉਦ੍ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਹੈ ਔਰ ਭਾਰਤੀਯ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸੇ ਤੋ ਐਸੀ ਕੋਈ ਉਮ੍ਮੀਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸੇ ਭਰਪੂਰ ਉਮ੍ਮੀਦੇ ਤੋ ਹੈ ਪਰ ਵਹਾਂ ਭੀ ਤੋ ਦਬਦਬਾ ਦਂਬਗੋਂ ਕਾ ਹੀ ਹੈ । ਯਦਿ ਕਮਜੋਰ ਤਬਕੇ ਕੇ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਔਰ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਯਾਣ ਕੇ ਅਟਲ ਇਰਾਦੇ ਸੇ ਵਹਾਂ ਤਕ ਪਹੁਂਚ ਭੀ ਗਯੇ ਹੈ ਤੋ ਉਨਕੀ ਬਾਤੋਂ ਹਵਾ ਮੇਂ ਉਡ਼ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਇਸੀ ਕਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਮੇਂ ਭੀ ਆਜ ਭੂਮਿਹੀਨਤਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਔਰ ਛੁਆਛੂਤ ਕਾ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਦਬਾ ਤਬਕਾ ਝੇਲ ਰਹਾ ਹੈ,ਤਰਕ੍ਕੀ ਸੇ ਕੋਸੋ ਦੂਰ ਬੈਠਾ ਆਂਸੂ ਬਹਾ ਰਹਾ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਛਲ-ਬਲ ਕੇ ਸਹਾਰੇ ਆਦਮੀ ਭਗਵਾਨ ਤਕ ਕੋ ਠੇਂਕਾ ਦਿਖਾ ਰਹਾ ਹੈ । ਕ੍ਯਾ ਐਸੀ ਤਕਦੀਰ ਬਨਾਨੇ ਕਾ ਦੋਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਮਾਥੇ ਮਢਨਾ ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਅਨ੍ਯਾਯ ਨਹੀਂ ?

ਨਿਸ਼੍ਪਕ੍ਸ਼ਤਾ ਔਰ ਮਾਨਵਤਾ ਕੇ ਦਰਸ਼੍ਟਿਗਤ੍ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ ਤੋ ਪਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਪਨੇ ਇਰ੍ਦ ਗਿਰ੍ਦ ਕਈ ਲੋਗ ਅਪਾਤ੍ਰ ਹੋਕਰ ਭੀ ਇਤਨੇ ਪਾਤ੍ਰ ਹੋ ਗਯੇ ਹੈ ਕਿ ਕਈ-ਕਈ ਸਚਮੁਚ ਕੇ ਪਾਤ੍ਰੋ ਕੀ ਤਕਦੀਰੋਂ ਕੋ ਅਪਨੀ ਤਕਦੀਰ ਬਨਾ ਲਿਯੇ ਹੈ ਸਿਰ੍ਫ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੇ ਤਾਕਤ ਕੇ ਬਲ ਪਰ ।ਯਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਮਜੋਰ ਤਬਕੇ ਕਾ ਪਾਤ੍ਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਭੀ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕਾ ਮੁਂਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾਤਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਨ ਤੋ ਉਸਕੇ ਪਾਸ ਇਤਨੀ ਪਹੁਂਚ ਹੈ ਔਰ ਨਹੀਂ ਦੂਸਰੀ ਅਨ੍ਯ ਤਾਕਤੇਂ । ਕਮਜੋਰ ਤਬਕੇ ਕੋ ਅਨਾਦਿ ਕਾਲ ਸੇ ਐਸੇ ਕੋਲ੍ਹੂ ਕੇ ਬੈਲ ਕੀ ਤਰਹ ਪੀਸਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਉਸਕਾ ਹਕ ਛਿਨਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ।ਉਸੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਬਨਾਯੇ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਭੀ ਹੁਏ ਪ੍ਰਯਾਸੋਂ ਕੋ ਨਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ।ਇਸਕਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤ ਉਦਾਹਰਣ ਹਮਾਰੀ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਹੈ । ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਤੋ ਮਾਨਨਾ ਹੀ ਪਡ਼ੇਗਾ ਰੂਢਿਵਾਦ ਕੀ ਚਿਨ੍ਤਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਕੋ ਅਬ ਮਾਨਵ-ਕਲ੍ਯਾਣ ਕੇ ਮੁਦ੍ਦੇ ਪਰ ਸੋਚਨਾ ਹੋਗਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਪਹਲੇ ਸੇ ਹੀ ਮਾਨਵਤਾ ਕੇ ਮਾਥੇ ਕਾ ਕੋਢ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ । ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਸਮਯ ਮੇਂ ਤਕਦੀਰ ਕੇ ਝਾਂਸੇ ਮੇਂ ਕਮਜੋਰ ਵਰ੍ਗ ਕੋ ਰਖੇ ਰਹਨਾ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਨਿਗਾਹੋਂ ਮੇਂ ਅਨ੍ਯਾਯ ਹੋਗਾ ।

