ਖਿਚੜੀ ਪੋਸ੍ਟ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਕਈ ਬਾਤੇਂ ਐਸੀ ਰਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹੇ ਬ੍ਲਾਗ ਪਰ ਡਾਲਨਾ ਚਾਹਤਾ ਥਾ ਲੇਕਿਨ ਮਸਰੂਫ਼ਿਯਤ ਕੇ ਚਲਤੇ ਟਲਤੀ ਰਹੀਂ। ਆਜ ਕਾਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਯਾ ਔਰ ਦਿਲ੍ਲੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਹਾ ਹੂਂ ਤੋ ਸਨਦ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਯਹਾਂ ਚਿਪਕਾ ਰਹਾ ਹੂਂ।

* ਸਣ੍ਡੇ ਕੇ ਟਾਇਮ੍ਸ (੩੧ ਜਨਵਰੀ) ਮੇਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਦਾਸ ਗੁਪ੍ਤਾ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰ ਬਾਤ ਕੀ ਹੈ, ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ- “ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਪਨੇ ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਮਾਨ ਕੀ ਕਮੀ ਸੇ ਉਬਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਹੈ; ਹਿਨ੍ਦੀ ਏਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਸੇ ਉਰ੍ਦੂ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਏਕ ਹੀਨ ਭਾਵਨਾ ਸੇ ਪੀੜਿਤ ਹੈ ਔਰ ਏਕ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਨ ਹੋ ਪਾਨੇ ਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਲਤ ਸੇ ਭੀ ਗ੍ਰਸ੍ਤ ਹੈ।”

ਵੋ ਆਗੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, “ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚਾਰ, ਅਮੂਰ੍ਤ ਚਿਨ੍ਤਨ ਔਰ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਲੋਕ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕੀ। ਔਰ ਯੇ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਕੇ ਪੁਰਾਨੇ ਸਮੀਕਰਣ ਕਾ ਦੋਹਰਾਵ ਹੈ, ਔਰ ਇਸੀਲਿਏ ਨੇਹਰੂ ਜੀ ਕੋ ਜਬ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਕੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਥਾ (ਟ੍ਰਿਸ੍ਟ ਵਿਦ ਡੇਸ੍ਟਿਨੀ...) ਤੋ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਮੇਂ ਬਾਤ ਕੀ ਔਰ ਜਬ ਵੋਟ ਮਾਂਗਨੇ ਕੀ ਬਾਰੀ ਆਈ ਤੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਪਨਾ ਲੀ।”

ਬਾਤ ਨਿਰਾਧਾਰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਵਿਚਾਰਣੀਯ ਹੈ।

* ਉਸੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੇਂ ਪਾਕਿਸ੍ਤਾਨ ਸੇ ਨਦੀਮ ਪਰਾਚਾ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨ ਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕੋ ਤਬ ਅਚਾਨਕ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕਾ ਸਂਕਟ ਲਗਨੇ ਲਗਾ ਜਬ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੋਨੇ ਲਗੀ, ਉਨ੍ਹੇ ਲਗਾ ਕਿ ਵੇ ਅਲ੍ਪਮਤ ਮੇਂ ਹੋ ਜਾਏਂਗੇ। ਔਰ ਕਭੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਕੋ ਕੁਛ ਨ ਸਮਝਨੇ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਯ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕਾ ਏਕ ਹਿਸ੍ਸਾ ਅਪਨੀ ਪਹਚਾਨ ਕੋ, ਹਿਨ੍ਦੁਓਂ ਸੇ ਤੋੜਕਰ ਅਰਬ ਔਰ ਤੁਰ੍ਕੀ ਸੇ ਜੋੜਕਰ ਦੇਖਨੇ ਲਗਾ। ਔਰ ਯੇ ਬਾਤ ਇਸ ਹਦ ਤਕ ਗਈ ਕਿ ਵੇ ਲੜਾਕੇ ਜਿਨਕਾ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨ ਸੇ ਕੋਈ ਲੇਨਾ-ਦੇਨਾ ਭੀ ਨ ਥਾ, ਵੇ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕੇ ਹੀਰੋ ਬਨ ਗਏ, ਜੈਸੇ ਗੋਰੀ ਔਰ ਗਜ਼ਨੀ (ਪਾਕਿਸ੍ਤਾਨ ਕੀ ਮਿਸਾਇਲੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਇਸੀ ਨਾਮ ਪਰ ਹੈਂ)। ਹਿਨ੍ਦੁਓਂ ਕਾ ਏਕ ਅਤਿਵਾਦੀ ਹਿਸ੍ਸਾ ਐਸੇ ਨਏ ਨਾਯਕ ਗਢਨੇ ਲਗਾ। ਔਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਕੋ ਵੈਚਾਰਿਕ ਦਾਨਾ-ਪਾਨੀ ਇਕਬਾਲ ਸੇ ਮਿਲਾ ਜਿਨਕੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤ ਹਿਨ੍ਦੂ-ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਵ੍ਯਾਪਕ ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਏਕਤਾ ਕੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਥਾ। ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨ ਮੇਂ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਿਕਤਾ ਕੇ ਕਾਰਣ ਨਦੀਮ ਅਚਾਨਕ ਉਪਜੇ ਹਿਨ੍ਦੂ ਫ਼ਾਸਿਜ਼੍ਮ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਅਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਕ ਹੋਨੇ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੇ ਏਕ ਹਵਾਈ ਬੌਦ੍ਧਿਕੀਕਰਣ ਮੇਂ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ। ਨਦੀਮ ਪਾਕਿਸ੍ਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਕੀ ਤਕਲੀਫ਼ੋਂ ਕੀ ਜੜ ਭੀ ਯਹੀਂ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਲੋਗ ਏਕ ਤਰਫ਼ ਤੋ ਫ਼ਿਲੀਸ੍ਤੀਨ, ਇਰਾਕ, ਅਫ਼੍ਗ਼ਾਨਿਸ੍ਤਾਨ ਔਰ ਕਸ਼੍ਮੀਰ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕੇ ਦੁਖ ਪਰ ਆਂਸੂ ਬਹਾਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਭੀਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਪਰ ਆਏ ਅਜ਼ਾਬ ਪਰ ਸੇ ਨਜ਼ਰ ਫੇਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਜਬਕਿ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕਾ ਹੈ ਫਿਰ ਭੀ ਏਕ ਤਰਹ ਕੀ ਅਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਨੀ ਹੁਈ ਹੈ।

ਨਦੀਮ ਕੀ ਬਾਤ ਮੇਂ ਦਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਇਕਬਾਲ ਕੇ ਸ਼ਿਕਵਾ ਔਰ ਜਵਾਬੇ ਸ਼ਿਕਵਾ ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਡਾਲ ਕਰ ਸੋਚਤਾ ਰਹਾ ਹੂਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰਹ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ ਯੇ, ਕ੍ਯਾ ਰੋਨਾ ਰੋਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਅਲ੍ਲਾਹ ਸੇ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਨਾਇਂਸਾਫ਼ੀ ਹੁਈ ਜਬ ਕਿ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ ਜੇਹਾਦ ਕਿਯਾ ਥਾ? ਅਗਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਐਸਾ ਰੋਨਾ ਰੋਯੇਂ ਤੋ, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਰੋਯੇਂ ਤੋ? ਇਕਬਾਲ ਮੇਂ ਏਕ ਸੂਫ਼ੀ ਤਤ੍ਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵੇ ਬੜੇ ਤੌਰ ਪਰ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਵਾਦੀ ਔਰ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਚਿਂਤਕ ਔਰ ਸ਼ਾਏਰ ਹੈਂ।

*੧੨ ਜਨਵਰੀ ਕੋ ਏਕ੍ਸਪ੍ਰੇਸ ਮੇਂ ਖਬਰ ਥੀ ਕਿ ਤਿਰੁਅਨਨ੍ਤਪੁਰਮ ਮੇਂ ਮਲਯਾਲਮ ਲੇਖਕ ਪੌਲ ਜ਼ਕਾਰਿਯਾ ਪਰ ਸੀ ਪੀ ਏਮ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾਓਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਿਯਾ। ਜ਼ਕਾਰਿਯਾ ਨੇ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਭੀਤਰ ਔਰਤ-ਮਰ੍ਦ ਕੇ ਰਿਸ਼੍ਤੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਮੌਜੂਦ ਪਿਛੜੇ ਚਿਂਤਨ ਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀ ਥੀ। ਹੁਆ ਯੇ ਥਾ ਕਿ ਏਕ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਨੇਤਾ ਕੇ ਕਿਸੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੇ ‘ਅਨੈਤਿਕ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ’ ਕਾ ਪਰ੍ਦਾਫ਼ਾਸ਼ਾ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਉਸ ਨੇਤਾ ਕੋ ਰਂਗੇ ਹਾਥ ਪਕੜਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਮਕਾਨ ਕਾ ਘੇਰਾ ਡਾਲਾ ਔਰ ਪੁਲਿਸ ਕੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਜ਼ਕਾਰਿਯਾ ਕਾ ਮਾਨਨਾ ਥਾ ਕਿ ਸੀ ਪੀ ਏਮ ਚਰ੍ਚ ਕੀ ਤਰਹ ਸੇਕ੍ਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਕੀਰ੍ਣ ਨਜ਼ਰਿਯੇ ਕੋ ਬਢਾਵਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਬਕਿ ਪਿਛਲੀ ਪੀਢੀ ਕੇ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਭੂਮਿਗਤ ਨੇਤਾਓਂ ਕਾ ਸੇਕ੍ਸ ਕੇ ਲੇਕਰ ਕਾਫ਼ੀ ਉਦਾਰ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਥਾ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਹਾਲਤ ਯੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਨੀ ਕੇ ਸਾਥ ਘੂਮਨਾ ਭੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਵਾਪਸ ਸੀ ਪੀ ਏਮ ਨੇ ਜ਼ਕਾਰਿਯਾ ਕੀ ਮਜ਼ਮ੍ਮਤ ਕੀ।

ਪੌਲ ਜ਼ਕਾਰਿਯਾ ਏਕ ਅਨੋਖੇ ਔਰ ਅਦ੍ਭੁਤ ਕਥਾਕਾਰ ਹੈਂ, ਜੋ ਚਰ੍ਚ ਸੇ ਲੋਹਾ ਲੇਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਸੀ ਪੀ ਏਮ ਭੀ ਉਨ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ। ਪੂਛਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ਕਿ ਸੀ ਪੀ ਏਮ ਸ਼ਿਵ ਸੇਨਾ ਔਰ ਬਜਰਂਗ ਦਲ ਸੇ ਕੈਸੇ ਅਲਗ ਹੈ? ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਬੇਡਰੂਮ ਮੇਂ ਤੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋ! ਲੇਕਿਨ ਯਹਾਂ ਝਣ੍ਡੇ ਕੇ ਰਂਗ ਸੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਪਰ ਫ਼ਰ੍ਕ ਨਹੀਂ ਪੜਤਾ। ਹਰ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕਾ ਅਗਰ ਬਸ ਚਲੇ ਤੋ ਤਸ੍ਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਕੋ ਜੂਤੇ ਸੇ ਮਾਰੇ, ਨਹੀਂ ਮਾਰਤੇ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸੇ ਮਾਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈਂ ਨਾ।

ਦੇਖਿਯੇ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦਤ੍ਤ ਤਿਵਾਰੀ ਕੇ ਬਿਸ੍ਤਰ ਕੇ ਪਾਯੇ ਕਾਟ ਡਾਲੇ। ਅਸ੍ਸੀ ਕੇ ਪਾਰ ਕਾ ਏਕ ਜਵਾਨ ਅਬ ਕੁਛ ਭੀ ਦਮ-ਖ਼ਮ ਰਖਤਾ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਨੇ ਔਰ ਉਸ ਸੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੇਨੇ ਕੇ ਬਜਾਯ ਲੋਗ ਗਰਿਯਾਨੇ ਲਗੇ? ਦੋ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਆਪਸੀ ਸਹਮਤਿ ਸੇ ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹ ਆਪ ਕੇ ਲਿਏ ਨੈਤਿਕ ਭਲੇ ਨ ਹੋ, ਪਰ ਉਨ੍ਹੇ ਉਸ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਯੇ। ਨਾਰਾਯਣ ਦਤ੍ਤ ਸੇ ਇਸ੍ਤੀਫ਼ਾ ਲੇਨੇ ਕੇ ਬਜਾਯ ਉਨ ਪਰ ਸਂਗਠਿਤ ਵੇਸ਼੍ਯਾਵਰਤ੍ਤਿ ਕੋ ਬਢਾਵਾ ਦੇਨੇ ਕਾ ਮੁਕਦ੍ਦਮਾ ਚਲਤਾ ਤੋ ਬਾਤ ਜਾਏਜ਼ ਲਗਤੀ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵੇਸ਼੍ਯਾਵਰਤ੍ਤਿ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵੇਸ਼੍ਯਾਵਰਤ੍ਤਿ ਕਰਵਾਨਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।

*ਇਸ਼੍ਕਿ਼ਯਾ ਦੇਖ ਲੀ। ਮਨੋਰਂਜਕ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਰੋਂ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਧਂਸਤੀ ਨਹੀਂ ਉਨਕੀ ਨੁਕੀਲੀ, ਪਥਰੀਲੀ ਸਚ੍ਚਾਈ ਕਾ ਅਚ੍ਛਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਰ ਲੇਤੀ ਹੈ ਕੁਛ ਮਸ੍ਤੀ ਰਚਨੇ ਮੇਂ। ਐਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਯਹ ਸੋਚਕਰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਤਾਲੀ ਪਿਟਵਾਨੀ ਹੈ ਔਰ ਪਿਟਵਾ ਲੇਤੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਯਹ ਦਬਾਵ ਨ ਲੇਤੀ ਤੋ ਇਸ਼੍ਕਿਯਾ ਔਰ ਬੇਹਤਰ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੋ ਸਕਤੀ ਥੀ। ਹੌਲੀਵੁਡੀ ਕੀ ਵੇਸ੍ਟਨ ਫ਼ਿਲ੍ਮੋਂ ਕੀ ਸਂਰਚਨਾ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੇ ਕੋ ਕਿਸੀ ਭੀ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਝੁਕਾਵ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਰਖਤੀ ਹੈ। ਯੇ ਬਾਤ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੋ ਭਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਦੇਤੀ ਔਰ ਸ਼ਾਯਦ ਮੇਰੀ ਉਸ ਸੇ ਯਹੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਭੀ ਹੈ। ਸਂਵਾਦ ਚੁਟੀਲੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਉਰ੍ਦੂ, ਹਿਨ੍ਦੀ, ਭੋਪਾਲੀ ਔਰ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਹੋਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਅਰਸ਼ਦ ਲੁਭਾਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਨਸੀਰ ਕੋ ਦੇਖਕਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਛ ਨਯਾ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਅਬ ਬਚਾ ਨਹੀਂ।

ਦਾਯੇਂ ਯਾ ਬਾਯੇਂ

ਯਹ ਉਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੀ ਏਕਾਸ਼੍ਮੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਸੇ ਬਹੁਤ ਆਗੇ, ਔਰ ਬਹੁਤ ਊਪਰ ਕੀ ਸਂਰਚਨਾ ਮੇਂ ਬੁਨੀ ਹੁਈ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕਾ ਇਤਨਾ ਗਾਢਾ ਸ੍ਵਾਦ ਔਰ ਇਤਨੇ ਮਹੀਨ ਵਿਵਰਣ ਉਪਨ੍ਯਾਸੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਤੋ ਫਿਰ ਭੀ ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ, ਮਗਰ ਫ਼ਿਲ੍ਮੋਂ ਮੇਂ ਵਿਰਲਤਾ ਸੇ ਦਿਖਤੇ ਹੈਂ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਉਪਨ੍ਯਾਸ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੇ ਸਂਸਾਰ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ। ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਵਨ ਕੀ ਗਾਢੀ ਜਟਿਲਤਾ ਕੇ ‘ਬਾਯੇਂ ਯਾ ਦਾਯੇਂ’ ਏਕ ਬੇਹਦ ਹਲਕੀ-ਫੁਲਕੀ ਔਰ ਗੁਦਗੁਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਬਨੀ ਰਹਤੀ ਹੈਂ, ਯਹ ਏਕ ਦੁਰ੍ਲਭ ਗੁਣ ਹੈ। ਯਹ ਬੜੀ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਹੈ ਔਰ ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏਫ਼ ਟੀ ਆਈ ਆਈ, ਪੁਣੇ ਕੀ ਸ੍ਨਾਤਕ ਬੇਲਾ ਨੇਗੀ ਕੀ ਯਹ ਪਹਲੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੀ ਮੀਲ ਕਾ ਪਤ੍ਥਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਗੀ।

ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਏਕ ਐਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੀ ਕਹਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜ ਕੇ ਅਪਨੇ ਛੋਟੇ ਸੇ ਕਸ੍ਬੇ ਯਾ ਮਝੋਲੇ ਗਾਂਵ ਸੇ ਜਾਕਰ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਾ ਕੋਈ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਨ ਪਾ ਕਰ ਔਰ ਵਹਾਂ ਕੇ ਜੀਵਨ ਸੇ ਪਕ ਕਰ ਵਹ ਏਕ ਰੋਜ਼ ਗਾਂਵ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਆਤਾ ਹੈ। ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਉਸਕੀ ਬੀਵੀ ਹੈ, ਆਠ-ਨੌ ਬਰਸ ਕਾ ਬਚ੍ਚਾ ਹੈ, ਸਾਲੀ ਹੈ, ਪੜੋਸੀ ਹੈਂ, ਔਰ ਗਾਂਵਵਾਲੇ ਹੈਂ, ਸ੍ਕੂਲ ਕੇ ਅਧ੍ਯਾਪਕ ਹੈਂ; ਸਭੀ ਉਸ ਕੇ ਮੁਰੀਦ ਹੈਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵੋ ਸ਼ਹਰ ਸੇ ਆਯਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਸਬ ਚੌਂਕਤੇ ਹੈਂ ਜਬ ਵੋ ਕਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਲੌਟੇਗਾ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਗਾਂਵ ਕੇ ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਬਚ੍ਚੋ ਕੋ ਪਢਾਏਗਾ ਔਰ ਗਾਂਵ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇ ਲਿਏ ਵਹਾਂ ਕਲਾ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰ ਖੋਲੇਗਾ। ਲੋਗ ਉਸਕੀ ਆਦਰ੍ਸ਼ਵਾਦੀ ਬਾਤੋਂ ਪਰ ਹਂਸਤੇ ਹੈਂ; ਗਾਂਵ ਕੀ ਪਥਰੀਲੀ ਸਚ੍ਚਾਈ ਦੀਪਕ ਕੇ ਸਪਨੋਂ ਪਰ ਰਗੜਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਸਬ ਕੁਛ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਅਨ੍ਦਾਜ਼ ਮੇਂ ਚਲਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ।

ਏਕ ਰੋਜ਼ ਜਬ ਵਹ ਅਪਨੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਯੂਂ ਹੀ ਬੁਦਬੁਦਾ ਰਹਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸਕੇ ਫ਼ੈਨ ਉਸੇ ਲਿਖਕਰ ਏਕ ਕੌਨ੍ਟੇਸ੍ਟ ਮੇਂ ਭੇਜ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਭਾਈ ਜੀਤ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਈਨਾਮ ਮੇਂ ਮਿਲਤੀ ਹੈਂ ਏਕ ਲਾਲ ਰਂਗ ਕੀ ਐਸੀ ਲੁਭਾਵਨੀ ਕਾਰ ਜੈਸੀ ਗਾਂਵ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੇ ਜ਼ਿਲੇ ਮੇਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹ ਕਾਰ ਦੀਪਕ ਕਾ ਰੁਤ੍ਬੇ ਮੇਂ ਕ੍ਰਾਂਤਿਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਲਾਤੀ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਮੇਂ ਭੀ, ਅਚਾਨਕ ਵਹ ਏਕ ਅਲਗ ਹੀ ਆਦਮੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪਨਪਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ। ਅਪਨੇ ਰੁਤ੍ਬੇ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਲੋਗ ਉਸੇ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਕਰ੍ਜ਼ਾ ਦੇਤੇ ਭੀ ਹੈਂ ਔਰ ਵੋ ਲੇਤਾ ਭੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਨਈ ਹੈਸਿਯਤ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਉਸੇ ਕਾਰ ਕੋ ਤਮਾਮ ਤਰਹ ਕੇ ਕਾਮੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਕਿਰਾਏ ਪਰ ਦੇਨਾ ਸ਼ੁਰੁ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਂ ਲੇ ਜਾਨਾ ਔਰ ਜੈਸੇ ਦੂਧ ਵਿਤਰਣ।

ਯਹ ਜੋ ਮੈਂ ਬਯਾਨ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ ਯਹ ਏਕ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਹੈ। ਅਚ੍ਛੀ ਸੇ ਅਚ੍ਛੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮੋਂ ਕੋ ਭੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਿਯਲ ਕਥਾਕ੍ਰਮ ਕੇ ਗਿਰ੍ਦ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਤੇ ਪਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਦਾਯੇਂ ਯਾ ਬਾਯੇਂ ਕੇ ਕਥ੍ਯ ਇਤਨਾ ਸਘਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋ ਕਾਗਜ਼ ਪਰ ਲਿਖਨਾ ਲਗਭਗ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਉਸਮੇਂ ਹਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੀ ਏਕ ਗਹਰੀ ਸਮਝ, ਏਕ ਗਹਰੀ ਚੋਟ ਏਕ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਅਧ੍ਯਾਯ ਕੀ ਤਲਬ ਰਖਤੀ ਹੈ। ਹਰ ਘਟਨਾ ਹਮਾਰੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਕੀ ਏਕ ਅਦੇਖੀ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲਤੀ ਹੈ।

ਛੋਟੀ-ਬੜੀ ਤਮਾਮ ਘਟਨਾਓਂ ਕੇ ਬਾਦ ਦੀਪਕ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਕਈ ਦੁਵਿਧਾਏਂ ਆਤੀ ਹੈਂ, ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਕਈ ਸਂਕਟ ਆਤੇ ਹੈਂ, ਮਗਰ ਸਬਸੇ ਬੜੀ ਕਚੋਟ ਉਸ ਕੀ ਯੇ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਪਨੇ ਬੇਟੇ ਕੇ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਇਜ਼੍ਜ਼ਤ ਖੋ ਦੀ ਹੈ। ਤੋ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਨੇ, ਔਰ ਸਾਲੀ ਕੇ ਗਾਂਵ ਕੇ ਲਫ਼ਂਗੇ ਕੇ ਸਾਥ ਭਾਗ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ, ਵਹ ਬਰਸ੍ਤੇ ਅਪਨੇ ਬੇਟੇ ਕੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਮੇਂ ਖੋਯਾ ਸਮ੍ਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੇ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਅਪਨੇ ਆਪ ਕੋ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬ ਸਾ ਹੋਤਾ ਹੈ।

ਦਾਯੇਂ ਯਾ ਬਾਯੇਂ ਨੈਨੀਤਾਲ ਕੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਏਕ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ੪੮ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ੂਟ ਕੀ ਗਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੀ ਤਮਾਮ ਦੂਸਰੀ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਏਕ ਯਹ ਭੀ ਹੈ ਸਿਵਾਯ ਤੀਨ ਅਭਿਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਸਭੀ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਕਹਾਨੀ ਕੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕਾ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਸਂਯੋਜਨ ਔਰ ਧ੍ਵਨਿ ਸਂਯੋਜਨ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਤ੍ਮਕ ਹੈ, ਔਰ ਕੈਮਰਾ ਦਿਲਕਸ਼।

ਮੇਰੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਹੈ ਔਰ ਕਾਮਨਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲਾ ਨੇਗੀ ਔਰ ਉਨਕੀ ਯਹ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਉਨਕੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਾ, ਉਨਕੀ ਧੈਰ੍ਯਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾ ਇਮ੍ਤਿਹਾਨ ਲੇਤਾ ਸਾ, ਪਹਲਾ ਕਦਮ ਹੋਗਾ ਔਰ ਇਸਕੇ ਆਗੇ ਵੋ ਤਮਾਮ ਸਾਰੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮੇਂ ਜੋ ਭੀ ਬਨਾਯੇਂਗੀ ਵੋ ਅਪਨੇ ਕਲਾਤ੍ਮਕ ਆਯਾਮੋਂ ਮੇਂ ‘ਦਾਯੇਂ ਯਾ ਬਾਯੇਂ’ ਕੇ ਔਰ ਪਾਰ ਹੋਂਗੀ।


ਲੇਖਕ, ਸਮ੍ਪਾਦਕ, ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕ: ਬੇਲਾ ਨੇਗੀ
ਨਿਰ੍ਮਾਤਾ: ਸੁਨੀਲ ਦੋਸ਼ੀ
ਕੈਮਰਾ: ਅਮ੍ਲਾਨ ਦਤ੍ਤਾ
ਧ੍ਵਨਿ: ਜਿਸੀ ਮਾਇਕੇਲ
ਮੁਖ੍ਯ ਕਲਾਕਾਰ:
ਦੀਪਕ ਡੋਬਰਿਯਾਲ,
ਮਾਨਵ ਕੌਲ,
ਬਦ੍ਰੁਲ ਇਸ੍ਲਾਮ,
ਭਾਰਤੀ ਭਟ੍ਟ




ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਨੇ ਕੇ ਇਨ੍ਤਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਹੈ, ਜਬ ਭੀ ਪਰਦੇ ਪਰ ਆਏ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਯੇਗਾ, ਏਕ ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਅਨੁਭਵ ਆਪ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਯਹ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਏਕ ਟ੍ਰਾਯਲ ਸ਼ੋ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਲਿਖੀ ਹੈ।

ਘਰ ਬੈਠੇ ਕਿਤਾਬੇਂ

ਕਵਿ ਕਵਿਤਾਯੇਂ ਪਢਤੇ ਹੈਂ। ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪਢਤੇ ਹੈਂ। ਬ੍ਲੌਗ ਵਾਲੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਢਤੇ ਹੈਂ। ਕੁਛ ਲੋਗ ਕਥਾ-ਕਹਾਨੀ ਭੀ ਪਢਤੇ ਹੈਂ। ਕਹਾਨੀ- ਕਵਿਤਾ–ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੇ ਬਾ਼ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਇਲ੍ਮ ਕੀ ਜੋ ਕਿਤਾਬੇਂ ਹੈਂ ਵੋ ਕੌਨ ਪਢਤਾ ਹੈ?

ਅਗਰ ਕੋਈ ਹੈ ਤੋ ਉਨ ਸੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਜਾਨੇ ਕੀ ਜ਼ਹਮਤ ਨ ਉਠਾਯੇਂ। ਘਰ ਬੈਠੇ ਫ਼੍ਲਿਪਕਾਰ੍ਟ ਸੇ ਕਿਤਾਬ ਮਂਗਾਯੇਂ ਔਰ ਡਿਸ੍ਕਾਉਨ੍ਟ ਭੀ ਪਾਯੇਂ। ਕਿਤਾਬੋਂ ਸੇ ਯਹਾਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਸੇ ਹੀ ਹੈ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਦੁਕਾਨੇ ਹੈਂ ਹੀ ਕਹਾਂ? ਐਸਾ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਪਾਠਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਔਰ ਅਗਰ ਹੈਂ ਭੀ ਤੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋਂ ਕੋ ਉਨਕੀ ਫ਼ਿਕ੍ਰ ਨਹੀਂ ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਤੋ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਕੇ ਧਂਧੇ ਮੇਂ ਬਨੇ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਔਰ ਮੋਟਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਬਨਾਤੇ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ। ਸੁਨਾ ਤੋ ਯੇ ਭੀ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਪੈਸੇ ਦੇਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਲੇਤੇ ਹੈਂ: ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਨੇ ਕਾ ਏਹਸਾਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ। ਖ਼ੈਰ।

ਮੈਂਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਦਿਨੋਂ ਕੁਛ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੜਨੇ ਪਰ ਉਨਕੋ ਬੁਕਸ਼ੌਪ੍ਸ ਮੇਂ ਖੋਜਾ; ਕਹੀਂ ਨ ਪਾਯਾ ਤੋ ਫਿਰ ਨੇਟ ਪਰ ਖੋਜਾ। ਅਮੇਜ਼ਨ ਮੇਂ ਥੀ ਲੇਕਿਨ ਡੌਲਰ੍ਸ ਮੇਂ ਔਰ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਕੀਮਤ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਉਨਕੇ ਸ਼ਿਪਿਂਗ ਚਾਰਜੇਜ਼। ਉਸੀ ਖੋਜ ਮੇਂ ਫ਼੍ਲਿਪਕਾਰ੍ਟ ਭੀ ਨਜ਼ਰ ਆਯਾ। ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਚਾਹਿਯੇ ਥੀ ਵੋ ਥੀ, ਉਸਕੇ ਅਲਾਵਾ ਦੂਸਰੀ ਕਈ ਕਿਤਾਬੇਂ ਔਰ ਭੀ ਦਿਖੀਂ ਜੋ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਥੀਂ ਔਰ ਮੇਰੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਥੀਂ। ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਮੂਲ੍ਯ ਰੁਪਯੇ ਮੇਂ, ਕੋਈ ਸ਼ਿਪਿਂਗ ਸ਼ੁਲ੍ਕ ਨਹੀਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸਕਾ ਸਂਚਾਲਨ ਬੇਂਗਾਲੂਰੁ ਸੇ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਉਲਟੇ ਡਿਸਕਾਉਂਟ!! ਚਾਰ-ਪਾਂਚ ਕਿਤਾਬੇ ਮਂਗਵਾਈ। ਤੀਨ ਤੋ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਆ ਗਈ। ਔਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਭੀ ਜਲ੍ਦੀ। ਪੇਮੇਨ੍ਟ ਬਸ ਆਪ ਕੋ ਨੇਟਬੈਂਕਿਂਗ ਸੇ ਯਾ ਕ੍ਰੇਡਿਟਕਾਰ੍ਡ ਸੇ ਯਾ ਡੇਬਿਟ ਕਾਰ੍ਡ ਸੇ ਕਰਨਾ ਹੋਗਾ। ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹੈ।

ਫ਼੍ਲਿਪਕਾਰ੍ਟ ਚਲਾਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ ਸਚਿਨ ਬਂਸਲ ਔਰ ਬਿਨ੍ਨੀ ਬਂਸਲ ਜੋ ੨੦੦੫ ਬੈਚ ਕੇ ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੇ ਕਮ੍ਪ੍ਯੂਟਰ ਸਾਇਂਸ ਕੇ ਸ੍ਨਾਤਕ ਹੈਂ। ਅਮੇਜ਼ਨ ਇਂਡਿਯਾ ਮੇਂ ਆਠ ਮਾਸ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਅਕ੍ਤੂਬਰ ੨੦੦੭ ਮੇਂ ਯਹ ਕਾਮ ਵੇਬਸਾਇਟ ਸ਼ੁਰੁ ਕੀ। ਹੋਨਹਾਰ ਬਚ੍ਚੇ ਆਗੇ ਬਢੇਂਗੇ ਐਸੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਹੈ!

ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸੀ ਸਭੀ ਤਰਹ ਕੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਉਨਕੇ ਪਾਸ ਉਪਲਬ੍ਧ ਹੈਂ। ਕੁਛ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਭੀ ਟਾਇਟਿਲ੍ਸ ਹੈਂ ਮਗਰ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਜਾਨੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਦੇਖਿਯੇ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਤਕ ਵੋ ਪਹੁਂਚ ਗਏ ਲੇਕਿਨ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ (ਕਵਿਤਾ-ਕਹਾਨੀ ਜੀ, ਔਰ ਕ੍ਯਾ?) ਕੋ ਨ ਜਾਨੇ ਕੌਨ ਸਾ ਸਂਕ੍ਰਾਮਕ ਰੋਗ ਹੈ, ਕੋਈ ਛੂਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹਤਾ। ਆਹ.. ਰੋਗੀ ਚਂਗਾ ਹੋ ਜਾਯ ਐਸੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਚਲੇਖ: ਬੇਂਗਾਲੂਰੁ ਸੇ ਪੂਜਾ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ ਨੇ ਬਤਾਯਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼੍ਲਿਪਕਾਰ੍ਟ ਪਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਭੀ ਉਪਲਬ੍ਧ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੇ ਖੋਜ ਕੇ ਦੇਖਾ; ਪਹਲੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਮੇਂ, ਤੋ ਕੋਈ ਪਰਿਣਾਮ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਲੇਕਿਨ ਰੋਮਨ ਮੇਂ ਖੋਜ ਕਰਨੇ ਸੇ ਸੁਖਦ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਭੀ ਉਪਲਬ੍ਧ ਹੈ। ਸ਼ਾਯਦ ਮੈਂਨੇ ਪਹਲੇ ਭੀ ਰੋਮਨ ਮੇਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਗੀ। ਖ਼ੈਰ, ਇਸ ਮਸਲੇ ਮੇਂ ਲਿਪਿ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮਹਤ੍ਵ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਭੀ ਘਰ ਬੈਠੇ ਮਂਗਾਈ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈਂ। ਪੂਜਾ ਜੀ ਕੋ ਧਨ੍ਯਵਾਦ!

ਔਰ ਰੋਗੀ ਕਾ ਹਾਲ ਇਤਨਾ ਭੀ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਯਦ ਬੁਰਾ ਲਗਤਾ ਇਸਲਿਏ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕੋ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪੈਸੇ ਮਿਲਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਨੇ ਪੜਤੇ ਹੈਂ।

ਬਂਟਾ ਹੁਆ ਸਤ੍ਯ

ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਪਹਲੇ ਸੋਚਾ ਹੁਆ ਹੋਤਾ ਥਾ ਸਤ੍ਯ
ਫਿਰ ਬੋਲਾ ਹੁਆ ਹੋ ਜਾਤਾ ਥਾ ਸਤ੍ਯ
ਅਭੀ ਹਾਲ ਤਕ ਲਿਖਾ ਹੁਆ ਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੋਤਾ ਥਾ ਸਤ੍ਯ
ਅਬ ਸਮਯ ਯੇ ਹੈ
ਕਿ ਸੋਚਾ ਹੁਆ ਸਤ੍ਯ ਨਹੀਂ
ਕਹਾ ਹੁਆ ਸਤ੍ਯ ਨਹੀਂ
ਲਿਖਾ ਹੁਆ ਭੀ ਸਤ੍ਯ ਨਹੀਂ
ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਸਤ੍ਯ?
ਮੇਧਾ ਕੇ ਨਏ ਪ੍ਰਵੀਣ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਸਤ੍ਯ ਬਂਟਾ ਹੁਆ ਹੈ
ਸਬ ਮੇਂ ਸਬ ਜਗਹ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ
...
ਕ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯ ਭੀ ਬਂਟ ਸਕਤਾ ਹੈ?

ਆਲ ਇਜ ਨਾਟ ਵੇਲ: ਵੀ ਆਰ ਪੈਥੇਟਿਕ

ਆਜ ਥ੍ਰੀ ਇਡਿਯਟ੍ਸ ਦੇਖ ਲੀ। ਅਚ੍ਛਾ ਹੁਆ ਕਿ ਸੁਬਹ ਕੇ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਨਬ੍ਬੇ ਰੁਪਯੇ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਦੇਖ ਲੀ। ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਦੇਖਤਾ ਤੋ ੧੩੫ ਰੁਪਯੇ ਔਰ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਸੇ ਨਿਕਲਕਰ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਕੀ ਜੇਬ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚ ਜਾਤੇ। ਪਹਲੇ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਡ ਤੋੜਤੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ੧੩੫ ਰੁਪਯੇ ਔਰ ਕਾਮਯਾਬਤਰ ਹੋ ਜਾਤੀ।

ਵੈਸੇ ਤੋ ਥ੍ਰੀ ਇਡਿਯਟ੍ਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ। ਕੈਸੇ ਹੈ ਜੀ ਕਾਮਯਾਬ? ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ੁਹਰਤ ਭੀ ਬਟੋਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਤਨੀ ਕਿ ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਜੀ ਕੋ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ੁਹਰਤ ਉਨਕੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੀ ਥੀ ਵੋ ਭੀ ਹੀਰਾਨੀ ਜੀ, ਚੋਪੜਾ ਜੀ ਔਰ ਜੋਸ਼ੀ ਜੋ ਬਟੋਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਔਰ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਨੇ ਇਸੀ ਕੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀ ਥੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋ ਗਯਾ, ਸੋ ਹੈਂ ਵੋ ਕਾਮਯਾਬ (ਕਾਮਨਾ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ)।

ਜੈਸੇ ਕੀ ਆਮ ਹਿਟ ਫ਼ਿਲ੍ਮੇਂ ਹੋਤੀ ਹੈਂ ਵੈਸੇ ਹੀ ਹਿਟ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਕੁਛ ਯਾਰ ਲੋਗ ਗਦਗਦ ਹੈਂ ਔਰ ਅਭਿਭੂਤ ਹੁਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਿ ਬੜੀ ਸਾਹਸੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ ਔਰ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ। ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਤੋ ਯੇ ਏਕ ਬੇਈਮਾਨ ਔਰ ਨਕਲੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂ? ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋ ਯੇ ਦੇਤੀ ਹੈ ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਪਦ੍ਧਤਿ ਐਸੀ ਹੋ ਕਿ ਛਾਤ੍ਰ ਏ਼ਕ੍ਸੇਲੇਨ੍ਸ ਕੋ ਪਰ੍ਸ੍ਯੂ ਕਰੇ ਸਕ੍ਸੇਜ਼ ਕੋ ਨਹੀਂ। ਸਕ੍ਸੇਜ਼ ਸੇ ਯਹਾਂ ਮਾਏਨੇ ਪੈਸਾ ਔਰ ਗਾੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਨਾਮ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੇ ਜ਼ਰਿਯੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹੈਮਰ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਖ਼ੁਦ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਏਕ੍ਸੇਲੇਨ੍ਸ ਕੋ ਨਹੀਂ ਸਕ੍ਸੇਜ਼ ਕੇ (ਮੁਨ੍ਨਾਭਾਈ) ਸਮੀਕਰਣ ਕੋ ਲਾਗੂ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਯੇ ਉਸ ਤਰਹ ਕੇ ਨਕਲੀ ਬਾਬਾਓਂ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਜੈਸੇ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਵਚਨ ਤੋ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਔਰ ਤ੍ਯਾਗ ਕਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਖੁਦ ਲੋਭ, ਔਰ ਲਾਲਚ ਕੇ ਵਾਸਨਾਈ ਦਲਦਲ ਮੇਂ ਲਸੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ।

ਜਿਸ ਤਰਹ ਕੇ ਮੋਟੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਨਾਏ ਗਏ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਤਰਹ ਕੀ ਸੜਕਛਾਪ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਨ੍ਡ ਸ੍ਕੋਰ ਤੈਯਾਰ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਹ ਕੀ ਛਿਛੋਰੀ, ਚਵਨ੍ਨੀਛਾਪ, ਸੈਕ੍ਰੀਨ ਸ੍ਵੀਟ ਸਿਚੁਏਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਮੇਂ ਹਰ ਦਸ ਮਿਨਟ ਬਾਦ ਟਾਂਕੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ‘ਆਲ ਇਜ ਵੇਲ’ ਕੇ ਅਸ਼੍ਲੀਲ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਮੇਂ ਏਕ ਬਚ੍ਚੇ ਤਕ ਕਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਵੋ ਸਬ ਇਸੀ ਓਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਯੇ ਨਹੀਂ ਮਾਨ ਸਕਤਾ ਕਿ ਏਫ਼ ਟੀ ਆਈ ਆਈ ਮੇਂ ਤੀਨ ਸਾਲ ਤਕ ਵਰ੍ਲ੍ਡ ਸਿਨੇਮਾ ਕਾ ਆਸ੍ਵਾਦਨ ਕਰਨੇ ਔਰ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਤੇ ਰਹਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੀਰਾਨੀ ਔਰ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਕਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸ੍ਤਰ ਇਸੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੀ ਯਹ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਏਕ ਦਰ੍ਸ਼ਕਵਰ੍ਗ ਕੋ ਖਯਾਲ ਮੇਂ ਰਖਕਰ ਬਨਾਈ ਹੈ। ਯੇ ਹੈ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਮ੍ਬਰ ਵਨ। ਯਾਨੀ ਆਪ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕੇ ਅਪਨੇ ਪੈਮਾਨੇ ਸੇ ਇਸਲਿਏ ਨੀਚੇ ਉਤਰ ਆਏਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਪ ਕੇ ਪੈਮਾਨੇ ਪਰ ਬਨੀ ਏਕ੍ਸੇਲੇਨ੍ਟ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਔਰ ਸਮਝਨੇ ਵਾਲੇ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਹੋਗੀ।

ਇਸਕੇ ਜਵਾਬ ਮੇਂ ਯਹ ਦਲੀਲ ਆਏਗੀ ਕਿ ਜੀ ਨਹੀਂ ਹਮਨੇ ਤੋ ਯਹ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਤਕ ਏਕ ਨੋਬੇਲ ਮੈਸੇਜ ਲੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਨਾਈ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ? ਅਗਰ ਐਸਾ ਹੈ ਤੋ ਵੋ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਆਪ ਕੀ ਬਾਤ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਉਸਕੋ ਲੋਕ ਕੈਸੇ ਲੇ ਰਹਾ ਹੈ? ਯਾਨੀ ਜਿਸ ਬਾਤ ਕੋ ਆਪ ਕਮ੍ਯੂਨਿਕੇਟ ਕਰਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਉਸ ਬਾਤ ਸੇ ਦੇਖਨੇ ਵਾਲੇ ਪਹਲੇ ਸੇ ਸਹਮਤ ਹੈ; ਵੋ ਅਪਨੀ ਹੀ ਬਾਤ ਪਰਦੇ ਪਰ ਦੇਖਕਰ ਤਾਲੀ ਬਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਪੌਪੁਲਿਸ੍ਟ ਪੌਲਿਟਿਕ੍ਸ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਠਕੁਰ ਸੁਹਾਤੀ। ਅਗਰ ਕੋਈ ਯੇ ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੇ ਕਿਸੀ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਦਲਨੇ ਕੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਤੋ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਤਾ ਹੈ, ਯਹ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੋ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ, ਜਿਸੇ ਕੋਨਫ਼ੌਰ੍ਮਿਸ੍ਟ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਸਚ੍ਚਾਈ ਕੋ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਮੇਂ ਦਿਖਲਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਅਗਰ ਵੋ ਆਜ ਸੇ ਬੀਸ ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੋਤੀ ਤੋ ਮੈਂ ਫਿਰ ਭੀ ਮਾਨ ਲੇਤਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਮੇਂ ਕੁਛ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਕੁਛ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਭੀ ਹੈ। ਯੇ ਤਬ ਹੋਤਾ ਥਾ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਦੋ ਹੀ ਪੇਸ਼ੋਂ ਕਾ ਖ਼੍ਯਾਲ ਆਤਾ ਥਾ, ਇਂਜੀਨਿਯਰ ਔਰ ਡੌਕ੍ਟਰ। ਯੇ ਸਚ੍ਚਾਈ ਤੋ ਕਬ ਕੀ ਬਦਲ ਚੁਕੀ। ਵਾਇਲ੍ਡਲਾਇਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਕਿਤਨੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ, ਵੋ ਏਕ ਇਂਜੀਨਿਯਰ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਸਕਤਾ। ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਕਿ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀ ਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਗਰ ਆਜ ਕਲ ਕੇ ਕੌਲ ਸੇਨ੍ਟਰ ਕਲ੍ਚਰ ਮੇਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਨੇ ਵਾਲੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਮੇਂ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਜਨ ਕੋ ਲੇਕਰ ਜੋ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੈ ਉਸ ਕੀ ਬਾਤ ਕੀ ਜਾਤੀ।
ਲੇਕਿਨ ਵੋ ਕਰਨੇ ਕੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਫ਼ਿਲ੍ਮਮੇਕਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਥੀ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਅਪਨੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕੋ ਸਂਸ਼ਯ ਮੇਂ ਡਾਲਨਾ ਮਤਲਬ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੋਲ ਲੇਨਾ। ਔਰ ਯੇ ਵੈਸੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਏਕ ਜਗਹ ਭੀ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਉਠਾਯਾ। ਮੁਨ੍ਨਾਭਾਈ ਫ਼ਾਰ੍ਮੂਲੇ ਕੋ ਜਮਕਰ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਿਯਾ। ਮੇਰੇ ਜ਼ੇਹਨ ਮੇਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੋ ਡਿਫ਼ਾਇਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜੋ ਸਬਸੇ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਆਤਾ ਹੈ ਵੋ ਹੈ ਪੈਥੇਟਿਕ।

ਮੇਰੀ ਅਪਨੀ ਰਾਯ ਮੇਂ ਯਹ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਨ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਫੂਹੜ ਔਰ ਬੇਈਮਾਨ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਸ਼ਰ੍ਮਨਾਕ ਭੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਲਿਏ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੀਰਾਨੀ ਔਰ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਤੋ ਧਂਧੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਹੈ, ਔਰ ਕਾਮਯਾਬ ਧਂਧੇਵਾਲੇ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਧਂਧੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਉਨਕੋ ਮੇਰੀ ਬਧਾਈਯਾਂ ਹੈਂ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਔਰ ਸ਼ਰ੍ਮ ਤੋ ਅਪਨੀ ਪੀਢੀ ਔਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀਢੀ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਹੈ ਜੋ ਅਭੀ ਤਕ ਇਸ ਤਰਹ ਕੇ ਨੌਟਂਕੀਛਾਪ ਸਿਨੇਮਾ ਕੋ ਏਕ੍ਸੇਲੇਂਸ ਸਮਝ ਲੇਨੇ ਕੀ ਬਕਲੋਲੀ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।

ਹਮਾਰੇ ਸਮਾਜ ਕਾ ਏਕ ਬੜਾ ਵਰ੍ਗ ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਕੇ ਨੀਚੇ ਹੈਂ ਉਸ ਸੇ ਆਪ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਕੀ ਨਈ ਊਂਚਾਈਯੋਂ ਕੋ ਛੂਨੇ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ। ਪਨ੍ਦ੍ਰਹ ਬੀਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਗ ਮਧ੍ਯਮ ਵਰ੍ਗ ਹੈਂ, ਉਸਮੇਂ ਸੇ ਅਧਿਕਤਰ ਲੋਗ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਤੇ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਕੋ ਰਦ੍ਦੀ ਮੇਂ ਬੇਚ ਕਰ ਨਮਕ ਖਰੀਦ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਜੋ ਚੁਟਕੀ ਭਰ ਨਮਕ ਜਿਤਨੇ ਰਹ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਵੇ ਭੀ ਅਗਰ ਸਮਵੇਤ ਸ੍ਵਰ ਸੇ ਆਲ ਇਜ ਵੇਲ ਗਾਨੇ ਲਗੇਂ ਤੋ ਸਮਝ ਲੀਜਿਯੇ ਕਿ ਅਭੀ ਦੇਸ਼ ਸੁਸੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਾ ਮੇਂ ਹੀ ਹੈ, ਨੇਹਰੂ ਜੀ ਕੋ ਧੋਖਾ ਹੁਆ ਥਾ ਕਿ ਇਨ੍ਡਿਯਾ ਵਿਲ ਅਵੇਕ ਟੁ ਲਾਇਫ਼ ਏਨ੍ਡ ਫ਼੍ਰੀਡਮ, ਏਟ ਦਿ ਸ੍ਟ੍ਰੋਕ ਔਫ਼ ਮਿਡਨਾਈਟ ਆਵਰ, ਵ੍ਹੇਨ ਦਿ ਵਰ੍ਲ੍ਡ ਸ੍ਲੀਪ੍ਸ। ਮੈਂ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਇਸ ਚੁਟਕੀ ਕੇ ਏਕ ਅਚ੍ਛੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੋ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਨਹੀਂ ਜਂਚੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵੋ ਚੁਪ ਹੈ।

ਅਗਰ ਹਮ ਇਸੀ ਤਰਹ ਕੀ ਲੈਯਾਪਟ੍ਟੀ ਮੇਂ ਕਲਾ ਕੀ ਨਫ਼ਾਸਤ ਖੋਜਤੇ ਰਹੇ ਤੋ ਭਾਰਤੀਯ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਕਾਲ੍ਸੇਨ੍ਟਰ ਸੇ ਅਧਿਕ ਉਮ੍ਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਭਾਰਤੀਯ ਚਤੁਰ ਔਰ ਰਾਮਲਿਂਗਮ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾਦਿ ਮੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ ਵਹੀ ਅਪਨੀ ਹਦ ਹੈ ਔਰ ਯੇ ਬਾਂਗਡੂ ਔਰ ਚਾਚਡ ਏਕ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨ ਸੇ ਅਧਿਕ ਕੁਛ ਨਹੀਂ। ਜਬ ਮੈਂ ਨੇ ਜਾਮਿਯਾ ਕੇ ਏਮ ਸੀ ਆਰ ਸੀ ਮੇਂ (ਹਿਨ੍ਦੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮੋਂ) ਪਰ ਪੇਪਰ ਤੈਯਾਰ ਕਿਯਾ ਥਾ ਤੋ ਉਸਕੀ ਆਖ਼ਿਰੀ ਲਾਇਨ ਥੀ, "ਹਿਨ੍ਦੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮੇਂ ਉਸਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕੋ ਅਪਨੀ ਆਂਕਾਕ੍ਸ਼ਾਓਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹਸ੍ਤਮੈਥੁਨ ਕਾ ਖੁਲਾ ਆਮਂਤ੍ਰਣ ਹੈ। ਤਬ ਸੇ ਅਬ ਤਕ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾ ਹੈ|"

ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੇ ਆਖ਼ਿਰ ਮੇਂ ਮਾਧਵਨ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਤੀ ਹੈ – ਕਾਬਿਲ ਬਨ ਜਾਓ ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਪਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਯੇ ਧੋਖਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ ਬਯਾਨ ਹੈ। ਇਸੀ ਤਰਹ ਕਾ ਧੋਖਾ ‘ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ’ ਮੇਂ ਭੀ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਜੋ ਬਚ੍ਚਾ ਸਬ ਸੇ ਅਲਗ, ਅਨੋਖਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਪਨੇ ਅਨੋਖੇਪਨ ਮੇਂ ਹੀ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਯੇ, ਮਗਰ ਉਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਮੇਂ ਅਨੋਖੇ ਬਚ੍ਚੇ ਕੋ ਪੇਂਟਿਗ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਮੇਂ ਜਿਤਵਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਮੁਖ੍ਯਧਾਰਾ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਿਲਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ।

ਯਾਨੀ ਮੁਖ੍ਯਧਾਰਾ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੀ ਅਸਲੀ ਪਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਮੇਂ ਭੀ ਚਤੁਰ ਨਾਮ ਕਾ ਚਰਿਤ ਆਮਿਰ ਕੇ ਆਗ ਚੂਤਿਯਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਮਿਰ ਕੋ ਦੁਨਿਯਾਵੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਤੋ ਮਾਧਵਨ ਕਾ ਸਂਵਾਦ ਆਤਾ ਹੈ - ਕਾਬਿਲ ਬਨ ਜਾਓ ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਪਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਯੇ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਏਕ੍ਸੇਲੇਨ੍ਸ ਖੋਜਨੇ ਵਾਲੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕਾਬਿਲਿਯਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਤਮਾਮ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਪੈਮਾਨੋ ਸੇ ਬੇਹਦ ਘਟਿਯਾ ਹੈ ਫਿਰ ਭੀ ਅਗਰ ਉਸੇ ਤਮਾਮ ਫ਼ਿਲ੍ਮੀ ਅਵਾਰ੍ਡ੍ਸ ਮੇਂ ਕਈ ਸਾਰੇ ਅਵਾਰ੍ਡ੍ਸ ਮਿਲ ਜਾਯਂ ਤੋ ਮੁਝੇ ਕੋਈ ਹੈਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ- ਪੈਸਾ ਪੀਟਨੇ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਔਰ ਏਕ੍ਸਲੇਂਸ ਕਾ ਅਸਲੀ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ।

ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਸ਼ੁਡ ਬੀ ਥੈਂਕਫ਼ੁਲ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਖ਼ਬਰ ਥੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੌਪੀਰਾਇਟ ਕਾਨੂਨ ਮੇਂ ਬਦਲਾਵ ਕਾ ਮਨ ਬਨਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਕਿ ਕਲਾਕਾਰੋਂ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੋਂ ਕੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਦੁਨਿਯਾ ਭਰ ਮੇਂ ਸਿਨੇਮਾ ਔਰ ਸਂਗੀਤ ਆਦਿ ਕੇ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਕੌਪੀਰਾਇਟ ਕੇ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਲੇਖਕ/ ਕਲਾਕਾਰ ਕੇ ਪਾਸ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਮਗਰ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਨਿਰ੍ਮਾਤਾ ਹੀ ਸਬ ਕਾ ਮਾਲਿਕ ਹੈ। ਏਕ ਬਾਰ ਪੈਸਾ ਦੇਕਰ ਵਹ ਸਬ ਕੁਛ ਖ਼ਰੀਦ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਇਸ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤ ਬਦਲਾਵ ਕੇ ਆਨੇ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮੇਂ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼੍ਤਰ, ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦ੍ਗਲ, ਰਵਿ ਸ਼ਂਕਰ ਔਰ ਸ਼ਂਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਕੇ ਖਿਲੇ ਹੁਏ ਚੇਹਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰੋਂ ਮੇਂ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲੇ।

ਆਜ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ 'ਥ੍ਰੀ ਈਡਿਯਟ੍ਸ' ਕੇ ਨਿਰ੍ਮਾਤਾ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਏਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕੋ ਚਿਲ੍ਲਾ ਕਰ ਔਰ ਆਂਖੇਂ ਤਰੇਰ ਕਰ ਕਹਾ ਕਿ 'ਸ਼ਟ ਅਪ!' ਵੇ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੀ ਕਾਸ੍ਟ ਔਰ ਕ੍ਰੂ ਕੇ ਸਾਥ ਏਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਸਮ੍ਮੇਲਨ ਮੇਂ ਥੇ। ਲੋਗ ਉਨਸੇ 'ਫ਼ਾਇਵ ਪ੍ਵਾਯਂਟ ਸਮਵਨ' ਉਪਨ੍ਯਾਸ ਕੇ ਲੇਖਕ ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਕੇ ਆਰੋਪੋਂ ਕਾ ਜਵਾਬ ਚਾਹ ਰਹੇ ਥੇ, ਜਿਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਨ੍ਯਾਯ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਹੈ। ਉਨਕਾ ਨਾਮ ਆਯਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਮਗਰ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੇ ਅਨ੍ਤ ਮੇਂ ਰੋਲਿਂਗ ਕ੍ਰੇਡਿਟ੍ਸ ਮੇਂ। ਜਬਕਿ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਮੇਂ ਕਹਾਨੀ ਲੇਖਕ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਅਭਿਜਾਤ ਜੋਸ਼ੀ ਔਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੀਰਾਨੀ ਕਾ ਨਾਮ ਆਯਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੇ ਇਸ ਪਰ ਐਤਰਾਜ਼ ਹੈ, ਮੁਝੇ ਭੀ ਹੈ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ। ਉਨਕਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਕਹਾਨੀ ਉਨਕੀ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਉਸਕਾ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰਣ ਹੈ।

ਏਚ ਟੀ ਮੇਂ ਵੀਰ ਸਂਘਵੀ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਇਟ੍ਸ ਔਲ ਏਬਾਉਟ ਗ੍ਰੇਸ; 'ਸ੍ਲਮਡੌਗ ਮਿਲਯਨੇਰ' ਭੀ ਵਿਕਾਸ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕੇ ਨੌਵੇਲ 'ਕ੍ਯੂ ਏਨ੍ਡ ਏ'ਸੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜੁਦਾ ਥੀ, ਮਗਰ ਉਨਕੇ ਭੀਤਰ ਇਤਨੀ ਗਰਿਮਾ ਥੀ ਕਿ ਉਨਕਾ ਨਾਮ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਕ੍ਰੇਡਿਟ੍ਸ ਮੇਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕ ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਠੀਕ ਬਾਦ ਆਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕ ਡੈਨੀ ਬੌਯਲ ਉਨ੍ਹੇ ਅਪਨੀ ਸਫਲਤਾ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਸ੍ਕਰ ਲੇਤੇ ਵਕ੍ਤ ਉਨਕੋ ਮਂਚ ਤਕ ਸਾਥ ਲੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ।

ਫ਼ਿਲ੍ਮੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਲੇਖਕ ਸਬਸੇ ਨਿਰੀਹ ਜਾਨਵਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਡਾਕਾ ਉਸਕੇ ਪੈਸੋਂ ਔਰ ਨਾਮ ਪਰ ਹੀ ਪੜਤਾ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਹਰ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕ ਕੋ ਅਪਨੇ ਨਾਮ ਕੇ ਪਹਲੇ 'ਰਿਟੇਨ ਏਨ੍ਡ ਡਾਇਰੇਕ੍ਟੇਡ ਬਾਇ' ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨਿਯਾ ਨੇ ਤੋ ਬੜੇ-ਬੜੇ ਫ਼ਿਲ੍ਮੋਂ, ਬੜੀ-ਬੜੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਪਰ ਡਾਕੇ ਡਾਲੇ ਔਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕੋਈ ਆਭਾਰ ਤਕ ਨਹੀਂ ਦਿਯਾ, ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਲੇਖਕ ਤੋ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਚੋਪੜਾ ਜੀ ਨੇ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਕਿਤਾਬ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖਰੀਦੇ, ਪੈਸੇ ਭੀ ਦਿਯੇ, ਔਰ ਭਲੇ ਆਖ਼ਿਰ ਮੇਂ, ਪਰ ਨਾਮ ਦੇ ਤੋ ਦਿਯਾ। ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਕੋ ਉਨ ਕੇ ਪੈਰ ਛੂ ਕਰ ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਯੇ, ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਨਹੀਂ ਦਿਯਾ ਇਸੀਲਿਏ ਚੋਪੜਾ ਜੀ ਕੋ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਯਾ, ਨਹੀਂ ਤੋ ਵੋ ਦੇਵਤਾ ਆਦਮੀ ਹੈਂ।

ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁਮ੍ਬਕਮ?

ਦੁਨਿਯਾ ਭਰ ਮੇਂ ਫੈਲੇ ਹੁਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਯ ਹਿਨ੍ਦੁਓਂ ਕੋ ਯਦਿ ਉਨ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਬਹੁਸਂਖ੍ਯਕ ਲੋਗ ਗੋਮਾਂਸ ਖਾਨੇ ਪਰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨੇ ਲਗੇ ਤੋ ਉਨ੍ਹੇ ਕੈਸਾ ਲਗੇਗਾ। ਯਦਿ ਵੋ ਅਪਨੀ ਮਰਜੀ ਸੇ ਐਸਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕੋਈ ਆਪਤ੍ਤਿ ਕ੍ਯੋਂ ਹੋਗੀ ਲੇਕਿਨ ਯਦਿ ਉਨ ਪਰ ਯਹ ਬਾਧ੍ਯ ਕਰ ਦਿਯਾ ਜਾਯ ਕਿ ਯਦਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਰਹਨਾ ਹੋਗਾ ਤੋ ਗੋਮਾਂਸਾਹਾਰੀ ਬਨਨਾ ਹੋਗਾ ਤੋ ਉਨ ਕੋ ਕੈਸਾ ਮਹਸੂਸ ਹੋਗਾ ਔਰ ਆਪ ਕੋ ਕੈਸਾ ਮਹਸੂਸ ਹੋਗਾ? *

ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇਰਹ ਚੌਦਹ ਸੌ ਸਾਲ ਸੇ ਰਹ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਭਾਰਤੀਯ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਭੂਮਿ ਪਰ ਉਸਕਾ ਭੀ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹਕ ਹੈ ਜਿਤਨਾ ਕਿ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕਾ। ਵੇ ਅਪਨੇ ਵਤਨ ਕੋ ਕਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰੇਂਗੇ ਔਰ ਕਿਸ ਤਰਹ ਉਸਕਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗੇ ਯਹ ਤਯ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਔਰ ਨਹੀਂ ਵੇ ਖੁਦ ਹੋਂਗੇ। ਯਦਿ ਕੋਈ ਦੀਨੀ ਤਂਜੀਮ ਯਹ ਤਯ ਕਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਗੀਤ ਉਨਕੇ ਧਰ੍ਮ ਕੇ ਆੜੇ ਆਤਾ ਹੈ ਔਰ ਵੇ ਵਨ੍ਦੇ ਮਾਤਰਮ ਕਾ ਗਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਤੋ ਇਸਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੋ ਐਤਰਾਜ਼ ਕੈਸਾ?

ਯਹ ਗੀਤ ਦੇਸ਼ਭਕ੍ਤਿ ਕਾ ਕੋਈ ਪੈਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਭਕ੍ਤਿ ਕੀ ਆੜ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ਵਾਸਿਯੋਂ ਸੇ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨਾ ਯਹ ਕੈਸੀ ਨੀਤਿ ਹੈ? ਇਸ ਗੀਤ ਕੋ ਗਾਨੇ ਸੇ ਯਾ ਨ ਗਾਨੇ ਸੇ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹਾਨਿ-ਲਾਭ ਹੋ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ? ਯਹ ਕੋਈ ਮੁਦ੍ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਵਿਵਾਦ ਕਰਨਾ ਵਿਤਣ੍ਡਾ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਔਰ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਿਕ ਭਾਵਨਾਓਂ ਕੋ ਭੜਕਾਨੇ ਕੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੈ।

ਹਰ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਜੈਸੇ ਕਿ ਹਰ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਿਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ (ਆਡਵਾਣੀ ਜੀ ਇਸ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈਂ)।

ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁਮ੍ਬਕਮ ਕਾ ਨਾਰਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲੇ ਪਹਲੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਕੁਟੁਮ੍ਬ ਕੇ ਸਦਸ੍ਯੋਂ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀਖੇਂ, ਯੇ ਹਿਟਲਰੀ ਨੀਤਿ ਛੋੜੇਂ ਔਰ ਵਿਚਾਰੋਂ ਔਰ ਮਾਨ੍ਯਤਾਓਂ ਕੇ ਵੈਵਿਧ੍ਯ ਕੇ ਲਿਏ ਜਗਹ ਬਨਾਏਂ।

(ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਔਰ ਵਨ੍ਦੇ ਮਾਤਰਮ ਪਰ ਯਹਾਂ ਔਰ ਪਢੇਂ!)

* ਯਹ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾ ਉਦਾਹਰਣ ਇਸਲਿਏ ਦਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਬਹੁਸਂਖ੍ਯਕ ਔਰ ਕਿਸੀ ਭੀ ਅਨ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਪਹਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੈ ਫਿਰ ਅਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਕ।