ਤਰੇਗਨ- ਭਾਗ-੧ - ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਣ੍ਡਲ
ਭੂਮਿਕਾ
ਅਪਨੇ ਲੋਕਨਿਕ ਬੀਚ ਛੋਟ-ਛੀਨ ਲਘੁ-ਕਥਾਕ ਸਂਗ੍ਰਹ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਅਛਿ। ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਸਂਗ੍ਰਹ ਏਕ-ਲਗਾਤਿ ਨੈ ਲਿਖ ਡੇਢ਼-ਦੂ ਸਾਲਕ ਬੀਚ ਲਿਖਲ ਕਥਾ-ਸਂਗ੍ਰਹ ਥਿਕ, ਜਇਮੇ ਮੌਲਿਕ ਕਥਾਕ ਸਂਗ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਭਰਿਕ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕ ਸਾਰ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਨੇਨਾ ਆ ਬਢ਼ੈਤ ਨੇਨਾ ਸਭ ਲੇਲ ਜੁਟਾਓਲ ਗੇਲ ਅਛਿ, ਸਬਹਕ ਪ੍ਰਤਿ ਆਭਾਰ ਜਇਸਂ ਰਂਗ-ਵਿਰਂਗਕ ਵਿਸ਼ਏ-ਵਸ੍ਤੁਕ ਈ ਜਮਘਟ ਭ ਗੇਲ ਅਛਿ।
ਆਜੁਕ ਭਾਗ-ਦੌਡ਼ਕ ਜਿਨਗੀਮੇ ਦੀਰ੍ਘ ਕਥਾ ਪਢ਼ੈਕ ਪਲਖਤਿ ਨੈ ਰਹਨੇ ਲਘੁ-ਕਥਾਕ ਮਹਤ੍ਵ ਸ੍ਵਤ: ਬਢ਼ਿ ਗੇਲ ਅਛਿ।
ਕਥਾ-ਲੇਖਨਮੇ ਡੌ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਜੀਕ ਸਹਯੋਗ ਆ ਪ੍ਰੇਰਣਾਕ ਚਰ੍ਚ ਕਰਬ ਕੇਨਾ ਬਿਸਰਿ ਸਕੈ ਛਿਯਨਿ ।
ਸਮਏ-ਸਮਏ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜੀਕ ਆਗ੍ਰਹ ਆ ਸੁਝਾਵ ਆ ਸਂਗਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਕ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ ਝਾ ਆ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੀਤੂ ਕੁਮਾਰੀਕ ਭਰਪੁਰ ਸਹਯੋਗ ਭੇਟਲਾਸਂ ਲਿਖੈਕ ਨਵ ਉਤ੍ਸਾਹੋ ਆ ਅਸ਼ੋ ਮਨਕੇਂ ਸਕ੍ਕਤ ਬਨਾ ਦੇਨੇ ਅਛਿ।
ਐ ਪੋਥੀਕ ਨਾਮ “ਤਰੇਗਨ” ਸ਼੍ਰੀ ਧੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ ਜੀਕ ਦੇਲ ਅਛਿ।
ਅਂਤਮੇ, ਕਥਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਭਸਂ ਆਗ੍ਰਹ ਜੇ ਅਪਨ ਅਮੂਲ੍ਯ ਸੁਝਾਵਸਂ ਅਵਗਤਿ ਕਰਾ ਆਗੂਕ ਲੇਲ ਉਤ੍ਸਾਹਿਤ ਕਰਥਿ।
- ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਂਡਲ
ਅਨੁਕ੍ਰਮ
ਉਤ੍ਥਾਨ-ਪਤਨ
ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਮਰ੍ਮ
ਅਧਖੜੁਆ
ਸਮੈਕ ਬਰਬਾਦੀ
ਪਹਿਨੇ ਤਪ ਤਖਨ ਢਲਿਹੇਂ
ਖਲੀਫਾ ਉਮਰਕ ਸਿਨੇਹ
ਜਖਨੇ ਜਾਗੀ ਤਖਨੇ ਪਰਾਤ
ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵਕ ਸਮਾਪ੍ਤਿ
ਖਜਾਨਾ
ਉਗ੍ਰਘਾਰਾ
ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ
ਸਮਰ੍ਪਣ
ਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾਕ ਸਮਗ੍ਰ ਰਚਨਾ
ਦੇਵਤਾ
ਪਾਪ ਆ ਪੁਣ੍ਯ
ਪਰਖ
ਆਲਸੀ
ਪ੍ਰੇਮ
ਹੈਰਿਯਟ ਸ੍ਟੋ
ਬੁਝੈਕ ਢਂਗ
ਸ਼੍ਰਮਿਕਕ ਇਜ੍ਜਤ
ਵਂਸ਼
ਤਿਯਾਗ
ਸਦ੍ਵਿਚਾਰ
ਸਾਹਸ
ਬਰਦਾਸ੍ਤ
ਭੂਲ
ਧੈਰ੍ਯ
ਮਨੁਸ਼੍ਯਕ ਮੂਲ੍ਯ
ਮਦਤਿ ਨੈ ਚਾਹੀ
ਮੇਹਨਤਕ ਦਰਦ
ਮੈਕ੍ਸਿਮ ਗੋਰ੍ਕੀ
ਮੂਲਧਨ
ਕਪਟੀ ਦੋਸ੍ਤ
ਭੀਖ
ਭਗਵਾਨ
ਏਕਾਗ੍ਰਚਿਤ
ਸੀਖੈਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ
ਅਨੁਭਵ
ਅਸਿਰਵਾਦਕ ਵਿਰੋਧ
ਧਰ੍ਮਕ ਅਸਲ ਰੁਪ
ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ
ਸ੍ਤਬ੍ਧ
ਏਕਤਾ
ਵਿਧਵਾ ਵਿਵਾਹ
ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਕ ਵ੍ਰਤ
ਆਤ੍ਮਬਲ- ੧
ਸ੍ਵਾਭਿਮਾਨ
ਕਲਂਕ
ਬੁਲਕੀ
ਭਦ੍ਰਪੁਰੁਸ਼
ਝੂਠ ਨੈ ਬਾਜਬ
ਆਰ੍ਦਸ਼ ਮਾਏ
ਨਾਰੀ ਸਮ੍ਮਾਨ
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ
ਸਾਦਾ ਜਿਨਗੀ
ਵਿਚਾਰਕ ਉਦਯ
ਪੁਸ਼੍ਟ ਇਕਾਇਸਂ ਸਮਰ੍ਥ ਰਾਸ਼੍ਟ ਬਨੈਤ
ਡਰ ਨੈ ਕਰੀ
ਅਸਿਰਵਾਦ ਉਲਟਿ ਗੇਲ
ਰਤ੍ਨ ਗਮੇਵਾਕ ਦੁਖ
ਨਸ਼ਾ
ਸਾਮਨਾ
ਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਚਾਰ
ਠਕ
ਪਤ੍ਨੀਕ ਅਧਿਕਾਰ
ਸ਼ਿਨੀਚੀ ਸਿਨੇਹ
ਸਿਖਬੈਕ ਉਪਾਏ
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਪਰਾਏਨ ਤੋਤਾ
ਤਸ੍ਵੀਰ
ਦੋਸ੍ਤਕ ਜਰੁਰਤ
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪੂਰ੍ਣ ਵਿਚਾਰ
ਸਂਗੀਕ ਮਹਤ੍ਵ
ਉਪਹਾਸ
ਮਹਾਦਾਨ
ਭਾਗ੍ਯਵਾਦ
ਸਦ੍ਵਰਤਿ
ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੈ ਸ੍ਵਭਾਵ ਬਦਲੀ
ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥ
ਨੈਸ਼੍ਠਿਕ ਸੁਧਨ੍ਵਾ
ਸਦ੍ਗਰਹਸ੍ਤ
ਸਦ੍ਭਾਵ
ਆਲਸ੍ਯ ਵਨਾਮ ਪਿਸ਼ਾਚ
ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਆ ਨਰ੍ਕ
ਯਥਾਰ੍ਥਕ ਬੋਧ
ਵਿਦ੍ਵਤਾਕ ਮਦ
ਅਨਂਤ
ਹਂਸੈਤ ਲਹਾਸ
ਅਨਗਢ ਚੇਤਨਾ
ਸਤ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ
ਸਮਤਾ
ਜਤੇ ਚੋਟ ਤਤੇ ਸਕ੍ਕਤ
ਪਰਿਸ਼੍ਕਾਰ
ਕਥਨੀ ਨੈ ਕਰਨੀ
ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ
ਮਜੂਰੀ
ਜੀਵਨ ਯਾਤ੍ਰਾ
ਜ੍ਯੋਤਿ
ਪਵਨਕ ਵਿਵੇਕ
ਆਤ੍ਮਬਲ-੨
ਖੁਦੀਰਾਮ ਬੋਸ
ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਕੇਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੇਟਾ ਨੈ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੋ
ਲੌਹ ਪੁਰੁਸ਼
ਜਂਗ ਲਾਗਲ
ਜੀਵਕਕ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ
ਤਪ
ਉਲ੍ਟਾ ਅਰ੍ਥ
ਜਾਤਿ ਨੈ ਪਾਨਿ
ਊਂਚ-ਨੀਚ
ਪਾਗਲਖਾਨਾ
ਉਤ੍ਥਾਨ-ਪਤਨ
ਏਕਟਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗੁਰੁਸਂ ਪੁਛਲ- “ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਕ ਭਂਡਾਰ ਛੀ ਫੇਰ ਓ ਕਿਏਕ ਡੂਬੈਤ-ਗਿਰੈਤ ਅਛਿ?”
ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਕ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਸੁਨਿ ਗੁਰੁ ਕਨੀ-ਕਾਲ ਸੋਚਿ ਅਪਨ ਕਮਂਡਲ ਪਾਨਿਮੇ ਫੇਕ ਦੇਲਖਿਨ। ਕਮਂਡਲ ਤੈਰਏ ਲਗਲ। ਕਨੀ ਕਾਲਕ ਬਾਦ ਕਮਂਡਲ ਨਿਕਾਲਿ ਪੇਨਮੇ ਭੂਰ ਕ ਦੇਲਖਿਨ। ਭੂਰ ਕੇਲਾ ਬਾਦ ਫੇਰ ਕਮਂਡਲਕੇਂ ਪਾਨਿਮੇ ਫੇਕਲਖਿਨ। ਕਮਂਡਲ ਡੂਬਿ ਗੇਲ। ਡੂਬਲ ਕਮਂਡਲਕੇਂ ਦੇਖਬੈਤ ਗੁਰੁ ਕਹਲਖਿਨ- “ਜਹਿਨਾ ਛੇਦ ਭੇਲ ਕਮਂਡਲ ਪਾਨਿਮੇ ਡੂਬਿ ਗੇਲ ਮੁਦਾ ਬਿਨੁ ਛੇਦ ਭੇਲ ਕਮਂਡਲ ਨੈ ਡੂਬਲ ਤਹਿਨਾ ਮਨੁਕ੍ਖੋਕ ਅਛਿ। ਜੈ ਮਨੁਸ਼੍ਯਮੇ ਸਂਯਮ ਛੈ ਓ ਐ ਸਂਸਾਰਰੁਪੀ ਪੋਖਰਿਮੇ ਨੈ ਡੂਬੈਤ ਅਛਿ ਮੁਦਾ ਜੇ ਅਸਂਯਮੀ ਅਛਿ ਓ ਓਇ ਛੇਦ ਭੇਲ ਕਮਂਡਲ ਜਕਾਂ ਡੂਬਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਗਾਏਕੇਂ ਅਗਰ ਚਾਲਨਿਮੇ ਦੂਹਲ ਜਾਏ ਤਂ ਦੂਧ ਧਰਤੀਪਰ ਗਿਰਤ ਮੁਦਾ ਜਂ ਸੌਂਸ ਬਰ੍ਤਨਮੇ ਦੂਹਲ ਜਾਏਤ ਤਂ ਬਰ੍ਤਨਮੇ ਰਹਤ। ਤਹਿਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕ੍ਤਿਕੇਂ ਕੁਮਾਰ੍ਗ ਦਿਸ ਲ ਜਾਏਤ ਤਂ ਓ ਓਹੀ ਚਾਲਨਿ ਜਕਾਂ ਭ ਜਾਏਤ। ਮੁਦਾ ਜਂ ਸੁਮਾਰ੍ਗ ਦਿਸ ਬਢਤ ਤਂ ਓ ਜਰੁਰ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਬਨਤ।”
ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਡਾੋਕ੍ਟਰ ਰਾਮਮਨੋਹਰ ਲੋਹਿਯਾ ਜੇਹਨੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤੇਹਨੇ ਦੇਸ਼ਭਕ੍ਤ ਰਹਥਿ। ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰੇਮਕ ਵਿਚਾਰ ਪਿਤਾਸਂ ਵਿਰਾਸਤਮੇ ਭੇਟਲ ਰਹਨਿ। ਤਤਬੇ ਨੈ ਓਹਨੇ ਮਸ੍ਤ-ਮੌਲਾ ਸੇਹੋ ਰਹਥਿ। ਸਦਿਖਨ ਚਿਨ੍ਤਨ ਆ ਆਨਨ੍ਦਮੇ ਜਿਨਗੀ ਬਿਤਬੈਤ ਰਹਥਿ। ਵਿਦੇਸ਼ਸਂ ਅਬੈਕਾਲ ਮਦ੍ਰਾਸ ਬਨ੍ਦਰਗਾਹਪਰ ਜਹਾਜਸਂ ਉਤੜਲਥਿ। ਕਲਕਤ੍ਤਾ ਜੇਬਾਕ ਛਲਨਿ। ਮੁਦਾ ਸਂਗਮੇ ਟਿਕਟੋਕ ਪਾਇ ਨੈ। ਬਿਨਾ ਭਾੜਾ ਦੇਨੇ ਕੇਨਾ ਜੈਤਥਿ। ਬਂਦਰਗਾਹਸਂ ਉਤਰਿ ਸੋਝੇ ਹਿਨ੍ਦੂ ਅਖਬਾਰਕ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯਮੇ ਜਾ ਸਮ੍ਪਾਦਕਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਅਹਾਂ ਪਤ੍ਰਿਕਾਲੇ ਹਮ ਦੂਟਾ ਲੇਖ ਦੇਬ।”
ਸਮ੍ਪਾਦਕ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਲਾਉ ਕਹਾਂ ਅਛਿ।”
“ਲਿਖ ਕ ਦ ਦੈ ਛੀ।”
ਲੇਖ ਤਂ ਲਿਖਲ ਛਲਨਿ ਨੈ, ਕਹਲਖਿਨ- “ਕਾਗਜ-ਕਲਮ ਦਿਅ ਅਖਨੇ ਲਿਖ ਕ ਦੈ ਛੀ।”
ਲੋਹਿਯਾ ਜੀਕ ਜਬਾਬ ਸੁਨਿ ਸਮ੍ਪਾਦਕ ਬਕਰ-ਬਕਰ ਮੁਂਹ ਦੇਖਏ ਲਗਲਨਿ। ਤਖਨ ਡਾੋਕ੍ਟਰ ਲੋਹਿਯਾ ਅਪਨ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕ ਕਾਰਣ ਬਤਾ ਦੇਲਖਿਨ। ਕਾਰਣ ਬੁਝਲਾਕ ਬਾਦ ਸਮ੍ਪਾਦਕ ਜੀ ਬੈਸਬੋਕ ਆ ਲਿਖਬੋਕ ਓਰਿਯਾਨ ਕ ਦੇਲਖਿਨ। ਕਿਛੁ ਘਂਟਾਕ ਉਪਰਾਨ੍ਤ ਦੁਨੂ ਲੇਖ ਤੈਯਾਰ ਕ ਲੋਹਿਯਾ ਜੀ ਦ ਦੇਲਖਿਨ।
ਦੁਨੂ ਲੇਖ ਪਢਿ ਸਮ੍ਪਾਦਕ ਗੁਮ੍ਮ ਭ ਮਨੇ-ਮਨ ਹੁਨਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਕ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਕਰਏ ਲਗਲਖਿਨ। ਜ੍ਞਾਨਕ ਮਹਤ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵੋਪਰਿ ਅਛਿ। ਈ ਬੁਝਿ ਏਕ੍ਕੋ ਕ੍ਸ਼ਣ ਵ੍ਯਰ੍ਥ ਗਮੇਬਾਕ ਚੇਸ਼੍ਟਾ ਨੈ ਕਰਕ ਚਾਹੀ। ਸਦਿਖਨ ਅਪਨਾਕੇਂ ਨੀਕ ਕਾਜਮੇ ਲਗੌਨੇ ਰਹਕ ਚਾਹੀ।
ਮਰ੍ਮ
ਏਕਟਾ ਸ੍ਕੂਲ। ਜਇਮੇ ਹੇਲਬ ਸਿਖਾਓਲ ਜਾਇਤ। ਨਵ-ਨਵ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਲੈਤ ਆ ਹੇਲੈਕ ਕਲਾ ਸੀਖ-ਸੀਖ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੈਤ। ਸ੍ਕੂਲੇਕ ਆਗੂਮੇ ਖੂਬ ਨਮਗਰ-ਚੌੜਗਰ ਪੋਖਰਿ। ਜਕਰਾ ਕਾਤਮੇ ਤਂ ਕਮ ਪਾਨਿ ਮੁਦਾ ਬੀਚਮੇ ਅਗਮ ਪਾਨਿ।
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਘਾਟਪਰ ਠਾਢ ਭ ਦੇਖਏ ਲਗਲਥਿ। ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਸਭ ਪਾਨਿਮੇ ਧਂਸਲ। ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਸਭਕੇਂ ਆਗੂ ਮੁਂਹੇ ਮਾਨੇ ਅਗਮ ਪਾਨਿ ਦਿਸ ਬਢਲ ਜਾਇਤ ਦੇਖ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਕਹਏ ਲਗਲਖਿਨ- “ਬਾਉ ਅਖਨ ਅਹਾਂ ਸਭ ਅਨਜਾਨ ਛੀ। ਹੇਲਬ ਨੈ ਜਨੈਤ ਛੀ। ਤਂਏ ਅਖਨ ਅਧਿਕ ਗਹੀਰ ਦਿਸ ਨੈ ਜਾਉ। ਨੈ ਤਂ ਡੂਬਿ ਜਾਏਬ। ਜਖਨ ਹੇਲਬ ਸੀਖ ਲੇਬ ਤਖਨ ਪਾਨਿਕ ਉਪਰਮੇ ਰਹੈਕ ਢਂਗ ਭ ਜਾਏਤ। ਜਖਨ ਪਾਨਿਕ ਉਪਰਮੇ ਰਹੈਕ ਢਂਗ ਸੀਖ ਲੇਬ ਤਖਨ ਓਕਰ ਲਾਭ ਅਪਨੋ ਹਏਤ ਆ ਦੋਸਰੋਕੇਂ ਡੂਬੈਸਂ ਬਚਾ ਸਕਬ। ਏਹਿਨਾ ਸਂਸਾਰਮੇ ਬੈਭਵੋਕ ਅਛਿ। ਅਨਾੜੀ ਓਇਮੇ ਡੂਬਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ, ਜਬਕਿ ਵਿਵੇਕਬਾਨ ਓਇਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰੈਤ ਅਛਿ। ਜਇਸਂ ਅਪਨੋ ਆ ਦੋਸਰੋਕ ਭਲਾਇ ਹੋਇਤ ਛੈ।”
ਬੈਭਵਕ ਸ੍ਥਿਤਿਮੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨੇ ਕੁਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂ ਗਹੀਰ ਖਾਇ ਖੁਨਿ ਸ੍ਵਯਂ ਡੂਬਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ।
ਅਧਖੜੁਵਾ
ਦੂਟਾ ਚੇਲਾਕ ਸਂਗ ਗੁਰੁ ਘੂਮੈਲੇ ਵਿਦਾ ਭੇਲਾਹ। ਗਾਮਸਂ ਨਿਕਲਿ ਪਾਂਤਰਮੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਿਤੇ ਬਾਧ ਦਿਸ ਨਜਰਿ ਪੜਲਨਿ। ਸਗਰੇ ਬਾਧ ਖੇਤ ਸਭਮੇ ਮਾਟਿਕ ਢਿਮਕਾ ਦੇਖਲਖਿਨ। ਤੀਨੂ ਗੋਟੇ ਰਸ੍ਤੇ ਪਰਸਂ ਹਿਯਾਸਿ-ਹਿਯਾਸਿ ਦੇਖਏ ਲਗਲਥਿ ਜੇ ਏਨਾ ਕਿਏਕ ਛੈ। ਕਨੀ ਕਾਲ ਗੁਨਧੁਨ ਕ ਦੁਨੂ ਚੇਲਾ ਗੁਰੁਕੇਂ ਕਹਲਕਨਿ- “ਅਪਨੇ ਏਤੈ, ਛਾਹਰਿਮੇ ਬੈਸਯੌ, ਹਮ ਦੁਨੂ ਭਾਂਇ ਦੇਖਨੇ ਅਬੈ ਛੀ।”
‘ਬੜਬਢਿਯਾ’ ਕਹਿ ਗੁਰੁ ਬੈਸ ਰਹਲਥਿ। ਦੁਨੂ ਚੇਲਾ ਵਿਦਾ ਭੇਲ। ਕਾਤੇਕ ਖੇਤਸਂ ਢਿਮਕਾ ਦੇਖੈਤ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਸੌਂਸੇ ਬਾਧਕ ਢਿਮਕਾ ਦੇਖ, ਘੁਰਿ ਗੇਲ। ਸਭ ਢਿਮਕਾਕ ਬਗਲਮੇ ਕੂਪ ਖੂਨਲ ਛਲੈ। ਮੁਦਾ ਕੋਨੋ ਕੂਪਮੇ ਪਾਨਿ ਨੈ ਛਲੈ। ਸਿਰ੍ਫ ਏਕ੍ਕੇਟਾ ਕੂਪਮੇ ਪਾਨਿਓ ਛਲੈ ਆ ਢੇਕੁਲੋ ਗਾਰਲ ਛਲੈ। ਓਨਾ ਤਂ ਸੌਂਸੇ ਬਾਧੇ ਖੀਰਾਕ ਖੇਤੀ ਭੇਲ ਛਲ ਮੁਦਾ ਸਭ ਖੇਤਕ ਲਤ੍ਤੀ ਪਾਨਿਕ ਦੁਆਰੇ ਜਰਿ ਗੇਲ ਰਹਏ। ਸਿਰ੍ਫ ਏਕ੍ਕੇਟਾ ਖੇਤਮੇ ਝਮਟਗਰ ਲਤ੍ਤਿਓ ਛਲ ਆ ਸੋਹਰੀ ਲਾਗਲ ਫੜਲੋ ਛਲ।
ਗੁਰੁ ਲਗ ਆਬਿ ਚੇਲਾ ਬਾਜਲ- “ਸਭ ਢਿਮਕਾਕ ਬਗਲਮੇ ਕੂਪ ਖੁਨਲ ਛੈ ਮੁਦਾ ਪਾਨਿ ਨੈ ਛੈ, ਸਿਰ੍ਫ ਏਕ੍ਕੇਟਾ ਕੂਪਮੇ ਪਾਨਿਯੋ ਛੈ, ਢੇਕੁਲੋ ਗਾਰਲ ਛੈ ਆ ਖੇਤਮੇ ਸੋਹਰੀ ਲਾਗਲ ਖੀਰੋ ਫੜਲ ਛੈ।”
ਚੇਲਾਕ ਬਾਤ ਧਿਯਾਨ ਸਂ ਸੁਨਿ ਗੁਰੁ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਏਨਾ ਕਿਏਕ ਛੈ?”
ਦੁਨੂ ਚੇਲਾ ਚੁਪ੍ਪੇ ਰਹਲ। ਚੇਲਾਕੇਂ ਚੁਪ ਦੇਖ ਗੁਰੁ ਕਹਏ ਲਗਲਖਿਨ- “ਏਹੇਨ ਲੋਕ ਗਾਮੋ ਸਭਮੇ ਢੇਰਿਯਾਏਲ ਅਛਿ ਜੇ ਚਟ ਮਂਗਨੀ ਪਟ ਵਿਯਾਹ ਕਰਏ ਚਾਹੈਤ ਅਛਿ। ਜਤੇ ਉਥ੍ਥਰ ਕੂਪ ਛੈ ਜਇਮੇ ਪਾਨਿ ਨੈ ਛੈ, ਓ ਖੁਨਨਿਹਾਰੋ ਸਭ ਓਹਨੇ ਉਥ੍ਥਰ ਅਛਿ। ਕੋਨੋ ਕਾਜ- ਚਾਹੇ ਆਰ੍ਥਿਕ ਹੋਯ ਆਕਿ ਬੌਦ੍ਧਿਕ ਆਕਿ ਸਾਮਾਜਿਕ- ਅਗਰ ਢਂਗਸਂ ਨੈ ਕਏਲ ਜੇਤੈ ਤਂ ਓਹਨੇ ਹੇਤੈ। ਬੀਚਮੇ ਜੇ ਏਕਟਾ ਕੂਪ ਦੇਖਲਿਐ, ਓ ਖੁਨਨਿਹਾਰ ਕਿਸਾਨ ਮੇਹਨਤੀ ਅਛਿ। ਅਪਨ ਧੈਰ੍ਯ ਆ ਸ਼੍ਰਮਸਂ ਮਾਟਿਕ ਤਰਕ ਪਾਨਿ ਨਿਕਾਲਿ ਖੀਰਾ ਉਪਜੌਨੇ ਅਛਿ। ਤਂਏ ਓਕਰਾ ਮੇਹਨਤਕ ਫਲ ਭੇਟਲੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਕਾਮਚੋਰ ਅਛਿ ਆਸ਼ਾਪਰ ਪਾਨਿ ਫੇਰਾ ਗੇਲੈ।”
ਸਮੈਕ ਬਰਬਾਦੀ
ਏਕਟਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਕਿਸ੍ਸਾ ਸੁਨਲਕ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਏਕ੍ਕੇ ਸਪ੍ਤਾਹ ਭਾਗਵਤ ਸੁਨਿ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ ਭ ਗੇਲ ਛਲਾਹ। ਤਂਏ ਹਮਹੂਂ ਕਿਏਕ ਨੇ ਭ ਸਕੈ ਛੀ। ਓ ਕਥਾਵਾਚਕ ਭਂਜਿਯਬਏ ਲਗਲ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਭੇਟਲੈ। ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਮਾਨੇ ਕਥੋਵਾਚਕ ਆ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਯੋ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਲਾਭਕ ਫੇਰਮੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਸੋਚੈਤ ਜੇ ਮਾਲਦਾਰ ਸੁਨਿਨਿਹਾਰ ਭੇਟਲ ਆ ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਸੋਚੈਤ ਜੇ ਜਿਨਗੀ ਭਰਿ ਬਇਮਾਨੀ ਕ ਬਹੁਤ ਧਨ ਅਰਜਲੌਂ ਆਬੋ ਮਰੈ ਬੇਰ ਕਿਛੁ ਜ੍ਞਾਨ ਅਰਜਿ ਲੀ, ਜਇਸਂ ਮੁਕ੍ਤਿ ਹਏਤ।
ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੁ ਭੇਲ। ਸਪ੍ਤਾਹ ਭਰਿ ਕਥਾ ਚਲਲ। ਸਪ੍ਤਾਹ ਬੀਤਲਾਪਰ ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਕਥਾਵਾਚਕ- ਵ੍ਯਾਸ ਜੀਕੇਂ ਕਹਲਕਨਿ- “ਅਹਾਂ ਨੀਕ-ਨਹਾਂਤਿ ਕਥਾ ਨੈ ਸੁਨੇਲੌਂ ਹਮਰਾ ਜ੍ਞਾਨ ਕਹਾਂ ਭੇਲ? ਦਛਿਨਾ ਨੈ ਦੇਬ।”
ਵ੍ਯਵਸਾਯੀਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਵ੍ਯਾਸਜੀ ਕਹਲਖਿਨ- “ਅਹਾਂਕ ਧਿਯਾਨ ਸਦਿਖਨ ਪਾਇ ਕਮਾਇ ਦਿਸ ਰਹੈਏ ਤਂ ਜ੍ਞਾਨ ਕੇਨਾ ਹਏਤ?”
ਦੁਨੂ ਏਕ-ਦੋਸਰਕੇਂ ਦੋਖ ਲਗਬਏ ਲਗਲ। ਕਿਯੋ ਅਪਨ ਗਲ੍ਤੀ ਮਾਨੈਲੇ ਤੈਯਾਰੇ ਨੈ। ਦੁਨੂਕ ਬੀਚ ਪਕੜਾ-ਪਕੜੀ ਹੋਇਤ ਪਟਕਾ-ਪਟਕੀ ਹੁਅਏ ਲਗਲ। ਤਖਨੇ ਏਕਟਾ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਰਾਸ੍ਤਾਸਂ ਗੁਜਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਓ ਦੇਖਲਖਿਨ। ਲਗਮੇ ਜਾ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇਕੇਂ ਝਗੜਾ ਛੋੜਬੈਤ ਪੂਛਲਖਿਨ। ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਬਾਤ ਓਇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਕੇਂ ਕਹਲਕ। ਦੁਨੂਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਓ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਦੁਨੂਕ ਹਾਥ-ਪਾਏਰ ਬਾਨ੍ਹਿ ਕਹਲਖਿਨ- “ਆਬ ਅਹਾਂ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਏਕ-ਦੋਸਰਕ ਬਾਨ੍ਹ ਖੋਲੂ।”
ਬਾਨ੍ਹਲ ਹਾਥਸਂ ਕੇਨਾ ਖੁਜੈਤ, ਬਨ੍ਹਨ ਨੈ ਖੁਜਲ। ਤਖਨ ਓ ਨਿਰ੍ਣਏ ਦੈਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਦੁਨੂ ਗੋਟੇਕ ਮਨ ਕਤੌ ਆਓਰ ਛਲ ਤਂਏ ਸਫਲ ਨੈ ਭੇਲੌਂ। ਸਪ੍ਤਾਹ ਭਰਿਕ ਸਮਏ ਦੁਨੂਕ ਗੇਲ ਤਂਏ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਘਾਟਾ ਉਠਾ ਘਰ ਜਾਉ। ਏਕਾਤ੍ਮ ਭੇਨੇ ਬਿਨਾ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯਕ ਪੂਰ੍ਤਿ ਨੈ ਹੋਇਤ ਛੈ।”
ਪਹਿਨੇ ਤਪ ਤਖਨ ਢਲਿਹੇਂ
ਏਕ ਦਿਨ ਏਕਟਾ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਮਾਟਿਕ ਢੇਰੀ ਲਗ ਬੈਸ, ਮਾਟਿਸਂ ਲ ਕ ਪਕਾਓਲ ਬਰਤਨ ਧਰਿਕ ਵਿਚਾਰ ਮਨੇ-ਮਨ ਕਰੈਤ ਛਲ। ਕੁਮ੍ਹਾਰਕੇਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਗ੍ਨ ਦੇਖ ਮਾਟਿ ਕਹਲਕੈ- “ਭਾਯ! ਤੋਂ ਹਮਰ ਏਹੇਨ ਬਰਤਨ ਬਨਾਬਹ ਜਇਮੇ ਸ਼ੀਤਲ ਪਾਨਿ ਭਰਿ ਕ ਰਾਖੀ ਆ ਪ੍ਰਿਯਤਮਕ ਹਰਦਏ ਜੁਰਾ ਸਕੀ।”
ਮਾਟਿਕ ਸਵਾਲ ਸੁਨਿ, ਕਨੀ-ਕਾਲ ਗੁਮ੍ਮ ਭ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਮਾਟਿਕੇਂ ਕਹਲਕ- “ਤੋਹਰ ਵਿਚਾਰ ਤਖਨੇ ਸਂਭਵ ਭ ਸਕੈ ਛੌ ਜਖਨ ਤੋਰਾ ਕੋਦਾਰਿਕ ਚੋਟ, ਗਧਾਪਰ ਚਢੈਕ, ਮੁਂਗਰੀਕ ਮਾਰਿ ਖਾਇਕ, ਪਾਏਰਸਂ ਗਂਜਨ ਸਹੈਕ ਆ ਆਗਿਮੇ ਪਕੈਕ ਸਾਹਸ ਹੇਤੌ। ਐਸਂ ਕਮ ਗਂਜਨ ਭੇਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਾਤ੍ਰ ਨੈ ਬਨਿ ਸਕੈਛੇਂ।”
ਖਲੀਫਾ ਉਮਰਕ ਸਿਨੇਹ
ਖਲੀਫਾ ਉਮਰ ਗੁਲਾਮਕ ਸਂਗ ਘੂਮੈਲੇ ਦੇਹਾਤ ਦਿਸ ਜਾਇਤ ਰਹਥਿ। ਕਿਛੁ ਦੂਰ ਗੇਲਾਪਰ ਦੇਖਲਖਿਨ ਜੇ ਏਕਟਾ ਬੁਢਿਯਾ ਜੋਰ-ਜੋਰਸਂ ਅਂਗਨਮੇ ਬੈਸ ਕਾਨਿ ਰਹਲ ਅਛਿ। ਰਾਸ੍ਤਾਸਂ ਸਸਰਿ ਓ ਡੇਢਿਯਾਪਰ ਜਾ ਓਇ ਬੁਢਿਯਾਸਂ ਕਨੈਕ ਕਾਰਣ ਪੂਛਲਖਿਨ। ਹਿਚੁਕੈਤ ਬੁਢਿਯਾ ਕਹਏ ਲਗਲਨਿ- “ਹਮਰ ਜੁਆਨ ਬੇਟਾ ਲੜਾਇਮੇ ਮਾਰਲ ਗੇਲ। ਹਮ ਭੂਖੇ ਮਰੈ ਛੀ ਮੁਦਾ ਏਕੋਦਿਨ ਖਲੀਫਾ ਉਮਰ ਖੋਜੋ-ਖਬਰਿ ਲੈਲੇ ਨੈ ਆਏਲ।”
ਬੁਢਿਯਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਉਮਰ ਚੋਟ੍ਟੇ ਘੁਰਿ ਘਰਪਰ ਆਬਿ, ਏਕ ਬੋਰੀ ਗਹੂਮ ਅਪਨੇ ਮਾਥਪਰ ਲ ਬੁਢਿਯਾ ਓਇਠਾਮ ਵਿਦਾ ਭੇਲਾ। ਮਾਥਪਰ ਗਹੂਮਕ ਬੋਰੀ ਦੇਖ ਗੁਲਾਮ ਕਹਲਕਨਿ- “ਅਪਨੇ ਬੋਰੀ ਨੈ ਉਠਬਯੋ। ਹਮਰਾ ਦਿਅ ਨੇਨੇ ਚਲੈ ਛੀ।”
ਗੁਲਾਮਕੇਂ ਉਮਰ ਜਬਾਬ ਦੇਲਖਿਨ- “ਹਮ ਅਪਨ ਪਾਪਕ ਬੋਝ ਉਠਾ ਖੁਦਾਕ ਘਰ ਨੈ ਜਾਏਬ ਤਂ ਪਾਪ ਕੇਨਾ ਕਟਤ? ਅਹਾਂ ਤਂ ਹਮਰਾ ਪਾਪਕ ਭਾਗੀ ਨੈ ਹਏਬ।”
ਗਹੂਮਕ ਬੋਰੀ ਬੁਢਿਯਾਕ ਘਰ ਉਮਰ ਪਹੁਂਚਾ ਦੇਲਖਿਨ। ਗਹੂਮ ਦੇਖ ਬੁਢਿਯਾ ਨਾਓਂ ਪੂਛਲਕਨਿ। ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਉਮਰ ਜਬਾਬ ਦੇਲਖਿਨ- “ਹਮਰੇ ਨਾਓਂ ਉਮਰ ਛੀ।”
ਅਸਿਰਵਾਦ ਦੈਤ ਬੁਢਿਯਾ ਕਹਲਕਨਿ- “ਅਪਨ ਪਰਜਾਕ ਦੁਖ-ਦਰਦਕੇਂ ਅਪਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਜਕਾਂ ਬੁਝਿ ਕ ਚਲਬ ਤਖਨੇ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਬਨਿ ਸਕਬ। ਜਖਨ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਬਨਬ ਤਖਨੇ ਹਜਾਰੋ-ਲਾਖੋ ਲੋਕਕ ਦੁਆ ਭੇਟਤ ਆ ਅਮਰ ਹਏਬ।”
ਜਖਨੇ ਜਾਗੀ ਤਖਨੇ ਪਰਾਤ
ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਉਪਨਯਾਸਕਾਰ ਡਾੋਕ੍ਟਰ ਕ੍ਰੋਨਿਨ ਬੜ ਗਰੀਬ ਰਹਥਿ। ਮੁਦਾ ਜਖਨ ਪੀ.ਏਚ.ਡੀ. ਕੇਲਨਿ ਆ ਕਿਤਾਬ ਸਭ ਬਿਕਏ ਲਗਲਨਿ ਤਖਨ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੁਭ੍ਯਸ੍ਤ ਹੋਅਏ ਲਗਲਥਿ। ਧਨਕੇਂ ਅਬੈਤ ਦੇਖ ਮਨੋ ਬਢਏ ਲਗਲਨਿ। ਕ੍ਰਿਯਾ-ਕਲਾਪ ਸੇਹੋ ਬਦਲਏ ਲਗਲਨਿ। ਕ੍ਰਿਯਾ-ਕਲਾਪਕੇਂ ਬਦਲੈਤ ਦੇਖ ਪਤ੍ਨੀ ਕਹਲਕਨਿ- “ਜਖਨ ਹਮ ਸਭ ਗਰੀਬ ਛਲੌਂ ਤਖਨੇ ਨੀਕ ਛਲੌਂ ਜੇ ਕਮਸਂ ਕਮ ਹਰਦੇਮੇ ਦਯੋ ਤਂ ਛਲ। ਮੁਦਾ ਆਬ ਦਯਾ ਸਮਾਪ੍ਤ ਭੇਲ ਜਾ ਰਹਲ ਅਛਿ।”
ਪਤ੍ਨੀਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਕ੍ਰੋਨਿਨ ਮਹਸੂਸ ਕਰੈਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਠੀਕੇ ਕਹਲੌਂ। ਧਨੀਕ ਧਨਸਂ ਨੈ ਹੋਇਤ ਬਲ੍ਕਿ ਮਨ ਆ ਹਰਦੇਸਂ ਹੋਇਤ ਅਛਿ। ਹਮ ਅਪਨ ਰਾਸ੍ਤਾਸਂ ਭਟੈਕ ਗੇਲ ਛੀ। ਜਂ ਅਹਾਂ ਨੈ ਚੇਤੈਬਤੌਂ ਤਂ ਹਮ ਆਰੋ ਆਗੂ ਬਢਿ ਓਇ ਜਗਹਪਰ ਪਹੁਂਚ ਜੈਤੌਂ ਜਤਏ ਏਕ੍ਕੋਟਾ ਮਨੁਕ੍ਖਕ ਬਾਸ ਨੈ ਹੋਇਤ ਛੈ।”
ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵਕ ਸਮਾਪ੍ਤਿ
ਏਕ ਠਾਮ ਕਨੀ ਹਟਿ-ਹਟਿ ਕ ਤੀਨਟਾ ਪਹਾੜ ਛਲੈ। ਪਹਾੜਕ ਪਜਰੇਮੇ ਨਮਗਰ ਆ ਗਂਹੀਰ ਖਾਧਿਯੋ ਛਲੈ। ਜਇਸਂ ਲੋਕਕ ਆਵਾਜਾਹੀ ਨੈ ਛਲੈ। ਏਕ ਦਿਨ ਏਕਟਾ ਦੇਵਤਾ ਓਇ ਦਿਸ਼ਾਸਂ ਹੋਇਤ ਗੁਜਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਤੀਨੂ ਪਹਾੜਕੇਂ ਦੇਖ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਐ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਨਾਮਕਰਣ ਕਰੈਕ ਅਛਿ ਸੇ ਕਕਰਾ ਨਾਓਂਸਂ ਕਰੀ? ਸਂਗਹਿ ਅਪਨ ਕਲ੍ਯਾਣਕ ਲੇਲ ਕੀ ਚਹੈਤ ਛੀ?”
ਪਹਿਲ ਪਹਾੜ ਕਹਲਕਨਿ- “ਹਮ ਸਭਸਂ ਊਂਚ ਭ ਜਾਇ ਜਇਸਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇਖ ਪੜਿਐਕ।”
ਦੋਸਰ ਬਾਜਲ- “ਹਮਰਾ ਖੂਬ ਹਰਿਯਰ-ਹਰਿਯਰ ਪ੍ਰਕਰਤਿਕ ਸਮ੍ਪਦਾਸਂ ਭਰਿ ਦਿਅ। ਜਇਸਂ ਲੋਕ ਹਮਰਾ ਦਿਸ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਹੁਅਏ।”
ਤੇਸਰ ਕਹਲਕ- “ਹਮਰ ਉਂਚਾਇਕੇਂ ਛੀਲ ਐ ਖਾਦਿਕੇਂ ਭਰਿ ਦਿਯੌ ਜਇਸਂ ਈ ਸੌਂਸੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਉਪਜਾਉ ਬਨਿ ਜਾਏ। ਲੋਕੋਕ ਆਬਾਜਾਹੀ ਭ ਜੇਤੈਕ।”
ਤੀਨੂਕ ਜੋਗਾਰ ਲਗਾ ਦੇਵਤਾ ਵਿਦਾ ਭ ਗੇਲਾਹ। ਏਕ ਬਰ੍ਖਕ ਉਪਰਾਨ੍ਤ ਤੀਨੂਕ ਪਰਿਣਾਮ ਦੇਖੈਲੇ ਪੁਨ ਏਲਾਹ। ਪਹਿਲ ਪਹਾੜ ਖੂਬ ਉਂਚਗਰ ਭ ਗੇਲ ਛਲ। ਮੁਦਾ ਕਿਯੋ ਓਮਹਰ ਜੇਬੇ ਨੇ ਕਰੈਤ। ਪਾਨਿ-ਪਾਥਰ, ਬਿਹਾੜਿ, ਰੌਦ ਆ ਜਾੜਕ ਮਾਰਿ ਸਭਸਂ ਬੇਸੀ ਓਕਰੇ ਸਹਏ ਪੜੈ। ਦੋਸਰ ਤਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਰਤਿਕ ਸਮ੍ਪਦਾਸਂ ਭਰਿ ਗੇਲ ਜੇ ਬੋਨਾਹ ਭ ਗੇਲ। ਬੋਨੈਯਾ ਜਾਨਵਰਕ ਡਰੇ ਕਿਯੋ ਏਮਹਰ ਏਬੇ ਨੇ ਕਰੈਤ। ਤੇਸਰ ਪਹਾੜਸਂ ਖਾਧਿਯੋ ਭਰਿ ਗੇਲੈ ਆ ਅਪਨੋ ਸਮਤਲ ਭ ਗੇਲ। ਖਾਧਿਸਂ ਲ ਕ ਪਹਾੜ ਧਰਿਕ ਜਗਹ ਉਪਜਾਉ ਬਨਿ ਗੇਲੈ। ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਕਰੈਲੇ ਲੋਕਕ ਆਵਾਜਾਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤਿ ਭ ਗੇਲੈ।
ਤੇਸਰ ਪਹਾੜਕ ਨਾਓਂਪਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਨਾਮਕਰਣ ਕਰੈਤ ਦੇਵਤਾ ਕਹਲਖਿਨ- “ਯਏਹ ਪਹਾੜ ਅਪਨ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕ ਖਾਧਿਯੋਕੇਂ ਅਪਨਾ ਹਰਦੇਮੇ ਲਗੌਲਕ। ਜਇਸਂ ਈ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਉਪਜਾਉ ਬਨਿ ਗੇਲ। ਤਂਏ ਅਹਿਕ ਨਾਓਂਪਰ ਐ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ ਨਾਓਂ ਰਾਖਬ ਉਚਿਤ
ਖਜਾਨਾ
ਏਕਟਾ ਇਲਾਕਾਮੇ ਰੌਦੀ ਭ ਗੇਲੈ। ਸਭ ਤਰਹਕ ਪਰਿਵਾਰਕੇਂ ਸਭ ਤਰਹਕ ਜੀਬੈਕ ਰਾਸ੍ਤਾ ਛਲੈਕ। ਮੁਦਾ ਏਕਟਾ ਦਸ਼ੇ ਕਟ੍ਠਾਬਲਾ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਛਲ। ਜੇ ਅਪਨੇ ਖੇਤਮੇ ਮੇਹਨਤ ਕ ਗੁਜਰ ਕਰੈਤ ਛਲ। ਰੌਦੀ ਦੇਖ ਬੇਚਾਰਾ ਸੋਚਏ ਲਗਲ ਜੇ ਜਾਬੇ ਪਾਨਿ ਨੈ ਹਏਤ ਤਾਬੇ ਖੇਤੀ ਕੇਨਾ ਕਰਬ? ਜਂ ਖੇਤੀ ਕਰਬ ਤਂ ਖਏਬ ਕੀ? ਤਂਏ ਅਨਤੈ ਚਲਿ ਜਾਇ, ਜੇ ਕਾਜ ਲਾਗਤ ਤਂ ਗੁਜਰੋ ਚਲਤ। ਜਬ ਬਰਖਾ ਹੇਤੈ ਤਂ ਧੁਰਿ ਕ ਚਲਿ ਅਾਏਬ ਆ ਖੇਤੀ ਕਰਬ। ਈ ਸੋਚਿ ਸਭ ਤੂਰ ਨੁਆ-ਵਸ੍ਤੁ ਲ ਵਿਦਾ ਭ ਗੇਲ।
ਜਾਇਤ-ਜਾਇਤ ਦੁਪਹਰ ਭ ਗੇਲੈ। ਭੂਖੇ-ਪਿਯਾਸੇ ਬਚ੍ਚਾ ਸਭ ਲਟੁਆਏ ਲਗਲੈ। ਛੋਟਕਾ ਬਚ੍ਚਾ ਠੋਹਿ ਫਾੜਿ-ਫਾੜਿ ਕਾਨਏ ਲਗਲੈ। ਰਾਸ੍ਤਾ ਕਾਤਮੇ ਏਕਟਾ ਝਮਟਗਰ ਗਾਛ ਦੇਖ ਸਭਕੇਂ ਛਾਹੈਰਿਕ ਆਸ਼ਾ ਭੇਲੈ। ਸਭ ਤੂਰ ਗਾਛਤਰ ਪੜਿ ਰਹਲ। ਛੋਟਕਾ ਬੇਟਾ ਮਾਏਕੇਂ ਕਹਲਕ- “ਮਾਏ! ਭੂਖੇ ਪਰਾਨ ਨਿਕਲੈਏ, ਕੁਛੋ ਖਾਇਲੇ ਦੇ।”
ਬੇਟਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਮਾਏਕ ਕਰੇਜ ਪਘਿਲਏ ਲਗਲੈ ਮੁਦਾ ਕਰੈਤ ਕੀ, ਖਾਇਲੇ ਤਂ ਕਿਛੁ ਰਹਬੇ ਨੇ ਕਰੈ। ਮੁਦਾ ਤੈਯੋ ਬੇਚਾਰੀ ਕਹਲਕੈ- “ਬੌਆ, ਕਨੀ ਕਾਲ ਬਰਦਾਸ ਕਰੁ। ਖਾਇਕ ਜੋਗਾਰ ਕਰੈ ਛੀ।”
ਸਭ ਤੂਰ ਜੋਗਾਰਮੇ ਜੁਟਿ ਗੇਲ। ਕਿਯੋ ਮਾਟਿਕ ਗੋਲਾਕ ਚੁਲ੍ਹਿ ਬਨਬਏ ਲਗਲ, ਤਂ ਕਿਯੋ ਜਾਰਨ ਆਨਏ ਗੇਲ। ਕਿਯੋ ਪਾਨਿ ਅਾਨਏ ਇਨਾਰ ਦਿਸ ਵਿਦਾ ਭੇਲ। ਗਾਛਕ ਉਪਰਸਂ ਏਕਟਾ ਚਿੜੈ ਕਹਲਕੈ- “ਐ ਮੂਰ੍ਖ! ਪਕਬੈਕ ਤਂ ਸਭ ਜੋਗਾਰ ਸਭ ਕਰੈ ਛਹ ਮੁਦਾ ਪਕੇਬ ਕਥੀ? ਜਖਨ ਪਕਬੈਕ ਕੋਨੋ ਚੀਜ ਛਹੇ ਨੈ ਤਂ ਛੁਛੇ ਚੁਲ੍ਹਿ ਜਰੇਬਹ।”
ਬੜਕਾ ਬੇਟਾ ਯਏਹ ਸੋਚੈਤ ਛਲ ਜੇ ਕਤੌਸਂ ਕਿਛੁ ਕਨ੍ਦ-ਮੂਲ ਆਨਿ ਉਸਨਿ ਕ ਖਾਏਬ। ਮੁਦਾ ਤਹੀ ਬੀਚ ਚਿੜੈਕ ਮਜਾਕ ਸੁਨਿ ਖਿਸਿਯਾ ਕ ਕਹਲਕੈ- “ਤੋਰੇ ਸਭ ਪਰਿਵਾਰਕੇਂ ਪਕੜਿ ਆਨਿ ਪਕਾ ਕ ਖੇਬੌ।”
ਚਿੜੈਕ ਮੁਖਿਯਾ ਡਰਿ ਗੇਲ। ਮਨੇ-ਮਨ ਸੋਚਏ ਲਗਲ ਜੇ ਪਰਸ੍ਪਰ ਸਹਯੋਗਕ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥ ਕਿਛੁ ਕ ਸਕੈਤ ਅਛਿ। ਤਂਏ ਝਗੜਬ ਉਚਿਤ ਨੈ। ਮਿਲਾਨ ਸ੍ਵਰਮੇ ਬਾਜਲ- “ਭਾਯ! ਹਮਰਾ ਪਰਿਵਾਰਕੇਂ ਕਿਏਕ ਨਾਸ਼ ਕਰਬਹ। ਤੋਰਾ ਗਾਰਲ ਖਜਾਨਾ ਦੇਖਾ ਦੈ ਛਿਅਹ। ਓਕਰਾ ਲ ਆਬਹ ਆ ਚੈਨਸਂ ਜਿਨਗੀ ਬਿਤਬਿਹਹ।”
ਓ ਚਿੜੈ ਖਜਾਨਾ ਦੇਖਾ ਦੇਲਕੈ। ਸਭ ਮਿਲ ਓਇ ਖਜਾਨਾਕੇਂ ਲ ਘਰ ਦਿਸ ਘੁਰਿ ਗੇਲ।
ਓਕਰਾ ਘਰਕ ਬਗਲੇਮੇ ਦੋਸਰੋ ਓਹਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛਲੈ। ਜਕਰਾ ਸਭ ਬਾਤ ਓ ਕਹਿ ਦੇਲਕੈ। ਮੁਦਾ ਓਇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਭ ਕੋਢ਼ਿ ਆ ਝਗੜਾਉ। ਖਜਾਨਾਕ ਲੋਭੇ ਓਹੋ ਸਭ-ਤੂਰ ਵਿਦਾ ਭੇਲ। ਜਾਇਤ-ਜਾਇਤ ਓਇ ਗਾਛ ਤਰ ਪਹੁਂਚਲ। ਪਹਿਲੁਕੇ ਜਕਾਂ ਭਾਨਸ ਕਰੈਕ ਨਾਟਕ ਸਭ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਗਾਰਜਨ ਜਕਰਾ ਜੇ ਅਢਬੈ ਸੇ ਕਰੈਕ ਬਦਲਾ ਝਗੜੇ ਕਰਏ ਲਗੈ। ਗਾਛਪਰ ਸਂ ਵਏਹ ਚਿੜੈ ਕਹਲਕੈ- “ਭੋਜਨਕ ਜੋਗਾਰੇ ਕਰੈਮੇ ਤਂ ਸਭ ਕਟੌਜ ਕਰੈ ਛਹ ਤਖਨ ਪਕੇਬਹ ਕਥੀ?”
ਪਹਿਲੁਕੇ ਜਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁਖਿਯਾ ਕਹਲਕੈ- “ਤੋਰੇ ਪਕੜਿ ਕ ਪਕੇਬਹ?”
ਹਂਸੈਤ ਚਿੜੈ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਕੈ- “ਹਮਰਾ ਪਕੜੈਬਲਾ ਕਿਯੋ ਆਓਰ ਛਲ ਜੇ ਸਭ ਧਨ ਲ ਚਲਿ ਗੇਲ। ਤੋਰਾ ਬੁਤੇ ਕਿਛੁ ਨੇ ਹੇਤਹ?”
ਉਗ੍ਰਘਾਰਾ
ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗਕ ਸਂਧ੍ਯਾਕਾਲੀਨ ਕਥਾ ਥਿਕ। ਮਹਾਭਾਰਤਕ ਲੜਾਇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਭ ਗੇਲ ਛਲ। ਏਕ ਦਿਨ ਏਕਾਂਤਮੇ ਬੈਸ ਅਰ੍ਜੁਨ ਤ੍ਰੇਤਾਕ ਰਾਮ-ਰਾਵਣਕ ਲੜਾਇ ਆ ਦ੍ਵਾਪਰਕ ਕੌਰਬ-ਪਾਣ੍ਡਬਕ ਲੜਾਇਕ ਤੁਲਨਾ ਮਨੇ-ਮਨ ਕਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਅਨਾਯਾਸ ਮੋਨਮੇ ਉਠਲਨਿ ਜੇ ਲਂਕਾ ਜੇਬਾ ਕਾਲ ਰਾਮਕ ਸੇਨਾ ਏਕ-ਏਕ ਪਾਥਰਕ ਟੁਕੜਾਕੇਂ ਜੋੜਿ ਜੇ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਪੁਲ ਬਨੌਲਨਿ, ਓ ਤਂ ਏਕ ਤੀਰੋਮੇ ਬਨਿ ਸਕੈ ਛਲ। ਐ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਪਰ ਜਤ੍ਤੇ ਸੋਚਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਸ਼ਂਕਾ ਬਢਲੇ ਜਾਇਨ। ਅਂਤਮੇ, ਯਏਹ ਸੋਚਲਨਿ ਜੇ ਪਮ੍ਪਾਪੁਰਮੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤਪਸ੍ਯਾ ਕ ਰਹਲ ਛਥਿ ਤਂਏ ਹੁਨਕੇਸਂ ਕਿਏਕ ਨੇ ਪੂਛਿ ਲੇਲ ਜਾਏ।
ਹਨੁਮਾਨਕੇਂ ਭਜਿਯਬੈਲੇ ਅਰ੍ਜੁਨ ਵਿਦਾ ਭੇਲਾ। ਜਾਇਤ-ਜਾਇਤ ਹਨੁਮਾਨਕ ਕੁਟੀਪਰ ਪਹੁਂਚਲਥਿ। ਹਨੁਮਾਨ ਤਪਸ੍ਯਾਮੇ ਲੀਨ ਰਹਥਿ। ਕੁਟ੍ਟੀਕ ਆਗੂਮੇ ਬੈਸ ਅਰ੍ਜੁਨ ਹਨੁਮਾਨਕ ਧਿਯਾਨ ਟੂਟੈਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰਏ ਲਗਲਥਿ। ਜਖਨ ਹਨੁਮਾਨਕ ਧਿਯਾਨ ਟੂਟਲਨਿ ਤਂ ਅਰ੍ਜੁਨਕੇਂ ਦੇਖਲਖਿਨ। ਆਸਨਸਂ ਉਠਿ ਅਤਿਥਿ-ਸਤ੍ਕਾਰ ਕਰੈਤ ਹਨੁਮਾਨ ਅਰ੍ਜੁਨਕੇਂ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਅਹਾਂ ਕੇ ਛੀ, ਕੋਨ ਕਾਜੇ ਐਠਾਮ ਏਲੌਂਹੇਂ?”
ਅਪਨ ਪਰਿਚਏ ਦੈਤ ਅਰ੍ਜੁਨ ਕਹਏ ਲਗਲਖਿਨ- “ਅਪਨੇ ਤ੍ਰੇਤਾਕ ਮਹਾਵੀਰ ਛੀ ਤਂਏ ਏਕਟਾ ਸ਼ਂਕਾਕ ਸਮਾਧਾਨਕ ਲੇਲ ਏਲੌਂਹੇਂ।”
“ਪੁਛੂ।”
“ਲਂਕਾ ਜੇਬਾ ਕਾਲ ਜੇ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਏਕ-ਏਕਟਾ ਪਾਥਰਕ ਟੁਕੜਾ ਜੋੜਿ ਜੇ ਪੁਲ ਬਨਾਓਲ, ਓ ਤਂ ਏਕ ਤੀਰੋਮੇ ਬਨਿ ਸਕੈਤ ਛਲ?”
ਅਰ੍ਜੁਨਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਕਿਛੁ ਕਾਲ ਗੁਮ੍ਮ ਭ ਹਨੁਮਾਨ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਹਂ, ਮੁਦਾ ਓ ਓਤੇ ਮਜਗੂਤ ਨੈ ਹੋਇਤੈ ਜਤੇ ਏਕ-ਏਕ ਪਾਥਰਕ ਟੁਕੜਾ ਜੋੜਿ ਕ ਭੇਲੈ।”
ਹਨੁਮਾਨਕ ਉਤ੍ਤਰਸਂ ਅਰ੍ਜੁਨ ਅਸਹਮਤ ਹੋਇਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਤੀਰੋਕ ਬਨਲ ਪੁਲ ਤਂ ਓਹਨੇ ਮਜਗੂਤ ਭ ਸਕੈਤ ਛਲੈ।”
ਐ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਪਰ ਦੁਨੂਕ ਬੀਚ ਮਤਭੇਦ ਭ ਗੇਲਨਿ। ਅਂਤਮੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਕ ਨੌਬਤ ਆਬਿ ਗੇਲੈ। ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਸਮੁਦ੍ਰਕ ਕਾਤ ਪਹੁਂਚਲਾਹ। ਤਰਕਸ਼ਸਂ ਤੀਰ ਨਿਕਾਲਿ ਅਰ੍ਜੁਨ ਧਨੁਸ਼ਪਰ ਚਢਾ, ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਛੋੜਲਨਿ। ਪੁਲ ਬਨਲੈ। ਅਪਨ ਵਿਕਰਾਲ ਰੁਪ ਬਨਾ ਹਨੁਮਾਨ ਪੁਲਪਰ ਕੁਦੈਕ ਉਪਕ੍ਰਮ ਕੇਲਨਿ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਕਰਸ਼੍ਣ ਸਭ ਦੇਖੈਤ ਰਹਥਿ। ਮਨੇ-ਮਨ ਸੋਚਲਨਿ ਜੇ ਮਹਾਭਾਰਤਕ ਨਾਯਕ ਅਰ੍ਜੁਨ ਹਾਰਿ ਰਹਲ ਛਥਿ। ਹੁਨਕ ਹਾਰਬ ਹਮਰ ਹਾਰਬ ਹਏਤ। ਸਂਗਹਿ ਮਹਾਭਾਰਤਕ ਲੜਾਇ ਸੇਹੋ ਝੂਠ ਭ ਜੇਤੈਕ। ਤਂਏ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾ ਬਂਚਬੈਕ ਘੜੀ ਆਬਿ ਗੇਲ ਅਛਿ। ਜੈ ਸੋਝੇ ਹਨੁਮਾਨ ਪੁਲਪਰ ਖਸਿਤਥਿ ਤੈ ਸੋਝੇ ਕਰਸ਼੍ਣ ਅਪਨ ਕਨ੍ਹਾ ਪੁਲਕ ਤਰਮੇ ਲਗਾ ਦੇਲਖਿਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਕੁਦਲਾਹ। ਪੁਲ ਤਂ ਟੂਟੈਸਂ ਬਚਿ ਗੇਲ ਮੁਦਾ ਕਰਸ਼੍ਣਕ ਕਰੇਜ ਚਹਕਿ ਗੇਲਨਿ। ਜਇਸਂ ਪਾਨਿਮੇ ਖੂਨ ਪਸਰਏ ਲਗਲੈ। ਖੂਨਸਂ ਰਂਗਾਇਤ ਪਾਨਿ ਦੇਖ ਹਨੁਮਾਨ ਧਿਯਾਨ ਕਰਏ ਲਗਲਥਿ ਜੇ ਏਨਾ ਕਿਏਕ ਭ ਰਹਲ ਛੈ। ਭਜਿਯਬੈਤ ਓ ਓਇ ਜਗਹਪਰ ਪਹੁਂਚ ਕਰਸ਼੍ਣਕੇਂ ਦੇਖਲਖਿਨ।
ਅਚੇਤ ਕਰਸ਼੍ਣਕੇਂ ਦੇਖ, ਦੁਨੂ ਹਾਥ ਜੋੜਿ ਹਨੁਮਾਨ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਮਂਗਲਖਿਨ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ
ਜੀਵਨੀ ਆ ਅਨਾੜੀ ਮਾਨੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ ਆ ਅਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕਕ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਅਸਾਨ ਨੈ। ਐ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਂਸਾਰਮੇ ਲਾਖੋ-ਕਰੋੜੋ ਢਂਗਕ ਜਿਨਗੀ ਬਨਾ ਲੋਕ ਜੀਬੈਤ ਅਛਿ। ਏਕਕ ਜਿਨਗੀ ਦੋਸਰਸਂ ਮਿਲਬੋ ਕਰੈਤ ਆ ਭਿਨ੍ਨੋ ਹੋਇਤ। ਤਂਏ ਏਕਕ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ ਜ੍ਞਾਨ ਦੋਸਰਾਕ ਲੇਲ ਨੀਕੋ ਹੋਇਤ ਆ ਅਧਲੋ।
ਚਾਰਿ ਗੋਟ ਸ੍ਨਾਤਕ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਲਯਸਂ ਨਿਕਲਿ ਘਰ (ਗਾਮ) ਜਾਇਤ ਰਹਥਿ। ਚਾਰੁਕੇਂ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਜ੍ਞਾਨਪਰ ਗਰ੍ਵ। ਦੁਪਹਰ ਭ ਗੇਲ। ਸਭਕੇਂ ਭੁਖੋ ਲਗਲਨਿ। ਰਾਸ੍ਤਾਮੇ ਰੁਕਿ ਖਾਇਕ ਓਰਿਯਾਨਮੇ ਚਾਰੁ ਗੋਟੇ ਜੁਟਿ ਗੇਲਾਹ। ਤਰ੍ਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਆਂਟਾ ਅਾਨਏ ਦੋਕਾਨ ਗੇਲ। ਪੋਲੀਥੀਨਕ ਝੋਰਾਮੇ ਆਂਟਾ ਕੀਨ ਅਬੈਤ ਛਲ। ਮਨਮੇ ਫੁੜਲੈ ਜੇ ਝੋਰਾ ਮਜਬੁਤ ਅਛਿ ਕੀ ਨੈ। ਤਥ੍ਯ ਜਨੈਕ ਲੇਲ ਝੋਰਾਕੇਂ ਹਾਥਸਂ ਦਬਲਕ। ਝੋਰਾ ਫਾਟਿ ਗੇਲ। ਆਂਟਾ ਛਿੜਿਯਾ ਕ ਮਾਟਿਮੇ ਮਿਲ ਗੇਲ। ਫੇਰ ਘੁਰਿ ਕ ਚਾਉਰ ਕੀਨ ਓਰਿਯਾ ਕ ਨੇਨੇ ਆਏਲ।
ਕਲਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜਾਰਨ ਅਾਨਏ ਗੇਲ। ਹਰਿਯਰ-ਹਰਿਯਰ ਸੁਨ੍ਦਰ ਗਾਛ ਦੇਖ ਮੁਗ੍ਧ ਭ ਗੇਲ। ਗਾਛਸਂ ਸੁਖਲ ਜਾਰਨ ਨੈ ਤੋੜਿ ਕਾਂਚੇ ਝਾੜੀ ਕਾਟਿ ਕ ਨੇਨੇ ਆਏਲ। ਕਹੁਨਾ-ਕਹੁਨਾ ਕ ਤੇਸਰ ਪਾਕ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਏਹ ਕਂਚਕਾ ਜਾਰਨ ਪਜਾਰਿ ਬਟਲੋਹੀ ਚਢੌਲਕ। ਅਦਹਨ ਜਖਨ ਭੇਲੈ ਤਂ ਚਾਉਰ ਲਗੌਲਕ। ਕਨਿਯੇਂ ਕਾਲਕ ਬਾਦ ਬਟਲੋਹੀਮੇ ਚਾਉਰੋ ਆ ਪਾਨਿਯੋ ਖੁਦ-ਬੁਦ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਬਟਲੋਹੀਮੇ ਖੁਦ-ਬੁਦ ਕਰੈਤ ਦੇਖ ਪਾਕ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਗ੍ਨ ਭ ਗੇਲ। ਚਾਰਿਮ ਜੇ ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਜਨਨਿਹਾਰ ਛਲ ਬਟਲੋਹੀਕ ਖੁਦ-ਬੁਦ ਅਵਾਜ ਦੇਖ-ਸੁਨਿ ਵ੍ਯਾਕਰਣਕ ਉਚ੍ਚਾਰਣਕ ਹਿਸਾਬਸਂ ਗਲਤ ਬੁਝਿ, ਤਮਸਾ ਕ ਓਕਰਾ ਉਲ੍ਟਾ ਦੇਲਕ। ਭਾਤ ਚੁਲ੍ਹਿਮੇ ਚਲਿ ਗੇਲ। ਏਕ ਗੋਟੇ ਸਭ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੈਤ ਛਲ। ਚਾਰੁਕੇਂ ਭੁਖਲ ਦੇਖ ਦਯਾ ਲਗਲੈ। ਓ ਅਪਨ ਮੋਟਰੀਸਂ ਨੋਨ-ਸਤ੍ਤੂ ਨਿਕਾਲਿ ਚਾਰੁ ਗੋਟੇਕੇਂ ਖਾਇਲੇ ਦੈਤ ਕਹਲਕ- “ਕਿਤਾਬੀ ਜ੍ਞਾਨਸਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ ਅਨੁਭਵਕ ਮੂਲ੍ਯ ਅਧਿਕ ਹੋਇਤ।”
ਸਮਰ੍ਪਣ
ਸਮੁਦ੍ਰਸਂ ਮਿਲੈਕ ਲੇਲ ਧਾਰ ਵਿਦਾ ਭੇਲ। ਰਾਸ੍ਤਾਮੇ ਬਲੁਆਹੀ ਇਲਾਕਾ ਪੜੈਤ ਛਲ। ਜੁਆਨੀਕ ਜੋਸ਼ਮੇ ਧਾਰ ਵਿਦਾ ਤਂ ਭੇਲ ਮੁਦਾ ਰਾਸ੍ਤਾਕ ਬਾਲੂ ਆਗੂ ਬਢੈ ਨੇ ਦੈਤ। ਸਭ ਪਾਨਿ ਸੋਂਖਿ ਲੈਤ। ਧਾਰਕ ਸਪਨਾ ਟੂਟਏ ਲਗਲੈਕ। ਮੁਦਾ ਤੈਯੋ ਸਾਹਸ ਕ ਧਾਰ ਅਪਨ ਉਦ੍ਗਮ ਸ੍ਰੋਤਸਂ ਜਲ ਲ ਲ ਦੌੜ ਕ ਆਗੂ ਬਢਏ ਚਾਹੈਤ ਮੁਦਾ ਧਾਰਕ ਸਭ ਪਾਨਿ ਬਾਲੂ ਸੋਂਖਿ ਲੈਤ। ਜਇਸਂ ਧਾਰ ਆਗੂ ਬਢੈਮੇ ਅਸਫਲ ਭ ਜਾਇਤ। ਝੁਂਝਲਾ ਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਭ ਧਾਰ ਬਾਲੂਕੇਂ ਪੂਛਲਕੈ- “ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਮਿਲੈਕ ਹਮਰ ਸਪਨਾ ਅਹਾਂ ਨੈ ਪੂਰ ਹੁਅਏ ਦੇਬ?”
ਬਾਲੂ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਕੈ- “ਬਲੁਆਹੀ ਇਲਾਕਾ ਹੋਇਤ ਜਾਏਬ ਸਂਭਵ ਨੈ ਅਛਿ। ਅਗਰ ਅਹਾਂ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰਿਯਤਮਸਂ ਮਿਲਏ ਚਾਹੈਤ ਛੀ ਤਂ ਅਪਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਬਾਦਲਕੇਂ ਸੌਂਪਿ ਦਿਯੌਕ, ਤਖਨੇ ਪਹੁਂਚ ਪਾਏਬ।”
ਅਪਨ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵਕੇਂ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕਰੈਕ ਅਦ੍ਭੁਤ ਸਮਰਪਨਕ ਸਾਹਸ ਹੇਬੇ ਨੇ ਕਰੈ। ਮੁਦਾ ਬਾਲੂਕ ਵਿਚਾਰਮੇ ਗਂਭੀਰਤਾ ਛਲੈਕ। ਕਿਛੁ ਕਾਲ ਵਿਚਾਰਿ ਧਾਰ ਸਮਰਪਨਕ ਲੇਲ ਤੈਯਾਰ ਭ ਗੇਲ। ਤਖਨ ਓ ਪਾਨਿਕ ਬੁਨ੍ਨਕ ਰੁਪਮੇ ਅਪਨਾਕੇਂ ਬਦਲਿ ਬਾਦਲਕ ਸਵਾਰੀਪਰ ਚਢਿ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਜਾ ਮਿਲਲ।
ਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾਕ ਸਮਗ੍ਰ ਰਚਨਾ
ਸਰਸ਼੍ਟਿ ਨਿਰ੍ਮਾਣਕ ਕਾਜ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਭ ਗੇਲ। ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਭਕੇਂ ਬਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਕਮੀਕ ਪੂਰ੍ਤਿ ਕਰਾ ਲਇਲੇ ਕਹਲਖਿਨ। ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਕਮੀਕ ਚਰਚਾ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਮੁਦਾ ਏਕ੍ਕੇ ਬੇਰ ਜੇ ਸਭ ਬਾਜਏ ਲਗਲ ਤਂ ਹਲ੍ਲਾਮੇ ਕਿਯੋ ਕਕਰੋ ਬਾਤ ਸੁਨਬੇ ਨੇ ਕਰੈਤ। ਤਖਨ ਸਭਕੇਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਕਰੈਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬੇਰਾ-ਬੇਰੀ ਬਜੈਲੇ ਕਹਲਖਿਨ। ਸਬਹਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਕਰੋ ਅਠਨ੍ਨੀ ਕਕਰੋ ਚੌਬਨ੍ਨੀ, ਕਕਰੋ ਦਸ ਪੈਸੀ ਸੁਧਾਰ ਕ ਦੇਲਖਿਨ।
ਅਖਨ ਧਰਿ ਮਨੁਕ੍ਖ ਪਛੁਆਏਲੇ ਛਲ। ਪਹਿਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰੀਕੇਂ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਅਹਾਂਮੇ ਕੀ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗੇਲ ਅਛਿ, ਬਾਜੂ?”
ਤਮਤਮਾਇਤ ਨਾਰੀ ਕਹਲਕਨਿ- “ਹਮਰਾ ਤਂ ਬੜ ਸੁਨ੍ਨਰ ਬਨੇਲੌਂ ਮੁਦਾ ਅਪਨਾ ਸਨ ਦੋਸਰ ਨਾਰੀਕੇਂ ਦੇਖ ਮਨਮੇ ਜਲਨ ਹੁਅਏ ਲਗੈਤ ਅਛਿ। ਤਂਏ ਏਕ ਰਂਗ ਦੂਟਾ ਨਾਰੀ ਨੈ ਬਨਬਯੌਕ।”
ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਜੀ ਏਕਟਾ ਅਏਨਾ ਆਨਿ ਨਾਰੀਕ ਹਾਥਮੇ ਦ ਦੇਲਖਿਨ ਆ ਕਹਲਖਿਨ- “ਬਸ, ਏਕ੍ਕੇਟਾ ਸਹੇਲੀ ਅਹਾਂ ਸਨ ਬਨੇਲੌਂ। ਜਖਨ ਮਨ ਹੁਅਏ ਤਖਨ ਆਗੂਮੇ ਅਏਨਾ ਰਖਿ ਦੇਖ ਲੇਬ। ਜਂ ਸੇਹੋ ਦੇਖੈਕ ਮਨ ਨੈ ਹੁਅਏ ਤਂ ਅਏਨਾ ਦੇਖਬੇ ਨੇ ਕਰਬ।”
ਦੇਵਤਾ
ਮਨੁਕ੍ਖਕ ਰੋਮ-ਰੋਮਮੇ ਇਸ਼੍ਵਰ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਾਏਲ ਛਥਿ। ਕਕਰੋ ਅਹਿਤ ਕਰੈਕ ਇਚ੍ਛਾ ਕਰਬ ਅਪਨਾ ਲੇਲ ਪਾਪਕੇਂ ਬਜਾਏਬ ਥਿਕ। ਦਧੀਚਿਕ ਪੁਤ੍ਰ ਪਿਪ੍ਲਾਦ ਅਪਨ ਮਾਇਕ ਮੁਂਹੇ ਅਪਨ ਪਿਤਾਕ ਹਡ੍ਡੀ ਦੇਵਤਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮਾਂਗਬ ਆ ਓਇਸਂ ਬਨਾਓਲ ਬਜ੍ਰਸਂ ਅਪਨ ਪਰਾਨ ਬਚਾਏਬ ਸੁਨਲਨਿ। ਸੁਨਿਤੇ ਪਿਪ੍ਲਾਦਕੇਂ ਦੇਵਤਾਕ ਪ੍ਰਤਿ ਅਸੀਮ ਘਰਣਾ ਮਨਮੇ ਉਠਲਨਿ। ਮਨੇ-ਮਨ ਸੋਚਏ ਲਗਲਥਿ ਜੇ ਅਪਨ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥ ਸਾਧੈਲੇ ਦੋਸਰਕ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਬ, ਕਤ੍ਤੇ ਨੀਚਤਾ ਥਿਕ। ਮਨਮੇ ਕ੍ਰੋਧ ਜਗਲਨਿ। ਪਿਤਾਕ ਬਦਲਾ ਲੇਬਾ ਲੇਲ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਤਪ ਕਰੈਕ ਵਿਚਾਰ ਕੇਲਨਿ।
ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਤਪ ਸ਼ੁਰੁ ਕੇਲਨਿ। ਤਪ ਸ਼ੁਰੁ ਕਰਿਤੇ ਮਨਕ ਤਾਪ ਕਮਏ ਲਗਲਨਿ। ਬਹੁਤ ਦਿਨਕ ਉਪਰਾਨ੍ਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਟ ਭ ਕਹਲਖਿਨ- “ਵਰ ਮਾਂਗੂ?”
ਪ੍ਰਣਾਮ ਕ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਸ਼ਿਵਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਅਪਨੇ ਅਪਨ ਰੁਦ੍ਰ ਰੁਪ ਧਾਰਣ ਕ ਐ ਦੇਵਤਾ ਸਭਕੇਂ ਜਰਾ ਭਸ੍ਮ ਕ ਦਿਯੌਕ।”
ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਕ ਵਰ (ਬਾਤ) ਸੁਨਿ ਸ਼ਿਵ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਭ ਗੇਲਾਹ। ਮੁਦਾ ਅਪਨ ਵਚਨ ਤਂ ਪੂਰਬੈ ਪੜਤਨਿ। ਤਂਏ ਦੇਵਤਾਕੇਂ ਜਰਬੈਕ ਲੇਲ ਤੇਸਰ ਆਂਖਿ ਖੋਲੈਕ ਉਪਕ੍ਰਮ ਕਰਏ ਲਗਲਥਿ। ਐ ਉਪਕ੍ਰਮਕ ਆਰਂਭੇਮੇ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਕ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਜਰਏ ਲਗਲ। ਅਪਨ ਅਂਗਕੇਂ ਜਰੈਤ ਦੇਖ ਜੋਰਸਂ ਹਲ੍ਲਾ ਕਰੈਤ ਸ਼ਿਵਕੇਂ ਕਹਏ ਲਗਲਖਿਨ- “ਭਗਵਾਨ! ਈ ਕੀ ਭ ਰਹਲ ਅਛਿ? ਦੇਵਤਾਕ ਬਦਲਾ ਹਮ ਖੁਦੇ ਜਰਿ ਰਹਲ ਛੀ।”
ਮੁਸ੍ਕੀ ਦੈਤ ਸ਼ਿਵ ਕਹਲਖਿਨ- “ਦੇਵਤਾ ਅਹਾਂਕ ਦੇਹਮੇ ਸਨ੍ਹਿਯਾਏਲ ਛਥਿ। ਅਵਯਵਕ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹੁਨਕੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਛਿਯਨਿ। ਦੇਵਤਾ ਜਰਤਾ ਆ ਅਹਾਂ ਬਂਚਲ ਰਹਬ ਸੇ ਕੇਨਾ ਹਏਤ? ਆਗਿ ਲਗੌਨਿਹਾਰ ਸ੍ਵਯਂ ਸੇਹੋ ਜਰੈਤ ਅਛਿ।”
ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਅਪਨ ਯਾਚਨਾ ਘੁਮਾ ਲੇਲਨਿ। ਤਖਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕਹਲਖਿਨ- “ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਤ੍ਯਾਗਕ ਅਵਸਰ ਦ ਅਹਾਂ ਪਿਤਾਕ ਕਾਜਕੇਂ ਗੌਰਵਾਨ੍ਵਿਤ ਕੇਲਨਿ। ਮਰਬ ਤਂ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਥਿਕ। ਐਸਂ ਨੇ ਅਹਾਂਕ ਪਿਤਾ ਬਂਚਿਤਥਿ ਆ ਨੇ ਵਰਤ੍ਤਾਸੁਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ।”
ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਕ ਭ੍ਰਮ ਟੂਟਿ ਗੇਲਨਿ। ਓ ਆਤ੍ਮ ਕਲ੍ਯਾਣ ਦਿਸ ਮੁੜੀ ਗੇਲਾਹ।
ਪਾਪ ਆ ਪੁਣ੍ਯ
ਅਪਨ ਪੋਥੀ-ਪਤਰਾ ਉਨਟਬੈਤ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤ ਆਸਨਪਰ ਬੈਸਲ ਛਲਾਹ। ਤੈ ਬੀਚ ਦੂ ਗੋਟੇਕੇਂ ਯਮਦੂਤ ਹੁਨਕਾ ਲਗ ਪੇਸ਼ ਕੇਲਕ। ਪਹਿਲ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਕ ਪਰਿਚਏ ਦੈਤ ਯਮਦੂਤ ਕਹਲਕਨਿ- “ਈ ਨਗਰਕ ਸੇਠ ਛਥਿ। ਹਿਨਕਾ ਘਨਕ ਕੋਨੋ ਕਮੀ ਨੈ ਛਨ੍ਹਿ। ਖੂਬ ਕਮੇਬੋ ਕੇਲਨਿ ਆ ਮਂਦਿਰ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸੇਹੋ ਬਨੌਲਨਿ।”
ਕਹਿ ਯਮਰਾਜ ਸੇਠਕੇਂ ਕਾਤਮੇ ਬੈਸਾਏ ਦੇਲਕ। ਦੋਸਰਕੇਂ ਪੇਸ਼ ਕਰੈਤ ਬਾਜਲ- “ਈ ਬੜ ਗਰੀਬ ਛਥਿ। ਭਰਿ ਪੇਟ ਖੇਨਾਇਯੋ ਨੇ ਹੋਇਤ ਛਨ੍ਹਿ। ਏਕ ਦਿਨ ਖਾਇਤ ਰਹਥਿ ਕਿ ਏਕਟਾ ਭੂਖਲ ਕੁਤ੍ਤਾ ਲਗਮੇ ਆਬਿ ਠਾਢ ਭ ਗੇਲਨਿ। ਭੂਖਲ ਕੁਤ੍ਤਾਕੇਂ ਦੇਖ ਥਾਰੀਮੇ ਜੇ ਰੋਟੀ ਬਂਚਲ ਰਹਨਿ ਓ ਓਕਰਾ ਆਗੂਮੇ ਦ ਦੇਲਖਿਨ। ਅਪਨੇ ਪਾਨਿ ਪੀਬ ਹਾਥ ਧੋਯ ਲੇਲਨਿ। ਆਬ ਅਪਨੇ ਜੇ ਆਜ੍ਞਾ ਦਿਐਕ।”
ਯਮਦੂਤਕ ਬ੍ਯਾਨ ਸੁਨਿ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤ ਪੋਥਿਓ ਦੇਖੈਤ ਆ ਵਿਚਾਰਬੋ ਕਰਥਿ। ਬੜੀ ਕਾਲ ਧਰਿ ਸੋਚੈਤ-ਵਿਚਾਰੈਤ ਨਿਰ੍ਣਏ ਦੇਲਖਿਨ- “ਸੇਠਕੇਂ ਨਰਕ ਆ ਗਰੀਬਕੇਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਲ ਜਾਉ।”
ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਕ ਨਿਰ੍ਣਏ ਸੁਨਿ ਯਮਰਾਜੋ ਆ ਦੁਨੂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋ ਅਚਂਭਿਤ ਭ ਗੇਲ। ਤੀਨੂ ਗੋਟੇਕੇਂ ਅਚਂਭਿਤ ਦੇਖ ਅਪਨ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟੀਕਰਣਮੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤ ਕਹਏ ਲਗਲਖਿਨ- “ਗਰੀਬ ਆ ਨਿਸਹਾਯ ਲੋਕਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸੇਠ ਕੇਨੇ ਅਛਿ। ਓਇ ਨਿਸਹਾਯ ਲੋਕਕ ਵਿਵਸ਼ਤਾਕ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਕੇਨੇ ਅਛਿ। ਜਇਸਂ ਅਪਨੋ ਏਸ਼-ਮੌਜ ਕੇਲਕ ਆ ਬਚਲ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਕ ਨਾਓਂ ਮਾਤ੍ਰ ਲੋਕੇਸ਼ਣਕ ਪੂਰ੍ਤਿ ਹੇਤੁ ਵ੍ਯਯ ਕੇਲਕ। ਤਇਮੇ ਲੋਕਹਿਤਕ ਕੋਨ ਕਾਜ ਭੇਲੈ? ਓਇ ਮਂਦਿਰ ਅਾ ਧਰਮਸ਼ਲ੍ਲਾ ਬਨਬੈਕ ਪਾਛੂ ਈ ਭਾਵਨਾ ਕਾਜ ਕਰੈ ਛਲੈ ਜੇ ਲੋਕ ਹਮਰ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਕਰਏ। ਮੁਦਾ ਪਸੇਨਾ ਚੁਬਾ ਕ ਜੇ ਗਰੀਬ ਕਮੇਲਕ ਆ ਸਮਏ ਏਲਾਪਰ ਓਹੋ ਕੁਤ੍ਤੇਕੇਂ ਖੁਆ ਦੇਲਕ। ਜਂ ਓਕਰਾ ਆਰੋ ਅਧਿਕ ਧਨ ਰਹਿਤੈ ਤਂ ਨੈ ਜਾਨਿ ਕਤ੍ਤੇ ਅਭਾਵ ਲੋਕਕ ਸੇਵਾ ਕਰੈਤ।”
ਪਰਖ
ਏਕਟਾ ਕਿਸਾਨਕੇਂ ਚਾਰਿਟਾ ਬੇਟਾ ਰਹਏ। ਬੇਟਾ ਸਬਹਕ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਖੈਲੇ ਕਿਸਾਨ ਸਭਕੇਂ ਬਜਾ ਏਕ-ਏਕ ਆਂਜੁਰ ਧਾਨ ਦ ਕਹਲਕ- “ਤੂਂ ਸਭ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਵਿਚਾਰਸਂ ਏਕਰਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਹ।”
ਧਾਨਕੇਂ ਕਮ ਬੁਝਿ ਜੇਠਕਾ ਬੇਟਾ ਆਂਗਨਮੇ ਛਿੜਿਯਾ ਦੇਲਕ। ਚਿੜੈ ਸਭ ਆਬਿ ਬੀਛ-ਬੀਛ ਖਾ ਗੇਲ। ਓਇ ਧਾਨਕੇਂ ਮਾਝਿਲ ਬੇਟਾ ਤਰਹਤ੍ਥੀਪਰ ਲ-ਲ ਰਗੜਿ-ਰਗੜਿ, ਭੁਸ੍ਸਾਕੇਂ ਮੁਂਹਸਂ ਫੂਕਿ, ਖਾ ਗੇਲ। ਬਾਪਕ ਦੇਲ ਧਾਨਕੇਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਬੁਝਿ ਸਾਂਝਿਲ ਬੇਟਾ ਕੋਹੀਮੇ ਰਖਿ ਲੇਲਕ, ਜੇ ਜਂ ਕਹਿਯੋ ਬਾਬੂ ਮਂਗਤਾਹ ਤਂ ਨਿਕਾਲਿ ਕ ਦ ਦੇਬਨਿ। ਛੋਟਕਾ ਬੇਟਾ, ਓਇ ਧਾਨਕੇਂ ਖੇਤਮੇ ਬਾਉਗ ਕ ਦੇਲਕ। ਜਇਸਂ ਕਏਕ ਬਰ ਬੇਸੀ ਧਾਨ ਉਪਜਲੈ।
ਕਿਛੁ ਦਿਨਕ ਬਾਦ ਚਾਰੁ ਬੇਟਾਕੇਂ ਬਜਾ ਕਿਸਾਨ ਪੂਛਲਕ- “ਧਾਨ ਕੀ ਭੇਲ?”
ਚਾਰੁ ਬੇਟਾ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਕੇਲਹਾ ਕਾਜ ਕਹਲਕਨਿ। ਚਾਰੁ ਬੇਟਾਕ ਕਾਜ ਦੇਖ ਕਿਸਾਨ ਛੋਟਕਾ ਬੇਟਾਕੇਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾਰ ਬੁਝਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭਾਰ ਦੈਤ ਕਹਲਕ- “ਪਰਿਵਾਰਮੇ ਏਹਨੇ ਗੁਣ ਅਪਨਬਏ ਪੜੈਤ ਛੈ। ਏਹਨੇ ਗੁਣ ਅਪਨੌਲਾਸਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਬਨੈਤ ਛੈ।”
ਆਲਸੀ
ਏਕਟਾ ਗਾਛਪਰ ਟਿਕੁਲੀ ਆ ਮਧੁਮਾਛੀ ਰਹੈਤ ਛਲਿ। ਦੁਨੂਕ ਬੀਚ ਘਨਿਸ਼੍ਠ ਦੋਸ੍ਤੀ ਛਲੈ। ਭਰਿ ਦਿਨ ਦੁਨੂ ਅਪਨ ਜਿਨਗੀਕ ਲੀਲਾਮੇ ਲਾਗਲ ਰਹੈਤ ਛਲਿ। ਅਕਲਬੇਰਾਮੇ ਦੁਨੂ ਆਬਿ ਅਪਨ ਸੁਖ-ਦੁਖਕ ਗਪ-ਸਪ੍ਪ ਕਰੈਤ ਛਲਿ।
ਬਰਸਾਤਕ ਸਮਏ ਏਲੈ। ਸਤੈਹਿਯਾ ਲਾਧਿ ਦੇਲਕੈ। ਮਧੁਮਾਛੀਲੇ ਤਂ ਅਗਹਨ ਆਬਿ ਗੇਲੈ ਮੁਦਾ ਟਿਕੁਲੀਕ ਲੇਲ ਦੁਰਕਾਲ। ਭੂਖੇ-ਪਿਯਾਸੇ ਟਿਕੁਲੀ ਘਰਕ ਮੋਖ ਲਗ ਮਨ੍ਹੁਆਏਲ ਬੈਸਲ ਛਲਿ। ਮੁਂਹ ਸੁਖਾਏਲ ਆ ਚੇਹਰਾ ਮੁਰੁਝਾਏਲ ਛਲੈ। ਚਰੌਰ ਕਏ ਕ ਆਬਿ ਮਧੁਮਾਛੀ ਟਿਕੁਲੀਕੇਂ ਪੂਛਲਕੈ- “ਵਹਿਨ! ਏਹੇਨ ਸੁਨ੍ਨਰ ਸਮੈਮੇ ਏਤ੍ਤੇ ਸੋਗਾਏਲ ਕਿਏਕ ਬੈਸਲ ਛੀ?”
ਮਧੁਮਾਛੀਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਕੜੁਆਏਲ ਮਨੇ ਟਿਕੁਲੀ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਕੈ- “ਵਹਿਨ! ਮੌਸਮਕ ਸੁਨ੍ਨਰਤਾਸਂ ਪੇਟਕ ਆਗਿ ਥੋੜੇ ਮਿਝਾਇ ਛੈ। ਤੀਨ ਦਿਨਸਂ ਕਤੌ ਨਿਕਲੈਕ ਸਮੈਯੇ ਨੇ ਭੇਟਲ, ਤਂਏ ਭੂਖੇ ਤਬਾਹ ਛੀ।”
ਉਪਦੇਸ਼ ਦੈਤ ਮਧੁਮਾਛੀ ਕਹਲਕੈ- “ਕੁਸਮਏ ਲੇਲ ਕਿਛੁ ਬਚਾ ਕ ਰਾਖਕ ਚਾਹੀ।”
“ਕਹਲੌਂ ਤਂ ਵਹਿਨ ਠੀਕੇ ਮੁਦਾ ਬਚਾ ਕ ਰਖਲਾਸਂ ਆਲਸਿਯੋ ਭ ਜੈਤੌਂ ਆ ਭੂਖਲਕ ਨਜਰਿਮੇ ਚੋਰੋ ਹੋਇਤੌਂ।”
ਪ੍ਰੇਮ
ਜਖਨ ਪਰਿਵਾਰਮੇ ਪਤਿ-ਪਤ੍ਨੀ ਆ ਬਚ੍ਚਾ ਸਬਹਕ ਬੀਚ ਸਿਨੇਹ ਰਹੈਤ ਛੈ ਤਖਨ ਪਰਿਵਾਰ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਸਂ ਸੁਨ੍ਦਰ ਬੁਝਿ ਪੜੈਤ ਛੈ। ਨਮਹਰਸਂ ਨਮਹਰ ਵਿਪਤ੍ਤਿ ਪਰਿਵਾਰਮੇ ਕਿਏਕ ਨੇ ਆਬਏ ਮੁਦਾ ਢਂਗਸਂ ਚਲਲਾਪਰ ਓਹੋ ਆਸਾਨੀਸਂ ਨਿਪਟਿ ਜਾਇਤ ਛੈ।
ਏਕਟਾ ਛੋਟ-ਛੀਨ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਛਲ। ਦੁਇਯੇ ਪਰਾਨੀ ਘਰਮੇ। ਸਭ ਸਾਲ ਦੁਨੂ ਪਰਾਨੀ -ਸੁਨਿਤਾ ਆ ਸੁਸ਼ੀਲ- ਅਪਨ ਵਿਵਾਹੋਤ੍ਸਵ ਮਨਬੈਤ। ਗਰੀਬ ਰਹਨੇ ਤਂ ਬਹੁਤ ਤਾਮ-ਝਾਮਸਂ ਉਤ੍ਸਵ ਨੈ ਮਨਬੈਤ ਮੁਦਾ ਮਨਬੈਤ ਸਭ ਸਾਲ ਛਲ। ਛੋਟ-ਮੋਟ ਉਪਹਾਰ ਏਕ-ਦੋਸਰਕੇਂ, ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਰੁਪ ਦੈਤ ਛਲ। ਸਾਲੇ-ਸਾਲ ਐ ਪਰਮ੍ਪਰਾਕੇਂ ਨਿਮਾਹੈਤ।
ਅਹੂ ਬਰ੍ਖ ਓ ਦਿਨ ਏਲੈ। ਉਤ੍ਸਵਕ ਦਿਨਸਂ ਕਿਛੁ ਪਹਿਨਹਿਸਂ ਉਪਹਾਰਕ ਯੋਜਨਾ ਦੁਨੂ ਮਨੇ-ਮਨ ਬਨਬਏ ਲਗਲ। ਮੁਦਾ ਦੁਨੂਕ ਹਾਥ ਖਾਲੀ। ਭਰਿ ਪੇਟ ਖੇਨਾਇਯੋ ਨੇ ਪੂਰੈ ਤਖਨ ਜਮਾ ਕ ਕੀ ਰਖੈਤ। ਮਨੇ-ਮਨ ਸੁਸ਼ੀਲ ਯੋਜਨਾ ਬਨੌਨੇ ਜੇ ਪਤ੍ਨੀਕ ਕੇਸ਼ਮੇ ਲਗਬੈਲੇ ਕ੍ਲੀਪ ਨੈ ਛੈ ਤਂਏ ਐ ਬੇਰ ਵਏਹ (ਕ੍ਲੀਪ) ਉਪਹਾਰ ਦੇਬੈਕ। ਤਹਿਨਾ ਸੁਨਿਤੋ ਸੋਚੈਤ ਜੇ ਪਤਿ ਹਾਥਕ ਘੜੀਕ ਚੇਨ ਪੁਰਾਨ ਭ ਗੇਲ ਛਨ੍ਹਿ ਤਂਏ ਐ ਬੇਰ ਚੇਨ ਕੀਨ ਕ ਦੇਬਨਿ। ਦੁਨੂ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਜੋਗਾਰਮੇ। ਮੁਦਾ ਨਾਜਾਯਜ ਕਮਾਇ ਨੈ ਰਹਨੇ ਜੋਗਾਰੇ ਨੇ ਬੈਸੈ। ਉਤ੍ਸਵਕ ਦਿਨ ਅਬੈਮੇ ਏਕ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਰਹਲੈ। ਅਂਤਿਮ ਸਮੈਮੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸੋਚਲਕ ਜੇ ਆਇ ਸਾਂਝਮੇ ਘੜੀ ਬੇਚ ਕ੍ਲੀਪ ਕੀਨ ਲੇਬ। ਸੁਨਿਤੋ ਸੋਚਲਿ ਜੇ ਅਪਨ ਕੇਸ਼ ਕਟਾ ਕ ਬੇਚ ਲੇਬ ਤਇਮੇ ਘੜੀਕ ਚੇਨ ਭ ਜਾਏਤ। ਸਾਂਝੂ ਪਹਰ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ- ਫੁਟ-ਫੁਟ ਬਾਜਾਰ ਗੇਲ। ਸੁਸ਼ੀਲ ਘੜੀ ਬੇਚ ਕ੍ਲੀਪ ਕੀਨ ਲੇਲਕ ਆ ਸੁਨਿਤਾ ਕੇਸ਼ ਬੇਚ ਚੇਨ ਕੀਨ ਲੇਲਕ। ਖੁਸ਼ੀਸਂ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਘਰ ਆਬਿ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਵਸ੍ਤੁ -ਚੇਨ ਆ ਕ੍ਲੀਪ- ਓਰਿਯਾ ਕ ਰਖਿ ਲੇਲਕ।
ਸਬੇਰੇ ਸੁਤਿ ਉਠਿ ਕ ਦੁਨੂ ਪਰਾਨੀ ਹਂਸੈਤ ਏਕ-ਦੋਸਰਕੇਂ ਉਪਹਾਰ ਦਇਲੇ ਆਗੂ ਬਢਲ। ਸੁਨਿਤਾ ਟੋਪੀ ਪਹਿਰਨੇ ਛਲਿ। ਕ੍ਲੀਪ ਨਿਕਾਲਿ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸੁਨਿਤਾਕ ਟੋਪੀ ਹਟਾ ਕ੍ਲੀਪ ਲਗਬਏ ਚਾਹਲਕ ਮੁਦਾ ਕੇਸ਼ੇ ਨੈ। ਤਹਿਨਾ ਚੇਨ ਨਿਕਾਲਿ ਸੁਨਿਤਾ ਘੜੀਮੇ ਲਗਬਏ ਚਾਹਲਨਿ ਤਂ ਹਾਥਮੇ ਘੜਿਯੇ ਨੈ।
ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਦੁਨੂ ਠਾਢ। ਦੁਨੂਕ ਮੁਂਹਸਂ ਤਂ ਕਿਛੁ ਨੈ ਨਿਕਲੈਤ ਮੁਦਾ ਦੁਨੂਕ ਹਰਦੇਮੇ ਹਰ੍ਸ਼-ਵਿਸ੍ਮਯਕ ਬੀਚ ਘਮਾਸਾਨ ਲੜਾਇ ਛਿੜ ਗੇਲ। ਅਂਤਮੇ ਹਰਦਏ ਬਾਜਲ- “ਜੇ ਸਿਨੇਹ ਦੂਧਕ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇ ਝਿਲਹੋਰਿ ਖੇਲੈਤ ਅਛਿ ਓਕਰਾ ਲੇਲ ਕ੍ਲੀਪ ਆ ਚੇਨਕ ਕੋਨ ਮਹਤ੍ਵ ਛੈ।”
ਹੈਰਿਯਟ ਸ੍ਟੋ
ਅਮਰ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈਰਿਯਟ ਏਲਿਜਾਬੇਥ ਸ੍ਟੋ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਪੋਥੀ, ‘ਟਾਮ ਕਾਕਾਕ ਕੁਟਿਯਾ’ ਲਿਖਨੇ ਛਥਿ। ਜੈ ਸਮਏ ਓ ਪੋਥੀ ਲਿਖੈਤ ਰਹਥਿ ਓਇ ਸਮਏ ਓ ਕਠਿਨ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਮੇ ਜਿਨਗੀ ਬਿਤਬੈਤ ਰਹਥਿ। ਓਨਾ ਅਕਸਰਹਾਂ ਲੋਕ ਐ ਪੋਥੀਕੇਂ ਅਮੇਰਿਕਾਕ ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾਕ ਵਿਰੋਧਮੇ ਲਿਖਲ ਮਾਨੈਤ ਛਥਿ।
ਅਪਨਾ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਕ ਸਂਬਂਧਮੇ ਅਪਨ ਭੌਜੀਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਚੁਲ੍ਹਿ-ਚਾੈਕਾਕ ਕਾਜ, ਨੁਆ-ਬਸ੍ਤਰ ਧੋਨਾਇ, ਸਿਆਇ ਕੇਨਾਇ, ਜੂਤਾ-ਚਪ੍ਪਲ ਪੌਲਿਸ ਆ ਮਰਮ੍ਮਤ ਕਰਬ ਜਿਨਗੀਕ ਮੁਖ੍ਯ ਕਾਜ ਅਛਿ। ਬਚ੍ਚਾ ਆ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੇਵਾਮੇ ਭਰਿ ਦਿਨ ਸਿਪਾਹੀ ਜਕਾਂ ਖਟੈ ਛੀ। ਛੋਟਕਾ ਬਚ੍ਚਾ ਲਗਮੇ ਸੁਤੈਤ ਅਛਿ ਤਂਏ ਜਾਧਰਿ ਓ ਸੁਤਿ ਨੈ ਰਹੈਤ ਅਛਿ ਤਾਧਰਿ ਕਿਛੁ ਨੇ ਸੋਚਿ ਸਕੈ ਛੀ ਆ ਨੇ ਲਿਖ ਪਬੈ ਛੀ। ਗਰੀਬੀ ਆ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਜ ਐ ਰੁਪੇ ਦਬਨੇ ਅਛਿ ਜਇਸਂ ਸਮੈਯੇ ਕਮ ਬਂਚੈਤ ਅਛਿ। ਮੁਦਾ ਤੈਯੋ ਏਕ-ਦੂ ਘਂਟਾ ਸੁਤੈਕ ਸਮਏ ਕਾਟਿ, ਅਪਨੇ ਸਨ ਲੋਕਕ ਲੇਲ, ਜਨਿਕਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਂਗ ਬੁਝੈਤ ਛਿਯਨਿ, ਤਿਨਕਾਲੇ ਕਿਛੁ ਲਿਖ-ਪਢਿ ਲੈਤ ਛੀ।”
ਹੁਨਕੇ ਲਿਖਲ ਪੋਥੀਸਂ ਉਤ੍ਤਰੀ ਅਮੇਰਿਕਾ ਆ ਦਛਿਨੀ ਅਮੇਰਿਕਾਮੇ ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾਕ ਖਿਲਾਪ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਭੇਲ।
ਬੁਝੈਕ ਢਂਗ
ਏਕਟਾ ਯਾਤ੍ਰੀ ਵਰਨ੍ਦਾਵਨ ਵਿਦਾ ਭੇਲ। ਕਿਛੁ ਦੂਰ ਗੇਲਾਪਰ ਰਾਸ੍ਤਾਕ ਬਗਲਮੇ ਮੀਲਕ ਪਤ੍ਥਰਪਰ ਨਜਰਿ ਪੜਲੈ। ਓਇ ਮੀਲਕ ਪਤ੍ਥਰਮੇ ਵਰਨ੍ਦਾਵਨਕ ਦੂਰੀ ਆ ਦਿਸ਼ਾ ਲਿਖਲ ਛਲੈ। ਓ ਯਾਤ੍ਰੀ ਓਤੈ ਅਟਕਿ ਬੈਸ ਰਹਲ ਆ ਬਜਏ ਲਗਲ- “ਪਾਥਰਕ ਅਂਕਨ ਤਂ ਗਲ੍ਤੀ ਨੈ ਭ ਸਕੈਤ ਅਛਿ ਕਿਏਕ ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੀ ਲੋਕਕ ਲਿਖਲ ਛਿਐਕ। ਵਰਨ੍ਦਾਵਨ ਤਂ ਆਬਿਯੇ ਗੇਲ ਛੀ, ਆਗੂ ਬਢੈਕ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ?”
ਥੋੜੇ ਕਾਲਕ ਬਾਦ ਏਕਟਾ ਬੁਝਨਿਹਾਰ ਆਦਮੀ ਓਇ ਰਸ੍ਤੇ ਕਤੌ ਜਾਇਤ ਰਹਥਿ ਤਂ ਸੁਨਲਖਿਨ। ਮਨੇ-ਮਨ ਖੂਬ ਹਂਸਲਥਿ। ਕਨੀ-ਕਾਲ ਠਾਢ ਭ ਹਂਸੈਤ ਓਇ ਯਾਤ੍ਰੀਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਪਾਥਰਪਰ ਸਿਰਿਫ ਸਂਕੇਤਮਾਤ੍ਰ ਅਛਿ। ਐਠਾਮਸਂ ਵਰਨ੍ਦਾਵਨ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਅਛਿ। ਜਂ ਅਹਾਂ ਓਤਏ ਜਾਏ ਚਾਹੈ ਛੀ ਤਂ ਤੁਰਨਤੇ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਟ ਵਿਦਾ ਭ ਜਾਉ ਨੈ ਤਂ ਨੈ ਪਹੁਂਚਬ।”
ਭੋਲਾ-ਭਾਲਾ ਯਾਤ੍ਰੀ ਅਪਨ ਭੂਲ ਮਾਨਿ ਵਿਦਾ ਭੇਲ।
ਏਹੇਨ ਬਹੁਤੋ ਲੋਕ ਛਥਿ ਜੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਪਢੈਤ ਛਥਿ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀਯ ਬਾਤੋ ਸੁਨੈ ਛਥਿ ਮੁਦਾ ਧਰਮ ਧਾਰਣ ਕਰੈਕ ਰਾਸ੍ਤਾ ਪਕੜਬੇ ਨੇ ਕਰੈਤ ਛਥਿ ਤਖਨ ਓ ਧਰ੍ਮ ਕੇਨਾ ਬੁਝਥਿਨ। ਜੇ ਧਰ੍ਮ ਕੀ ਥਿਕੈਕ?
ਸ਼੍ਰਮਿਕਕ ਇਜ੍ਜਤ
ਅਪਨ ਸਂਗੀ-ਸਾਥੀਕ ਸਂਗ ਨੇਪੋਲਿਯਨ ਟਹਲੈਲੇ ਜਾਇਤ ਰਹਥਿ। ਜੇਰਗਰ ਰਹਨੇ ਸੌਂਸੇ ਰਾਸ੍ਤਾ ਛੇਕਾਏਲ ਛਲੈ। ਦੋਸਰ ਦਿਸਸਂ ਏਕਟਾ ਘਸਬਹਿਨੀ ਮਾਥਪਰ ਘਾਸਕ ਬੋਝ ਨੇਨੇ ਅਬੈਤ ਛਲਿ। ਓਇ ਘਸਬਹਿਨੀਪਰ ਸਭਸਂ ਪਹਿਲ ਨਜਰਿ ਨੇਪੋਲਿਯਨਕ ਪੜਲੈਕ। ਓ ਪਾਛੂ ਘੁਰਿ ਕ ਦੇਖਲ। ਸੌਂਸੇ ਰਾਸ੍ਤਾ ਘੇਰਾਏਲ ਛਲੈ। ਅਪਨ ਪੈਛਲਾ ਸਂਗੀਕ ਹਾਥ ਪਕੜਿ ਖਿਂਚੈਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਸ਼੍ਰਮਿਕਕ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕਰੁ। ਏਕ ਭਾਗ ਰਾਸ੍ਤਾ ਖਾਲੀ ਕ ਦਿਯੌ। ਯਏਹ ਦੇਸ਼ਕ ਅਮੂਲ੍ਯ ਸਂਪਤ੍ਤਿ ਥਿਕ। ਏਕਰੇ ਬਲੇ ਕੋਨੋ ਦੇਸ਼ਕ ਉਨ੍ਨਤਿ ਹੋਇਤ ਛੈ।”
ਘਸਬਹਿਨੀ ਟਪਿ ਗੇਲਿ। ਥੋੜੇ ਆਗੂ ਬਢਲਾਪਰ ਪੁਨ ਨੇਪੋਲਿਯਨ ਸਂਗੀ ਸਭਸਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਸਦ੍ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿਕੇਂ ਬਢੇਬਾਕ ਚਾਹੀ। ਓਕਰਾ ਜਤ੍ਤੇ ਮਹਤ੍ਵ ਦੇਬੈ ਓਤ੍ਤੇ ਜਨ-ਉਤ੍ਸਾਹ ਜਗਤੈ। ਜਇਸਂ ਦੇਸ਼ਕ ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੇਤੈ।”
ਵਂਸ਼
ਏਕ ਦਿਨ ਮਹਾਨ੍ ਵਿਚਾਰਕ ਸਿਸਰੋਕੇਂ ਏਕਟਾ ਧਨਿਕ ਸਰਦਾਰਸਂ ਕੋਨੋ ਬਾਤੇ ਕਹਾ-ਸੁਨੀ ਹੁਅਏ ਲਗਲਨਿ। ਨੇ ਓ ਧਨਿਕ ਪਾਛੂ ਹਟੈਲੇ ਤੈਯਾਰ ਆ ਨੇ ਸਿਸਰੋ। ਦੁਨੂਕ ਬੀਚ ਪਕੜਾ-ਪਕੜੀਕ ਨੌਬਤ ਅਾਬਏ ਲਗਲੈ। ਖਿਸਿਯਾ ਕ ਓ ਧਨਿਕ ਸਿਸਰੋਕੇਂ ਕਹਲਕ- “ਤੂਂ ਨੀਚ ਕੁਲਕ ਛੇਂ, ਤਂਏ ਤੋਰਾ-ਹਮਰਾ ਕਥੀਕ ਬਰਾਬਰੀ?” ਐ ਬਾਤਸਂ ਸਿਸਰੋ ਬਿਚਲਿਤ ਨੈ ਭ ਸਾਹਸਸਂ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਹਮਰਾ ਕੁਲਕ ਕੁਲੀਨਤਾ ਹਮਰਾਸਂ ਸ਼ੁਰੁ ਹਏਤ ਜਬਕਿ ਤੋਰਾ ਕੁਲਕ ਕੁਲੀਨਤਾ ਤੋਰਾਸਂ ਅਂਤ ਹੇਤੌ।”
ਸਭ੍ਯਤਾ ਆ ਕੁਲੀਨਤਾ ਜਨ੍ਮਸਂ ਨੈ ਬਲ੍ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਆ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸਂ ਪੈਦਾ ਲੈਤ ਅਛਿ।
ਤਿਯਾਗ
ਸਤ੍ਸਂਗ, ਭਾਗਵਤ ਆ ਪ੍ਰਵਚਨਮੇ ਬੇਰ-ਬੇਰ ਤਿਯਾਗਕ ਮਹਿਮਾਕ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋਇਤ। ਤ੍ਯਾਗਕੇਂ ਇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕ ਰਾਸ੍ਤਾ ਬਤਾਓਲ ਜਾਇਤ। ਬੇਰ-ਬੇਰ ਜਰਾਯੁਧ ਐ ਚਰਚਾਕੇਂ ਸੁਨਥਿ। ਤਂਏ ਮਨਮੇ ਬਿਸਵਾਸ ਭ ਗੇਲਨਿ ਜੇ ਸਤ੍ਤੇ ਤਿਯਾਗਸਂ ਇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਹੋਇਤ। ਜਰਾਯੁਧ ਅਪਨ ਸਭ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਾਨ ਕ ਦੇਲਖਿਨ। ਮੁਦਾ ਦਾਨ ਕੇਲੋ ਉਪਰਾਨ੍ਤ ਹੁਨਕਾ ਨੇ ਮਨਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਏਲਨਿ ਆ ਨੇ ਇਸ਼੍ਵਰ ਭੇਟਲਨਿ। ਨਿਰਾਸ਼ ਭ ਜਰਾਯੁਧ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਪੂਛਲ- “ਜਨਕ ਤਂ ਸਂਗ੍ਰਹੀ ਛਲਾਹ ਮੁਦਾ ਤੈਯੋ ਹੁਨਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਭ ਗੇਲ ਛਲਨਿ ਆ ਹਮ ਸਭ ਕੁਛ ਤਿਯਾਗਿਯੋਕੇਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨ ਪਾਬਿ ਸਕਲੌਂ ਆ ਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਭੇਟਲ। ਏਕਰ ਕੀ ਕਾਰਣ ਛੈ?”
ਧਿਯਾਨਸਂ ਜਰਾਯੁਧਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਸੁਕਦੇਵ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਵਸ੍ਤੁਕੇਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੇ ਲਗਾ ਦੇਬ ਤਂ ਨੈਤਿਕ ਆ ਸਾਮਾਜਿਕ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਬੁਝਲ ਜਾਇਤ। ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕ ਸ੍ਤਰਕ ਤ੍ਯਾਗਮੇ ਸਭ ਵਸ੍ਤੁਕ ਮਮਤ੍ਵ ਛੋੜਿ ਓਕਰਾ ਇਸ਼੍ਵਰਕ ਘਰੋਹਰ ਬੁਝਏ ਪੜਤ। ਸ਼ਰੀਰ ਆ ਮਨ ਸੇਹੋ ਸਮ੍ਪਦਾ ਛੀ। ਓਕਰਾ ਇਸ਼੍ਵਰਕ ਅਮਾਨਤ ਮਾਨਿ ਹੁਨਕੇ ਇਚ੍ਛਾਨੁਸਾਰ ਕੇਲਾਪਰ ਬੁਝਬੈ ਜੇ ਸਹੀ ਤ੍ਯਾਗ ਭੇਲ ਆ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕ ਰਾਸ੍ਤਾ ਭੇਟਤ।”
ਸਦ੍ਵਿਚਾਰ
ਏਕਟਾ ਨ੍ਯਾਯਪ੍ਰਿਯ ਰਾਜਾ ਸਾਧੁਕ ਭੇਸ਼ਮੇ ਅਪਨ ਪ੍ਰਜਾਕ ਕੁਸ਼ਲ-ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਬੁਝੈਕ ਲੇਲ ਨਿਕਲਲਥਿ। ਜਹਿਯਾ ਕਹਿਯੋ ਓ ਰਾਜਾ ਸਾਧੁਕ ਭੇਸ਼ਮੇ ਨਿਕਲਥਿ ਤਹਿਯਾ ਸਿਰ੍ਫ ਏਕਟਾ ਮਂਤ੍ਰੀਕ ਚੇਲਾਕ ਰੁਪਮੇ ਸਂਗ ਕ ਲਥਿ। ਨੇ ਅਂਗਰਕ੍ਸ਼ਕ ਰਹਨਿ ਆ ਨੇ ਅਮਿਲਾ-ਫਮਿਲਾ। ਆ ਨੇ ਕਕਰੋ ਜਾਨਕਾਰੀ ਦੇਥਿਨ।
ਬਹੁਤੋ ਗੋਟੇਸਂ ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ ਕਰੈਤ ਰਾਜਾ ਏਕਟਾ ਬਗੀਚਾਮੇ ਪਹੁਂਚਲਾਹ। ਓਇ ਬਗੀਚਾਮੇ ਏਕਟਾ ਵਰਦ੍ਧ ਕਿਸਾਨ ਨਵਕਾ -ਬਚ੍ਚਾ- ਗਾਛ ਰੋਪੈਤ ਰਹਥਿ। ਗਾਛ ਦੇਖ ਰਾਜਾ ਕਿਸਾਨਕੇਂ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਈ ਤਂ ਅਖਰੋਟਕ ਗਾਛ ਬੁਝਿ ਪੜੈਤ ਅਛਿ।”
ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਕਿਸਾਨ ਕਹਲਕਨਿ- “ਹਂ ਭੈਯਾ! ਅਹਾਂਕ ਅਨੁਮਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਅਛਿ।”
“ਬੀਸ-ਪਚ੍ਚੀਸ ਬਰ੍ਖਕ ਗਾਛ ਭੇਲਾਪਰ ਅਖਰੋਟ ਫੜੈਤ ਛੈ, ਤਾਧਰਿ ਅਹਾਂ ਜੀਬਤੇ ਰਹਬ?”
“ਐ ਬਗੀਚਾਕੇਂ ਹਮਰ ਬਾਪ-ਦਾਦਾ ਲਗੌਨੇ ਛਥਿ। ਖੂਨ-ਪਸੀਨਾ ਏਕ ਕਏ ਕ ਏਕਰਾ ਪਟੌਲਨਿ, ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਲਨਿ। ਜੇਕਰ ਫੜ ਹਮ ਸਭ ਖਾਇ ਛੀ। ਤਂਏ ਆਬ ਹਮਰੋ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਬਨੈਤ ਅਛਿ ਜੇ ਓਤੇ ਹਮਹੂਂ ਰੋਪਿ ਦਿਐਕ। ਅਪਨੇਟਾ ਲ ਗਾਛ ਲਗੌਨਾਇ ਤਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਕ ਬਾਤ ਭ ਜਾਇਤ ਛੈ। ਹਮ ਈ ਨੈ ਸੋਚੈ ਛੀ ਜੇ ਆਇ ਐ ਗਾਛਕ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਕੀ ਛੈ? ਭਵਿਸ਼੍ਯਮੇ ਦੋਸਰਕੇਂ ਫਲ ਦੈ ਵਸ ਯਏਹ ਇਚ੍ਛਾ ਅਛਿ।”
ਕਿਸਾਨਕ ਵਿਚਾਰ ਸੁਨਿ ਰਾਜਾ ਮਂਤ੍ਰੀਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਜਂ ਏਹਿਨਾ ਸਭ ਬੁਝਏ ਲਗੈ ਜੇ ਹਮਰਾ ਲਗਬੈਸਂ ਮਤਲਬ ਅਛਿ ਤਂ ਸਮਾਜੋ ਆ ਪਰਿਵਾਰੋਮੇ ਸਦ੍ਿਵਚਾਰ ਪਸਰਿ ਜਾਏਤ। ਜਾਧਰਿ ਸਮਾਜਮੇ ਸਦ੍-ਵਰਤ੍ਤਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੈ ਹਏਤ ਤਾਧਰਿ ਨੀਕ ਸਮਾਜ ਬਨਬ, ਮਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਨਾ ਰਹਤ।”
ਸਾਹਸ
ਸੋਵਿਯਤ ਸਂਘਕ ਨੇਤਾ ਲੇਨਿਨਪਰ, ਏਕਟਾ ਸਿਰਫਿਰਾ ਪੇਸ੍ਤੌਲ ਚਲਾ ਦੇਲਕਨਿ ਗੋਲੀ ਤਂ ਨਿਕਲਿ ਗੇਲਨਿ ਮੁਦਾ ਛਰ੍ਰਾ ਗਰਦਨਿਮੇ ਫਂਸਲੇ ਰਹਿ ਗੇਲਨਿ। ਤੈ ਬੀਚ ਦੇਸ਼ਮੇ ਏਕਟਾ ਪੁਲ ਟੁਟਿ ਗੇਲੈ। ਪੁਲ ਮੁਖ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਮੇ ਛਲੈ। ਤਂਏ ਜਤ੍ਤੇ ਜਲ੍ਦੀ ਭ ਸਕੈਤ ਓਤੇ ਜਲ੍ਦੀ ਪੁਲ ਬਨਾਏਬ ਛਲੈਕ। ਆਪਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕ ਓਇ ਪੁਲਕ ਮਰਮ੍ਮਤ ਯੁਦ੍ਧਸ੍ਤਰਪਰ ਹੁਅਏ ਲਗਲੈਕ। ਦੇਸ਼ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਨਤਾ ਓਇ ਕਾਜਮੇ ਲਗਿ ਗੇਲ। ਲੇਨਿਨ ਸੇਹੋ ਓਇ ਕਾਜਮੇ ਜੁਟਲ। ਸ਼੍ਰਮਿਕੇ ਜਕਾਂ ਲੇਨਿਨੋ ਕਾਜ ਕਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਗਰਦਨਿਮੇ ਗੋਲੀ ਰਹਨੌ ਓ ਬੀਸ-ਬੀਸ ਘਂਟਾ ਕਾਜ ਕਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਕਾਜ ਕਰੈਤ ਦੇਖ ਏਕਟਾ ਸ਼੍ਰਮਿਕ ਪੂਛਲਕਨਿ ਤਖਨ ਓ ਕਹਲਖਿਨ- “ਅਗਰ ਹਮ ਅਗੁਆ ਭ ਕਾਜਮੇ ਪਾਛੂ ਰਹਬ ਤਖਨ ਜਨ ਉਤ੍ਸਾਹ ਕੇਨਾ ਬਢਤੈ? ਜਕਰ ਜਰੁਰਤ ਦੇਸ਼ਮੇ ਅਛਿ।”
ਬਰਦਾਸ੍ਤ
ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿਂਕਨ ਅਮੇਰਿਕਾਕ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਪਤਿ ਰਹਥਿ। ਹੁਨਕ ਪਤ੍ਨੀ ਚਿੜਚਿੜਾ ਆ ਕਠੋਰ ਸ੍ਵਭਾਵਕ ਛੇਲਖਿਨ। ਜਇਸਂ ਲਿਂਕਨਕ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੁਖਮਯ ਛਲਨਿ। ਕਏਕ ਦਿਨ ਏਹੇਨ ਹੋਇਤ ਛਲੈ ਜੇ ਜਖਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਭ ਸੁਤਿ ਰਹੈਤ ਛਲ ਤਖਨ ਲਿਂਕਨ ਚੁਪਚਾਪ ਪੈਛਲਾ ਦਰਵਾਜਾਸਂ ਆਬਿ ਸੁਇਤ ਰਹੈਤ ਛਲਾਹ। ਆ ਸੁਰੁਜ ਉਗੈਸਂ ਪਹਿਨਹਿ ਤੈਯਾਰ ਭ ਨਿਕਲਿ ਆੋਫਿਸ ਚਲਿ ਜਾਇਤ ਛਲਾਹ। ਦਿਨ ਭਰਿ ਅਪਨ ਕਾਰ੍ਯਮੇ ਮਸ੍ਤ ਭ ਬੀਤਾ ਲੈਤ ਛਲਾਹ। ਸਂਗੀ-ਸਾਥੀਕ ਸਂਗ ਹਂਸੀ-ਮਜਾਕ ਕ ਮਨ ਬਹਲਾ ਲੈਤ ਛਲਾਹ।
ਏਕ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਏਕਟਾ ਨੋਕਰਕੇਂ ਹੁਨਕ ਪਤ੍ਨੀ ਗਾਰਿਓ ਪਢਲਖਿਨ ਆ ਫਟਕਾਰਬੋ ਕੇਲਖਿਨ। ਓਇ ਨੋਕਰਕੇਂ ਬੜ ਦੁਖ ਭੇਲੈ। ਓ ਕੋਠੀਸਂ ਨਿਕਲਿ ਸੋਝੇ ਲਿਂਕਨਕ ਆੋਫਿਸ ਜਾ ਸਭ ਬਾਤ ਕਹਲਕਨਿ। ਨੋਕਰਕ ਸਭ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਲਿਂਕਨ ਕਹਲਖਿਨ- “ਐ ਭਲੇ ਆਦਮੀ! ਪਨਰਹ ਬਰ੍ਖਸਂ ਹਮ ਐ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਸਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੈਤ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸਂ ਰਹੈਤ ਏਲੌਂ। ਆ ਅਹਾਂ ਏਕ੍ਕੇ ਦਿਨਕ ਫਟਕਾਰਮੇ ਏਤ੍ਤੇ ਦੁਖੀ ਭ ਗੇਲੌਂ। ਬਰਦਾਸ੍ਤ ਕ ਲਿਅ।”
ਅਚਤਾਇਤ-ਪਚਤਾਇਤ ਬੇਚਾਰਾ ਨੋਕਰ ਲਿਂਕਨਕ ਬਾਤ ਮਾਨਿ ਲੇਲਕ।
ਭੂਲ
ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤ ਦਾਰ੍ਸ਼ਨਿਕ ਵਰਟੇªਣ੍ਡ ਰਸੇਲ ਅਪਨ ਜੀਵਨੀਮੇ ਲਿਖਨੇ ਛਥਿ, ਜੇ ਹਮਰ ਪਹਿਲ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸਚਮੁਚ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਛਲੀਹ। ਜਖਨ ਓ ਮਨ ਪੜੈ ਛਥਿ ਤਖਨ ਹਰਦਏ ਦਹਕਿ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਦੁਨੂ ਗੋਟੇਕ ਬੀਚ ਅਗਾਧ ਪ੍ਰੇਮ ਛਲ। ਏਕ ਦਿਨ ਕੋਨੋ ਬਾਤੇ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇਕ ਬੀਚ ਅਨਬਨ ਭ ਗੇਲ। ਖਿਸਿਯਾ ਕ ਹਮ ਬਿਨੁ ਖੇਨਹਿ ਆੋਫਿਸ ਵਿਦਾ ਭ ਗੇਲੌਂ। ਰਾਸ੍ਤਾਮੇ ਏਕਾਏਕ ਮਨਮੇ ਉਪਕਲ ਜੇ ਅਪਨ ਕ੍ਰੋਧਕ ਬਾਤ ਪਤ੍ਨੀਕੇਂ ਕਹਿ ਦਿਅਨਿ। ਰਸ੍ਤੇਸਂ ਘੁਰਿ ਗੇਲੌਂ। ਘੁਰਿ ਕ ਘਰ ਏਲਾਪਰ ਪਤ੍ਨੀ ਘੁਰੈਕ ਕਾਰਣ ਪੂਛਲਨਿ। ਹਮਰ ਕ੍ਰੋਧ ਆਰੋ ਉਗ੍ਰ ਭ ਗੇਲ। ਹਮ ਕਹਲਿਯਨਿ- “ਆਬ ਅਹਾਂਲੇ ਹਮਰਾ ਹਰਦੇਮੇ ਮਿਸਿਓ ਭਰਿ ਜਗਹ ਨੈ ਅਛਿ।”
ਪਤਿਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਭ ਗੇਲ ਮੁਦਾ ਕਿਛੁ ਬਾਜਲਿ ਨੈ। ਬੇਚਾਰੀਕ ਹਰਦੇਮੇ ਈ ਬਾਤ ਜਰੁਰ ਪਕੜਿ ਲੇਲਕਨਿ ਜੇ ਹਮਰਾ ਓ -ਪਤਿ- ਕਪਟੀ ਬੁਝੈਤ ਛਥਿ। ਆਇ ਧਰਿ ਹਮ ਭ੍ਰਮਮੇ ਛਲੌਂ। ਦੁਨੂਕ ਬੀਚ ਖਾਇ ਬਢੈਤ ਗੇਲੈ। ਹੋਇਤ-ਹੋਇਤ ਪਤਿ ਪਤ੍ਨੀਕੇਂ ਤਲਾਕ ਦ ਦੇਲਕ। ਬੇਚਾਰੀ ਰਸੇਲਕ ਘਰਸਂ ਸਦਾ-ਸਦਾਕ ਲੇਲ ਚਲਿ ਗੇਲ।
ਧੈਰ੍ਯ
ਇਂਗ੍ਲੈਂਡਕ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਟਾਮਸ ਕੂਪਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀਕ ਸ਼ਬ੍ਦਕੋਸ਼ ਤੈਯਾਰ ਕਰੈਤ ਰਹਥਿ। ਕਾਜਮੇ ਕੂਪਰ ਤੇਨਾ ਨੇ ਲੀਨ ਭ ਗੇਲ ਰਹਥਿ ਜੇ ਘਰਕ ਕੋਨੋ ਸੁਧਿਯੇ-ਬੁਧਿਯੇ ਨੇ ਰਹਨਿ। ਪਤ੍ਨੀਕੇਂ ਘਰਕ ਸਰਂਜਾਮ ਜੁਟਬੈਮੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਇਨ, ਤਂਏ ਓ ਪਤਿਪਰ ਖੂਬ ਬਿਗੜਥਿ। ਮੁਦਾ ਤਕਰ ਕੋਨੋ ਅਸਰਿ ਕੂਪਰਕੇਂ ਨੈ ਹੋਇਨ। ਏਕ ਦਿਨ ਕੂਪਰ ਕਤੌ ਗੇਲ ਰਹਥਿ, ਤੈ ਬੀਚ ਪਤ੍ਨੀ ਖਿਸਿਯਾ ਕ ਸ਼ਬ੍ਦਕੋਸ਼ਕ ਸਭ ਕਾੋਪੀ ਜਰਾ ਦੇਲਕਨਿ। ਜਖਨ ਓ ਘੁਰਿ ਕ ਏਲਾਹ ਤਂ ਦੇਖਲਖਿਨ ਜੇ ਬਰਸੋਕ ਮੇਹਨਤ ਜਰਿ ਗੇਲ। ਮੁਦਾ ਧੈਰ੍ਯ ਏਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹਨਿ ਜੇ ਏਕੋ ਮਿਸਿਯਾ ਤਾਮਸ ਨੈ ਉਠਲਨਿ। ਨੇ ਏਕੋਰਤ੍ਤੀ ਪਤ੍ਨੀਪਰ ਬਿਗੜਲਖਿਨ ਆ ਨੇ ਅਫਸੋਸ ਕੇਲਨਿ। ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਸਿਰ੍ਫ ਏਤਬੇ ਕਹਲਖਿਨ- “ਆਠ ਬਰ੍ਖਕ ਕਾਜ ਅਹਾਂ ਆਰੋ ਬਢਾ ਦੇਲੌਂ।”
ਮਨੁਸ਼੍ਯਕ ਮੂਲ੍ਯ
ਏਕ ਦਿਨ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਆ ਅਰਸ੍ਤੂ ਕਤੌ ਜਾਇਤ ਰਹਥਿ। ਰਾਸ੍ਤਾਮੇ ਏਕਟਾ ਨਦੀ ਛਲ। ਜੈ ਨਦੀਮੇ ਨਾਹਪਰ ਪਾਰ ਹੁਅਏ ਪੜੈ ਛਲੈ। ਪਹਿਨੇ ਅਰਸ੍ਤੂ ਪਾਰ ਹੁਅ ਚਹੈ ਛਲਾਹ ਮੁਦਾ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਹੁਨਕਾ ਰੋਕਿ ਅਪਨੇ ਪਾਰ ਭੇਲਾਹ। ਜਖਨ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਦੋਸਰ ਪਾਰ ਗੇਲਾਹ ਤਖਨ ਅਰਸ੍ਤੂਕੇਂ ਪਾਰ ਹੋਇਲੇ ਕਹਲਖਿਨ। ਪਾਰ ਭੇਲਾਪਰ ਅਰਸ੍ਤੂ ਸਿਕਨ੍ਦਰਕੇਂ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਪਹਿਨੇ ਹਮਰਾ ਪਾਰ ਹੋਇਸਂ ਕਿਏਕ ਮਨਾ ਕੇਲੌਂ?”
ਹਂਸੈਤ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਅਗਰ ਹਮ ਨਦੀਮੇ ਡੂਬਿ ਜੈਤੌਂ ਤੈਯੋ ਅਹਾਂ ਹਮਰਾ ਸਨ-ਸਨ ਦਸ਼ੋ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਪੈਦਾ ਕ ਸਕੈ ਛੀ ਮੁਦਾ ਜਂ ਅਹਾਂ ਡੂਬਿ ਜੈਤੌਂ ਤਂ ਹਮਰਾ ਸਨ-ਸਨ ਦਸ਼ੋਟਾ ਸਿਕਨ੍ਦਰ ਬੁਤ੍ਤੇ ਏਕਟਾ ਅਰਸ੍ਤੂ ਨੈ ਬਨਾਓਲ ਭ ਸਕੈਤ ਅਛਿ।”
ਸਿਕਨ੍ਦਰਕ ਵਿਚਾਰ ਸੁਨਿ ਅਰਸ੍ਤੂ ਅਪਨ ਜਿਨਗੀਕ ਮੂਲ੍ਯ ਬੁਝਲਨਿ।
ਮਦਤਿ ਨੈ ਚਾਹੀ
ਮਿਸ਼੍ਰਮੇ ਏਕਟਾ ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸ ਨਾਓਂਕ ਲੜਕਾ ਏਥੇਂਸਕ ਤਤ੍ਵਬੇਤ੍ਤਾ ਜੀਨੋਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਮੇ ਪਢੈਤ ਛਲ। ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸ ਬੜ ਗਰੀਬ ਛਲ। ਨੇ ਖਾਇਕ ਕੋਨੋ ਠੇਕਾਨ ਆ ਨੇ ਦੇਹ ਝੋਪੈਕ ਲੇਲ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕ। ਮੁਦਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਮੇ ਸਹੀ ਸਮੈਪਰ ਫੀਸ ਦ ਦੈਤ। ਪਢੈਮੇ ਚਨ੍ਸਗਰ ਰਹਨੇ ਸੁਭ੍ਯਸ੍ਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਬਹਕ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਓਕਰਾਸਂ ਇਰ੍ਸ਼੍ਯਾ ਕਰੈਤ। ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸਕੇਂ ਦਬਬੈਲੇ ਏਕਟਾ ਸ਼ਡ੍ਯਂਤ੍ਰ ਓ ਸਭ ਰਚਲਕ। ਸ਼ਡ੍ਯਂਤ੍ਰ ਯਏਹ ਜੇ ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਮੇ ਜੇ ਫੀਸ ਦੈਤ ਅਛਿ ਓ ਚੋਰਾ ਕ ਅਨੈਤ ਅਛਿ। ਚੋਰੀਕ ਮੁਕਦਮਾ ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸਪਰ ਭੇਲੈ। ਪੁਲਿਸ ਪਕੜਿ ਕ ਜਹਲ ਲ ਗੇਲੈ। ਜਖਨ ਓਕਰਾ ਨ੍ਯਾਯਾਲਯਮੇ ਹਾਜਿਰ ਕਏਲ ਗੇਲੈ ਤਖਨ ਓ ਜਜਕੇਂ ਕਹਲਕ- “ਹਮ ਨਿਰਦੋਸ ਛੀ। ਹਮਰਾ ਫਂਸਾਓਲ ਗੇਲ ਅਛਿ। ਤਂਏ ਹਮ ਅਪਨ ਬਯਾਨਕ ਲੇਲ ਦੂਟਾ ਗਵਾਹੀ ਨ੍ਯਾਯਾਲਯਮੇ ਦੇਬ।”
ਜਜਕ ਆਦੇਸ਼ਸਂ ਦੁਨੂ ਗਵਾਹੀ ਬਜਾਓਲ ਗੇਲ। ਪਹਿਲ ਗਵਾਹੀ ਏਕਟਾ ਮਾਲੀ ਛਲ ਆ ਦੋਸਰ ਵਰਦ੍ਧਾ ਔਰਤ। ਮਾਲੀਸਂ ਪੂਛਲ ਗੇਲ। ਮਾਲੀ ਕਹਲਕੈ- “ਸਭ ਦਿਨ ਈ ਲੜਕਾ ਹਮਰਾ ਬਗੀਚਾਮੇ ਆਬਿ ਇਨਾਰਸਂ ਪਾਨਿ ਭਰਿ-ਭਰਿ ਗਾਛ ਪਟਾ ਦੈਤ ਅਛਿ। ਜਕਰਾ ਬਦਲਾਮੇ ਹਮ ਮਜੂਰੀ ਦੈਤ ਛਿਐਕ।”
ਤਖਨ ਵਰਦ੍ਧਾਸਂ ਪੂਛਲ ਗੇਲ। ਓ ਵਰਦ੍ਧਾ ਕਹਲਕੈ- “ਹਮ ਵਰਦ੍ਧਾ ਛੀ। ਹਮਰਾ ਪਰਿਵਾਰਮੇ ਕਿਯੋ ਕਾਜ ਕਰੈਬਲਾ ਨੈ ਅਛਿ। ਸਭ ਦਿਨ ਈ ਬਚ੍ਚਾ ਆਬਿ ਗਹੂਮ ਪੀਸ ਦੈਤ ਅਛਿ, ਜਕਰਾ ਬਦਲਾਮੇ ਮਜੂਰੀ ਦੈਤ ਛਿਐਕ।”
ਗਵਾਹੀਕ ਬਯਾਨ ਸੁਨਿ ਜਜ ਮੁਕਦਮਾ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕਰੈਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਯਤਾਸਂ ਪਢੈਕ ਲੇਲ ਸੇਹੋ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਲਕ। ਪਰਨ੍ਤੁ ਕਿਲੇਨ੍ਥਿਸ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਯਤਾ ਲਇਸਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੈਤ ਕਹਲਕ- “ਹਮ ਸ੍ਵਯਂ ਮੇਹਨਤ ਕ ਪਢਬ ਤਂਏ ਹਮਰਾ ਦਾਨ ਨੈ ਚਾਹੀ। ਹਮਰਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਹਨੇ ਛਥਿ ਜੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਕੇਂ ਸ੍ਵਾਵਲਂਬੀ ਬਨਿ ਜੀਬਾਕ ਚਾਹੀ।”
ਮੇਹਨਤਕ ਦਰਦ
ਏਕਟਾ ਲੋਹਾਰ ਛਲ। ਮੇਹਨਤ ਆ ਲੂਰਿਸਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੀਕ-ਨਹਾਂਤਿ ਚਲਬੈਤ ਛਲ। ਮੁਦਾ ਬੇਟਾ ਜੇਹਨੇ ਖਰਚੀਲਾ ਤੇਹਨੇ ਕਾਮਚੋਰ ਛਲੈਕ। ਬੇਟਾਕ ਚਾਲਿ-ਚਲਨਿ ਦੇਖ ਲੋਹਾਰਕੇਂ ਬੜ ਦੁਖ ਹੋਯ। ਸਭ ਦਿਨ ਦਸ਼ਟਾ ਗਾਰਿ ਆ ਫਜ੍ਝਤਿ ਬੇਟਾਕੇਂ ਕਰਏ ਮੁਦਾ ਤੈਯੋ ਬੇਟਾ ਲੇਲ ਧਨਿ ਸਨ। ਕੋਨੋ ਗਮ ਨੈ। ਲੋਹਾਰ ਸੋਚਲਕ ਜੇ ਈ ਏਨਾ ਨੈ ਮਾਨਤ। ਜਾਬੇ ਏਕਰਾ ਖਰ੍ਚ ਕਰੈਲੇ ਪਾਇ ਦੇਨਾਇ ਨੈ ਬਨ੍ਨ ਕ ਦੇਬੈ ਤਾਬੇ ਏਹਿਨਾ ਕਰੈਤ ਰਹਤ। ਦੋਸਰ ਦਿਨਸਂ ਪਾਇ ਦੇਬ ਬਨ੍ਨ ਕ ਕਹਲਕੈ- “ਅਪਨ ਮੇਹਨਤਸਂ ਚਾਰਿਯੋਟਾ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਕਮਾ ਕ ਲਾ ਤਖਨ ਖਰ੍ਚ ਦੇਬੌ। ਨੈ ਤਂ ਏਕ੍ਕੋ ਪਾਇ ਦੇਖਬ ਸਪਨਾ ਭ ਜੇਤੌ।”
ਬਾਪਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਬੇਟਾ ਕਮਾਇਕ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਮੁਦਾ ਲੂਰਿਕ ਦੁਆਰੇ ਹੇਬੇ ਨੇ ਕਰੈ। ਅਪਨ ਪੈਛਲਾ ਰਖਲ ਚਾਰਿਟਾ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਨੇਨੇ ਪਿਤਾ ਲਗ ਆਬਿ ਕ ਦੇਲਕ। ਪਿਤਾ ਭਾਥੀ ਪਜਾਰਿ ਹਂਸੁਆ ਬਨਬੈਤ ਛਲ। ਚਾਰੁ ਚੌਬਨ੍ਨੀਕੇਂ ਆਗਿਮੇ ਦ ਕਹਲਕੈ- “ਈ ਪਾਇ ਤੋਹਰ ਕਮਾਏਲ ਨੈ ਛਿਯੌ।”
ਪਿਤਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਬੇਟਾ ਲਜਾਇਤ ਓਤਏਸਂ ਸਸਰਿ ਗੇਲ।
ਦੋਸਰ ਦਿਨ ਬੇਟਾਕੇਂ ਕਮਾਇਕ ਹਿਮ੍ਮਤੇ ਨੇ ਹੋਯ। ਚੁਪਚਾਪ ਮਾਏਸਂ ਚਾਰਿਟਾ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਮਂਗਲਕ। ਮਾਏ ਦੇਲਕੈ। ਚਾਰੁ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਨੇਨੇ ਬੇਟਾ ਬਾਪ ਲਗ ਪਹੁਂਚਲ। ਬੇਟਾਕ ਮੁਂਹੇ ਦੇਖ ਬਾਪ ਬੁਝਿ ਗੇਲ। ਚਾਰੁ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਬੇਟਾ ਬਾਪਕੇਂ ਦੇਲਕ। ਭੀਤਰਸਂ ਬਾਪਕੇਂ ਤਾਮਸ ਰਹਬੇ ਕਰੈ। ਓ ਚਾਰੁ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਹਾਥਮੇ ਲ ਪੁਨ ਆਗਿਮੇ ਫੇਕ ਦੇਲਕ।
ਪਿਤਾਕ ਕਾਜ ਦੇਖ ਬੇਟਾ ਬੁਝਲਕ ਜੇ ਬਿਨਾ ਕਮੇਨੇ ਕਾਜ ਨੈ ਚਲਤ। ਤਖਨ ਓ ਮੇਹਨਤ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਤੇਸਰ ਦਿਨ ਚਾਰਿਟਾ ਚੌਬਨ੍ਨੀ ਬਾਪਕ ਹਾਥਮੇ ਦੇਲਕ। ਚਾਰੂ ਚੌਬਨ੍ਨੀਕੇਂ ਲੋਹਾਰ ਪਹਿਲੁਕੇ ਜਕਾਂ ਆਗਿਮੇ ਫੇਕਏ ਲਗਲ। ਆਕਿ ਹਲ੍ਲਾ ਕਰੈਤ ਬੇਟਾ ਬਾਪਕ ਹਾਥ ਪਕੜਿ ਕਹਲਕ- “ਬਾਬੂ ਈ ਹਮਰ ਮੇਹਨਤਕ ਪਾਇ ਛੀ। ਏਕਰਾ ਕਿਅਏ ਬੇਦਰਦੀ ਜਕਾਂ ਨਸ਼੍ਟ ਕਰੈਤ ਛਿਐ?”
ਬਾਪ ਬੁਝਿ ਗੇਲ। ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਬੇਟਾਕੇਂ ਕਹਏ ਲਗਲ- “ਬੇਟਾ! ਆਬ ਤੂਂ ਬੁਝਲੇਂ ਜੇ ਮੇਹਨਤਕ ਕਮਾਇਕ ਦਰਦ ਕੇਹੇਨ ਹੋਇ ਛੈ। ਜਾਧਰਿ ਅਨ੍ਟ-ਸਨ੍ਟਮੇ ਹਮਰ ਕਮੇਲਹਾ ਖਰਚ ਕਰੈ ਛਲੇਂ ਤਾਬੇ ਹਮਰੋ ਏਹਨੇ ਦਰਦ ਹੋਇ ਛਲਏ।”
ਪਿਤਾਕ ਬਾਤ ਬੇਟਾ ਬੁਝਿ ਗੇਲ। ਤਖਨੇ ਸਪ੍ਪਤ ਖੇਲਕ ਜੇ ਏਕ੍ਕੋ ਪਾਇ ਫਾਲਤੂ ਖਰ੍ਚ ਨੈ ਕਰਬ।
ਮੈਕ੍ਸਿਮ ਗੋਰ੍ਕੀ
ਬਚ੍ਚੇਸਂ ਮੈਕ੍ਸਿਮ ਗੋਰ੍ਕੀ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਭ ਗੇਲ ਰਹਥਿ। ਓਇ ਦਸ਼ਾਮੇ ਜੀਬੈਕ ਲੇਲ ਝਾੜੂ ਲਗੌਨਾਇਸਂ ਲ ਕ ਚੌਕਾ-ਬਰਤਨ, ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਸਭ ਕੇਲਨਿ। ਕਏਕ ਦਿਨ ਤਂ ਕੂੜਾ-ਕਚੜਾਕ ਢੇਰੀਸਂ ਕਾਜਕ ਵਸ੍ਤੁ ਤਾਕਿ-ਤਾਕਿ ਨਿਕਾਲਿ, ਬੇਚ ਕ ਅਪਨੋ ਆ ਬੂਢਿ ਨਾਨੀਕ ਪੇਟਕ ਆਗਿ ਮੁਝਬਥਿ। ਏਹੇਨ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਮੇ ਪਢਬ-ਲਿਖਬ ਅਸਾਘ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯ ਥਿਕ। ਏਹੇਨ ਅਸਾਧ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਸਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕ ਅਨੁਕੂਲ ਬਨੌਨਿਹਾਰ ਮੈਕ੍ਸਿਮ ਗੋਰ੍ਕੀਯੋ ਭੇਲਾਹ।
ਰਦ੍ਦੀ-ਰਦ੍ਦੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਫਾਟਲ-ਪੁਰਾਨ ਅਖਬਾਰ ਸਭ ਏਕਤ੍ਰਿਤ ਕ ਪਢਨਾਇ ਸਿਖਲਨਿ। ਜਖਨ ਪਢੈਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਬਢਲਨਿ ਤਖਨ ਸਮਏ ਬਚਾ ਕ ਵਾਚਨਾਲਯ ਜਾਏ ਲਗਲਾਹ। ਰਸੇ-ਰਸੇ ਲਿਖੈਕ ਅਭ੍ਯਾਸ ਸੇਹੋ ਕਰਏ ਲਗਲਥਿ। ਕੋਨੋ-ਕੋਨੋ ਬਹਾਨਾ ਬਨਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਸਭਸਂ ਸਂਬਂਧ ਬਨਬਏ ਲਗਲਥਿ। ਜੇ ਕਿਛੁ ਓ -ਗੋਰ੍ਕੀ- ਲਿਖਥਿ ਓਕਰਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਸਭਸਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਬਥਿ।
ਵਏਹ ਮੈਕ੍ਸਿਮ ਗੋਰ੍ਕੀ ਰੁਸਕ ਮਹਾਨ੍ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਭੇਲਾਹ। ਅਨ੍ਯਾਯੀ ਸ਼ਾਸਨਕ ਵਿਰੁਦ੍ਧ ਜਨਤਾਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਲੇਲ ਸਿਰ੍ਫ ਲਿਖਬੇ ਟਾ ਨੈ ਕਰਥਿ ਬਲ੍ਕਿ ਹੁਨਕਾ ਸਬਹਕ ਬੀਚ ਜਾ ਸਂਗਠਿਤ ਆ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ਕ ਨੇਤਰਤ੍ਵ ਸੇਹੋ ਕਰਥਿ। ਜਖਨ ਹੁਨਕਰ ਲਿਖਲ ਕਿਤਾਬ ਤੇਜੀਸਂ ਬਿਕਏ ਲਗਲ ਤਖਨ ਓ ਅਪਨ ਖਰ੍ਚ ਨਿਕਾਲਿ ਬਾਕੀ ਸਭ ਪਾਇ ਸਂਗਠਨ ਚਲਬੈਲੇ ਦ ਦੇਥਿਨ।
ਮੂਲਧਨ
ਏਕਟਾ ਬਰਦ੍ਧ ਪਿਤਾ, ਤੀਨ ਬਰਖਕ ਲੇਲ ਤੀਰ੍ਥਾਟਨ ਕਰਏ ਨਿਕਲਏ ਚਾਹਥਿ। ਨਿਕਲੈਸਂ ਪਹਿਨੇ ਚਾਰੁ ਬੇਟਾਕੇਂ ਬਜਾ ਅਪਨ ਸਭ ਪੂਂਜੀ ਬਰੋਬਰਿ ਕ ਬਾਂਟਿ ਕਹਲਖਿਨ- “ਤੀਨ ਸਾਲਕ ਲੇਲ ਹਮ ਤੀਰ੍ਥਾਟਨ ਕਰਏ ਜਾ ਰਹਲ ਛੀ। ਅਗਰ ਜੀਬੈਤ ਘੁਮਲੌਂ ਤਂ ਅਹਾਂ ਸਭ ਪੂਂਜੀ ਘੁਰਾ ਦੇਬ, ਨੈ ਤਂ ਕੋਨੋ ਬਾਤੇ ਨੈ।”
ਅਪਨ ਹਿਸ੍ਸਾ ਰੁਪੈਯਾਕੇਂ ਜੇਠਕਾ ਬੇਟਾ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਰਖਿ ਪਿਤਾਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਮਝਿਲਾ ਬੇਟਾ ਸੂਦਪਰ ਲਗਾ ਦੇਲਕ। ਸਝਿਲਾ ਏਸ਼-ਮੌਜਮੇ ਫੂਂਕਿ ਦੇਲਕ। ਛੋਟਕਾ ਓਕਰਾ ਪੂਂਜੀ ਬੁਝਿ ਵ੍ਯਵਸਾਯ -ਕਾਰੋਵਾਰ- ਕਰਏ ਲਗਲ।
ਤੀਨ ਸਾਲਕ ਬਾਦ ਪਿਤਾ ਆਏਲ। ਚਾਰੁਸਂ ਪੂਂਜੀ ਆਪਸ ਮਂਗਲਕ। ਘਰਸਂ ਆਨਿ ਜੇਠਕਾ ਓਹਿਨਾ ਰੁਪੈਯਾ ਘੁਰਾ ਦੇਲਕ। ਮਝਿਲਾ ਸੂਦ ਸਹਿਤ ਮੂਲਧਨ ਘੁਰੌਲਕ। ਸਝਿਲਾ ਤਂ ਖਰ੍ਚ ਕ ਨੇਨੇ ਛਲ ਤਂਏ ਅਗਰ-ਮਗਰ ਕਰੈਤ ਚੁਪ ਭ ਗੇਲ। ਛੋਟਕਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸਂ ਖੂਬ ਕਮੇਨੇ ਛਲ ਤਂਏ ਚਾਰਿ ਗੁਣਾ ਘੁਮੌਲਕ।
ਚਾਰਿਮ ਮਾਨੇ ਛੋਟਕਾ ਬੇਟਾਕੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਕਰੈਤ ਪਿਤਾ ਕਹਲਕ- “ਰੁਪੈਯਾ ਤਂ ਵਿਯਾਜੋਪਰ ਲਗਾ ਬਢਾਓਲ ਜਾ ਸਕੈਤ ਅਛਿ ਮੁਦਾ ਏਹੇਨ ਕਾਜ ਅਧਿਕ ਪੂਂਜੀਬਲਾਕ ਛਿਐ। ਮੁਦਾ ਜੇ ਅਪਨੇ ਪੂਂਜੀ ਦੁਆਰੇ ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਅਛਿ, ਓਕਰਾਲੇ ਨੈ। ਓਕਰਾ ਤਂ ਜਏਹ ਪੂਂਜੀ ਛੈ ਓਇਮੇ ਅਪਨ ਸ਼੍ਰਮਕ ਸਂਗ ਜੋੜਿ ਜਿਨਗੀਕੇਂ ਠਾਢ ਕਰਏ ਪੜਤੈ। ਤਾਹੂਮੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦਾਯਿਤ੍ਵਬਲਾਕੇਂ ਆਰੋ ਸੋਚਿ-ਵਿਚਾਰਿ ਇਮਨਦਾਰੀਸਂ ਚਲਏ ਪੜਤੈ। ਤਖਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਚੈਨਸਂ ਚਲਿ ਸਕੈ ਛੈ।”
ਕਪਟੀ ਦੋਸ੍ਤ
ਏਕਟਾ ਸਜ੍ਜਨ ਖਢਿਯਾ ਛਲ। ਓ ਖਢ਼ਿਯਾ ਕਤੇਕੋਸਂ ਦੋਸ੍ਤੀ ਕੇਲਕ। ਦੋਸ੍ਤੀ ਐ ਦੁਆਰੇ ਕਰੈਤ ਜੇ ਬੇਰਪਰ ਹਮਹੂਂ ਮਦਤਿ ਕਰਬੈ ਆ ਹਮਰੋ ਕਰਤ। ਏਕ ਦਿਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀਕ ਕੁਤ੍ਤਾ ਓਕਰਾ ਪਕੜੈਲੇ ਖੇਹਾਰਲਕ। ਖਢਿਯਾ ਭਾਗਲ। ਭਾਗਲ-ਭਾਗਲ ਅਪਨ ਦੋਸ੍ਤ ਗਾਏ ਲਗ ਪਹੁਂਚ, ਕਹਲਕੈ- “ਅਹਾਂ ਹਮਰ ਪੁਰਾਨ ਦੋਸ ਛੀ। ਕੁਤ੍ਤਾ ਹਮਰਾ ਰਬਾਰਨੇ ਅਬੈਏ। ਅਹਾਂ ਓਕਰਾ ਅਪਨ ਸੀਂਗਸਂ ਮਾਰਿ ਕ ਭਗਾ ਦਿਯੌ, ਜਇਸਂ ਹਮਰ ਜਾਨ ਬਚਿ ਜਾਏਤ।”
ਖਢਿਯਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਗਾਏ ਕਹਲਕੈ- “ਹਮਰਾ ਘਰਪਰ ਜਾਇਕ ਸਮਏ ਭ ਗੇਲ। ਬਚ੍ਚਾ ਡਿਰਿਯਾਇਤ ਹਏਤ। ਆਬ ਏਕ੍ਕੋ ਕ੍ਸ਼ਣ ਐਠਾਮ ਨੈ ਅਂਟਕਬ।”
ਗਾਏਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਖਢਿਯਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਭ ਗੇਲ। ਕੁਤ੍ਤਾ ਸੇਹੋ ਪਾਛੂਸਂ ਅਬਿਤੇ ਰਹਏ। ਓ ਖਢਿਯਾ ਓਇਠਾਮਸਂ ਪੜਾਏਲ ਘੋੜਾ ਲਗ ਪਹੁਂਚਲ। ਘੋੜੋ ਪੁਰਾਨ ਦੋਸ੍ਤ ਖਢਿਯਾਕ ਛਲੈਕ। ਘੋੜਾ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਖਢਿਯਾ ਕਹਲਕੈ- “ਦੋਸ ਅਹਾਂ ਅਪਨਾ ਪੀਠਪਰ ਬੈਸਾਏ ਲਿਅ। ਜਇਸਂ ਹਮਰਾ ਓਇ ਕੁਤ੍ਤਾਸਂ ਜਾਨ ਬਂਚਿ ਜਾਏਤ।”
ਘੋੜਾ ਕਹਲਕੈ- “ਹਮਰਾ ਪੀਟ੍ਠੀਪਰ ਕੇਨਾ ਬੈਸਬ? ਹਮ ਤਂ ਬੈਸਬੇ ਬਿਸਰਿ ਗੇਲੌਂ।”
ਘੋੜਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਖਢਿਯਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਭ ਪੜਾਏਲ। ਜਾਇਤ-ਜਾਇਤ ਗਦਹਾ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਕਹਲਕੈ- “ਦੋਸ! ਹਮ ਮੁਸੀਬਤਮੇ ਪੜਿ ਗੇਲ ਛੀ। ਅਹਾਂ ਦੁਲਕੀ ਚਲਬ ਜਨੈ ਛੀ। ਕੁਤ੍ਤਾਕੇਂ ਮਾਰਿ ਕ ਭਗਾ ਦਿਯੌ, ਜਇਸਂ ਹਮਰ ਜਾਨ ਬਂਚਿ ਜਾਏਤ।”
ਖਢਿਯਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਗਧਾ ਕਹਲਕੈ- “ਘਰਪਰ ਜਾਇਮੇ ਦੇਰੀ ਹਏਤ ਤਂ ਮਾਲਿਕ ਮਾਰਤ। ਤਂਏ ਹਮ ਜਾਇ ਛੀ।”
ਫੇਰ ਖਢਿਯਾ ਭਾਗਲ। ਜਾਇਤ-ਜਾਇਤ ਬਕਰੀ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਕਹਲਕੈ- “ਦੋਸ! ਹਮ ਮਰਿ ਰਹਲ ਛੀ। ਅਹਾਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉ।”
ਅਪਨ ਓਕਾਇਤ ਦੇਖੈਤ ਬਕਰੀ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਕੈ- “ਦੋਸ! ਝਬ ਦੇ ਐਠਾਮਸਂ ਦੁਨੂ ਗੋਟੇ ਭਾਗੂ ਨੈ ਤਂ ਹਮਹੂਂ ਖਤਰਾਮੇ ਪੜਿ ਜਾਏਬ।”
ਬਕਰੀਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਖਢਿਯਾ ਆਰੋ ਨਿਰਾਸ਼ ਭ ਗੇਲ। ਮਨਮੇ ਏਲੈ ਜੇ ਅਨਕਾ ਭਰੋਸੇ ਜੀਬ ਬੇਕਾਰ ਛੀ। ਅਪਨੇ ਬੂਤ੍ਤੇ ਅਪਨ ਦੁਖ ਮੇਟਾ ਸਕੈ ਛੀ। ਭਲਹਿਂ ਮਨ-ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਨਗੀ ਨੈ ਜੀਬ ਸਕੀ। ਤਖਨ ਖਢਿਯਾ ਛਾਤੀ ਮਜਗੂਤ ਕ ਪੜਾਏਲ। ਪੜਾਏਲ-ਪੜਾਏਲ ਏਕਟਾ ਝਾਰੀਮੇ ਨੁਕਾ ਰਹਲ। ਕੁਤ੍ਤਾ ਦੇਖਬੇ ਨੇ ਕੇਲਕੈ। ਦੌੜਲ ਆਗੂ ਬਢਿ ਗੇਲ। ਖਢਿਯਾਕ ਜਾਨ ਬਂਚਿ ਗੇਲੈ।
ਭੀਖ
ਏਕਟਾ ਮਚ੍ਛਰ ਮਧੁਮਾਛੀ ਛਤ੍ਤਾ ਲਗ ਪਹੁਂਚਲ। ਛਤ੍ਤਾਮੇ ਢੇਰੋ ਮਾਛੀ ਛਲੈ। ਛਤ੍ਤਾ ਲਗ ਬੈਸ ਮਚ੍ਛਰ ਮਾਛੀਕੇਂ ਕਹਲਕੈ- “ਹਮ ਸਂਗੀਤ ਵਿਦ੍ਯਾਮੇ ਨਿਪੁਣ ਛੀ। ਅਹੂਂ ਸਭ ਸਂਗੀਤ ਸੀਖੂ। ਹਮ ਸਿਖਾ ਦੇਬ। ਬਦਲਾਮੇ ਥੋੜੇ-ਥੋੜੇ ਮਧੁ ਦੇਬ ਜਇਸਂ ਹਮਰੋ ਜਿਨਗੀ ਚਲਤ।”
ਮਧੁਮਾਛੀ ਸਭ ਅਪਨਾਮੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਮੁਦਾ ਬਿਨਾ ਰਾਨੀ ਮਾਛੀਕ ਵਿਚਾਰਸਂ ਕਿਯੋ ਕਿਛੁ ਨੈ ਕ ਸਕੈਤ, ਤਂਏ ਰਾਨੀਸਂ ਪੂਛਬ ਜਰੁਰੀ ਛਲੈ। ਸਭ ਵਿਚਾਰਿ ਏਕਟਾ ਮਾਛੀਕੇਂ ਰਾਨੀ ਲਗ ਪਠੌਲਕ। ਰਾਨੀ ਮਾਛੀ ਸਭ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਕਹਲਕੈ- “ਜਹਿਨਾ ਸਂਗੀਤ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕ ਜ੍ਞਾਤਾ ਮਚ੍ਛਰ ਭੀਖ ਮਂਗੈਲੇ ਅਪਨਾ ਐਠਾਮ ਆਏਲ ਅਛਿ ਤਹਿਨਾ ਜਂ ਹਮਹੂਂ ਸਭ ਮੇਹਨਤ ਛੋੜਿ ਦੇਬ ਤਂ ਓਕਰੇ ਜਕਾਂ ਦਸ਼ਾ ਹਏਤ। ਤਂਏ ਮੇਹਨਤਕ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਛੋੜਿ ਸਸ੍ਤਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਅਪਨੌਨਾਇ ਮੁਰੁਖਪਨਾ ਹਏਤ। ਅਗਰ ਅਹੂਂ ਸਭਕੇਂ ਸਂਗੀਤਕ ਸਖ ਹੋਇਏ ਤਂ ਮੇਹਨਤੋ ਕਰੁ ਆ ਬੈਸਾਰੀਮੇ ਸਂਗੀਤੋਂ ਸੀਖੂ।”
ਭਗਵਾਨ
ਸਿਦ੍ਧ ਪੁਰੁਸ਼ ਭ ਕਬੀਰ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤ ਭ ਗੇਲ ਛਲਾਹ। ਦੂਰ-ਦੂਰਸਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁ ਸਭ ਆਬਿ-ਆਬਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨੋ ਕਰੈਤ ਆ ਉਪਦੇਸ਼ੋ ਸੁਨੈਤ। ਮੁਦਾ ਕਬੀਰ ਅਪਨ ਵ੍ਯਵਸਾਯ- ਕਪੜਾ ਬੁਨਬ ਨੈ ਛੋੜਲਨਿ। ਕਪੜੋ ਬੁਨਥਿ ਆ ਸਤ੍ਸਂਗੋ ਕਰਥਿ। ਏਕਟਾ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁ ਕਬੀਰਕ ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਦੇਖ ਪੂਛਲਕਨਿ- “ਜਾਧਰਿ ਅਪਨੇ ਸਾਧਾਰਣ ਛਲੌਂ ਤਾਧਰਿ ਕਪੜਾ ਬੁਨਬ ਉਚਿਤ ਛਲ ਮੁਦਾ ਆਬ ਤਂ ਸਿਦ੍ਧ-ਪੁਰੁਸ਼ ਭ ਗੇਲਿਐਕ ਤਖਨ ਕਪੜਾ ਕਿਏਕ ਬੁਨੈ ਛੀ?”
ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਕ ਵਿਚਾਰ ਸੁਨਿ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਕਬੀਰ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਪਹਿਨੇ ਪੇਟਕ ਲੇਲ ਕਪੜਾ ਬੁਨੈਤ ਛਲੌਂ। ਮੁਦਾ ਆਬ ਜਨ-ਸਮਾਜਮੇ ਸਮਾਏਲ ਭਗਵਾਨਕ ਦੇਹ ਢਕੈਕ ਲੇਲ ਆ ਅਪਨ ਮਨੋਯੋਗਕ ਸਾਧਨਾਕ ਲੇਲ ਬੁਨੈਤ ਛੀ।”
ਏਕ੍ਕੇ ਕਾਜ ਰਹਿਤੋ ਦਰਸ਼੍ਟਿਕੋਣਕ ਭਿਨ੍ਨਤਾਕ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਇਬਲਾ ਅਂਤਰਕੇਂ ਬੁਝਲਾਸਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਕ ਸਮਾਧਾਨ ਭ ਗੇਲਨਿ।
ਏਕਾਗ੍ਰਚਿਤ
ਇਂਗ੍ਲੈਡਕ ਇਤਿਹਾਸਮੇ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕ ਨਾਅੋ ਇਜ੍ਜਤਕ ਸਂਗ ਲੇਲ ਜਾਇਤ ਅਛਿ। ਓ ਅਨੇਕੋ ਸਾਹਸੀ ਕਾਜ ਪ੍ਰਜਾਲੇ ਕੇਲਨਿ। ਤਂਏ ਹੁਨਕਾ ਮਹਾਨ੍ ਅਲ੍ਫੇਡ, ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਨਾਓਂਸਂ ਇਤਿਹਾਸਮੇ ਚਰਚਾ ਅਛਿ।
ਸ਼ੁਰੁਮੇ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਸਾਧਾਰਣ ਰਾਜਾ ਜਕਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾ-ਕਲਾਪ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਜਹਿਨਾ ਬਾਪ-ਦਾਦਾਕ ਅਮਲਦਾਰੀਮੇ ਚਲੈਤ ਛਲ ਤਹਿਨਾ। ਖੇਨਾਇ-ਪੀਨਾਇ, ਏਸ਼-ਮੌਜ ਕੇਨਾਇ ਯਏਹ ਜਿਨਗੀ ਛਲਨਿ। ਜਇਸਂ ਏਕ ਦਿਨ ਏਹੇਨ ਭੇਲੈ ਜੇ ਹੁਨਕਰ ਕੋਢਿਪਨਾ ਦੁਸ਼੍ਮਨਕ ਲੇਲ ਬਰਦਾਨ ਭ ਗਲੈਕ। ਦੁਸ਼੍ਮਨ ਆਕ੍ਰਮਣ ਕ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕੇਂ ਸਤ੍ਤਾਸਂ ਭਗਾ ਦੇਲਕ। ਨੁਕਾ ਕ ਓ ਏਕਟਾ ਕਿਸਾਨਕ ਐਠਾਮ ਨੋਕਰੀ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਬਰਤਨ ਮਾਂਜਬ, ਪਾਨਿ ਭਰਬ ਆ ਚੌਕਾਕ ਕਾਜ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਨਮਹਰ ਕਿਸਾਨ ਰਹਨੇ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੁਨਕਰ ਪਤ੍ਨੀ ਕਰੈਤ ਛਲੀਹ।
ਏਕ ਦਿਨ ਓ ਕੋਨੋ ਕਾਜੇ ਬਾਹਰ ਜਾਇਤ ਛਲੀਹ। ਬਟਲੋਹੀਮੇ ਦਾਲਿ ਚੁਲ੍ਹਿਪਰ ਚਢਲ ਛਲੈ। ਔਰਤ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕੇਂ ਕਹਿ ਦੇਲਕ ਜੇ ਦਾਲਿਪਰ ਧਿਯਾਨ ਰਾਖਬ। ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਚੁਲ੍ਹਿ ਲਗ ਬੈਸ ਅਪਨ ਜਿਨਗੀਕ ਸਂਬਂਧਮੇ ਸੋਚਏ ਲਗਲ। ਸੋਚੈਮੇ ਏਤ੍ਤੇ ਮਗ੍ਨ ਭ ਗੇਲ ਜੇ ਬਟਲੋਹੀਕ ਦਾਲਿਪਰ ਧਿਯਾਨੇ ਨੇ ਰਹਲੈ। ਬਟਲੋਹਿਕ ਸਭ ਦਾਲਿ ਜਰਿ ਗੇਲੈ। ਜਖਨ ਓ ਔਰਤ ਘੁਰਿ ਕ ਅਏਲਿ ਤਂ ਦੇਖਲਕ ਜੇ ਬਟਲੋਹਿਕ ਸਭ ਦਾਲਿ ਜਰਿ ਗੇਲ ਅਛਿ।
ਕ੍ਰੋਧਸਂ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕੇਂ ਕਹਲਕ- “ਅਰੇ ਮੁਰ੍ਖ ਯੁਵਕ! ਬੁਝਿ ਪੜੈਏ ਜੇ ਤੋਰਾਪਰ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡਕ ਛਾਪ ਪੜਲ ਛੌ। ਜਹਿਨਾ ਓਕਰ ਦਸ਼ਾ ਭੇਲੈ ਤਹਿਨਾ ਤੋਰੋ ਹੇਤੌ। ਜੇ ਕਾਜ ਕਰੈਛੇਂ ਓਕਰਾ ਏਕਾਗ੍ਰਚਿਤ ਭ ਕਰ।”
ਬੇਚਾਰੀ ਔਰਤਕੇਂ ਕੀ ਪਤਾ ਜੇ ਜਕਰਾ ਕਹੈ ਛਿਐ ਓ ਵਏਹ ਛੀ। ਮੁਦਾ ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਚੌਂਕ ਗੇਲ। ਅਪਨ ਗਲਤੀਕ ਭਾਂਜ ਲਗਬਏ ਲਗਲ। ਮਨੇ-ਮਨ ਓ ਸਂਕਲ੍ਪ ਕੇਲਕ ਜੇ ਆਇਸਂ ਜੇ ਕਾਜ ਕਰਬ ਓ ਏਕਾਗ੍ਰਚਿਤ ਭ ਕਰਬ। ਸਿਰ੍ਫ ਕਲ੍ਪਨੇ ਕੇਲਾਸਂ ਨੈ ਹਏਤ। ਅਲ੍ਫ੍ਰੇਡ ਨੋਕਰੀ ਛੋੜਿ ਦੇਲਕ। ਪੁਨ ਆਬਿ ਅਪਨ ਸਹਯੋਗੀ ਸਭਸਂ ਭੇਂਟ ਕ ਧਨੋ ਆ ਆਦਮਿਯੋਕ ਸਂਗ੍ਰਹ ਕਰਏ ਲਗਲ। ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਬਢਲੈ। ਤਖਨ ਓ ਦੁਸ਼੍ਮਨਪਰ ਚਢਾਇ ਕੇਲਕ। ਦੁਸ਼੍ਮਨਕੇਂ ਹਰੌਲਕ। ਪੁਨ ਸਤ੍ਤਾਸੀਨ ਭੇਲ। ਸਤ੍ਤਸੀਨ ਭੇਲਾਪਰ ਪੈਘ-ਪੈਘ ਕਾਜ ਕ ਮਹਾਨ ਭੇਲ।
ਸੀਖੈਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ
ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਰਾਨਾਡੇ ਦਛਿਨ ਭਾਰਤਕ ਰਹਥਿ। ਓ ਬਂਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨੈ ਜਨੈਤ ਰਹਥਿ। ਏਕ ਦਿਨ ਰਾਨਾਡੇ ਕਲਕਤ੍ਤਾ ਗੇਲਾਹ। ਕਲਕਤ੍ਤਾਮੇ ਅਪਨ ਕਾਜ-ਸਭ ਨਿਪਟਾ ਆਪਸ ਹੋਇਲੇ ਗਾੜੀ ਪਕੜਏ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਏਲਾਹ ਤਂ ਏਕਟਾ ਬਂਗਲਾ ਅਖਵਾਰ ਕੀਨ ਲੇਲਨਿ। ਬਂਗਲਾ ਅਖਵਾਰ ਦੇਖ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਸਂ ਪਤ੍ਨੀ ਕਹਲਕਨਿ- “ਅਹਾਂ ਤਂ ਬਂਗਲਾ ਨੈ ਜਨੈ ਛੀ ਤਖਨ ਅਨੇਰੇ ਈ ਅਖਵਾਰ ਕਿਏਕ ਕੀਨ ਲੇਲੌਂਹੇਂ?”
ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਰਾਨਾਡੇ ਜਬਾਬ ਦੇਲਖਿਨ- “ਦੂ ਦਿਨਕ ਗਾੜੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਅਛਿ। ਆਸਾਨੀਸਂ ਬਂਗਲਾ ਸੀਖ ਲੇਬ।”
ਨੀਕ-ਨਹਾਂਤਿ ਰਾਨਾਡੇ ਬਂਗਲਾ ਲਿਪਿ ਆ ਸ਼ਬ੍ਦ ਗਠਨਪਰ ਧਿਯਾਨ ਦ ਸੀਖਏ ਲਗਲਥਿ। ਪੂਨਾ ਪਹੁਂਚ ਪਤ੍ਨੀਕੇਂ ਧੁਰ-ਝਾਰ ਅਖਵਾਰ ਪਢਿ ਕ ਸੁਨਬਏ ਲਗਲਖਿਨ। ਏਹਨ ਛਲਨਿ ਸਾਠਿ ਵਰ੍ਸ਼ੀਏ ਰਾਨਾਡੇਕ ਮਨੋਯੋਗ। ਤਂਏ ਅਂਤਿਮ ਸਮਏ ਧਰਿ ਹਰ ਮਨੁਸ਼੍ਯਕੇਂ ਸੀਖੈਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਰਹਕ ਚਾਹੀ।
ਅਨੁਭਵ
ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨ ਅਨੁਭਵਸਂ ਸੀਖਬੋ ਕਰੈਤ ਅਛਿ ਆ ਦੋਸਰੋਕ ਲੇਲ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਕਰੈਤ ਅਛਿ। ਏਕ ਦਿਨ ਝਮਝਮੌਆ ਬਰਖਾ ਹੋਇਤ ਰਹਏ। ਮੇਧੋ ਗਰਜੈ। ਬਿਜਲੋਕੋ ਚਮਕੈ। ਤੇਜ ਹਵੋ ਬਹੈ। ਓਇ ਸਮਏ ਰਾਸ੍ਤਾਪਰ ਭਗੈਤ ਏਕ ਆਦਮੀਕ ਮਰਤ੍ਯੁ ਭ ਗੇਲੈ। ਬਰਖਾ ਛੁਟਲੈ। ਲਗ-ਪਾਸਕ ਲੋਕ ਜਖਨ ਨਿਕਲਕ ਤਂ ਰਾਸ੍ਤਾਪਰ ਓਇ ਆਦਮੀਕੇਂ ਦੇਖਲਕ। ਚਾਰੁ ਭਰਸਂ ਲੋਕ ਜਮਾ ਭ ਕਿਯੋ ਕਹੈ- “ਬਾਦਲਕ ਆਵਾਜਸਂ ਮਰਤ੍ਯੁ ਭੇਲੈ।” ਤਂ ਕਿਯੋ ਕਿਛੁ ਕਹੈ ਆ ਕਿਯੋ ਕਿਛੁ।
ਓਇ ਸਮਏ ਏਕ ਅਨੁਭਵੀ ਆਦਮੀ ਸੇਹੋ ਪਹੁਂਚਲਥਿ। ਓ ਕਹਲਖਿਨ- “ਜਂ ਆਵਾਜਸਂ ਮਰਤ੍ਯੁ ਹੋਇਤ ਤਂ ਬਹੁਤੋ ਲੋਕ ਆਵਾਜ ਸੁਨਲਕ। ਸਬਹਕ ਹੋਇਤੈ। ਤਂਏ ਮਰਤ੍ਯੁ ਆਵਾਜਸਂ ਨੈ ਲਗਮੇ ਠਨਕਾ ਗਿਰਲਾਸਂ ਭੇਲ।”
ਅਸਿਰਵਾਦਕ ਵਿਰੋਧ
ਈਸ਼੍ਵਰਚਨ੍ਦ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾਸਾਗਰ ਅਭਾਵ ਆ ਗਰੀਬੀਕ ਬੀਚ ਪਢਿ ਪਚਾਸ ਟਾਕਾਕ ਮਾਸਿਕ ਨੋਕਰੀ ਸ਼ੁਰੁ ਕੇਲਨਿ। ਹੁਨਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇਖ ਕੁਟੁਮ੍ਬ-ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਅਸਿਰਵਾਦ ਦੇਮਏ ਪਹੁਂਚਏ ਲਗਲਨਿ। ਏਕਟਾ ਕੁਟੁਮ੍ਬ ਕਹਲਕਨਿ- “ਭਗਵਾਨਕ ਦਯਾਸਂ ਅਹਾਂਕ ਦੁਖ ਮੇਟਾ ਗੇਲ। ਆਬ ਆਰਾਮਸਂ ਰਹੂ ਆ ਚੈਨਸਂ ਜਿਨਗੀ ਬਿਤਾਉ।”
ਈ ਅਸਿਰਵਾਦ ਸੁਨਿਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਸਾਗਰਕ ਆਖਿਸਂ ਨੋਰ ਖਸਏ ਲਗਲਨਿ। ਨੋਰ ਪੋਛੈਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਜੈ ਅਧ੍ਯਵਸਾਯਿਕ ਬਲੇ ਹਮ ਓਹਨ ਭੀਸ਼ਣ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਕ ਮੁਕਾਵਲਾ ਕੇਲੌਂ ਓਕਰੇ ਛੋੜਿ ਦਇਲੇ ਕਹੈ ਛੀ। ਅਹਾਂਕੇਂ ਈ ਕਹੈਕ ਚਾਹੈ ਛਲ ਜੇ ਜੈ ਗਰੀਬੀਕ ਕਸ਼੍ਟ ਸ੍ਵਯਂ ਅਨੁਭਵ ਕੇਲੌਂ ਓਇ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਕੇਂ ਬਿਸਰੁ ਨੈ। ਅਪਨ ਅਸਾਧ੍ਯ ਸ਼੍ਰਮਸਂ ਓਇ ਅਵਰੁਦ੍ਧ ਰਾਸ੍ਤਾਕੇਂ ਸਾਫ ਕਰੁ।”
ਧਰ੍ਮਕ ਅਸਲ ਰੁਪ
ਸ਼੍ਰਾਵਸ੍ਤੀਕ ਸਮ੍ਰਾਟ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂੜਕੇਂ ਅਨੇਕ ਧਰ੍ਮ ਆ ਓਕਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾ ਸਭਸਂ ਨੀਕ ਲਗਾਵ ਛਲਨਿ। ਰਾਜ-ਕਾਜਸਂ ਜੇ ਸਮਏ ਬਚਨਿ ਓਕਰਾ ਓ ਧਰ੍ਮੇੇਕ ਅਧ੍ਯਯਨੋ ਆ ਸਤ੍ਸਂਗੇਮੇ ਬਿਤਬਥਿ। ਈ ਕ੍ਰਮ ਬਹੁਤ ਦਿਨਸਂ ਚਲਿ ਅਬੈਤ ਛਲ। ਏਕ ਦਿਨ ਓ ਅਸਮਂਜਸਮੇ ਪੜਿ ਗੇਲਾਹ। ਮੋਨਮੇ ਏਲਨਿ ਜੇ ਜਖਨ ਧਰ੍ਮ ਮਨੁਕ੍ਖਕ ਕਲ੍ਯਾਣ ਕਰੈਤ ਅਛਿ ਤਖਨ ਏਤੇਕ ਮਤਭੇਦ ਏਕ ਦੋਸਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਮੇ ਕਿਏਕ ਅਛਿ?
ਅਪਨ ਸਮਸ੍ਯਾਕ ਸਮਾਧਾਨਕ ਲੇਲ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂੜ ਭਗਵਾਨ ਬੁਦ੍ਧ ਲਗ ਪਹੁਂਚਲਾਹ। ਓਇਠਾਮ ਓ ਅਪਨ ਬਾਤ ਬੁਦ੍ਧਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂੜਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਬੁਦ੍ਧਦੇਵ ਹਂਸਏ ਲਗਲਖਿਨ। ਸਤ੍ਕਾਰਪੂਰ੍ਵਕ ਹੁਨਕਾ ਠਹਰੈ ਲ ਕਹਿ ਦੋਸਰ ਦਿਨ ਭਿਨਸਰੇ ਸਮਾਧਾਨਕ ਬਚਨ ਦੇਲਖਿਨ। ਏਕਟਾ ਹਾਥੀ ਆ ਪਾਂਚਟਾ ਆਨ੍ਹਰ ਓ ਜੁਟੌਲਨਿ।
ਦੋਸਰ ਦਿਨ ਭਿਨਸਰੇ ਤਥਾਗਤ -ਵੁਦ੍ਧਦੇਵ- ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂੜਕੇਂ ਸਂਗ ਕੇਨੇ ਓਇ ਹਾਥੀ ਆ ਅਨ੍ਹਰਾ ਲਗ ਪਹੁਂਚਲਥਿ। ਏਕਾਏਕੀ ਓਇ ਅਨ੍ਹਰਾ ਸਭਕੇਂ ਹਾਥੀ ਛੁਬਿ ਓਕਰ ਸ੍ਵਰੁਪ ਬੁਝਬੈਲੇ ਕਹਲਖਿਨ। ਬੇਰਾ-ਬੇਰੀ ਓ ਅਨ੍ਹਰਾ ਸਭ ਹਾਥੀਕੇਂ ਛੁਬਿ-ਛੁਬਿ ਦੇਖਏ ਲਗਲ। ਜੇ ਜੇ ਅਂਗ ਹਾਥੀਕ ਛੁਲਕ ਓ ਓਹਨੇ ਸ੍ਵਰੁਪ ਹਾਥੀਕ ਬਤਬਏ ਲਗਲਨਿ। ਕਿਯੋ ਖੂਟਾ ਜਕਾਂ ਤਂ ਕਿਯੋ ਸੂਪ ਜਕਾਂ ਤਂ ਕਿਯੋ ਡੋਰੀ ਜਕਾਂ ਤਂ ਕਿਯੋ ਟੀਲਾ ਜਕਾਂ ਕਹਲਕਨਿ।
ਸਬਹਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਤਥਾਗਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂੜਕੇਂ ਕਹਲਖਿਨ- “ਰਾਜਨ! ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯ ਅਪਨ ਸੀਮਿਤ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾਕ ਅਨੁਰੁਪ ਧਰ੍ਮਕ ਏਕਾਂਕੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਕਰੈਤ ਅਛਿ। ਅਪਨ-ਅਪਨ ਮਾਨ੍ਯਤਾਕ ਪ੍ਰਤਿ ਜਿਦ੍ਦ ਧ ਅਪਨੇਮੇ ਸਭ ਲੜੈਤ ਛਥਿ। ਜਹਿਨਾ ਏਕ੍ਕੇਟਾ ਹਾਥੀਕ ਸ੍ਵਰੁਪ ਪਾਂਚੋ ਅਨ੍ਹਰਾ ਪਾਂਚ ਰਂਗਕ ਕਹਲਕ, ਤਹਿਨਾ ਧਰਮੋਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਕਰੈਬਲਾ ਸਭ ਕਰੈਤ ਛਥਿ। ਧਰ੍ਮ ਤਂ ਸਮਤਾ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ ਆ ਸਜ੍ਜਨਤਾਮੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤ ਅਛਿ।”
ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ
ਸਂਗੀਤਕਾਰ ਗਾਲ੍ਫਰ੍ਡ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਏਕਟਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾ ਅਪਨ ਮਨਕ ਵ੍ਯਥਾ ਕਹਏ ਲਗਲਨਿ। ਕੁਰੁਪਤਾਕ ਕਾਰਣੇ ਸਂਗੀਤਕ ਮਂਚਪਰ ਪਹੁਂਚਤੇ ਮਨਮੇ ਅਾਬਏ ਲਗੈਤ ਅਛਿ ਜੇ ਆਨ ਲੜਕੀਕ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਹਮਰਾ ਨਾਪਸਨ੍ਦ ਕ ਹਂਸੀ ਉੜਬੈਤ ਅਛਿ। ਜਇਸਂ ਸਕਪਕਾ ਜਾਇ ਛੀ। ਗਬੈਕ ਜੇ ਤੈਯਾਰੀ ਕੇਨੇ ਰਹੈ ਛੀ ਓ ਨੀਕ ਜਕਾਂ ਨੈ ਗਾਬਿ ਪਬੈ ਛੀ। ਵਏਹ ਗੀਤ ਘਰਪਰ ਬਢਿਯਾਂ ਜਕਾਂ ਗਬੈ ਛੀ ਮੁਦਾ ਮਂਚਪਰ ਪਹੁਂਚਤੇ ਕੀ ਭ ਜਾਇਤ ਅਛਿ ਜੇ ਹਕ੍ਕਾ-ਬਕ੍ਕਾ ਭ ਜਾਇ ਛੀ।
ਓਇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਗਾਲ੍ਫਰ੍ਡ ਏਕਟਾ ਨਮਗਰ-ਚੌੜਗਰ ਅਏਨਾ ਲ, ਆਗੂਮੇ ਰਖਿ, ਗਬੈਕ ਵਿਚਾਰ ਦੈਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਅਹਾਂ ਕੁਰੁਪ ਨੈ ਛੀ, ਜੇਨਾ ਮਨਮੇ ਹੋਇਏ। ਗੀਤ ਗੌਨਿਹਾਰਿਕੇਂ ਸ੍ਵਰਕ ਮਿਠਾਸ ਹੇਬਾਕ ਚਾਹੀ। ਜਕਰਾ ਕੁਰੁਪਤਾਸਂ ਕੋਨੋ ਸਂਬਂਧ ਨੈ ਛੈ। ਜਖਨ ਭਾਵ-ਵਿਭੋਰ ਭ ਗਾਏਬ ਤਖਨ ਅਹਾਂਕ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਬਢਿ ਜਾਏਤ। ਕਿਯੋ ਸੁਨਿਨਿਹਾਰ ਕੁਰੁਪਤਾਪਰ ਧਿਯਾਨ ਨੈ ਦ ਸ੍ਵਰਪਰ ਧਿਯਾਨ ਦੇਤ। ਜਇਸਂ ਮਨਕ ਹੀਨਤਾ ਸਮਾਪ੍ਤ ਭ ਜਾਏਤ ਆ ਆਤ੍ਮ-ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਬਢਿ ਜਾਏਤ।”
ਫ੍ਰਾਨ੍ਸਕ ਵਏਹ ਗਾਯਿਕਾ ਮੇਰੀ ਵੁਡਨਾਲ੍ਡ ਨਾਓਂਸਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤ ਭੇਲੀਹ।
ਸ੍ਤਬ੍ਧ
ਦੋਸਰ ਵਿਸ਼੍ਵਯੁਦ੍ਧ ਸਮਾਪ੍ਤ ਭ ਗੇਲ। ਇਂਗੋਏਸ਼ਿਯਨ ਮਾਨੇ ਆਂਗ੍ਲ-ਰੁਸੀ ਸਂਧਿਪਰ ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰ ਕਰੈਲੇ ਚਰ੍ਚਿਲ ਮਾਸ੍ਕੋ ਏਲਾਹ। ਸਂਧਿਪਰ ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭ ਗੇਲ। ਮਾਸ੍ਕੋ ਛੋੜੈਸਂ ਏਕ ਦਿਨ ਪਹਿਨੇ, ਅਨਾਯਾਸ ਸ੍ਤਾਲਿਨ ਆ ਮੋਲੋਟੋਵ ਚਰ੍ਚਿਲ ਲਗ ਪਹੁਂਚ ਕਹਲਕਨਿ- “ਲੜਾਇ-ਉੜਾਇ ਤਂ ਬਹੁਤ ਭੇਲ। ਨੀਕ ਸਮਝੌਤੋ ਭ ਗੇਲ। ਕਾਲ੍ਹਿ ਅਹਾਂ ਜੇਬੋ ਕਰਬ ਤਂਏ ਆਇ ਥੋੜੇ ਮੌਜ-ਮਸ੍ਤੀ ਕ ਲਿਅ। ਹਮਰਾ ਐਠਾਮ ਚਲਿ ਭੋਜਨ ਕਰੁ।”
ਸ੍ਤਾਲਿਨਕ ਆਗ੍ਰਹ ਸੁਨਿ ਚਰ੍ਚਿਲ ਮਨੇ-ਮਨ ਸੋਚਏ ਲਗਲਥਿ ਜੇ ਮਹਾਨ੍ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸ੍ਤਾਲਿਨ ਨਤ ਦੇਬਏ ਏਲਾਹ, ਆਇ ਜਰੁਰ ਕਿਛੁ ਅਦ੍ਭੁਤ ਵਸ੍ਤੁ ਦੇਖੈਕ ਮੌਕਾ ਭੇਟਤ। ਚਰ੍ਚਿਲ ਨਤ ਮਾਨਿ ਸ੍ਤਾਲਿਨਕ ਸਂਗ ਵਿਦਾ ਭੇਲਾਹ। ਰਾਸ੍ਤਾਮੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਭ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਨਿ। ਥੋੜੇ ਦੂਰ ਗੇਲਾਪਰ ਏਕਟਾ ਪੀਅਰ ਰਂਗਕ ਦੁ-ਮਹਲਾ ਮਕਾਨਕ ਆਗੂਮੇ ਕਾਰ ਰੁਕਲ। ਸਭ ਕਿਯੋ ਉਤੜਲਥਿ। ਸ੍ਤਾਲਿਨਕ ਸਂਗ ਚਰ੍ਚਿਲ ਮਕਾਨਕ ਭੀਤਰ ਗੇਲਾਹ। ਭੀਤਰ ਜਾ ਚਰ੍ਚਿਲਕੇਂ ਬੈਸਬੈਤ ਸ੍ਤਾਲਿਨ ਕਹਲਖਿਨ- “ਊਪਰਕਾ ਤਲ੍ਲਾਮੇ ਲੇਨਿਨ ਰਹੈਤ ਛਲਾਹ। ਓ ਗੁਰੁ ਛਥਿ ਤਂਏ ਓਇ ਤਲ੍ਲਾਕ ਉਪਯੋਗ ਹਮ ਨੈ ਕਰੈ ਛੀ। ਓ ਮ੍ਯੁਜਿਯਮ ਬਨਲ ਅਛਿ। ਨਿਚ੍ਚਾਂਮੇ ਤੀਨਟਾ ਕੋਠਰੀ ਅਛਿ ਏਕਟਾਮੇ ਦੁਨੂ ਪਰਾਨੀ ਰਹੈ ਛੀ। ਦੋਸਰਮੇ ਬੇਟੀ ਰਹੈਤ ਅਛਿ ਆ ਤੇਸਰਮੇ ਪਾਰ੍ਟੀ ਸਦਸ੍ਯਕ ਲੇਲ ਬੈਠਕੀ ਬਨੌਨੇ ਛੀ।”
ਸ੍ਤਾਲਿਨਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਚਰ੍ਚਿਲ ਛਗੁਨ੍ਤਾਮੇ ਪੜਿ ਗੇਲਾਹ ਜੇ ਜੈ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਕ ਡਰੇ ਪੂਂਜੀਵਾਦੀ ਜਗਤ ਥਰਥਰਾਇਤ ਅਛਿ ਓਇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਕ ਰਹੈਕ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਏਹਨੇ ਛੈ। ਮਨੇ-ਮਨ ਸੋਚੈਤ ਚਰ੍ਚਿਲ ਗੁਮ੍ਮ ਰਹਥਿ ਅਾਕਿ ਸ੍ਤਾਲਿਨ ਕਹਲਕਨਿ- “ਥੋੜੇ ਕਾਲ ਹਮਰਾ ਛੁਟ੍ਟੀ ਦਿਅ। ਭੋਜਨ ਬਨਬਏ ਜਾਇ ਛੀ।”
ਈ ਸੁਨਿ ਚਰ੍ਚਿਲ ਅਚਂਭਿਤ ਹੋਇਤ ਪੂਛਲਖਿਨ- “ਅਪਨੇ ਭਾਨਸ ਕਰੈ ਛੀ, ਭਨਸਿਯਾ ਨੈ ਅਛਿ?”
ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਇਤ ਸ੍ਤਾਲਿਨ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਲਖਿਨ- “ਨੈ। ਅਪਨੇ ਦੁਨੂ ਪਰਾਨੀ ਮਿਲ ਭਾਨਸ ਕਰੈ ਛੀ।”
ਸ੍ਤਾਲਿਨਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਚਰ੍ਚਿਲ ਹਤਪ੍ਰਭ ਹੋਇਤ ਕਹਲਖਿਨ- “ਬੜ ਬਢਿਯਾਂ।” ਆਇ ਘਰੇਵਾਲੀਕੇਂ ਭਾਨਸ ਕਰਏ ਕਹਿਅਨੁ। ਅਹਾਂ ਗਪ-ਸਪ੍ਪ ਕਰੁ।”
“ਹਮ ਲਾਚਾਰ ਛੀ। ਪਤ੍ਨੀ ਘਰਪਰ ਨੈ ਛਥਿ। ਓ ਪਾਂਚ ਬਜੇ ਕਪੜਾ ਮਿਲਸਂ ਔਤੀਹ।”
ਚਰ੍ਚਿਲ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਭ ਗੇਲਾਹ।
ਏਕਤਾ
ਏਕਟਾ ਪੈਘ ਭਵਨਕ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਹੋਇਤ ਛਲੈਕ। ਨਿਰ੍ਮਾਣਸ੍ਥਲ ਲਗ ਏਕ ਭਾਗ ਪਜੇਬਾ, ਦੋਸਰ ਭਾਗ ਬਾਲੂ, ਤੇਸਰ ਲਕੜੀ, ਸੀਮੇਂਟ, ਚੂਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜਮਾ ਛਲ। ਢੇਰੀਸਂ ਪਜੇਬਾ ਬਾਜਲ- “ਅਕਾਸ ਠੇਕਲ ਕੋਠਾ ਹਮਰੇਸਂ ਬਨਤ, ਤਂਏ ਕੋਠਾਕ ਸ਼੍ਰੇਹ ਹਮਰੇ ਭੇਟਕ ਚਾਹੀ।”
ਪਜੇਬਾਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਸਿਮਟੀ ਆ ਬਾਲੂ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦ ਕਰੈਤ ਕਹਲਕੈ- “ਤੋਂ ਝੂਠ ਬਜੈਛੇਂ। ਤੋਰਾ ਈ ਨੈ ਬੁਝਲ ਛੌ ਜੇ ਏਕਸਂ ਦੋਸਰ ਪਜੇਬਾਕ ਬੀਚ ਜਂ ਹਮ ਨੈ ਰਹਬੌ ਤਂ ਤੂਂ ਢਨਮਨਾਇਤੇ ਰਹਮੇ। ਸਂਗੇ ਤੋਰਾ ਇਹੋ ਨੈ ਬੁਝਲ ਛੌ ਜੇ ਜਤ੍ਤੇ ਦੂਰ ਤਕ ਤੋਂ ਜੇਮੇ ਤਤ੍ਤੇ ਦੂਰ ਤਕ ਹਮਹੂਂ ਸਂਗੇ ਜੇਬੌ ਆ ਤੋਰੋਸਂ ਊਪਰ ਹਮਹੀਂ ਸੁਇਤ ਕ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਕਰਬੌ।”
ਬਾਲੂ ਆ ਸਿਮਟੀਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਖਿੜਕੀ ਆ ਕੇਵਾੜਿਕ ਲਕੜੀ ਤਾਮਸੇ ਥਰਥਰਾਇਤ ਕਹਲਕੈ- “ਤੋਰਾ ਤੀਨੂ ਬੂਤ੍ਤੇ ਬਰ ਹੇਤੌ ਤਂ ਦੇਬਾਲ ਬਨਿ ਜੇਮੇ, ਮੁਦਾ ਬਿਨਾ ਹਮਰੇ ਨੇ ਛਤ ਬਨਿ ਸਕਮੇ ਆ ਨੇ ਮੁਂਹ-ਕਾਨ ਚਿਕ੍ਕਨ ਹੇਤੌ। ਜਾਬੇ ਹਮ ਨੈ ਰਹਬੌ ਤਾਬੇ ਕੁਤ੍ਤਾ-ਬਿਲਾਇਕ ਘਰ ਰਹਮੇ।”
ਸਭ ਸਾਮਾਨਕ ਬੀਚ ਕਟੌਜ ਚਲੈਤ ਛਲ। ਕਾਰੀਗਰ ਚਾਹ ਪੀਬ ਬੀੜੀ ਸੁਨਗੇਲਕ। ਬਿੜਿਯੋ ਪੀਬੈਤ ਛਲ ਆ ਮਨੇ-ਮਨ ਹਂਸਬੋ ਕਰੈਤ ਛਲ। ਜਖਨ ਭਰਿ ਮਨ ਬੀੜੀ ਪੀਲਕ, ਮੂਡ ਸਾਫ ਭੇਲੈ, ਤਖਨ ਤੀਨੂਕੇਂ ਚੁਪ ਕਰੈਤ ਕਹਲਕ- “ਅਗਰ ਤੂਂ ਸਭ ਮਿਲਾਨੇ ਕ ਲੇਮੇ, ਤਇਮੇ ਕੀ ਹੇਤੌ? ਜਾਬੇ ਹਮ ਨੈ ਇਲਮਸਂ ਤੋਰਾ ਸਭਕੇਂ ਬਨੇਬੌ ਤਾਬੇ ਓਹਿਨਾ ਮਾਟਿਪਰ ਪੜਲ ਰਹਮੇ। ਕੌਆ-ਕੁਕੁੜ ਆਬਿ-ਆਬਿ ਗਂਦਾ ਕਰੈਤ ਰਹਤੌ।”
ਸਬਹਕ ਵਿਚਾਰ ਸੁਨਿ ਨਿਰ੍ਣਏ ਕਰੈਤ ਭਵਨ ਕਹਲਕੈ- “ਅਪਨਾ-ਅਪਨਾ ਜਗਹਪਰ ਸਬਹਕ ਮਹਤ੍ਵ ਛੌ। ਮੁਦਾ ਜਾਬੇ ਏਕ-ਦੋਸਰਸਂ ਮੇਲ ਕਏ ਕ ਨੈ ਰਹਮੇ ਤਾਬੇ ਭਵਨ ਨੈ ਕਹੇਮੇ। ਅੋਹਿਨਾ ਪਜੇਵਾ, ਸਿਮਟੀ, ਚੂਨ, ਲਕੜੀ ਰਹਮੇ। ਤਂਏ ਅਪਨ-ਅਪਨ ਬੜਪ੍ਪਨ ਛੋੜਿ ਮਿਲਾਨਕ ਰਾਸ੍ਤਾ ਪਕੜ ਜਇਸਂ ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੇਤੌ।”
ਵਿਧਵਾ ਵਿਵਾਹ
ਰਾਜਸ੍ਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਮੇ ਹਠੀ ਹਮ੍ਮੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ੍ਥਾਨ ਅਛਿ। ਓ ਏਹੇਨ ਜਿਦ੍ਦੀ ਛਲ ਜੇ ਜਕਰਾ ਉਚਿਤ ਬੁਝੈਤ ਛਲੈਕ, ਓ ਵਏਹ ਕਰੈਤ ਛਲ। ਭਲਹਿਂ ਕਤਬੋ ਵਿਰੋਧ ਆ ਨਿਨ੍ਦਾ ਕਿਏਕ ਨੇ ਹੋਯ। ਜਖਨ ਹਮ੍ਮੀਰ ਵਿਯਾਹ ਕਰੈ ਜੋਕਰ ਭ ਗੇਲ ਤਖਨ ਵਿਯਾਹਕ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੁ ਭੇਲ। ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਯੇ ਜੀਵਨਮੇ ਹਮ੍ਮੀਰ ਵਿਧਵਾਕ ਦੁਰ੍ਦਸ਼ਾਕੇਂ ਗਹਰਾਇਸਂ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕੇਨੇ ਛਲ। ਪਢੈਐਕ ਸਮਏ ਸਂਕਲ੍ਪ ਕ ਨੇਨੇ ਛਲ ਜੇ ਹਮ ਵਿਧਵੇ ਔਰਤਸਂ ਵਿਯਾਹ ਕਰਬ। ਹਮ੍ਮੀਰਕ ਵਿਯਾਹਕ ਚਰਚਾ ਪਸਰਲੈ। ਮੁਦਾ ਹਮ੍ਮੀਰ ਏਕਦਮ ਸਂਕਲ੍ਪਿਤ ਛਲ ਜੇ ਵਿਧਵੇਸਂ ਵਿਯਾਹ ਕਰਬ। ਕੁਟੁਮ ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਹਮ੍ਮੀਰਪਰ ਬਿਗੜੈ ਮੁਦਾ ਤਕਰ ਏਕ੍ਕੋ ਪਾਇ ਗਮ ਨੈ। ਪਂਡਿਤ ਸਬਹਕ ਮਾਧ੍ਯਮਸਂ ਪਰਿਵਾਰਬਲਾ ਕਹਬੌਲਕ ਜੇ ਵਿਧਵਾ ਅਮਂਗਲ ਸੂਚਕ ਹੋਇਤ ਤਂਏ ਏਹੇਨ ਕਾਜ ਨੈ ਕਰਕ ਚਾਹੀ। ਮੁਦਾ ਹਮ੍ਮੀਰ ਕਕਰੋ ਬਾਤ ਸੁਨੈਲੇ ਤੈਯਾਰੇ ਨੈ।
ਏਕਟਾ ਬਾਲ-ਵਿਧਵਾਕੇਂ ਹਮ੍ਮੀਰ ਦੇਖਲਕ। ਵਿਧਵਾਕੇਂ ਦੇਖ ਹਰਦਏ ਪਸੀਜ ਗੇਲੈ। ਤਖਨੇ ਓਇ ਵਿਧਵਾਕੇਂ ਹਮ੍ਮੀਰ ਕਹਲਕ- “ਹਮ ਅਹਾਂਸਂ ਵਿਯਾਹ ਕਰਬ। ਭਲਹਿਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਤਬੋ ਵਿਰੋਧ ਹੁਅਏ।”
ਹਮ੍ਮੀਰਕ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਵਿਧਵਾ ਖੁਸ਼ੀਸਂ ਅਹ੍ਲਾਦਿਤ ਭ ਉਠਲ। ਹਮ੍ਮੀਰ ਵਿਯਾਹਕ ਦਿਨ ਤਂਇ ਕ ਕੁਟੁਮ੍ਬ-ਪਰਿਵਾਰ ਆ ਪੁਰਹਿਤ-ਪਂਡਿਤਕੇਂ ਛੋੜਿ ਅਪਨ ਸਂਗੀ-ਸਾਥੀ ਆ ਸੈਨਿਕ ਸਭਕੇਂ ਸਂਗ ਕੇਨੇ ਜਾ ਵਿਯਾਹ ਕ ਲੇਲਕ।
ਜਖਨ ਹਮ੍ਮੀਰ ਮੇਵਾੜਕ ਸ਼ਾਸਕ ਬਨਲ ਤਖਨ ਸਭ ਵਿਰੋਧੀ ਸਹਯੋਗੀ ਬਨਿ ਗੇਲੈ। ਪਂਡਿਤ ਸਭ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੇਲਕ- “ਵਿਧਵਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਅਮਂਗਲਮ੍।”
ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਕ ਵ੍ਰਤ
ਸੁਭਾਸ਼ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਬੋਸ ਬਚ੍ਚੇ ਰਹਥਿ। ਏਕ ਦਿਨ, ਰਾਤਿਮੇ ਮਾਏ ਲਗਸਂ ਉਠਿ ਨਿਚ੍ਚਾਂਮੇ ਸੁਤਏ ਲਗਲਾ। ਬੇਟਾਕੇਂ ਨਿਚ੍ਚਾਂਮੇ ਸੁਤੈਤ ਦੇਖ ਮਾਏ ਪੁਛਲਖਿਨ ਜੇ ਏਨਾ ਕਿਏਕ ਕਰੈ ਛੀ?
ਸੁਭਾਸ਼ ਜਬਾਬ ਦੇਲਖਿਨ- “ਮਾਏ! ਆਇ ਸ੍ਕੂਲਮੇ ਮਾਸ੍ਟਰ ਸਾਹੇਬ ਕਹਨੇ ਛੇਲਖਿਨ ਜੇ ਹਮਰ ਪੂਰ੍ਵਜ ਰਿਰਸ਼ਿ, ਮੁਨਿ ਜਮੀਨੇਪਰ ਸੁਤਬੋ ਕਰਥਿ ਆ ਕਠਿਨ ਮੇਹਨਤੋ ਕਰੈਤ ਛਲਾਹ। ਹਮਹੂਂ ਰਿਰਸ਼ਿ ਬਨਬ। ਤਂਏ ਕਠਿਨ ਜਿਨਗੀ ਜੀਬੈਕ ਅਭ੍ਯਾਸ ਸ਼ੁਰੁ ਕ ਰਹਲ ਛੀ।”
ਸੁਭਾਸ਼ਚਨ੍ਦ੍ਰਕ ਪਿਤਾ ਜਗਲੇ ਰਹਥਿਨ। ਸਭ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਸੁਭਾਸ਼ਕੇਂ ਪਿਤਾ ਕਹਲਖਿਨ- “ਬੇਟਾ! ਜਮੀਨੇਪਰ ਸੁਤਬ ਟਾ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਨੈ ਹੋਇਤ। ਏਹਿਕ ਸਂਗ ਜ੍ਞਾਨੋਕ ਸਂਚਯ ਆ ਮਨੁਕ੍ਖੋਕ ਸੇਵਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਅਛਿ। ਆਇ ਮਾਇਯੇ ਲਗ ਸੁਤਿ ਰਹੂ, ਜਖਨ ਨਮਹਰ ਹਏਬ ਤਖਨ ਤੀਨੂ ਕਾਜ ਸਂਗੇ ਕਰਬ।”
ਸਿਰ੍ਫ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕੇਕ ਬਾਤ ਨੈ ਪਿਤੋਕ ਬਾਤਕੇਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਗਿਰਹ ਬਾਨ੍ਹਿ ਲੇਲਨਿ। ਆਈ.ਸੀ.ਏਸ. ਕੇਲਾਕ ਉਪਰਾਨ੍ਤ ਜਖਨ ਨੋਕਰੀਕ ਬਾਤ ਸੋਝਾਮੇ ਏਲਨਿ ਤਖਨ ਓ ਕਹਲਖਿਨ- “ਹਮ ਜਿਨਗੀਕ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਂਇ ਕ ਨੇਨੇ ਛੀ। ਨੋਕਰੀ ਨੈ ਕਰਬ। ਮਾਤਰਭੂਮਿਕ ਸੇਵਾ ਕਰਬ।”