ਤਨਿਕ ਜਲ,ਜਮੀਨ ਔਰ ਜਂਗਲ ਕੇ ਮੁਦ੍ਦੇ ਪਰ ਦਰਸ਼੍ਟਿਪਾਤ ਕਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ ।ਸਚਮੁਚ ਮਨ ਕੀ ਗਹਰਾਇਰ੍ਯੋਂ ਸੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ ਤੋ ਪਾਯੇਗੇ ਕਿ ਆਜ ਜਿਨਕਾ ਜਲ,ਜਮੀਨ ਔਰ ਜਂਗਲ ਪਰ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਹੈ ਕ੍ਯਾ ਸਚਮੁਚ ਵੇ ਇਸਕੇ ਹਕਦਾਰ ਹੈ ਨਹੀਂ । ਦੁਰ੍ਭਾਗ੍ਯਵਸ ਜਿਸਨੇ ਕਭੀ ਤਾਲਾਬ ਪੋਖਰ ਮੇਂ ਕਭੀ ਨਹਾਯਾ ਨਹੀਂ ਆਜ ਉਸੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪਟ੍ਟੇ ਹੈ। ਕਮਜੋਰ ਵਰ੍ਗ ਪੋਖਰ ਤਾਲਾਬ ਕੇ ਪਾਸ ਸੇ ਗੁਜਰਨੇ ਮੇਂ ਡਰ ਰਹਾ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ ਤਾਲਾਬ ਪੋਖਰ ਏਕ ਦਂਬਂਗ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਕਾ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬਨ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਸਹੀ ਮਾਯਨੇ ਮੇਂ ਤੋ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਜਲ ਸ੍ਰੋਤਾ,ਤਾਲਾਬ ਪੋਖਰੋਂ ਪਰ ਤੋ ਉਸੀ ਕਾ ਹਕ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ਜੋ ਇਸਸੇ ਸਦਿਯੋਂ ਸੇ ਜੁਡ਼ਾ ਹੁਆ ਹੈ । ਭੂਮਿਹੀਨਤਾ ਕੇ ਮੁਦ੍ਦੇ ਕੋ ਖਗਾਲਨੇ ਪਰ ਪਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਯਹਾਂ ਭੀ ਸਬਲ ਕਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਹੈ ,ਜੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਖੇਤ ਮੇਂ ਜਮੀਨ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਜੀਵਨ ਸ੍ਵਾਹਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਵਹ ਯਾ ਤੋ ਖੇਤਿਹਰ ਮਜਦੂਰ ਹੈ ਯਾ ਭੂਮਿਹੀਨ । ਜੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਖੇਤ ਮੇਂ ਜਮੀਨ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਜੀਵਨ ਸ੍ਵਾਹਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਉਸਕੇ ਪਾਸ ਝੋਪਡ਼ਾ ਡਾਲਨੇ ਤਕ ਕੀ ਜੀਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਦੂਸਰੀ ਔਰ ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਕੇ ਪੈਰ ਜਮੀਨ ਪਰ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਤੇ ਵਹ ਸੈਕਡ਼ੋਂ ਏਕਡ਼ੋਂ ਤਕ ਕੀ ਜਮੀਨ ਕਾ ਮਾਲਿਕ ਬਨ ਬੈਠਾ ਹੈ । ਜਂਗਲ ਕੇ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਭੀ ਵਹੀ ਹਾਲ ਹੈ,ਦਬਂਗ ਔਰ ਸਬਲ ਲੋਗ ਹਥਿਯਾਯੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈ ਧਰਤੀ ਤਕ ਕੋ ਨਂਗੀ ਬਨਾਨੇ ਪਰ ਤੂਲੇ ਹੁਏ ਹੈ । ਛਾਤੀ ਪਰ ਹਾਥ ਰਖਕਰ ਆਦਮੀ ਜਾਤਿ-ਧਰ੍ਮ ਸੇ ਉਪਰ ਉਠਕਰ ਯਦਿ ਸੋਚੇ ਤੋ ਵਹ ਪਾਯੇਗਾ ਕਿ ਅਧਿਕਤਰ ਕਬ੍ਜੇਧਾਰੀ ਲੋਗ ਅਸਲੀ ਹਕਦਾਰੋਂ ਕੀ ਤਕਦੀਰ ਕੋ ਕੈਦ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹੈ ਔਰ ਦਬਾ-ਕੁਚਲਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਇਸੀ ਤਕਦੀਰ ਕੋ ਸਂਜੀਵਨੀ ਮਾਨਕਰ ਸ਼੍ਰਮਸਾਧਨਾ ਮੇਂ ਲਗਾ ਹੁਆ ਕਿ ਕਲ ਉਸਕੀ ਤਕਦੀਰ ਜਰੂਰ ਬਦਲੇਗੀ ਔਰ ਸਹੀ ਭੀ ਹੈ ਉਸਕਾ ਹਕ ਉਸੇ ਮਿਲ ਜਾਯੇੇ ਤੋ ਉਸਕੀ ਤਕਦੀਰ ਜਰੂਰ ਸਂਵਰ ਸਕਤੀ ਹੈ ਪਰਨ੍ਤੁ ਗਿਦ੍ਧੋਂ ਕੇ ਕਬ੍ਜੇ ਸੇ ਛੂਟੇ ਤਬ ਨਾ ?

ਮਾਨਵ ਜਾਤਿ ਕੇ ਲਿਯੇ ਦੁਰ੍ਭਾਗ੍ਯ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਕੋ ਕਮਜੋਰ ਔਰ ਦਰਿਦ੍ਰ ਬਨਾਯੇ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਜਾਤੀਯ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੇ ਬਲ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਤਾ ਹੈ,ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਦਬਂਗਤਾ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਰ ਹਠਤਾ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਤਾ ਹੈ ,ਛਲ ਬਲ ਔਰ ਦਣ੍ਡਾਤ੍ਮ ਰੂਖ ਭੀ ਅਖ੍ਤਿਯਾਰ ਕਰ ਲੇ ਰਹਾ ਹੈ । ਉਸ ਸਮਯ ਤੋ ਯਹ ਔਰ ਭੀ ਗਿਰ ਜਾਤਾ ਹੈ ਜਬ ਏਕ ਦਬੇ ਵਰ੍ਗ ਕੀ ਅਬਲਾ ਕੋ ਨਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ ਔਰ ਸਰੇਆਮ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਕਾ ਜਨਾਜਾ ਨਿਕਾਲ ਦੇਤੇ ਹੈਂ । ਮਂਦਿਰ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਰ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦੇਤਾ ਹੈ । ਦਰਵਾਜੇ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਸੇ ਜੂਤਾ ਹਾਥ ਮੇਂ ਲੇਕਰ ਜਾਨੇ ਕੋ ਮਜਬੂਰ ਕਰਤਾ ਹੈ ।ਆਦਮੀ ਕੇ ਸਾਥ ਛੁਆਛੂਤ ਕਾ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਰਤਾ ਹੈ ।ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਕੋ ਅਛੂਤ ਕਹਤਾ ਹੈ ਕ੍ਯਾ ਕੋਈ ਧਰ੍ਮ ਐਸਾ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਰਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇਤਾ ਹੈ ਯਦਿ ਹਾਂ ਤੋ ਵਹ ਧਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਪਾਖਣ੍ਡ ਹੈ।ਐਸੇ ਪਾਖਣ੍ਡ ਮਾਨਵਤਾ ਕੀ ਜਡ਼ ਮੇਂ ਖੌਲਤਾ ਪਾਨੀ ਡਾਲਨੇ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਔਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਤਬਾਹੀ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰ ਭੀ ਲੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਸਿਰ੍ਫ ਅਪਨੇ ਮਤਲਬ ਕੇ ਲਿਯੇ। ਅਪਨੀ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਮ ਬਨਾਯੇ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ । ਧਰ੍ਮ ਤੋ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਤਾ ਕੀ ਇਰ੍ਂਟ ਔਰ ਆਸ੍ਥਾ ਕੇ ਗਾਰੇ ਕੀ ਪਕਡ਼ ਹੈ ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜਤ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਤਾ ਪਰਨ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮ ਕੋ ਰੂਢਿਵਾਦ ਕੇ ਰਂਗ ਮੇਂ ਬਦਰਂਗ ਕਰ ਵੋ ਸਬ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਯੇ । ਏਕ ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਕੀ ਤਕਦੀਰ ਪਰ ਕਬ੍ਜਾ ਜਮਾਯੇ ਹੁਯੇ ਹੈ,ਕਮਜੋਰ ਆਦਮੀ ਕੋ ਝਾਂਸੇ ਮੇਂ ਰਖਕਰ ਅਪਨੀ ਪਕਡ਼ ਮਜਬੂਤ ਬਨਾਯੇ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਤਕਦੀਰ ਕਾ ਖੇਲ ਬਤਾਕਰ ਖੁਦ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਾਮਾਨ ਤਕ ਕੋ ਠੇਂਗਾ ਦਿਖਾ ਰਹਾ ਹੈ । ਸਚ ਤੋ ਯੇ ਹੈ ਤਕਦੀਰ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਰਾਸ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਛੋਡ਼ਾ ਗਯਾ ਹੈ ਪਰਨ੍ਤੁ ਕੈਦ ਤਕਦੀਰ ਵਾਲਾ ਵਰ੍ਗ ਸੂਰਜ ਕੋ ਦੀਯਾ ਦਿਖਾਨੇ ਮੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਕ੍ਯੋਕਿ ਵਹ ਕੈਦ ਤਕਦੀਰ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਕੋ ਸਮੂਲ ਨਸ਼੍ਟ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਲਹੂ ਕੋ ਪਸੀਨਾ ਬਨਾਕਰ ਧਰਤੀ ਔਰ ਜੀਵ ਕੋ ਸੀਂਚਿਤ ਕਿਯੇ ਹੁਏ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕਾ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕਲ ਜਰੂਰ ਕੁਸੁਮਿਤ ਹੋਗਾ ਔਰ ਉਸਕਾ ਲੂਟਾ ਹੁਆ ਹਕ ਭੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਤਕਦੀਰ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਹੈ ਯਹ ਜਾਨਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਓ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੇ ਨਵਨਿਰ੍ਮਾਣ ਮੇਂ ਲਗਾ ਹੁਆ ਹੈ । ਯਹੀ ਦਬੇ -ਕੁਚਲੇ ਗਰੀਬ,ਕਮਜੋਰ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਵਿਜਯ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਮਾਨਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਮੇਂ ਫਂਸੇ ਹੁਏ ਭੀ ਯਹ ਤਬਕਾ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਾਨਾ ਹੈ। ਮੌਨ ਪਤ੍ਥਰ ਦਿਲੋਂ ਪਰ ਦਸ੍ਤਖ੍ਤ ਕਰਤੇ ਗਰੀਬੀ,ਭੂਖਮਰੀ,ਅਸ਼੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਤਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਦਿਕ੍ਕਤੋਂ ਕਾ ਸਾਮਨਾ ਪਲ-ਪਲ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਚਮਕ ਕੋ ਅਪਨੇ ਪਸੀਨੇ ਸੇ ਸਰੋਬਾਰ ਕਿਯੇ ਹੁਏ ਹੈ । ਚਾਹਤਾ ਤੋ ਯਹ ਬਡ਼ਾ ਵਰ੍ਗ ਕੈਦ ਤਕਦੀਰ ਮਾਨਵੀਯ ਹਕ ਕੋ ਲੇਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਜਂਗ ਕਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਸਕਤਾ ਥਾ ਪਰਨ੍ਤੁ ਵਹ ਇਸੇ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੇ ਲਿਯੇ ਹਿਤਕਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ। ਤਕਦੀਰ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਕੋ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਮੇਂ ਬਦਲ ਕਰ ਲਾਖ ਮਾਨਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੋਂ ਸੇ ਜੂਝਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਨਵਨਿਰ੍ਮਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਗਤ ਕਾ ਭਾਰ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਪਰ ਢੋ ਰਹਾ ਹੈ । ਕਲ ਕਾ ਸੂਰ੍ਯਾਦਯ ਮਾਨਵੀ ਸਮਾਨਤਾ ਔਰ ਹਕ ਕੀ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਕੋ ਸਫਲ ਬਨਾਯੇਗਾ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਸਬਲ,ਦਬਂਗ ਔਰ ਤਥਾਕਥਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਪਲ-ਪਲ ਮੁਖੌਟਾ ਬਦਲਨੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦਬੇ-ਕੁਚਲੇ,ਕਮਜੋਰ,ਗਰੀਬ ਕੋ ਉਸਕਾ ਹਕ ਦੇਨੇ ਮੇਂ ਇਰ੍ਮਾਨਦਾਰੀ ਬਰਤੇਂਗੇ ? ਯਹ ਤੋ ਸਮਯ ਬਤਾਯੇਗਾ ਪਰਨ੍ਤੁ ਯਹ ਤੋ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਦੀਰ ਰੂਢਿਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਹੈ,ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ,ਪੀਡ਼ਿਤ ਸਮਾਜ ਕੇ ਦਮਨ ਕਾ ਨ ਖਤ੍ਮ ਹੋਨੇ ਵਾਲਾ ਕੁਚਕ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਚਕ੍ਰਵ੍ਯੂਹ ਸੇ ਦਬੇ-ਕੁਚਲੇ,ਕਮਜੋਰ,ਗਰੀਬ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ, ਪੀਡ਼ਿਤ ਸਮਾਜ ਕੋ ਉਬਾਰਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਸਭ੍ਯ ਸਮਾਜ ਕੇ ਸ਼ੁਭਚਿਨ੍ਤਕੋਂ ਤੋ ਸ਼ਂਖਨਾਦ ਕਰ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ।

2-ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਸੋਚ ਸੂਰਜ ਕਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਔਰ ਪੁਸ਼੍ਪ ਕੀ ਸੁਗਨ੍ਧ ਹੈ।

ਭੂਮਣ੍ਡਲੀਯਕਰਣ ਕੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਦੌਰ ਮੇਂ ਹਰ ਕਾਬਿਲ ਆਦਮੀ ਕੋ ਖੁਲੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਸਪਨੇ ਦੇਖਨਾ ਔਰ ਇਨ ਸਪਨੋਂ ਕੋ ਮੂਰ੍ਤਰੂਪ ਦੇਨੇ ਕਾ ਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ । ਪੁਰਾਨੀ ਕਟੁਤਾਯੇਂ ਔਰ ਕਡ਼ਵੀ ਯਾਦੋਂ ਕੋ ਭੂਲਕਰ ਯੋਗ੍ਯਤਾਨੁਸਾਰ ਇਰ੍ਮਾਨਦਾਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕਮਰ ਕਸਕਰ ਆਗੇ ਬਢ਼ਨਾ ਸਫਲਤਾ ਕਾ ਪਰਿਚਾਯਕ ਹੈ ਪਰਨ੍ਤੁ ਯਾਦ ਰਖਨੇ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਰੂਢਿਗਤ੍ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾਓਂ ਕੋ ਪਾਸ ਫਅਕਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਯੇ । ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੀ ਆਂਚ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਕੋ ਝੁਲਸਾ ਦੇਤੀ ਹੈ । ਆਦਮੀ ਹੋਕਰ ਭੀ ਹਕ ਸੇ ਵਂਚਿਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਸਫਲਤਾ ਤੋ ਹਰ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਸਪਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਪਰਨ੍ਤੁ ਇਸ ਸਪਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਗਲਤ ਰਾਸ੍ਤੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ।ਆਜ ਭੀ ਹਮਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਅਵਸਾਦ ਸੇ ਗ੍ਰਸ੍ਤ ਹੈ। ਯਦਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਹੈ, ਭਲੇ ਹੀ ਉਸੇ ਜਾਨਬੂਝਕਰ ਢਕੇਲਾ ਜਾਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਵਕ੍ਤ ਕੇ ਸਾਥ ਸਫਲਤਾ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਅਨੁਸਰਣ ਜਰੂਰ ਕਰੇਗੀ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾਬਿਲ ਹੈ,ਉਸਕੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕੋ ਨਜਰਅਂਦਾਜ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਇਸ ਘਰਣਿਤ ਕਰਤ੍ਯ ਸੇ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮੇਂਂ ਔਰ ਅਧਿਕ ਨਿਖਾਰ ਆਤਾ ਹੈ । ਯਹ ਬਾਤ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਅਪਨੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕੋ ਦਿਖਾਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਆਂਸੂ ਤਕ ਸੇ ਰੋਟੀ ਗੀਲੀ ਕਰਨੀ ਪਡ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕੇ ਬਾਦਲ ਨਹੀਂ ਛਂਟਤੇ ਹੈਂ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੋ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਮੇਂ ਬਦਲ ਦਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਅਸਫਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਭੀ ਸਫਲਤਾ ਕੇ ਸ਼ਿਖਰ ਪਰ ਮਹਸੂਸ ਕਰਤਾ ਹੈ ।ਯਹ ਸਫਲਤਾ ਭਲੇ ਹੀ ਧਨ ਕਾ ਪਹਾਡ਼ ਖਡ਼ਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਨ ਹੋਕਰ ਮਾਨ-ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ।ਯਹ ਮਾਨ-ਸਮ੍ਮਾਨ ਧਨ ਕੇ ਢੇਰ ਸੇ ਖਰੀਦੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਜੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਹੈ ਸਹੀ ਮਾਯਨੇ ਮੇਂ ਵਹੀ ਸਫਲ ਹੈ। ਐਸੇ ਸਫਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋਂ ਕੀ ਰਾਹ ਮੇਂ ਕਾਂਟਾ ਬਨੇ ਲੋਗ ਸਿਰ ਪਰ ਬਿਠਾਨੇ ਕੋ ਆਤੁਰ ਨਜਰ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਅਪਨੀ ਗਲਤਿਯੋਂ ਕੇ ਲਿਯੇ ਖੁਦ ਕੀ ਨਜਰੋਂ ਮੇਂ ਗਿਰੇ ਹੁਏ ਲਗਤੇ ਹੈਂ । ਯਹ ਕਥਨ ਅਟਪਟਾ ਲਗਤਾ ਹੋ ਪਰਨ੍ਤੁ ਸਚ੍ਚਾਈ ਹੈ। ਹਾਂ ਦਰਢਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਰਹਕਰ ਅਪਨੇ ਮਕਸਦ ਸੇ ਪੀਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ਬਸ਼ਰ੍ਤੇ ਮਕਸਦ ਨੇਕ ਹੋ ਲੋਕਹਿਤ ਮੇਂ ਹੋ। ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਨਾ ਘੁਰੇ ਕੇ ਦਿਨ ਭੀ ਫਿਰਤੇ ਹੈਂ। ਕਾਬਿਲਯਤ ਕੋ ਕਬ ਤਕ ਦਬਾਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਭੀ ਵੈਸੇ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸੇ ਪਾਨੀ ਔਰ ਸਾਧੁ ਇਨਕੋ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ ਹੈ। ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪੁਂਜ ਛੋਡ਼ਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ ਔਰ ਏਕ ਦਿਨ ਸਫਲਤਾ ਕੇ ਸ਼ਿਖਰ ਪਰ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਨਜਰਅਂਦਾਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੀਛੇ ਢਕੇਲਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਭੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕੇ ਕਾਯਲ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ । ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਯਹ ਭੀ ਏਕ ਬਡਾ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਅਤੀਤ ਕੀ ਕਡ਼ਵੀ ਯਾਦੇਂ ਕੋ ਅਪਨੇ ਉਪਰ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਦੇਤੀ ਹੈ । ਇਸਕਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤ ਉਦਾਹਰਣ ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਕੀ ਫਿਲ੍ਮ ਥ੍ਰੀ ਇਡਿਏਟ ਭੀ ਤੋ ਹੈ ।

ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਗਂਗਾਜਲ ਹੈ,ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਨੇਕ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ ਕੇ ਆਗੇ ਨਿਕਲ ਸਕਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਂਯਮ,ਸਾਹਸ ਔਰ ਸਂਕਲ੍ਪ ਪਰ ਅਡਿਗ ਬਨੇ ਰਹਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਸੇ ਉਤ੍ਸਰ੍ਜਿਤ ਉਰ੍ਜਾ ਸੇ ਜਿਸ ਰਾਹ ਚਲ ਪਰ ਚਲ ਦਿਯੇ ਬਢਤੇ ਜਾਨਾ ਹੈ । ਰੂਕਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਤਰਕ੍ਕੀ ਘੂਮ-ਫਿਰਕਰ ਪੀਛੇ ਪੀਛੇ ਆਯੇਗੀ ਜੋ ਕਿਸੀ ਵ੍ਯਵਧਾਨ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਰਾਹ ਬਦਲ ਚੁਕੀ ਥੀ। ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਫਲਿਭੂਤ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਗਾ ਪਰਨ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਕਰਤੇ ਰਹਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਾਨਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੇਂ ਭੀ ਆਤੀ ਹੈ । ਥਾਲੀ ਕੀ ਰੋਟੀ ਛਿਨਨੇ ਕਾ ਭਯ ਭੀ ਸਾਮਨੇ ਹੋਤਾ ਹੈ ਪਰ ਦਰਢ ਸਂਕਲ੍ਪ ਕੇ ਆਗੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਟਿਕਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਭੀ ਹਮਾਰੇ ਲਿਯੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਵਹ ਭੀ ਦਰਢਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਥਾ,ਉਸਮੇਂ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਥੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਕੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਨਾ ਪਡ਼ਾ । ਕਹਾਵਤ ਭੀ ਤੋ ਹੈ ਅਚ੍ਛੀ ਰਾਹ ਪਰ ਚਲੋਗੇ ਤੋ ਵ੍ਯਵਧਾਨ ਭੀ ਬਹੁਤ ਆਯੇਂਗੇ । ਨੇਕੀ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਤਕਲੀਫ ਭੀ ਬਹੁਤ ਆਤੀ ਹੈ,ਫੂਲ ਕੀ ਜਗਹ ਸ਼ੂਲ ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ । ਕਭੀ ਕਭੀ ਤੋ ਅਪਨੇ ਭੀ ਪਰਾਯੇ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਪਰਨ੍ਤੁ ਦਰਢਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਆਗੇ ਘੁਟਨੇ ਟੇਕਨੇ ਹੀ ਪਡ਼ਤੇ ਹੈਂ । ਐਸਾ ਸਂਕਲ੍ਪ ਵਹੀ ਲੇ ਸਕਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਸੇ ਭਰਾ-ਪੂਰਾ ਹੋਗਾ । ਵਹ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਰ੍ਥ ਕੀ ਤੁਲਾ ਪਰ ਭਲੇ ਹੀ ਵ੍ਯਰ੍ਥ ਲਗੇ ਪਰ ਵਹ ਮਾਨ-ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੀ ਤੁਲ ਪਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਵਕ੍ਤ ਐਸੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਯਾਦ ਰਖਤਾ ਹੈ ਨ ਕਿ ਛਲ-ਬਲ ਸੇ ਧਨ ਕਾ ਪਹਾਡ਼ ਜੋਡ਼ੇ ਲੋਗੋਂ । ਮੈਂ ਯਹ ਨਹੀਂ ਕਹਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਧਨ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਕਾਬਿਲ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ । ਹੋਤੀ ਹੈ,ਉਨ੍ਹੇ ਭੀ ਰੋਟੀ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਤੀ ਹੈ,ਮਾਂ-ਬਾਪ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਚਲਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵੇ ਤਂਗ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਭੀ ਐਸੀ ਮੀਨਾਰ ਖਡ਼ਾ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਰੂਪਯੇਂ ਕੇ ਢੇਰ ਪਰ ਖਡ਼ਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਉਨਕੇ ਆਗੇ ਬੌਨਾ ਨਜਰ ਆਾਤਾ ਹੈ । ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਸੋਧਾਪਨ ਹੀ ਐਸਾ ਹੈ । ਐਸੇ ਲੋਗ ਧਨ ਅਥਵਾ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕੇ ਪੀਛੇ ਨਹੀਂ ਭਾਗਤੇ ਤਰਕ੍ਕੀ ਉਨਕੇ ਪੀਛੇ ਆਤੀ ਹੈ । ਭਗਵਾਨ ਬੁਘ੍ਦ ਰਾਜਾ ਕੇ ਬੇਟੇ ਥੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਥਾ, ਉਸ ਯੁਗ ਮੇਂ ਕਿਤਨੇ ਰਾਜਾ ਥੇ ਕੌਨ ਯਾਦ ਹੈ ਪਰ ਬੁਦ੍ਧ ਕਾ ਸਂਕਲ੍ਪ ਸਬਸੇ ਹਟਕਰ ਥਾ ਮਾਨਵ ਕਲ੍ਯਾਣ ਔਰ ਸਮਾਨਤਾ ਕੇ ਲਿਯੇ ਰਾਜਪਾਟ ਤਕ ਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰ ਦਿਯੇ। ਦੁਨਿਯਾ ਉਨ੍ਹੇਂ ਭਗਵਾਨ ਕਹਤੀ ਹੈ। ਉਨਕੇ ਸਾਮਨੇ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵ੍ਯਵਧਾਨ ਆਯੇ ਅਥਵਾ ਖਡ਼ੇ ਕਿਯੇ ਗਯੇ । ਵੇ ਕਡ਼ਵੀ ਯਾਦੇਾਂ ਕੋ ਬਿਸਾਰਤੇ ਰਹੇ ਅਨ੍ਤਤ ਜਗਤ ਕੇ ਲਿਯੇ ਅਰਾਧ੍ਯ ਬਨ ਗਯੇ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵੇ ਦਰਢਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਥੇ ।

ਸਚਮੁਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਸਫਲ ਹੋਨਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸੇ ਅਤੀਤ ਕੀ ਕਡ਼ਵਾਹਟੋਂ ਕੋ ਜਾਤਿ-ਧਰ੍ਮ ਕੀ ਬੁਰਾਇਰ੍ਯੋਂ ਕੋ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰ ਅਪਨੇ ਮਾਨਵ ਕਲ੍ਯਾਣ ਕੇ ਸਂਕਲ੍ਪ ਪਰ ਚਲਨਾ ਹੋ । ਦੇਸ਼ ਕੇ ਹਿਤਾਰ੍ਥ ਰਾਹ ਚੁਨਨਾ ਹੋਗਾ । ਇਸ ਰਾਹ ਮੇਂ ਸਫਲਤਾ ਦੇਰ ਸੇ ਮਿਲਨੇ ਕੀ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਕਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੀ । ਮਾਨਵੀਯ ਭਾਵਨਾਯੇਂ ਅਨਨ੍ਤ ਹੈ ਨਾ ਕਭੀ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੁਈ ਹੈ ਨਾ ਹੋਗੀ । ਹਾਂ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯਾਂ ਬਦਲ ਜਾਤੀ ਹੈ ਕੁਛ ਨਈ ਭੀ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ । ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖਤੇ ਹੁਏ ਅਤੀਤ ਕੀ ਕਡ਼ਵਾਹਟੋਂ ਕਾ ਭੂਲਾਕਰ ਖੁਦ ਕੋ ਮਜਬੂਤ ਬਨਾਨਾ ਹੋਗਾ ਤਭੀ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਤੇ ਹੈਂ । ਏਕ ਬਡ਼ੀ ਪੁਰਾਨੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਜੋ ਪਤ੍ਥਰ ਹਥੌਡ਼ੇ ਕੀ ਮਾਰ ਸੇ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਭੀ ਭੀ ਅਚ੍ਛੀ ਮਰ੍ਤਿ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਢਲ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਏਕ ਔਰ ਕਹਾਵਤ ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵੋਂ ਮੇਂ ਕਹੀ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤ ਹਲ ਚਲਨੇ ਸੇ ਦੁਖੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹ ਬਂਜਰ ਰਹਤਾ ਹੈ ਉਸਮੇਂ ਅਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਤਾ । ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ ਵਹ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਕਾ ਲਾਭ ਉਠਾਨਾ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਜਨਹਿਤ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ਹਿਤ ਮੇਂ ਤਭੀ ਤੋ ਉਸੇ ਦੁਨਿਯਾ ਯਾਦ ਰਖਤੀ ਹੈ ।

ਮੈਨੇ ਕੁਛ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋਂ ਕੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੇ ਬਾਰੇ ਜਾਨਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਿਯਾ ਤੋ ਪਾਯਾ ਕਿ ਉਨਮੇਂ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹੇ ਅਪਨੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਮੌਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਯਾ ਮੌਕੇ ਆਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਛਿਨ ਲਿਯੇ ਗਯੇ ਕਿਸੀ ਨ ਕਿਸੀ ਕਡ਼ਵਾਹਟ ਕੇ ਵਿਸ਼ਬੀਜ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ । ਯੇ ਕਾਬਿਲ ਲੋਗ ਪਦ ਔਰ ਦੌਲਤ ਕੇ ਲਾਭ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਅਸਫਲ ਕਹੇ ਜਾਤੇ ਰਹੇ ਪਰਨ੍ਤੁ ਯੇ ਲੋਗ ਅਪਨੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਨੇ ਮੇਂ ਕਈ ਕਦਮ ਆਗੇ ਸਾਬਿਤ ਹੁਏ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਜੋ ਅਯੋਗ੍ਯ ਹੋਕਰ ਭੀ ਪਦ ਔਰ ਦੌਲਤ ਕੇ ਲਾਭ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਸੈ ਗੁਨਾ ਲਾਭ ਅਰ੍ਜਿਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਥੇ । ਦੇਖਨੇ ਮੇਂ ਤੋ ਯਹਾਂ ਤਕ ਆਯਾ ਕਿ ਬਡ਼ੇ ਓਹਦੇਦਾਰ ਅਪਨੇ ਸੇ ਨੀਚੇ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਆਗੇ ਖੁਦ ਕੀ ਨਿਗਾਹੇਾਂ ਮੇਂ ਬੌਨੇ ਨਜਰ ਆਯੇ । ਕੁਛ ਤੋ ਕਾਬਿਲ ਆਦਮੀ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਯਹਾਂ ਤਕ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਯੇ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਮਨੇ ਹਮ ਤੋ ਕਹੀਂ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਗਤੇ । ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਕਾਬਿਲ ਆਦਮੀ ਕੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸਫਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸੇ ਕਈ ਗੁਨਾ ਬਡ਼ੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ । ਕਾਬਿਲ ਔਰ ਗੈਰ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਸਫਲਤਾ ਔਰ ਅਸਫਲਤਾ ਸਾਮਨੇ ਹੈ । ਕਾਬਿਲ ਅਸਫਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਈ ਗੁਨਾ ਅਧਿਕ ਸਫਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਹਾਂ ਪਦ ਔਰ ਦੌਲਤ ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਭਲੇ ਹੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਹੋ ਪਰਨ੍ਤੁ ਮਾਨ-ਸਮ੍ਮਾਨ ਔਰ ਯਸ਼ ਉਸੇ ਅਧਿਕ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ।ਯਹੀ ਮਾਨ ਸਮ੍ਮਾਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕਾ ਦ੍ਯੋਤਕ ਹੈ । ਧਨ ਕਾ ਢੇਰ ਖਡ਼ਾ ਕਰ ਲੇਨੇ ਸੇ ਆਦਮੀ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਤਾ ।

ਯਦਿ ਹਮ ਅਪਨੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਬੋਰ ਮੇਂ ਜਾਨਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿ ਕਰੇੇ ਤੋ ਉਭਰ ਕਰ ਆਯੇਗਾ ਕਿ ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ ਕੋ ਯੌਵਨ ਦੇਨਾ ਹੀ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੇ ਮਾਯਨੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੂਰਜ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਔਰ ਫੂਲ ਸੁਗਨ੍ਧ ਦੇਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ ਠੀਕ ਵੈਸਾ ਹੀ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਪਦ ਮਿਲੇ ਯਾ ਨਾ ਮਿਲੇ ਵਹ ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਸੂਰਜ ਔਰ ਫੂਲ ਕੀ ਤਰਹ ਕਰਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ । ਏਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿਸੀ ਨੇ ਕਂਫੂਸ਼ਿਯਸ ਸੇ ਪੂਛਾ ਕਿ ਯਹ ਕੈਸੇ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀਤਰ ਸੇ ਕੌਨ ਮਹਾਨ ਹੈ ਔਰ ਕੌਨ ਕਮਜੋਰ । ਕਂਫੂਸ਼ਿਯਸ ਬੋਲੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਜੋ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਖੁਦ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ ਪਰਨ੍ਤੁ ਕਮਜੋਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਦੂਸਰੋਂ ਪਰ ਨਿਰ੍ਭਰ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਐਸਾ ਏਕ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੀ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਸਫਲਤਾ ਕੇ ਪੀਛੇ ਭਾਗਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਮੇਂ ਕਾਬਿਲ ਬਨਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ । ਯਦਿ ਹਮ ਕਾਬਿਲ ਬਨੇਗੇ ਤੋ ਸਫਲਤਾ ਪੀਛੇ -ਪੀਛੇ ਚਲੇਗੀ ।

ਸਫਲਤਾ ਕੀ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾ ਤਭੀ ਹੈ ਜਬ ਹਮ ਅਪਨੀ ਉਮ੍ਮੀਦੋਂ,ਆਸ਼ਾਓ ਪਰ ਗਹਨ ਚਿਨ੍ਤਨ ਕਰੇ,ਦੂਸਰੋਂ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦੋ ਪਰ ਖਰਾ ਉਤਰੇ, ਸਫਲਤਾ ਕੇ ਅਭਿਮਾਨ ਸੇ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਆਂਸੂ ਨ ਦੇ । ਜਹਾਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਓ ਕੇ ਬੀਜ ਬੋਯੇ । ਇਨ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਓਂ ਸੇ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਤਾ ਬਢੇਗੀ ਔਰ ਇਨਸੇ ਉਪਜਾ ਪ੍ਰਤਿਫਲ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਕੀ ਰਾਹ ਮੇਂ ਮੀਲ ਕਾ ਪਤ੍ਥਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਗਾ । ਮੁਦ੍ਦੇ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ, ਯਸ਼-ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਪੁਰੂਸ਼ਾਰ੍ਥ ਦਰਢਸਂਕਲ੍ਪ ਔਰ ਪਰੋਪਕਾਰ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਕਾ ਵਿਕਾਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਗਾ, ਤਭੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਫਲ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ । ਕਾਬਿਲ ਆਦਮੀ ਇਨ ਸਬ ਗੁਣੋਂ ਕੀ ਖਾਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤਭੀ ਤੋ ਸਫਲਤਾ ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ-ਪੀਛੇ ਚਲਤੀ ਹੈ ।ਯਹ ਸਬ ਕੁਛ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਸੋਚ ਸੇ । ਨਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਵਿਚਾਰ ਕਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾਡ਼ਤੇ ਬਲ੍ਕਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਚਿਨ੍ਹ ਲਗਾਤੇ ਹੈਂ । ਸਚ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਸੋਚ ਸੂਰਜ ਕਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਔਰ ਪੁਸ਼੍ਪ ਕੀ ਸੁਗਨ੍ਧ ਹੋਤੀ ਹੈ,ਜਿਸਸੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਅਮਿਟ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਜਾਤੀ ਹੈ ।ਯਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਬਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਨਾਮ ਕਾਲ ਕੇ ਗਾਲ ਪਰ ਅਂਕਿਤ ਕਰ ਜਾਤਾ ਹੈ । ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਦੌਰ ਮੇਂ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕੀ ਅਂਧੀ ਦੌਡ਼ ਮੇਂ ਭਾਗਨੇ ਸੇ ਬੇਹਤਰ ਹੋਗਾ ਕਿ ਕ਼ਾਬਿਲੀਯਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀ ਜਾਯੇ। ਯਕੀਨਨ ਕਾਬਿਲ ਹੋਗੇ ਤੋ ਕਾਮਯਾਬੀ ਜਰੂਰ ਮਿਲੇਗੀ । ਨਨ੍ਦਲਾਲ ਭਾਰਤੀ 05.2.10

ਪਰਿਚਯ

ਨਨ੍ਦਲਾਲ ਭਾਰਤੀ

ਕਵਿ,ਕਹਾਨੀਕਾਰ,ਉਪਨ੍ਯਾਸਕਾਰ

ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ - ਏਮ.ਏ. । ਸਮਾਜਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ । ਏਲ.ਏਲ.ਬੀ. । ਆਨਰ੍ਸ ।

ਪੋਸ੍ਟ ਗ੍ਰੇਜੁਏਟ ਡਿਪ੍ਲੋਮਾ ਇਨ ਹ੍ਯੂਮਨ ਰਿਰ੍ਸੋਸ ਡੇਵਲਪਮੇਣ੍ਟ (PGDHRD)

ਜਨ੍ਮ ਸ੍ਥਾਨ- ਗ੍ਰਾਮ-ਚੌਕੀ ।ਖ੍ੌਰਾ।ਪੋ.ਨਰਸਿਂਹਪੁਰ ਜਿਲਾ-ਆਜਮਗਢ ।ਉ.ਪ੍ਰ।

ਜਨ੍ਮਤਿਥਿ- 01.01.1963

ਪ੍੍ਰਾਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਈ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ............	ਉਪਨ੍ਯਾਸ-ਅਮਾਨਤ,ਏਵਂ ਅਨ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਪੁਸ੍ਤਕੇ। ਉਪਨ੍ਯਾਸ- ਤੀਨ ਕਹਾਨੀ ਸਂਗ੍ਰਹ-3 ਲਘੁਕਥਾ ਸਂਗ੍ਰਹ-2 ਕਾਵ੍ਯਸਂਗ੍ਰਹ-3 ਆਲੇਖ ਸਂਗ੍ਰਹ-1
ਸਮ੍ਮਾਨ	ਵਿਸ਼੍ਵ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਮ੍ਮਾਨ,ਭੋਪਲ,ਮ.ਪ੍ਰ., ਵਿਸ਼੍ਵ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਅਲਂਕਰਣ,ਇਲਾਹਾਬਾਦ।ਉ.ਪ੍ਰ.। ਲ੍ੋਖਕ ਮਿਤ੍ਰ ।ਮਾਨਦ ਉਪਾਧਿ।ਦੇਹਰਾਦੂਨ।ਉਤ੍ਤਰਾਖਣ੍ਡ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਸ਼੍ਪ। ਮਾਨਦ ਉਪਾਧਿ।ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਭਾਸ਼ਾ ਰਤ੍ਨ, ਪਾਨੀਪਤ । ਡਾਂ.ਅਮ੍ਬੇਡਕਰ ਫੇਲੋਸ਼ਿਪ ਸਮ੍ਮਾਨ,ਦਿਲ੍ਲੀ, ਕਾਵ੍ਯ ਸਾਧਨਾ,ਭੁਸਾਵਲ, ਮਹਾਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ, ਜ੍ਯੋਤਿਬਾ ਫੁਲੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਵਿਦ੍,ਇਂਦੌਰ ।ਮ.ਪ੍ਰ.। ਡਾਂ.ਬਾਬਾ ਸਾਹੇਬ ਅਮ੍ਬੇਡਕਰ ਵਿਸ਼ੋਸ਼ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ,ਇਂਦੌਰ ਵਿਦ੍ਯਾਵਾਚਸ੍ਪਤਿ,ਪਰਿਯਾਵਾਂ।ਉ.ਪ੍ਰ.। ਕਲਮ ਕਲਾਧਰ ਮਾਨਦ ਉਪਾਧਿ ,ਉਦਯਪੁਰ ।ਰਾਜ.। ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਲਾ ਰਤ੍ਨ ।ਮਾਨਦ ਉਪਾਧਿ। ਕੁਸ਼ੀਨਗਰ ।ਉ.ਪ੍ਰ.। ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਇਂਦੌਰ।ਮ.ਪ੍ਰ.। ਸੂਫੀ ਸਨ੍ਤ ਮਹਾਕਵਿ ਜਾਯਸੀ,ਰਾਯਬਰੇਲੀ ।ਉ.ਪ੍ਰ.।ਏਵਂ ਅਨ੍ਯ
	ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸੇ ਕਾਵ੍ਯਪਾਠ ਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ।ਕਹਾਨੀ, ਲਘੁ ਕਹਾਨੀ,ਕਵਿਤਾੌਰ ਆਲੇਖੋਂ ਕਾ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰੋ/ਪਤ੍ਰਿਕਓਂਮੇਂ ਏਵਂ www.swargvibha.tk,www.swatantraawaz.com rachanakar.com / hindi.chakradeo.net www.srijangatha.com,esnips.con, sahityakunj.net,chitthajagat.in,hindi-blog-podcast.blogspot.com, technorati.jp/blogspot.com, sf.blogspot.com, archive.org ,ourcity.yahoo.in/varanasi/hindi, ourcity.yahoo.in/raipur/hindi, apnaguide.com/hindi/index,bbchindi.com, hotbot.com, ourcity.yahoo.co.in/dehradun/hindi, inourcity.yaho.com/Bhopal/hindi,laghukatha.com ਏਵਂ ਅਨ੍ਯ ਈ-ਪਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ ਮੇਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ।
ਆਜੀਵਨ ਸਦਸ੍ਯ	ਇਣ੍ਡਿਯਨ ਸੋਸਾਯਟੀ ਆਫ ਆਥਰ੍ਸ ।ਇਂਸਾ। ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ
	ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਕਲਾ ਸਂਗਮ ਅਕਾਦਮੀ,ਪਰਿਯਾਂਵਾ।ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ।ਉ.ਪ੍ਰ.।
	ਹਿਨ੍ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ,ਇਂਦੌਰ ।ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼।
	ਆਸ਼ਾ ਮੇਮੋਰਿਯਲ ਮਿਤ੍ਰਲੋਕ ਪਬ੍ਲਿਕ ਪੁਸ੍ਤਕਾਲਯ,ਦੇਹਰਾਦੂਨ ।ਉਤ੍ਤਰਾਖਣ੍ਡ।
	ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਜਨਮਂਚ,ਗਾਜਿਯਾਬਾਦ।ਉ.ਪ੍ਰ.। ਏਵਂ ਅਨ੍ਯ
	ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਸਂਘ,ਮ.ਪ੍ਰ.ਭੋਪਾਲ
	ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਯ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ਦ ਨ੍ਯਾਸ,ਗ੍ਵਾਲਿਯਰ ।ਮ.ਪ੍ਰ.।
ਸ੍ਥਾਯੀ ਪਤਾ	ਆਜਾਦ ਦੀਪ, 15-ਏਮ-ਵੀਣਾ ਨਗਰ ,ਇਂਦੌਰ ।ਮ.ਪ੍ਰ.। ਦੂਰਭਾਸ਼-0731-4057553 ਚਲਿਤਵਾਰ੍ਤਾ-09753081066

Email- nlbharatiauthor@gmail.com

http://www.nandlalbharati.mywebdunia.comhttp://www.nandlalbharati.bolg.co.in

http://hindisahityasarovar.blospot.com

hindisahityasarovar.blogspot.com/.

www.facebook.com/nandlal.bharati

ਵਿਸ਼ੋਸ਼-ਚਾਂਦੀ ਕੀ ਹਂਸੁਲੀ ।ਉਪਨ੍ਯਾਸ। ਕਾ ਜਨਪ੍ਰਵਾਹ ।ਸਾਪ੍ਤਾ।ਦ੍ਵਾਰਾ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ।