ਇਸ ਵਕ੍ਤ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਸਮਸ੍ਯਾ ਕ੍ਯਾ ਹੈ?
- ਮਹਂਗਾਈ ਔਰ ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ
- ਨਕ੍ਸਲੀ ਹਿਂਸਾ
- ਕਿਸਾਨ ਆਤ੍ਮਹਤ੍ਯਾ
- ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਾਦ
- ਘੋਰ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ
- ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਯੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਆਤ੍ਮਹਤ੍ਯਾ
- ਅਲਗ ਰਾਜ੍ਯੋਂ ਕੀ ਮਾਂਗੇ
- ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕਟ੍ਟਰਪਂਥ
ਇਨ੍ਹੇ ਆਪ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਕੇ ਕ੍ਰਮ ਮੇ ਅਪਨੀ ਮਰਜੀ ਸੇ ਸਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੇ ਇਨ ਸਬਕੀ ਜਡ਼ੇ ਕਹੀਂ ਨਾ ਕਹੀਂ ਆਰ੍ਥਿਕ ਅਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਸੇ ਜੁਡ਼ੀ ਹੈਂ।
ਆਜ ਸੇ ਕਰੀਬ ਬੀਸ ਬਰਸ ਪਹਲੇ ਹਮਨੇ ਮਾਨਨਿਯ
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਜੀ
ਕੇ ਨੇਤਰਤ੍ਵ ਮੇ ਨਈ ਰਾਹ ਪਰ ਚਲਨੇ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀ ਥੀ। ਐਸਾ ਨਹੀ ਹੈ ਕੀ ਉਪਰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਮਸ੍ਯਾਯੇਂ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਬਾਦ ਆਈ ਹੈਂ। ਯੇ ਸਬ ਸਮਸ੍ਯਾਯੇਂ ਤੋ ਉਸਕੇ ਪਹਲੇ ਭੀ ਥੀ, ਪਰ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨੇ ਲਾਯਕ ਬਾਤ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਪਿਛਲੇ ਬੀਸ ਬਰਸ ਮੇ ਯੇ ਕਮ ਹੁਈ ਹੈਂ, ਯਾ ਔਰ ਬਢ਼ੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਕੀ ਸ੍ਥਤਿ ਯਹ ਹੈ:-
- ਮਹਂਗਾਈ ਔਰ ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ:- ਮਹਂਗਾਈ ਕਈ ਗੁਨਾ ਬਢ਼ੀ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰਿਯਾਂ ਕਮ ਹੁਈ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਨੌਕਰਿਯਾਂ ਬਢ਼ੀ ਹੈ-ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਬ ਆਪਕੀ ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਜਾਯ।ਅਮੇਰੀਕਾ ਮੇ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਡੂਬ ਜਾਯ, ਯਾ ਕਿਸੀ ਮਲ੍ਟੀਨੇਸ਼ਨਲ ਕਂਪਨੀ ਕਾ ਮਾਲਿਕ ਘੋਟਾਲਾ ਕਰ ਦੇ, ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਦੇਖਤੇ ਆਪ ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਰੋਜਗਾਰ ਬਢ਼ੀ ਹੈ, ਆਰ੍ਥਿਕ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਘਟੀ ਹੈ।
- ਨਕ੍ਸਲੀ ਹਿਂਸਾ:- ਇਸਕਾ ਫੈਸਲਾ ਆਪ ਖੁਦ ਕਰੇਂ। ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਤੋ ਯੇ ਮਹਂਗਾਈ ਸੇ ਭੀ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਰਫ੍ਤਾਰ ਸੇ ਬਢੀ ਹੈ।
- ਕਿਸਾਨ ਆਤ੍ਮਹਤ੍ਯਾ:- ਪਹਲੇ ਮਰਨੇ ਕੀ ਨੌਬਤ ਤੋ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀ ਥੀ। ਉਪਜ ਬਢ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਾਨੋ ਕੀ ਹਾਲਤ ਪਹਲੇ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਖਰਾਬ ਹੈ।
- ਸ਼ਿਵਸੇਨਾ-ਮਨਸੇ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਾਦ:- ਮੁਂਬਈ ਕਭੀ ਦੇਸ਼ ਕੇ ੧੬ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਰੋਜਗਾਰ ਦੇਤੀ ਥੀ। ਆਜ ਉਸਕਾ ਹਿਸ੍ਸਾ ਮਹਜ ੯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਰਹ ਗਯਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਮੇ ਲਾਖੋ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਹੈਂ। ਮਿਲੇ ਲਗਭਗ ਬਂਦ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈਂ। ਮੁਂਬਈ ਮੇ ਰਹਨੇ, ਖਾਨੇ ਔਰ ਕਮਾਨੇ ਕੋ ਲੇਕਰ ਜਬਰਦਸ੍ਤ ਮਾਰਾ-ਮਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਰੀ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕੀ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਮੁਂਬਈ ਮੇ ਹੀ ਹੈ, ਏਸ਼ਿਯਾ ਕੀ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਝੋਪਡ਼ਪਟ੍ਟੀ ਭੀ ਯਹੀਂ ਹੈ। ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਬਾਦ ਅਮੀਰ ਔਰ ਗ਼ਰੀਬ ਕੇ ਬੀਚ ਖਾਈ ਬਢ਼ਤੀ ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਦਸ ਸਬਸੇ ਅਮੀਰ ਲੋਗੋਂ ਮੇ ਚਾਰ ਮੁਂਬਈ ਮੇ ਹੀ ਰਹਤੇ ਹੈਂ।ਐਸੇ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਿਯ ਪਾਰ੍ਟਿਯਾਂ ਤੋ ਇਸਕਾ ਫਾਯਦਾ ਤੋ ਉਠਾਯੇਗੀ ਹੀ। ਯੂਂ ਭੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਔਰ ਜਾਤਿ ਕਾ ਸ੍ਵਾਭਿਮਾਨ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਔਰ ਬੇਰੋਜਗਾਰੋਂ ਕੇ ਲਿਯ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ।
- ਘੋਰ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ: - ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇ ਹਮਨੇ ਜਰੂਰ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇ ਸਬਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਕੁਪੋਸ਼ਿਤ ਬਚ੍ਚੇ ਹਮਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਮੇ ਹੀ ਹੈਂ।
- ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਯੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਆਤ੍ਮਹਤ੍ਯਾ:- ਜਬ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਖੁਦ ਆਰ੍ਥਿਕ ਰੂਪ ਸੇ ਅਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇਂ ਹੋ, ਸ੍ਕੂਲੋਂ ਮੇ ਏਡਮਿਸ਼ਨ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਗਲਾਕਾਟ ਕਮ੍ਪਟਿਸ਼ਨ ਹੋ, ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਖਰ ਰਹੇ ਹੋਂ, ਸਮਾਜ ਕੀ ਜਗਹ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਹੋ ਔਰ ਪੈਦਾ ਹੋਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਂਡੇਡ ਕਪਡ਼ੇ, ਮਲ੍ਟਿਪੇਕ੍ਸ, ਲੈਟੇਸ੍ਟ ਗੈਜੇਟ੍ਸ ਜੈਸੀ ਵਸ੍ਤੁਏਂ ਪਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਭੀ ਕਰ ਗੁਜਰਨੇ ਕੀ ਤਮਨ੍ਨਾ ਹੋ ਔਰ ਜਹਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਦਬਾਵ ਮੇ ਜੀ ਰਹਾ ਹੋ ਤੋ ਐਸੇ ਮਾਹੌਲ ਮੇ ਕਮ ਉਮ੍ਰ ਨੌਜਵਾਨ-ਬਚ੍ਚੇ ਆਤ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਕੈਸਾ? ਮਾਂ-ਬਾਪ ਖੁਦ ਕੌਮ੍ਲੇਕ੍ਸ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈਂ, 'ਉਸਕੀ ਸਾਡ਼ੀ ਮੇਰੀ ਸਾਡ਼ੀ ਸੇ ਸਫੇਦ ਕੈਸੀ' ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਘਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਹੈ, ਉਸਕਾ ਮਜਾ ਲੇਨੇ ਕੀ ਬਜਾਯ, ਜੋ ਨਹੀ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਅਫਸੋਸ ਮੇ ਘੁਲਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈ।
- ਅਲਗ ਰਾਜ੍ਯੋਂ ਕੀ ਮਾਂਗੇ:- ਯੇ ਮਾਂਗੇ ਤੋ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਸੇ ਪਹਲੇ ਭੀ ਥੀ, ਪਰ ਜੈਸੇ-ਜੈਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਆਰ੍ਥਿਕ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਬਢ਼ਤੀ ਗਈ ਯੇ ਮਾਂਗੇ ਏਕ ਬਾਰ ਪੀਰ ਸੇ ਸਰ ਉਠਾਨੇ ਲਗੀ ਹੈਂ।
- ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕਟ੍ਟਰਪਂਥ: - ਆਪ ਸਹਮਤ ਹੋਂ ਯਾ ਨਾ ਹੋ, ਪਰ ਆਮ ਜਨਮਾਨਸ ਕੇ ਮਨ ਮੇ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕਟ੍ਟਰਤਾ ਕਮ ਹੁਈ ਹੈ। ਪਰ ਆਜ ਭੀ ਯਹ ਇਤਨੇ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਮੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਦੇਕਤੇ ਹੀ ਦੇਕਤੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ।
ਯੇ ਸਹੀ ਹੈ ਕੀ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਬਾਦ ਸਡ਼ਕੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਬਨੀ ਹੈਂ, ਮੌਲ੍ਸ-ਮਲ੍ਟਿਪਲੈਕ੍ਸ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਾਡ਼ਿਯਾ, ਮਂਹਗੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਬ੍ਰਾਂਡੇਡ ਵਸ੍ਤੁਓਂ ਕਾ ਬਾਢ਼ ਆਯਾ ਹੈ। ਪਰ ਯੇ ਸਬ ਕਿਸਕੇ ਲਿਏ ਹੈ ? ਏਕ ਸਚ੍ਚਾਈ ਯੇ ਬੀ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਔਰ ਸ਼ਹਰੀ ਇਲਾਕੋਂ ਮੇ ਸਂਵਾਦ ਘਟਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਰੋਂ ਕੀ ਓਰ ਪਾਲਾਯਨ ਕੀ ਰਫ੍ਤਾਰ ਬਢ਼ੀ ਹੈ, ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ ਕੀ ਖਾਈ ਚੌਡ਼ੀ ਹੁਈ ਹੈ, ਧਨ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਬਢ਼ਾ ਹੈ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਾਦ ਬਢ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਸਾਨ, ਮਜਦੂਰ ਔਰ ਮਧ੍ਯਮ ਵਰ੍ਗ ਸਭੀ ਅਸੁਰਭਿਤ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ।
ਪਰ ਇਸਕਾ ਉਪਾਯ ਕ੍ਯਾ ਹੈ?
ਕ੍ਯਾ ਇਨ ਸਮਸ੍ਯਾਯੋਂ ਕਾ ਹਲ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਾ ਵਹ ਜਂਤਰ ਨਹੀ,ਜਿਸਮੇ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ
"ਕੋਈ ਭੀ ਕਦਮ ਉਠਾਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ, ਉਸ ਸਬਸੇ ਗ਼ਰੀਬ ਇਂਸਾਨ ਕਾ ਚੇਹਰਾ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਜਿਸੇ ਤੁਮਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਸੋਚੋ, ਕੀ ਜੋ ਕਦਮ ਤੁਮ ਉਠਾਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕ੍ਯਾ ਵਹ ਉਸ ਇਂਸਾਨ ਕੇ ਲਿਏ ਠੀਕ ਹੈ।"
ਆਇਯੇ, ਹਮ ਸਬ ਮਿਲਕਰ ਯੇ ਜਂਤਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਜੀ ਕੇ ਗਲੇ ਮੇ ਪਹਨਾਯੇਂ। ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇ ਬੈਠਕਰ ਉਨ੍ਹੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕੀ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਔਰ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਕੇ ਫਾਯਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋ ਦਿਖ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਪਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਗਾਂਵ-ਦੇਹਾਤੋਂ ਕਾ ਹਾਲ ਵਹ ਰਾਹੁਲ ਬਾਬਾ ਪਰ ਛੋਡ਼ ਬੈਠੇ ਹੈਂ।
Read More
