ਮਂਥਨ

ਕਨ੍ਵੇਯਰ ਬੇਲ੍ਟ ਪਰ ਉਗਤਾ ਮਾਟੀ ਕਾ ਸੋਨਾ…

ਨੀਰਾ ਤ੍ਯਾਗੀ

ਫ੍ਲਾਈਟ ਆਯੇ ਘਂਟੇ ਸੇ ਊਪਰ ਹੋ ਚਲਾ ਥਾ ਪਰ ਉਨ ਦੋਨੋਂ ਕਾ ਕਹੀਂ ਅਤਾ-ਪਤਾ ਨ ਥਾ… ਉਨਕੇ ਆਨੇ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮੇਂ ਉਸੇ ਢਾਈ ਸੌ ਮੀਲ ਕੇ ਸਫ਼ਰ ਕਾ ਪਤਾ ਨ ਚਲਾ, ਪਰ ਅਬ ਮਂਜਿਲ ਪਰ ਪਹੁਂਚ ਕਰ ਏਕ-ਏਕ ਮਿਨਟ ਘਂਟੋ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ… ਵੋ ਉਸਕੇ ਘਰ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਆ ਰਹੇ ਥੇ… ਪਿਤਾ ਕੋ ਤੋ ਏਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਥਾ ਕਿਨ੍ਤੁ ਉਨਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਤੀ ਬੇਟੀ ਕੇ ਘਰ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਰਹ ਸਕੇਂ ਔਰ ਮਾਂ ਕੋ ਉਨਕਾ ਬੇਟੀ ਕੀ ਮਾਂ ਹੋਨਾ ਰੋਕਤਾ ਥਾ.. ਚਲੋ ਦੋਨੋਂ ਆਨੇ ਕੋ ਤੋ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁਏ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਕੋ ਹੀ ਸਹੀ…. ਜਿਨ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਅਬ ਤਕ ਵਹ ਚਿਠ੍ਠੀ ਔਰ ਫੋਨ ਪਰ ਬਤਾਤੀ ਰਹੀ ਹੈ ਵੋ ਖੁਦ ਦੇਖ ਲੇਂਗੇ ਜੈਸੇ ਸੂਰਜ ਕਾ ਧਰਤੀ ਸੇ ਅਕ੍ਸਰ ਨਾਰਾਜ ਰਹਨਾ ਔਰ ਬਾਦਲੋਂ ਕੋ ਧਰਤੀ ਸੇ ਹਦ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰਨਾ… ਹਰ ਮੌਸਮ ਮੇਂ ਜਮੀਨ ਕੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਮੇਂ ਘਾਸ ਕਾ ਧੂਲ-ਮਿਟਟੀ ਕੋ ਜਕੜੇ ਰਹਨਾ… ਟਾਯਰੋਂ ਕੀ ਚੀਖ ਕੇ ਬੀਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤਿ ਕਾ ਸਡ਼ਕੋਂ ਪਰ ਪਸਰੇ ਰਹਨਾ.. ਬੇਚਾਰੇ ਗੀਲੇ ਕਪੜੋਂ ਕੋ ਧੂਪ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਨਾ ਉਨਕਾ ਲਾਂਡ੍ਰੀ ਕੀ ਮਸ਼ੀਨੋਂ ਮੇਂ ਭਭਕਤੀ ਭਾਪ ਮੇਂ ਝੁਲਸਨਾ… ਪਾਨੀ ਕੇ ਲੋਟੇ ਕਾ ਬਾਥਰੂਮ ਕੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਕੋ ਤਰਸਨਾ, ਲੋਟੇ ਸੇ ਪਾਨੀ ਉੜੇਲ ਖੁਲ ਕਰ ਨਹਾਨੇ ਪਰ ਪਾਬਨ੍ਦੀ ਹੋਨਾ… ਹਵਾ ਕੀ ਨਮੀ ਕੋ ਵਿਂਡ ਸ੍ਕ੍ਰੀਨ ਪਰ ਸੇਲੋਟੇਪ ਕੀ ਤਰਹ ਚਿਪਕ ਜਾਨਾ ਔਰ ਸ੍ਕ੍ਰੇਪਰ ਕੇ ਸਾਥ ਮਿਲ ਕਰ ਬੇਹੂਦਾ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਾਲਨਾ… ਗਾੜੀ ਕਾ ਪੇਟ ਭੀ ਉਸਮੇਂ ਸੇ ਨਿਕਲ ਕਰ ਖੁਦ ਭਰਨਾ.. ਅਨਜਾਨ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕਾ ਸੜਕ ਪਰ ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ “ਪਾਕੀ” ਬੁਲਾ ਕਰ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ ਕਰਨਾ…ਯਦਿ ਆਪ ਸਹੀ ਔਰ ਗਲਤ ਵਕ੍ਤ ਪਰ ਥਂਕਯੂ ਔਰ ਸਾਰੀ ਨ ਕਹ ਪਾਏ ਤੋ ਪ੍ਯਾਰ ਭਰੀ ਆਂਖੋਂ ਕੇ ਤੀਰ ਕੇ ਦਰ੍ਦ ਕੋ ਅਪਨੀ ਨਾਸਮਝੀ ਸਮਝ ਕਰ ਭੂਲ ਜਾਨਾ …

ਅਬ ਉਸਕੀ ਆਂਖੇ ਔਰ ਕਮਰ ਦੋਨੋਂ ਜਵਾਬ ਦੇਨੇ ਲਗੇ ਥੇ … ਵੋ ਸਭੀ ਯਾਤ੍ਰੀ ਆਨੇ ਬਂਦ ਹੋ ਗਏ ਥੇ ਜਿਨਕੇ ਸੂਟਕੇਸ ਔਰ ਬੈਗ ਪਰ ਏਰੋ ਫ੍ਲੋਟ ਕੇ ਟੈਗ ਹੋਂ… ਕਹਾਂ ਹੋ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਟਾਯਲੇਟ ਮੇਂ ਭੀ ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਤੋ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਤੀ .. ਇਨ੍ਕੁਆਯਿਰੀ ਪਰ ਯਹ ਉਸਕਾ ਤੀਸਰਾ ਚਕ੍ਕਰ ਥਾ … ਵੋ ਫ੍ਲਾਈਟ ਲਿਸ੍ਟ ਚੇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸੇ ਬਤਾ ਚੁਕੇ ਹੈਂ ਉਨਕਾ ਨਾਮ ਲਿਸ੍ਟ ਮੇਂ ਹੈ… ਉਸਕਾ ਸਂਯਮ ਟੂਟਨੇ ਲਗਾ ਔਰ ਚਿਂਤਾ ਬਢ਼ਨੇ ਲਗੀ ਥੀ…

ਵਹ ਸਮਯ ਕੀ ਗਂਭੀਰਤਾ ਕੋ ਹਲ੍ਕਾ-ਫੁਲ੍ਕਾ ਬਨਾਨੇ ਔਰ ਉਸਕੇ ਮਾਥੇ ਪਰ ਚਿਂਤਾ ਕੀ ਲਕੀਰੋਂ ਕੋ ਗਾਲੋਂ ਕੇ ਗਡ੍ਢੋਂ ਮੇਂ ਬਦਲਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੇ ਹੋਂਠੋਂ ਕੋ ਉਸਕੇ ਕਾਨੋ ਕੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲਾ ਧੀਰੇ ਸੇ ਫੁਸਫੁਸਾਯਾ…

“ਵੋ ਕਹੀਂ ਰਸ਼ਿਯਾ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਦੂਸਰੇ ਹਨੀਮੂਨ ਕੇ ਲਿਏ ਤੋ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਗਏ…” ਔਰ ਹੀ.. ਹੀ ਕਰਨੇ ਲਗਾ… ਉਸਨੇ ਘੂਰ ਕਰ ਉਸਕੀ ਓਰ ਦੇਖਾ… ਐਸੇ ਅਵਸਰੋਂ ਪਰ ਉਸਕਾ ਸੇਂਸ ਆਫ ਹਯੂਮਰ ਉਸੇ ਚੂਂਟੀ ਕੀ ਤਰਹ ਕਾਟਤਾ ਹੈ “ਬਿਨਾ ਉਸਸੇ ਕੁਛ ਬੋਲੇ ਵਹ ਇਨ੍ਕੁਆਯਿਰੀ ਕੀ ਤਰਫ ਬਢ ਗਈ…

ਵਹ ਇਨ੍ਕੁਆਯਿਰੀ ਪਰ ਗਿਡਗਿਡਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕ੍ਯਾ ਵਹ ਬੈਗੇਜ ਕ੍ਲੇਮ ਤਕ ਜਾਕਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੇਖ ਆਯੇ.. ਅਬ ਡੇਢ਼ ਘਂਟਾ ਹੋ ਚਲਾ ਥਾ… ਵੋ ਏਕ ਸ੍ਕੁਰਿਟੀ ਸ੍ਟਾਫ ਕੇ ਸਾਥ ਉਸੇ ਅਨ੍ਦਰ ਭੇਜਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਗਏ … ਵਹ ਉਸਕੇ ਆਗੇ-ਆਗੇ ਹੋ ਲੀ… ਡਿਪਾਰਚਰ ਲਾਂਜ ਕੋ ਪਾਰ ਕਰ ਸਾੜੀ ਔਰ ਪੇਂਟ, ਕਮੀਜ਼, ਕੋਟ ਮੇਂ ਦੋ ਪਹਚਾਨੇ ਚੇਹਰੋਂ ਕੋ ਢੂਂਢਨੇ ਮੇਂ ਉਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਸਮਯ ਨਹੀਂ ਲਗਾ, ਵੈਸੇ ਭੀ ਵੋ ਅਕੇਲੇ ਹੀ ਥੇ ਕਨ੍ਵੇਯਰ ਬੇਲ੍ਟ ਕੇ ਪਾਸ … ਕਨ੍ਵੇਯਰ ਬੇਲ੍ਟ ਖਾਲੀ ਥੀ, ਉਨਕੇ ਸੂਟਕੇਸ ਟ੍ਰਾਲੀ ਮੇਂ ਥੇ … ਤਭੀ ਉਸੇ ਨਜਰ ਆਯਾ ਕਨ੍ਵੇਯਰ ਬੇਲ੍ਟ ਪਰ ਚਾਵਲ ਕਾ ਢੇਰ ਉਗ ਆਯਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਹੀ ਵਹ ਢੇਰ ਉਨਕੇ ਪਾਸ ਸੇ ਗੁਜਰਤਾ ਹੈ … ਚਾਰ ਹਾਥ ਬਢ ਕਰ ਉਸ ਢੇਰ ਕੋ ਬੇਗ ਮੇਂ ਉੜੇਲ ਰਹੇ ਹੈਂ ਔਰ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ. ਧਰਤੀ ਕੇ ਘੂਮਨੇ ਔਰ ਸਫ਼ੇਦ ਢੇਰ ਕਾ ਫਿਰ ਪਾਸ ਸੇ ਹੋਕਰ ਨਿਕਲਨੇ ਕਾ… ਵਹ ਭਾਗ ਕਰ ਪੀਛੇ ਸੇ ਜਾਕਰ ਦੋਨੋਂ ਕੋ ਬਾਹੋਂ ਭਰ ਲੇਤੀ ਹੈ ਵੋ ਤੀਨੋ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੇ ਕਂਧੇ ਭਿਗੋਤੇ ਹੈਂ…ਨਾਕ ਸੇ ਸੂ…..ਸੂ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ ਹੈਂ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਟੀਸ਼ੂ ਪਾਸ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਮਾਂ ਉਸੇ ਊਪਰ ਸੇ ਨੀਚੇ ਤਕ ਦੇਖਤੀ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕਰਤੀ ਹੈ..

“ਤੂ ਐਸੀ ਕੀ ਐਸੀ… ਨਾ ਸਾਵਨ ਹਰੇ ਨਾ ਭਾਦੋਂ… ਲਗਤਾ ਨਹੀਂ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਕਭੀ ਤੋ ਲਗੇ ਬਿਟਿਯਾ …..” ਤਭੀ ਸਫ਼ੇਦ ਢੇਰ ਪਾਸ ਸੇ ਗੁਜਰਤਾ ਹੈ ਵਹ ਭੀ ਹਾਥ ਬਢ਼ਾਤੀ ਹੈ … ਮਾਂ ਪਕਡ਼ ਕਰ ਝਿਡ਼ਕ ਦੇਤੀ ਹੈ “ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਮੇਂ ਝੁਕਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ… ਤੂ ਬਸ ਖੜੀ ਰਹ… ਬਹੁਤ ਥਕੀ ਲਗਤੀ ਹੈ”..

ਪਿਤਾ ਕੋ ਕਹਤੀ ਹੈ ਸੂਟਕੇਸ ਉਤਾਰ ਦੋ ਬੈਠਨੇ ਕੇ ਲਿਏ… ਵਹ ਮਾਂ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਸਮਝਾਏ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਮੇਂ ਵੋ ਯਹਾਂ ਕ੍ਯਾ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀ…
” ਕਹਾ ਥਾ ਨ ਇਨ੍ਹੇਂ ਸੂਟਕੇਸ ਮੇਂ ਭਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ” ਮਾਂ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕੇ ਲਹਜੇ ਮੇਂ ਬੋਲੀ..

“ਅਰੇ! ਮੈਂਨੇ ਕੌਨਸਾ ਮਨਾ ਕਿਯਾ ਥਾ” ਪਿਤਾ ਝਲ੍ਲਾ ਕਰ ਬੋਲੇ…

“ਅਬ ਕ੍ਯਾ ਫਰਕ ਪੜਤਾ ਹੈ ਵੋ ਬੇਗ ਮੇਂ ਥੇ ਯਾ ਸੂਟਕੇਸ ਮੇਂ” ਵੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੀ ਤਰਹ ਦੋਨੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਰੇਫਰੀ ਬਨੀ
ਵੋ ਦੋਨੋਂ ਸੇ ਜਿਦ ਕਰਤੀ ਹੈ ਵਹਾਂ ਸੇ ਚਲਨੇ ਕੀ ..

“ਰਹਨੇ ਦੋ… ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਅਚ੍ਛਾ ਬਾਸਮਤੀ ਚਾਵਲ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ਯਹਾਂ”…

“ਪਰ ਯਹ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਕਾ ਬਾਸਮਤੀ ਚਾਵਲ ਹੈ…”
ਵਹ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਸ੍ਟਾਫ ਕੀ ਤਰਫ ਦੇਖਤੀ ਹੈ, ਵੋ ਉਸਕੀ ਤਰਫ ਦੇਖ ਕਰ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ ਹੁਏ ਸਰ ਹਿਲਾਤੇ ਹੁਏ ਮੁਡ਼ ਜਾਤਾ ਹੈ …
ਵਹ ਪਹਾੜੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਘਾਟੀ ਮੇਂ ਖੜੀ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ ਧਾਨ ਕੇ ਖੇਤ ਹੈਂ, ਵਹ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ ਹੁਏ ਦੇਖਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ ਚਾਰ ਹਾਥ ਬਡ਼ੀ ਤਮਨ੍ਯਤਾ ਸੇ ਅਪਨੀ ਮਾਟੀ ਕਾ ਸੋਨਾ ਬੇਗ ਮੇਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹੈਂ..

ਉਨਕੇ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਗੁਜਰ ਅਨਗਿਨਿਤ ਸਫ਼ੇਦ ਦਾਨੋਂ ਕੀ ਮਹਕ ਉਸਕੇ ਜ਼ਹਨ ਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇ ਲਿਏ ਬਸਨੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ…

ਨੀਰਾ ਤ੍ਯਾਗੀ

ਰਂਗ-ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ
ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ

ਆਖਿਰ ਮਨੋਹਰਲਾਲ ਜੀ ਕਾ ਮਂਤ੍ਰੀ ਬਨਨੇ ਕਾ ਪੁਰਾਨਾ ਸਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਹੀ ਗਯਾ। ਸ਼ਪਥ-ਸਮਾਰੋਹ ਕੇ ਬਾਦ ਵਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਕੇ ਸੁਸਜ੍ਜਿਤ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚੇ ਤੋ ਵਹਾਂ ਉਨਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਕੋਂ ਕਾ ਤਾਂਤਾ ਲਗਾ ਹੁਆ ਥਾ। ਸਭੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਧਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਥੇ।
ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਪਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਔਰ ਸਂਵਾਦਦਾਤਾ ਭੀ ਵਹਾਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਥੇ। ਏਕ ਸਂਵਾਦਦਾਤਾ ਨੇ ਉਨਸੇ ਪੂਛਾ, “ਮਂਤ੍ਰੀ ਬਨਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਆਪ ਅਪਨੇ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਸੁਧਾਰ ਲਾਨਾ ਚਾਹੇਂਗੇ?”
ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਤਤ੍ਕਾਲ ਉਤ੍ਤਰ ਦਿਯਾ, “ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਫਿਜੂਲਖਰ੍ਚੀ ਕੋ ਤਤ੍ਕਾਲ ਬਂਦ ਕਰੂਂਗਾ।”
“ਦੇਸ਼ ਔਰ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਜਨਤਾ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਆਪਕੋ ਕ੍ਯਾ ਕਹਨਾ ਹੈ?”
ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਪਰ ਵਹ ਨੇਤਾਈ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਆ ਗਏ ਔਰ ਧਾਰਾ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਬੋਲਨੇ ਲਗੇ, “ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਗਤਿ ਅਭੀ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਕੋ ਯਦਿ ਉਨ੍ਨਤਿ ਔਰ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੇ ਪਥ ਪਰ ਲੇ-ਜਾਨਾ ਹੈ ਤੋ ਹਮੇਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਔਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾ ਸਹਾਰਾ ਲੇਨਾ ਹੋਗਾ। ਤਭੀ ਹਮ ਇਕ੍ਕੀਸਵੀਂ ਸਦੀ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚ ਸਕੇਂਗੇ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਜਨਤਾ ਕੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਅਂਧਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋਂ ਸੇ ਊਪਰ ਉਠਾਨਾ ਹੋਗਾ।”
ਤਭੀ ਮਂਤ੍ਰੀਜੀ ਕੇ ਨਿਜੀ ਸਹਾਯਕ ਨੇ ਫੋਨ ਪਰ ਬਜਰ ਦੇਕਰ ਸੂਚਿਤ ਕਿਯਾ ਕਿ ਉਨਸੇ ਛਤ੍ਤਰਗਢ਼ ਵਾਲੇ ਆਤ੍ਮਾਨਂਦਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਮਿਲਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ। ਮਂਤ੍ਰੀ ਮਹੋਦਯ ਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਸਭੀ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ-ਯਾਚਨਾ ਕੀ ਔਰ ਵੇ ਸਬ ਕਮਰੇ ਸੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਮਹਾਰਾਜ ਕੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੀ, ਮਂਤ੍ਰੀ ਮਹੋਦਯ ਆਗੇ ਬਢ਼ਕਰ ਉਨਕੇ ਚਰਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਬੋਲੇ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤੋ ਸ੍ਵਯਂ ਆਪਸੇ ਮਿਲਨੇ ਕੋ ਆਤੁਰ ਥਾ। ਯਹ ਸਬ ਆਪਕੀ ਕਰਪਾ ਕਾ ਹੀ ਫਲ ਹੈ ਕਿ ਆਜ….”
ਆਸ਼ੀਸ਼ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਅਪਨਾ ਦਾਹਿਨਾ ਹਾਥ ਊਪਰ ਉਠਾਯਾ ਔਰ ਫਿਰ ਚੁਪਚਾਪ ਕੁਰ੍ਸੀ ਪਰ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨਕੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਗਹਰੀ ਆਂਖੋਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕਮਰੇ ਕਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਕਿਯਾ ਔਰ ਫਿਰ ਯਕਾਯਕ ਵਹ ਚੀਖ-ਸੇ ਉਠੇ, “ਬਚੋ, ਮਨੋਹਰਲਾਲ, ਬਚੋ!….ਇਸ ਹਰੇ ਰਂਗ ਸੇ ਬਚੋ। ਯਹ ਹਰਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਰਾਸ਼ਿ ਕੇ ਲਿਏ ਅਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।”

ਮਂਤ੍ਰੀ ਮਹੋਦਯ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਬਿਛੇ ਹਰੇ ਰਂਗ ਕੇ ਕੀਮਤੀ ਕਾਲੀਨ, ਸੋਫੋਂ ਔਰ ਖਿੜਕਿਯੋਂ ਪਰ ਲਹਰਾਤੇ ਹਰੇ ਪਰ੍ਦੋਂ ਕੀ ਓਰ ਗਯਾ। ਪੂਰੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਹਰੀਤਿਮਾ ਫੈਲੀ ਥੀ।

“ਜਾਨਤੇ ਹੋ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ ਨੀਲਾ ਰਂਗ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।” ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਚੇਤਾਯਾ।
ਮਂਤ੍ਰੀ ਮਹੋਦਯ ਨੇ ਨਿਜੀ ਸਚਿਵ ਕੋ ਬੁਲਾਕਰ ਉਸਸੇ ਕੁਛ ਬਾਤਚੀਤ ਕੀ ਔਰ ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਕੋ ਸਾਥ ਲੇਕਰ ਤੁਰਂਤ ਅਪਨੀ ਕੋਠੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਬ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਕੇ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਂਤ੍ਰੀ ਜੀ ਕੇ ਕਮਰੇ ਸੇ ਹਰੇ ਰਂਗ ਕੇ ਕਾਲੀਨ,ਸੋਫੇ ਔਰ ਪਰ੍ਦੇ ਜੋ ਉਨਕੇ ਪੂਰ੍ਵਵਰ੍ਤੀ ਮਂਤ੍ਰੀ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਪਰ ਕੁਛ ਦਿਨ ਪੂਰ੍ਵ ਹੀ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਥੇ, ਹਟਵਾਕਰ ਉਨਕੀ ਜਗਹ ਨੀਲੇ ਰਂਗ ਕੇ ਨਏ ਕਾਲੀਨ, ਸੋਫੇ ਔਰ ਪਰ੍ਦੇ ਮਂਗਵਾਕਰ ਲਗਵਾਨੇ ਮੇਂ ਯੁਦ੍ਧਸ੍ਤਰ ਪਰ ਜੁਟੇ ਥੇ।

***********

ਸਫਰ ਮੇਂ
ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ

“ਅਬੇ, ਕਹਾਂ ਘੁਸਾ ਆ ਰਹਾ ਹੈ?”ਸਿਰ ਸੇ ਪਾਂਵ ਤਕ ਗਂਦੇ ਭਿਖਾਰੀਨੁਮਾ ਆਦਮੀ ਸੇ ਅਪਨੇ ਕਪਡ਼ੇ ਬਚਾਤਾ ਹੁਆ ਵਹ ਲਗਭਗ ਚੀਖ ਸਾ ਪਡ਼ਾ। ਉਸ ਆਦਮੀ ਕੀ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖਕਰ ਮਾਰੇ ਘਿਨ੍ਨ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਹ ਬੁਦਬੁਦਾਯਾ-ਕੈਸੇ ਡਿਬ੍ਬੇ ਮੇਂ ਚਢ਼ ਬੈਠਾ। ਅਗਰ ਅਰ੍ਜੇਂਸੀ ਨ ਹੋਤੀ ਤੋ ਕਭੀ ਭੀ ਇਸ ਡਿਬ੍ਬੇ ਮੇਂ ਨ ਚਢ਼ਤਾ, ਭਲੇ ਹੀ ਟ੍ਰੇਨ ਛੂਟ ਜਾਤੀ।

ਮਾਂ ਕੇ ਸੀਰਿਯਸ ਹੋਨੇ ਕਾ ਤਾਰ ਉਸੇ ਤਬ ਮਿਲਾ, ਜਬ ਵਹ ਸ਼ਾਮ ਸਾਤ ਬਜੇ ਆਫਿਸ ਸੇ ਘਰ ਲੌਟਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਰਾਜ੍ਯ ਮੇਂ ਬਂਦ ਕੇ ਕਾਰਣ ਰੇਲੇਂ ਰਦ੍ਦ ਕਰ ਦੀ ਗਈ ਥੀਂ, ਔਰ ਬਸੋਂ ਕੇ ਚਲਨੇ ਕੀ ਭੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਅਤ: ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਕੀ ਆਖਿਰੀ ਗਾਡ਼ੀ ਪਕਡ਼ਨਾ ਹੀ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝਾ।

ਏਕ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਪੀਛੇ ਛੋਡ਼ਤੀ ਟ੍ਰੇਨ ਆਗੇ ਬਢ਼ੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥੀ। ਖਡ਼ੇ ਹੁਏ ਲੋਗ ਆਹਿਸ੍ਤਾ-ਆਹਿਸ੍ਤਾ ਨੀਚੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਬੈਠਨੇ ਲਗ ਗਏ ਥੇ। ਕਈ ਅਧਲੇਟੇ-ਸੇ ਭੀ ਹੋ ਗਏ ਥੇ।

“ਜਾਹਿਲ! ਕੈਸੀ ਗਂਦੀ ਜਗਹ ਪਰ ਲੁਢ਼ਕੇ ਪਡ਼ੇ ਹੈਂ! ਕਪਡ਼ੋਂ ਤਕ ਕਾ ਖ੍ਯਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਨੀਚੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਫੈਲੇ ਪਾਨੀ ਔਰ ਸਂਡਾਸ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ ਔਰ ਗਨ੍ਦਗੀ ਕੇ ਕਾਰਣ ਉਸੇ ਘਿਨ੍ਨ ਆ ਰਹੀ ਥੀ. ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਭੀਡ਼ ਮੇਂ ਜਗਹ ਬਨਾਤੇ ਹੁਏ ਆਗੇ ਬਢ਼ਕਰ ਉਸਨੇ ਡਿਬ੍ਬੇ ਮੇਂ ਅਂਦਰ ਕੀ ਓਰ ਝਾਂਕਾ। ਅਂਦਰ ਤੋ ਔਰ ਭੀ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਥਾ। ਅਸਬਾਬ ਔਰ ਸਵਾਰਿਯੋਂ ਸੇ ਖਚਾਖਚ ਭਰੇ ਡਿਬ੍ਬੇ ਮੇਂ ਤਿਲ ਰਖਨੇ ਕੀ ਜਗਹ ਨਹੀਂ ਥੀ।

ਆਗੇ ਬਢ਼ਨਾ ਅਸਂਭਵ ਦੇਖ ਵਹ ਵਹੀਂ ਖਡ਼ੇ ਰਹਨੇ ਕੀ ਵਿਵਸ਼ ਹੋ ਗਯਾ। ਉਸਨੇ ਘਡ਼ੀ ਦੇਖੀ, ਸਾਢ਼ੇ ਦਸ ਬਜ ਰਹੇ ਥੇ-ਰਾਤ ਕੇ। ਸੁਬਹ ਛਹ ਬਜੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਗਾਡ਼ੀ ਕ੍ਯਾ ਲਗੇਗੀ ਦਿਲ੍ਲੀ ! ਰਾਤ-ਭਰ ਯਹੀਂ ਖਡ਼ੇ-ਖਡ਼ੇ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਨੀ ਪਡ਼ੇਗੀ-ਵਹ ਸੋਚ ਰਹਾ ਥਾ।

ਟ੍ਰੇਨ ਅਂਧਕਾਰ ਕੋ ਚੀਰਤੀ ਆਗੇ ਬਢ਼ਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥੀ। ਖਡ਼ੀ ਹੁਈ ਸਵਾਰਿਯੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਦੋ-ਚਾਰ ਕੋ ਛੋਡ਼ਕਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਸਭੀ ਨੀਚੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਬੈਠ ਗਈ ਥੀਂ ਔਰ ਆਡ਼ੀ-ਤਿਰਛੀ ਹੋਕਰ ਸੋਨੇ ਕਾ ਉਪਕ੍ਰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਥੀਂ।

“ਜਾਨੇ ਕੈਸੇ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਤੀ ਹੈ ਇਨ੍ਹੇਂ!” ਵਹ ਫਿਰ ਬੁਦਬੁਦਾਯਾ।

ਟ੍ਰੇਨ ਜਬ ਅਮ੍ਬਾਲਾ ਸੇ ਛੂਟੀ ਤੋ ਉਸਕੀ ਟਾਂਗੋਂ ਮੇਂ ਦਰ੍ਦ ਹੋਨਾ ਆਰਮ੍ਭ ਹੋ ਗਯਾ ਥਾ। ਨੀਚੇ ਕਾ ਗਂਦਾ-ਗੀਲਾ ਫਰ੍ਸ਼ ਉਸੇ ਬੈਠਨੇ ਸੇ ਰੋਕ ਰਹਾ ਥਾ। ਵਹ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਖਡ਼ਾ ਰਹਾ ਔਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਕੀ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰ, ਸਮਯ ਕੋ ਗੁਜਾਰਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨ ਕਰਨੇ ਲਗਾ।

ਕੁਛ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਉਸਕੀ ਪਲਕੇਂ ਨੀਂਦ ਕੇ ਬੋਝ ਸੇ ਦਬਨੇ ਲਗੀਂ। ਵਹ ਆਹਿਸ੍ਤਾ-ਆਹਿਸ੍ਤਾ ਟਾਂਗੋਂ ਕੋ ਮੋਡ਼ਕਰ ਬੈਠਨੇ ਕੋ ਹੁਆ, ਲੇਕਿਨ ਤਭੀ ਅਪਨੇ ਕਪਡ਼ੋਂ ਕਾ ਖ਼ਯਾਲ ਕਰ ਸੀਧਾ ਤਨਕਰ ਖਡ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ। ਪਰ ਖਡ਼ੇ-ਖਡ਼ੇ ਝਪਕਿਯਾਂ ਜੋਰ ਮਾਰਨੇ ਲਗੀਂ ਔਰ ਦੇਖਤੇ-ਦੇਖਤੇ ਵਹ ਭੀ ਸਂਡਾਸ ਕੀ ਦੀਵਾਰ ਸੇ ਪੀਠ ਟਿਕਾਕਰ ਗਂਦੇ ਔਰ ਗੀਲੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਅਧਲੇਟਾ-ਸਾ ਹੋ ਗਯਾ।

ਕਿਸੀ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਪਰ ਝਟਕੇ ਸੇ ਟ੍ਰੇਨ ਰੂਕੀ ਤੋ ਉਸਕੀ ਨੀਂਦ ਟੂਟੀ। ਮਿਚਮਿਚਾਤੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਾ-ਡਿਬ੍ਬੇ ਮੇਂ ਚਢ਼ਾ ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਏਕ ਹਾਥ ਮੇਂ ਬ੍ਰੀਫਕੇਸ ਉਠਾਏ, ਆਡ਼ੇ-ਤਿਰਛੇ ਲੇਟੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਸੇ ਰਾਸ੍ਤਾ ਬਨਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ। ਉਸਕੇ ਸਮੀਪ ਪਹੁਂਚਕਰ ਉਸ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਨੇ ਉਸੇ ਯੂਂ ਗਂਦੇ-ਗੀਲੇ ਫਰ੍ਸ਼ ਪਰ ਅਧਲੇਟਾ-ਸਾ ਦੇਖਕਰ ਨਾਕ-ਭੌਂ ਸਿਕੋਡ਼ੀ ਔਰ ਬੁਦਬੁਦਾਤਾ ਹੁਆ ਆਗੇ ਬਢ਼ ਗਯਾ,’ਜਾਹਿਲ ! ਗਂਦਗੀ ਮੇਂ ਕੈਸੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਸਰੇ ਪਡ਼ੇ ਹੈਂ !’

*************

ਦਾਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ

ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਰ੍ਮਾ

ਪਂਡਿਤ ਨਰਦੇਵ ਜੀ ਨਗਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਭਜਨ ਗਾਯਕ ਹੈਂ. ਬਹੁਤ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਰਹਤੇ ਹੈਂ. ਖੂਬ ਡਿਮਾਂਡ ਹੈ
ਉਨਕੀ. ਭਜਨ ਗਾ ਗਾ ਕਰ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਕਾ ਨਾਮ ਲੇ ਲੇਕਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨਾ ਭਵ੍ਯ ਮਕਾਨ
ਖੜਾ ਕਰ ਲਿਯਾ ਹੈ. ਮਹੀਨੇ ਮੇਂ ਏਕ ਦਿਨ ਵੇ ਭਜਨ ਗਾਯਕੀ ਕਾ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਅਪਨੇ ਘਰ ਮੇਂ ਭੀ
ਰਖਤੇ ਹੈਂ. ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਲੁਓਂ ਕੀ ਭੀਡ਼ ਲਗ ਜਾਤੀ ਹੈ. ਉਨਕੇ ਬਡ਼ੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਬੈਠਨੇ ਕੋ ਜਗਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ ਹੈ.
ਏਕ ਬਾਰ ਮੇਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਮੁਝੇ ਪਂਡਿਤ ਨਰਦੇਵ ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਲੇ ਗਯਾ ਥਾ. ਉਨਕਾ ਕੀਰ੍ਤਨ ਚਲ
ਰਹਾ ਥਾ. ਵੇ ਅਪਨੀ ਭਜਨ ਮਂਡਲੀ ਕੇ ਸਾਥ ਭਜਨ ਪਰ ਭਜਨ ਗਾਯੇ ਜਾ ਰਹੇ ਥੇ. ਕ੍ਯਾ
ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਥੀ ਉਨਕੀ! ਸੁਨ-ਸੁਨ ਕਰ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਲੁ ਜਨ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਸੇ ਝੂਮ ਰਹੇ ਥੇ ਔਰ
ਸਾਥ ਹੀ ਸਾਥ ਧਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਭੀ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ. ਧਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਹੋਤੇ ਦੇਖ ਕਰ ਪਂਡਿਤ
ਨਰਦੇਵ ਜੀ ਕਾ ਭਜਨ ਗਾਨੇ ਕਾ ਉਤ੍ਸਾਹ ਦੁਗੁਨਾ-ਤਿਗੁਨਾ ਹੁਆ ਜਾ ਰਹਾ ਥਾ. ਹਰ
ਭਜਨ ਕੀ ਸਮਾਪ੍ਤਿ ਪਰ ਵੇ ਕਹਤੇ – ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਲੁਓ, ਐਸੀ ਸਂਗਤ ਬਡ਼ੇ ਭਾਗ੍ਯ ਸੇ ਮਿਲਤੀ ਹੈ .
ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੇਂ ਭਕ੍ਤਿ ਕੀ ਉਫਾਨ ਲੇਤੀ ਧਾਰਾ ਕੋ ਦੇਖ ਕਰ ਪਂਡਿਤ ਨਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਪਨੇ
ਅਤਿ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਭਜਨ ਕਾ ਸੁਰ ਅਲਾਪਾ –
‘ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਸਬ ਵਾਰ ਦੇ ਅਪਨੇ ਦਾਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ’.
ਧੁਨ ਬੜੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਥੀ, ਮਂਤ੍ਰਮੁਗ੍ਧ ਕਰ ਦੇਨੇ ਵਾਲੀ. ਸੁਨ ਕਰ ਪਾਸ਼ਾਣ ਹ੍ਰਦਯ ਭੀ ਪਿਘਲ ਗਯੇ.
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਲੁ ਜਨ ਤਨ, ਮਨ ਤੋ ਨਹੀਂ ਵਾਰ ਪਾਏ ਲੇਕਿਨ ਧਨ ਵਾਰਨੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਪੀਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਾ. ਸ਼ਾਯਦ
ਹੀ ਕਿਸੀਕੀ ਜੇਬ ਬਚੀ ਥੀ. ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਪਾਈ.
*********************************

ਆਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾ

ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਰ੍ਮਾ

“ਅਰੀ ,ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ ਜੋ ਵੋ ਪੈਂਸਠ ਸਾਲ ਕਾ ਬੂਢ਼ਾ ਖੂਸਟ ਹੈ ! ਹੈ ਤੋ ਕਰੋਡ਼ਪਤਿ ਨ ! !
ਏਕਾਧ ਸਾਲ ਮੇਂ ਬੇਚਾਰਾ ਲੁਢ਼ਕ ਜਾਏਗਾ. ਉਸਕੀ ਸਾਰੀ ਕੀ ਸਾਰੀ ਸਂਪਤ੍ਤਿ ਕੀ ਤੂ ਹੀ ਤੋ – - – ਤਬ ਐਸ਼ ਔਰ ਆਰਾਮ ਸੇ ਰਹਨਾ. ਇਂਗ੍ਲੋਣ੍ਡ ਹੋ ਯਾ ਇਂਡਿਯਾ ਕੌਨ ਛੈਲ–ਛਬੀਲਾ ਕਰੋਡ਼ੋਂ ਕੀਜਾਯਦਾਦ ਕੀ ਮਾਲਕਿਨ ਕਾ ਹਾਥ ਮਾਂਗਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ ? ਦੇਖੋਗੀ, ਤੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਜਾਰੋਂ ਲੜਕੇ ਹੀ ਭਾਗੇ ਆਯੇਂਗੇ .”

ਤੀਸ ਸਾਲ ਕੀ ਆਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾ ਕੋ ਮਾਂ ਕਾ ਸੁਝਾਵ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ.
ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਹੀ ਅਗ੍ਨਿ ਕੇ ਸਾਤ ਫੇਰੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਵੋ ਬੂਢੇ ਖੂਸਟ ਕੀ ਅਰ੍ਧਾਂਗਿਨੀ ਬਨ ਗਯੀ.
*********************************

ਡਰ
ਸੁਧਾ ਅਰੋੜਾ

ਦੁਪਹਰ ਕੀ ਫੁਰਸਤੀ ਧੂਪ ਮੇਂ ਸ਼ੇਲ੍ਫ ਪਰ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਥੀਂ.
ਕਰੀਨੇ ਸੇ ਸਜੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਨਯੀ ਸੀ ਦਿਖਤੀ ਕਿਤਾਬ ਕੋ ਉਸਕੀ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਨੇ ਹਲ੍ਕੇ ਸੇ ਬਾਹਰ ਸਰਕਾ ਲਿਯਾ. ਉਸੇ ਉਲਟ – ਪਲਟ ਕਰ ਦੇਖਾ. ਯਹ ਏਕ ਰੂਮਾਨੀ ਉਪਨ੍ਯਾਸ ਥਾ. ਕਵਰ ਪਰ ਏਕ ਆਕਰ੍ਸ਼ਕ ਤਸ੍ਵੀਰ ਥੀ.

ਉਸਨੇ ਕੁਛ ਪਨ੍ਨੋਂ ਪਰ ਏਕ ਉੜਤੀ ਸੀ ਨਿਗਾਹ ਡਾਲੀ. ਫਿਰ ਪਹਲੇ ਪਨ੍ਨੇ ਪਰ ਉਸਕੀ ਨਿਗਾਹ ਥਮ ਗਈ . ਕਿਤਾਬ  ਕੇ ਪਹਲੇ ਪਨ੍ਨੇ ਪਰ ਦਾਯੀਂ ਓਰ ਊਪਰ ਸੇ ਚਿਪਕਾਈ ਹੁਈ ਥੀ.
ਅਬ ਵਹਾਂ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਜਗਹ ਸਿਰ੍ਫ ਏਕ ਚਿਪ੍ਪੀ ਥੀ.
ਉਸਕੇ ਨਾਖੂਨ ਭੋਥਰੇ ਥੇ. ਫਿਰ ਭੀ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕਾ ਏਕ ਕੋਨਾ ਨਰਮ ਹੋਕਰ ਖੁਲਾ.
ਉਸਕੀ ਉਂਗਲਿਯਾਂ ਅਬ ਕੌਸ਼ਲ ਮੇਂ ੜੂਬ ਗਈ. ਉਸੇ ਸਿਰ੍ਫ ਚਿਪ੍ਪੀ ਨਿਕਾਲਨੀ ਥੀ. ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਪਨ੍ਨਾ ਖਰਾਬ ਕਿਯੇ ਬਿਨਾ.
“ਕੋਈ ਫਾਯਦਾ ਨਹੀਂ , ਛੋੜ ਦੇ” , ਉਸਨੇ ਅਪਨੀ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਸੇ ਕਹਾ, “ਇਸ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੋ ਹਟਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਇਸਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਤਾਬ ਪਰ ਰਹ ਜਾਏਂਗੇ.”
ਪਰ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਨੇ ਸੁਨਾ ਨਹੀਂ. ਵੇ ਅਪਨੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ਤਾ ਸੇ ਤਲ੍ਲੀਨ ਰਹੀਂ. ਤਬ ਤਕ ਜਬ ਤਕ ਵਹ ਚਿਪ੍ਪੀ ਉਖਡ਼ ਨਹੀਂ ਗਈ.
ਉਸਕੀ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਹਟ ਫੈਲਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਸਿਮਟ ਗਈ. ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਥੋੜਾ ਸਾ ਕਾਗਜ਼ ਭੀ ਲਿਤਢ਼ ਗਯਾ ਥਾ. ਉਸ ਪਰ ਲਿਖਾ ਨਾਮ ਆਧਾ ਰਗਡ਼ ਖਾਏ ਕਿਤਾਬ ਪਨ੍ਨੇ ਔਰ ਆਧਾ ਚਿਪ੍ਪੀ ਪਰ ਥਾ.
ਵਹ ਅਪਨੀ ਸੋਚ ਸੇ ਲੌਟ ਆਈ ਥੀ. ਉਸਨੇ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੋ ਕਾਂਪਤੇ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਦੁਲਾਰਾ, ਸੀਧਾ ਕਿਯਾ, ਹਥੇਲੀ ਪਰ ਰਖਾ ਔਰ ਆਈਨੇ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਜਾ ਖਡ਼ੀ ਹੁਈ. ਆਈਨੇ ਮੇਂ ਨਾਮ ਸੀਧਾ ਹੋ ਗਯਾ ਥਾ.
**
ਏਕ ਜਾਦੁਈ ਤਾਲਾ ਜੈਸੇ ਖੁਲਾ. ਵਹ ਸਰ ਥਾਮ ਕਰ ਬੈਠ ਗਈ. ਵਹ ਇਸ ਨਾਮ ਸੇ ਪਰਿਚਿਤ ਥੀ. ਯਹ ਉਸਕੇ ਪਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕਾ ਨਾਮ ਥਾ.

ਫਿਰ ਤਾਕਤ ਲਗਾਕਰ ਉਠੀ. ਉਸਨੇ ਅਪਨੀ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਕੋ ਕੋਸਾ. ਕ੍ਯੋਂ ਵੇ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਖੁਰਾਫਾਤ ਕਰਤੀ ਰਹਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੈ?  ਕ੍ਯੋਂ?

ਉਸਕੇ ਕਾਨੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਰੂਆਬਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਬਜੀ, ਵਹ ਥਰਥਰਾਨੇ ਲਗੀ.

ਉਸ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੇ ਪੀਛੇ ਗੋਂਦ ਲਗਾ ਕਰ ਉਸੇ ਫਿਰ ਸੇ ਚਿਪਕਾਨਾ ਚਾਹਾ. ਪਰ ਕਾਗਜ਼ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਕੇ ਨਿਰਂਤਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਸੇ ਛੀਜ ਗਯਾ ਥਾ. ਵਹ ਗੀਲੀ ਛਾਪ ਛੋੜ ਰਹਾ ਥਾ.

ਉਸਨੇ ਖੁਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕੋ ਧੂਪ ਮੇਂ ਰਖਾ ਔਰ ਬਦਹਵਾਸ ਸੀ ਸਾਰਾ ਘਰ ਢੂਂਢਤੀ ਫਿਰੀ, ਵੈਸੀ ਹੀ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੇ ਲਿਏ. ਮੇਜ, ਦਰਾਜ, ਸ਼ੇਲ੍ਫ. ਡਿਬ੍ਬੇ, ਫਾਇਲੇਂ, ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ, ਅਲਮਾਰਿਯਾਂ, ਟੀ.ਵੀ. ਕੇ ਊਪਰ, ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਬੀਚ. ਵਹ ਛਪੇ ਹੁਏ ਡਾਕ ਕੇ ਨੀਚੇ ਕਾ ਅਨਛਪਾ ਕਾਗਜ ਥਾ.

ਆਖਿਰ ਮਿਲਾ ਵਹ – ਪੁਰਾਨੀ ਡਾਯਰੀ ਮੇਂ ਰਖੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਕੇ ਸਾਥ.

ਉਸਨੇ ਉਸੀ ਸਾਇਜ਼ ਕੀ ਚਿਪ੍ਪੀ ਫਾਡ਼ੀ, ਵੈਸਾ ਹੀ ਉਲ੍ਟਾ ਨਾਮ ਲਿਖਾ. ਉਸੇ ਏਹਤਿਯਾਤ ਸੇ ਚਿਪਕਾਯਾ. ਫਿਰ ਉਂਗਲੀ ਕੋ ਜ਼ਰਾ ਮੈਲਾ ਕਰ ਉਸ ਪਰ ਫਿਰਾ ਦਿਯਾ.

ਉਸ ਚਿਪ੍ਪੀ ਕੋ ਕਈ ਕੋਣੋਂ ਸੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਾ.

ਅਬ ਉਸਨੇ ਰਾਹਤ ਕੀ ਸਾਂਸ ਲੀ. ਸਬ ਠੀਕ ਥਾ.
**
ਉਸਨੇ ਇਤ੍ਮੀਨਾਨ ਸੇ ਕਿਤਾਬ ਕੋ ਸ਼ੇਲ੍ਫ ਪਰ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਪਹਲੇ ਕੀ ਤਰਹ ਟਿਕਾ ਦਿਯਾ ਔਰ ਦੁਪਹਰ ਕੀ ਫੁਰ੍ਸਤ ਓਢ਼ਕਰ ਲੇਟ ਗਈ.
***************************************

ਕੜਵਾ ਸਚ

ਦੇਵੀ ਨਾਗਰਾਨੀ

ਸੋਚ ਕੇ ਸੈਲਾਬ ਮੇਂ ਡੂਬਾ ਰਾਮੂ ਪੇਡ਼ ਕੇ ਨੀਚੇ ਬੁਝੀ ਹੁਈ ਬੀਡ਼ੀ ਕੋ ਜਲਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੇਂ ਖੁਦ ਠਿਠੁਰ ਰਹਾ ਥਾ. ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੀ ਚੌਖਟ ਪਰ ਘੁਟਨੋਂ ਕੇ ਬਲ ਬੈਠਾ ਅਪਨੀ ਪੁਰਾਨੀ ਫਟੀ ਕਮ੍ਬਲ ਸੇ ਖੁਦ ਕੋ ਠਿਠੁਰਤੇ ਜਾਡ਼ੇ ਸੇ ਬਚਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੇਂ ਜੂਝ ਰਹਾ ਥਾ, ਪਰ ਕਮ੍ਬਲ ਕੇ ਛੋਟੇ-ਬਡ਼ੇ ਝਰੋਖੇ ਉਨਕੀ ਜਰ੍ਜਰ ਹਾਲਤ ਬਯਾਨ ਕਰਨੇ ਸੇ ਨਹੀਂ ਚੂਕੇ.

“ਰਾਮੂ ਯਹਾਂ ਠਂਡੀ ਮੇਂ ਕ੍ਯੋਂ ਬੈਠੇ ਹੋ? ਅਂਦਰ ਘਰ ਮੇਂ ਜਾਓ” ਗਲੀ ਕੇ ਨੁਕ੍ਕੜ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰਤੇ ਹੁਏ ਦੇਖਾ ਤੋ ਉਸਕੇ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਯਾ. ਰਾਮੂ ਮੇਰੇ ਔਫਿਸ ਕਾ ਚਪਰਾਸੀ ਹੈ.

“ਸਾਹਬ ਅਂਦਰ ਬੇਟੇ-ਬੇਟੀ ਕੇ ਦੋਸ੍ਤ ਆਯੇ ਹੁਏ ਹੈਂ. ਗਾਨਾ-ਬਜਾਨਾ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਮਚਾ ਹੁਆ ਹੈ. ਸਬ ਝੂਮ-ਗਾ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਬਾਹਰ….” ਕਹਕਰ ਉਸਨੇ ਠਂਡੀ ਸਾਂਸ ਲੀ.

“ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਉਮ੍ਰ ਕੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਰਾਤ ਕੇ ਬਾਰਹ ਬਜ ਰਹੇ ਹੈਂ ਔਰ ਯਹ ਬਰ੍ਫੀਲੀ ਠਣ੍ਡ!”

“ਸਾਹਬ ਦਰ੍ਦ ਕੀ ਆਂਚ ਮੁਝੇ ਕੁਛ ਹੋਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਤੀ ਅਬ ਤੋ ਆਦਤ ਸੀ ਪੜ ਗਯੀ ਹੈ. ਪਤ੍ਨੀ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਬਚ੍ਚੇ ਬਡ਼ੇ ਹੋਕਰ ਆਜ਼ਾਦ ਭੀ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ, ਬਸ ਗੁਲਾਮੀ ਕੀ ਸਾਰੀ ਬੇਡ਼ਿਯਾਂ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੁਝੇ ਪਹਨਾ ਦੀ ਹੈ. ਕਹਾਂ ਜਾਊਂ ਸਾਹਬ?” ਕਹਕਰ ਵਹ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਬਿਲਖ ਪਡ਼ਾ.

ਮੈਂਨੇ ਉਸਕਾ ਕਂਧਾ ਥਪਥਪਾਤੇ ਹੁਏ ਨਿਸ਼ਬ੍ਦ ਰਾਹਤ ਦੇਨੇ ਕਾ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਿਯਾ ਔਰ ਸੋਚ ਮੇਂ ਡੂਬਾ ਥਾ ਕੀ ਅਗਰ ਮੈਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਤੋ !

“ਕ੍ਯਾ ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਕਿ ਤੁਮ ਉਨਕੇ ਬਾਪ ਹੋ? ਕ੍ਯਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਤੁਮਨੇ ਔਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਪਤ੍ਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਡ਼ਾ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ?”

” ਵੋ ਬੀਤੀ ਬਾਤੇਂ ਹੈਂ ਸਾਹਬ, ‘ਆਜ’ ਮਸ੍ਤ ਜਵਾਨੀ ਕਾ ਦੌਰ ਹੈ, ਉਨਕੀ ਮਾਂਗੇਂ ਔਰ ਜ਼ਰੂਰਤੇਂ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਤਾ, ਉਨਕੀ ਪਗਾਰੇਂ ਕਰ ਦੇਤੀ ਹੈਂ. ਪੈਸਾ ਹੀ ਉਨਕਾ ਮਾਈ-ਬਾਪ ਹੈ.”

“ਤੋ ਇਸਕਾ ਮਤਲਬ ਹੁਆ, ਸਂਸਾਰ ਬਸਾਕਰ, ਬਚ੍ਚੋਂ ਕਿ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਸੇ ਉਨਕੇ ਬਡ਼ੇ ਹੋਨੇ ਤਕ ਕਾ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ, ਜਿਸੇ ਹਮ ‘ਮਮਤਾ’ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕੋਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਤਾ?”

“ਨਹੀਂ ਮਾਲਿਕ! ਮੈਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਤਾ. ਦੁਨਿਯਾ ਕਾ ਚਲਨ ਹੈ, ਚਕ੍ਰ ਚਲਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ ਔਰ ਇਨ੍ਹੀਂ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ੋਂ ਕੇ ਤਜੁਰ੍ਬਾਤ ਸੇ ਜੀਵਨ ਕੋ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਾ ਮਿਲਤੀ ਹੈ. ਜੀਵਨ ਕੇ ਹਰ ਦੌਰ ਕਾ ਜ਼ਾਯਕਾ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਜੋ ਮੀਠਾ ਹੈ ਉਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੇ ਪੀ ਲੇਤੇ ਹੈਂ, ਜੋ ਕੜਵਾ ਹੈ ਉਸੇ ਨਿਗ਼ਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਕਤੇ. ਬੀਤੇ ਔਰ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਪਲੋਂ ਕਾ ਸਮਯ ਹੀ ਸਮਾਧਾਨ ਲੇ ਆਤਾ ਹੈ. ਕਾਲ-ਚਕ੍ਰ ਚਲਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ, ਬੀਤੇ ਹੁਏ ਕਲ ਕੀ ਜਗਹ ‘ਆਜ’ ਲੇਤਾ ਹੈ ਔਰ ਆਜ ਕਾ ਸ੍ਥਾਨ ‘ਕਲ’ ਲੇਗਾ. ਯਹੀ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਹੈ ਔਰ ਕੜਵਾ ਸਚ ਭੀ.

ਦੇਵੀ ਨਾਗਰਾਨੀ

****************************

ਦਾਵ ਪਰ ਦ੍ਰੋਪਦੀ

ਦੇਵੀ ਨਾਗਰਾਨੀ

ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਚੋਰ ਚੋਰੀ ਸੇ ਜਾਏ ਪਰ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਸੇ ਨ ਜਾਏ. ਅਨੀਲ ਭੀ ਕਿਤਨੇ ਵਾਦੇ ਕਰਤਾ, ਕਿਏ ਹੁਏ ਵਾਦੇ ਤੋਡ਼ਤਾ ਔਰ ਜੁਆ ਘਰ ਪਹੁਂਚ ਜਾਤਾ, ਅਪਨੀ ਖੋਟੀ ਕਿਸ੍ਮਤ ਕੋ ਫਿਰ ਫਿਰ ਆਜ਼ਮਾਤਾ. ਬਸ ਹਾਰ ਪਰ ਹਾਰ ਉਸਕੇ ਹੌਸਲੇ ਕੋ ਮਾਤ ਕਰਤੀ ਰਹੀ.

ਏਕ ਦਿਨ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਨੀ ਕੋ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਬਨਾਕਰ ਉਸਕੇ ਸਾਮਨੇ ਅਪਨੀ ਕਰਤੂਤੋਂ ਕਾ ਚਿਟ੍ਠਾ ਖੋਲਕਰ ਰਖਤੇ ਹੁਏ ਕਹਾਂ- “ਅਬ ਤੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਦਾਵ ਪਰ ਲਗਾ ਸਕੂਂ. ਕ੍ਯਾ ਕਰੂਂ? ਕ੍ਯਾ ਨ ਕਰੂਂ, ਸਮਝ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ. ਕਭੀ ਤੋ ਲਗਤਾ ਹੈ ਖੁਦ ਕੋ ਹੀ ਦਾਵ ਪਰ ਰਖ ਦੂਂ.”

ਪਤ੍ਨੀ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਥੀ, ਝਟ ਸੇ ਬੋਲੀ- “ ਆਪ ਤੋ ਖੋਟੇ ਸਿਕ੍ਕੇ ਕੀ ਤਰਹ ਹੋ, ਵੋ ਜੁਆ ਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਕੋਸ਼ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ ? ਅਗਰ ਆਪਕਾ ਜ਼ਮੀਰ ਆਪਕੋ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇਤਾ ਹੈ ਤੋ, ਆਪ ਮੁਝੇ ਹੀ ਦਾਵ ਪਰ ਲਗਾ ਦੀਜਿਏ. ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਆਪਕੇ ਕਿਸੀ ਕਾਮ ਤੋ ਆਊਂਗੀ.”

ਅਨੀਲ ਸੁਨਕਰ ਸ਼ਰ੍ਮ ਸੇ ਪਾਨੀ ਪਾਨੀ ਹੋ ਗਯਾ. ਔਰ ਇਸ ਤਰਹ ਕੇ ਕਟਾਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਵਾਰ ਸੇ ਖੁਦ ਕੋ ਬਚਾ ਨ ਪਾਯਾ. ਹਾਂ, ਏਕ ਬਾਤ ਹੁਈ. ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਸਬ ਕੁਛ ਹਾਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ, ਜੋ ਕੁਛ ਬਚਾ ਥਾ ਉਸੇ ਦਾਵ ਪਰ ਹਾਰ ਜਾਨੇ ਸੇ ਬਚ ਗਯਾ.

ਦੇਵੀ ਨਾਗਰਾਨੀ

************************************

ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ
ਹਿਂਦੀ ਕਥਾਕਾਰ/ਕਵਿ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ ਲਗਭਗ ਪਿਛਲੇ 35 ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਸੇ ਕਹਾਨੀ, ਲਘੁਕਥਾ, ਕਵਿਤਾ ਔਰ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਧਾ ਮੇਂ ਸਕ੍ਰਿਯ ਹੈਂ। ਅਬ ਤਕ ਤੀਨ ਕਹਾਨੀ-ਸਂਗ੍ਰਹ ”ਦੈਤ੍ਯ ਤਥਾ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨਿਯਾਂ (1990)”, ”ਔਰਤ ਹੋਨੇ ਕਾ ਗੁਨਾਹ (2003)” ਔਰ ”ਆਖਿਰੀ ਪੜਾਵ ਕਾ ਦੁ:ਖ(2007)” ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ, ਦੋ ਕਵਿਤਾ-ਸਂਗ੍ਰਹ ”ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ (1979)” ਔਰ ”ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀ ਲਕੀਰ (2003)”, ਏਕ ਬਾਲ ਕਹਾਨੀ-ਸਂਗ੍ਰਹ ”ਮੇਹਨਤ ਕੀ ਰੋਟੀ (2004)”, ਏਕ ਲਧੁਕਥਾ ਸਂਗ੍ਰਹ ”ਕਥਾਬਿਨ੍ਦੁ”(ਰੂਪਸਿਂਹ ਚਂਦੇਹ ਔਰ ਹੀਰਾਲਾਲ ਨਾਗਰ ਕੇ ਸਾਥ) ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਅਨੇਕੋਂ ਕਹਾਨਿਯਾਂ, ਲਧੁਕਥਾਏਂ ਔਰ ਕਵਿਤਾਏਂ ਪਂਜਾਬੀ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਯਾਲਮ ਔਰ ਬਾਂਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਅਨੂਦਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈਂ।
ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਨ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਪਿਛਲੇ ਤੀਨ ਦਸ਼ਕੋਂ ਸੇ ਅਪਨੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪਂਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਮੁਖ੍ਯਤ: ਅਨੁਵਾਦ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਕਰਤੇ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਅਬ ਤਕ ਪਂਜਾਬੀ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਅਨੂਦਿਤ ਡੇਢ ਦਰ੍ਜਨ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ”ਕਾਲਾ ਦੌਰ”, ”ਪਂਜਾਬੀ ਕੀ ਚਰ੍ਚਿਤ ਲਘੁਕਥਾਏਂ”, ”ਕਥਾ ਪਂਜਾਬ-2”, ”ਕੁਲਵਂਤ ਸਿਂਹ ਵਿਰ੍ਕ ਕੀ ਚੁਨਿਂਦਾ ਕਹਾਨਿਯਾਂ”, ”ਤੁਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਤੇ”(ਜਿਨ੍ਦਰ ਕਾ ਕਹਾਨੀ ਸਂਗ੍ਰਹ)”, ”ਛਾਂਗ੍ਯਾ ਰੁਕ੍ਖ” (ਪਂਜਾਬੀ ਕੇ ਦਲਿਤ ਯੁਵਾ ਕਵਿ ਵ ਲੇਖਕ ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਕੀ ਆਤ੍ਮਕਥਾ), ਪਾਯੇ ਸੇ ਬਂਧਾ ਹੁਆ ਕਾਲ(ਜਤਿਂਦਰ ਸਿਂਹ ਹਾਂਸ ਕਾ ਕਹਾਨੀ ਸਂਗ੍ਰਹ), ਰੇਤ (ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ ਕਾ ਉਪਨ੍ਯਾਸ) ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈਂ। ਮੂਲ ਪਂਜਾਬੀ ਮੇਂ ਲਿਖੀ ਦਰ੍ਜਨ ਭਰ ਕਹਾਨਿਯੋਂ ਕਾ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਦਿਲ੍ਲੀ ਸੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ।
ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਲਘੁਕਥਾ ਲੇਖਨ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ, ਪਂਜਾਬੀ-ਹਿਂਦੀ ਲਧੁਕਥਾਓਂ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਅਨੁਵਾਦ ਹੇਤੁ ”ਮਾਤਾ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇਵੀ ਸ੍ਮਰਤਿ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ 1992” ਤਥਾ ”ਮਂਚ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ, 2000” ਸੇ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ : ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਪੋਤ ਪਰਿਵਹਨ ਵਿਭਾਗ ਮੇਂ ਅਨੁਭਾਗ ਅਧਿਕਾਰੀ(ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ)
ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ : 372, ਟਾਈਪ-4, ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਬਾਈ ਨਗਰ, ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ-110023
ਈ ਮੇਲ : subhneerav@gmail.com
ਦੂਰਭਾਸ਼ : 09810534373, 011-24104912(ਨਿਵਾਸ)

ਏਕ ਔਰ ਕਸ੍ਬਾ
ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ

ਦੇਹਤੋੜ ਮੇਹਨਤ ਕੇ ਬਾਦ, ਰਾਤ ਕੀ ਨੀਂਦ ਸੇ ਸੁਬਹ ਜਬ ਰਹਮਤ ਮਿਯਾਂ ਕੀ ਆਂਖ ਖੁਲੀ ਤੋ ਉਨਕਾ ਮਨ ਪੂਰੇ ਮੂਡ ਮੇਂ ਥਾ। ਛੁਟ੍ਟੀ ਕਾ ਦਿਨ ਥਾ ਔਰ ਕਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਗਾਰ ਮਿਲੀ ਥੀ। ਸੋ, ਆਜ ਵੇ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਘਰ ਮੇਂ ਰਹਕਰ ਆਰਾਮ ਫਰਮਾਨਾ ਔਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਸਾਥ ਬੈਠਕਰ ਕੁਛ ਉਮ੍ਦਾ ਖਾਨਾ ਖਾਨਾ ਚਾਹਤੇ ਥੇ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਬੇਗਮ ਕੋ ਅਪਨੀ ਇਸ ਖ੍ਵਾਹਿਸ਼ ਸੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਵਾਯਾ। ਤਯ ਹੁਆ ਕਿ ਘਰ ਮੇਂ ਆਜ ਗੋਸ਼੍ਤ ਪਕਾਯਾ ਜਾਏ। ਰਹਮਤ ਮਿਯਾਂ ਕਾ ਮੂਡ ਅਭੀ ਬਿਸ੍ਤਰ ਛੋੜਨੇ ਕਾ ਨ ਥਾ, ਲਿਹਾਜਾ ਗੋਸ਼੍ਤ ਲਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੇ ਬੇਟੇ ਸੁਕ੍ਖਨ ਕੋ ਬਾਜਾਰ ਭੇਜਨਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਸਮਝਾ ਔਰ ਖੁਦ ਚਾਦਰ ਓਢਕਰ ਫਿਰ ਲੇਟ ਗਯੇ।

ਸੁਕ੍ਖਨ ਥੈਲਾ ਔਰ ਪੈਸੇ ਲੇਕਰ ਜਬ ਬਾਜਾਰ ਪਹੁਂਚਾ, ਸੁਬਹ ਕੇ ਦਸ ਬਜ ਰਹੇ ਥੇ। ਕਸ੍ਬੇ ਕੀ ਗਲਿਯੋਂ-ਬਾਜਾਰੋਂ ਮੇਂ ਚਹਲ-ਪਹਲ ਥੀ। ਗੋਸ਼੍ਤ ਲੇਕਰ ਜਬ ਸੁਕ੍ਖਨ ਲੌਟ ਰਹਾ ਥਾ, ਉਸਕੀ ਨਜ਼ਰ ਊਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਮੇਂ ਤੈਰਤੀ ਏਕ ਕਟੀ ਪਤਂਗ ਪਰ ਪੜੀ। ਪੀਛੇ-ਪੀਛੇ, ਲਗ੍ਗੀ ਔਰ ਬਾਂਸ ਲਿਯੇ ਲੌਂਡੋਂ ਕੀ ਭੀੜ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਤੀ ਭਾਗਤੀ ਆ ਰਹੀ ਥੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ ਓਰ ਆਤੇ-ਆਤੇ ਪਤਂਗ ਠੀਕ ਸੁਕ੍ਖਨ ਕੇ ਸਿਰ ਕੇ ਊਪਰ ਚਕ੍ਕਰ ਕਾਟਨੇ ਲਗੀ। ਉਸਨੇ ਉਛਲਕਰ ਉਸੇ ਪਕੜਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ, ਪਰ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਰਹਾ। ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਦੇਖਤੇ, ਪਤਂਗ ਆਗੇ ਬਢ ਗਯੀ ਔਰ ਕਲਾਬਾਜਿਯਾਂ ਖਾਤੀ ਹੁਈ ਮਂਦਿਰ ਕੀ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰ ਪਰ ਜਾ ਅਟਕੀ। ਸੁਕ੍ਖਨ ਦੀਵਾਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਥਾ। ਉਸਨੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਪਕੜਾ ਥੈਲਾ ਵਹੀਂ ਸੀਢਿਯੋਂ ਪਰ ਪਟਕਾ ਔਰ ਫੁਰ੍ਤੀ ਸੇ ਦੀਵਾਰ ਪਰ ਚਢ ਗਯਾ। ਪਤਂਗ ਕੀ ਡੋਰ ਹਾਥ ਮੇਂ ਆਤੇ ਹੀ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਸੇ ਉਸਮੇਂ ਗਜ਼ਬ ਕੀ ਫੁਰ੍ਤੀ ਆਯੀ ਕਿ ਵਹ ਲੌਂਡੋਂ ਕੀ ਭੀੜ ਕੋ ਚੀਰਤਾ ਹੁਆ-ਸਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਯਾ, ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਵਿਜਯ-ਭਾਵ ਲਿਯੇ !

ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਜਬ ਉਸੇ ਅਪਨੇ ਥੈਲੇ ਕਾ ਖ਼ਯਾਲ ਆਯਾ ਤੋ ਵਹ ਮਂਦਿਰ ਕੀ ਓਰ ਭਾਗਾ। ਵਹਾਂ ਪਰ ਕੁਹਰਾਮ ਮਚਾ ਥਾ। ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਭੀੜ ਲਗੀ ਥੀ। ਪਂਡਿਤ ਜੀ ਚੀਖ-ਚਿਲ੍ਲਾ ਰਹੇ ਥੇ। ਗੋਸ਼੍ਤ ਕੀ ਬੋਟਿਯਾਂ ਮਂਦਿਰ ਕੀ ਸੀਢਿਯੋਂ ਪਰ ਬਿਖਰੀ ਪੜੀ ਥੀਂ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਹਥਿਯਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਆਵਾਰਾ ਕੁਤ੍ਤੇ ਅਪਨੀ-ਅਪਨੀ ਤਾਕਤ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਏਕ-ਦੂਸਰੇ ਸੇ ਉਲਝ ਰਹੇ ਥੇ।

ਸੁਕ੍ਖਨ ਆਗੇ ਬਢਨੇ ਕੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਨ ਕਰ ਸਕਾ। ਘਰ ਲੌਟਨੇ ਪਰ ਗੋਸ਼੍ਤ ਕਾ ਯਹ ਹਸ਼੍ਰ ਹੁਆ ਜਾਨਕਰ ਯਕੀਨਨ ਉਸੇ ਮਾਰ ਪੜਤੀ। ਲੇਕਿਨ ਵਹਾਂ ਖੜੇ ਰਹਨੇ ਕਾ ਖੌਫ ਭੀ ਉਸੇ ਭੀਤਰ ਤਕ ਥਰ੍ਰਾ ਗਯਾ- ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਨੇ ਉਸੇ ਗੋਸ਼੍ਤ ਕਾ ਥੈਲਾ ਮਂਦਿਰ ਕੀ ਸੀਢਿਯੋਂ ਪਰ ਪਟਕਤੇ ਦੇਖ ਨ ਲਿਯਾ ਹੋ ! ਸੁਕ੍ਖਨ ਨੇ ਘਰ ਮੇਂ ਹੀ ਪਨਾਹ ਲੇਨਾ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝਾ। ਗਲਿਯੋਂ-ਬਾਜਾਰੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਜਬ ਵਹ ਅਪਨੇ ਘਰ ਕੀ ਓਰ ਤੇਜੀ ਸੇ ਬਢ ਰਹਾ ਥਾ, ਉਸਨੇ ਦੇਖਾ- ਹਰ ਤਰਫ ਅਫਰਾ-ਤਫਰੀ ਸੀ ਮਚੀ ਥੀ, ਦੁਕਾਨੋਂ ਕੇ ਸ਼ਟਰ ਫਟਾਫਟ ਗਿਰਨੇ ਲਗੇ ਥੇ, ਲੋਗ ਬਾਗ ਇਸ ਤਰਹ ਭਾਗ ਰਹੇ ਥੇ ਮਾਨੋ ਕਸ੍ਬੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਖੂਂਖਾਰ ਦੈਤ੍ਯ ਘੁਸ ਆਯਾ ਹੋ!

**************************

ਚੋਰ

ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ

ਮਿ. ਨਾਯਰ ਨੇ ਜਲ੍ਦੀ ਸੇ ਪੈਗ ਅਪਨੇ ਗਲੇ ਸੇ ਨੀਚੇ ਉਤਾਰਾ ਔਰ ਖਾਲੀ ਗਿਲਾਸ ਮੇਜ ਪਰ ਰਖ ਬੈਠਕ ਮੇਂ ਆ ਗਯੇ।

ਸੋਫੇ ਪਰ ਬੈਠਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਹਾਥ ਜੋੜਕਰ ਉਠ ਖੜਾ ਹੁਆ।

”ਰਾਮਦੀਨ ਤੁਮ ? ਯਹਾਂ ਕ੍ਯਾ ਕਰਨੇ ਆਯੇ ਹੋ ?” ਮਿ. ਨਾਯਰ ਉਸੇ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

”ਸਾਹਬ, ਮੁਝੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦੋ, ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਯੀ ਸਾਹਬ… ਮੁਝੇ ਬਚਾ ਲੋ ਸਾਹਬ… ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਚ੍ਚੇ ਹੈਂ… ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਊਂਗਾ ਸਾਹਬ।” ਰਾਮਦੀਨ ਗਿੜਗਿੜਾਨੇ ਲਗਾ।

”ਮੁਝੇ ਯਹ ਸਬ ਪਸਨ੍ਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਮ ਜਾਓ।” ਮਿ. ਨਾਯਰ ਸੋਫੇ ਮੇਂ ਧਂਸ-ਸੇ ਗਯੇ ਔਰ ਸਿਗਰੇਟ ਸੁਲਗਾਕਰ ਧੁਆਂ ਛੋੜਤੇ ਹੁਏ ਬੋਲੇ, ”ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਕੇਸ ਮੇਂ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ। ਸੁਬੂਤ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈਂ। ਤੁਮ ਆਫਿਸ ਕਾ ਸਾਮਾਨ ਚੁਰਾਕਰ ਬਾਹਰ ਬੇਚਤੇ ਰਹੇ, ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਧੂਲ ਝੋਂਕਤੇ ਰਹੇ। ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਤਾ।”

”ਐਸਾ ਮਤ ਕਹਿਯੇ ਸਾਹਬ… ਆਪਕੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਸਬ ਕੁਛ ਹੈ।” ਰਾਮਦੀਨ ਫਿਰ ਗਿੜਗਿੜਾਨੇ ਲਗਾ, ”ਆਪ ਹੀ ਬਚਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਸਾਹਬ, ਯਕੀਨ ਦਿਲਾਤਾ ਹੂਂ, ਅਬ ਐਸੀ ਗਲਤੀ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰੁਂਗਾ, ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਊਂਗਾ ਸਾਹਬ… ਮੁਝੇ ਬਚਾ ਲੀਜਿਏ… ਮੈਂ ਆਪਕੇ ਪਾਂਵ ਪੜਤਾ ਹੂਂ, ਸਰ।” ਕਹਤੇ-ਕਹਤੇ ਰਾਮਦੀਨ ਮਿ. ਨਾਯਰ ਕੇ ਪੈਰੋਂ ਮੇਂ ਲੇਟ ਗਯਾ।

”ਅਰੇ-ਅਰੇ, ਕ੍ਯਾ ਕਰਤੇ ਹੋ। ਠੀਕ ਸੇ ਵਹਾਂ ਬੈਠੋ।”

ਰਾਮਦੀਨ ਕੋ ਸਾਹਬ ਕਾ ਸ੍ਵਰ ਕੁਛ ਨਰਮ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁਆ। ਵਹ ਉਠਕਰ ਉਨਕੇ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਸੋਫੇ ਪਰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਕਰ ਬੈਠ ਗਯਾ।

”ਯਹ ਕਾਮ ਤੁਮ ਕਬ ਸੇ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ ?”

”ਸਾਹਬ, ਕਸਮ ਖਾਕਰ ਕਹਤਾ ਹੂਂ, ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਕਿਯਾ ਔਰ ਪਕੜਾ ਗਯਾ। ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਸ੍ਕੂਲ ਕੀ ਫੀਸ ਦੇਨੀ ਥੀ, ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਥੇ। ਬਚ੍ਚੋਂ ਕਾ ਨਾਮ ਕਟ ਜਾਨੇ ਕੇ ਡਰ ਸੇ ਮੁਝਸੇ ਯਹ ਗਲਤ ਕਾਮ ਹੋ ਗਯਾ।”

ਇਸ ਬੀਚ ਮਿ. ਨਾਯਰ ਕੇ ਦੋਨੋਂ ਬਚ੍ਚੇ ਦੌੜਤੇ ਹੁਏ ਆਯੇ ਔਰ ਏਕ ਰਜਿਸ੍ਟਰ ਉਨਕੇ ਆਗੇ ਬਢਾਤੇ ਹੁਏ ਬੋਲੇ, ”ਪਾਪਾ ਪਾਪਾ, ਯੇ ਸਮ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਗਾ ਨ ?” ਮਿ. ਨਾਯਰ ਕਾ ਚੇਹਰਾ ਏਕਦਮ ਤਮਤਮਾ ਉਠਾ। ਦੋਨੋਂ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਥਪ੍ਪੜ ਲਗਾਕਰ ਲਗਭਗ ਚੀਖ ਉਠੇ, ”ਜਾਓ ਅਪਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਬੈਠਕਰ ਪਢੋ। ਦੇਖਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੀ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਨਾਨਸੇਂਸ !”

ਬਚ੍ਚੇ ਰੁਆਂਸੇ ਹੋਕਰ ਤੁਰਨ੍ਤ ਅਪਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਲੌਟ ਗਯੇ।

”ਰਾਮਦੀਨ, ਤੁਮ ਅਬ ਜਾਓ। ਦਫ੍ਤਰ ਮੇਂ ਮਿਲਨਾ।” ਕਹਕਰ ਮਿ. ਨਾਯਰ ਉਠ ਖੜੇ ਹੁਏ। ਰਾਮਦੀਨ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਮਿ. ਨਾਯਰ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਗਯੇ ਔਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਡਾਂਟਨੇ-ਫਟਕਾਰਨੇ ਲਗੇ। ਮਿਸੇਜ ਨਾਯਰ ਭੀ ਵਹਾਂ ਆ ਗਯੀਂ। ਬੋਲੀਂ, ”ਯੇ ਅਚਾਨਕ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਪੀਛੇ ਕ੍ਯੋਂ ਪੜ ਗਯੇ ? ਸਵਾਲ ਪੂਛਨੇ ਹੀ ਤੋ ਗਯੇ ਥੇ।”

”ਔਰ ਵਹ ਭੀ ਯਹ ਰਜਿਸ੍ਟਰ ਉਠਾਯੇ, ਆਫਿਸ ਕੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਜੋ…” ਕਹਤੇ-ਕਹਤੇ ਵਹ ਰੁਕ ਗਯੇ। ਮਿਸੇਜ ਨਾਯਰ ਨੇ ਰਜਿਸ੍ਟਰ ਪਰ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਡਾਲੀ ਔਰ ਮੁਸ੍ਕਰਾਕਰ ਕਹਾ, ”ਮੈਂ ਅਭੀ ਇਸ ਰਜਿਸ੍ਟਰ ਪਰ ਜਿਲ੍ਦ ਚਢਾ ਦੇਤੀ ਹੂਂ।”

ਮਿ. ਨਾਯਰ ਅਪਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਗਯੇ। ਟੀ.ਵੀ. ਪਰ ਸਮਾਚਾਰ ਆ ਰਹੇ ਥੇ। ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਕਰੋੜੋਂ ਰੁਪਯੇ ਕੇ ਘੋਟਾਲੇ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਸਮਾਚਾਰ ਪਢਾ ਜਾ ਰਹਾ ਥਾ। ਮਿ. ਨਾਯਰ ਨੇ ਏਕ ਲਾਰ੍ਜ ਪੈਗ ਬਨਾਯਾ, ਏਕ ਸਾਂਸ ਮੇਂ ਗਟਕਾ ਔਰ ਮੁਂਹ ਬਨਾਤੇ ਹੁਏ ਰਿਮੋਟ ਲੇਕਰ ਚੈਨਲ ਬਦਲਨੇ ਲਗੇ।

**************************

‘ਰਾਜ਼ ‘

- ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਰ੍ਮਾ

ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਨੇ ਟੇਲਿਫ਼ੋਨ ਕਾ ਚੋਗਾ ਉਠਾਕਰ ਸਤਪਾਲ ਕਾ ਫ਼ੋਨ ਨਂਬਰ ਮਿਲਾਯਾ.ਫ਼ੋਨ ਕੀ ਲਾਇਨ ਅਂਗੇਜ ਥੀ.” ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਗ ਫੋਨ ਪਰ ਕ੍ਯਾ- ਕ੍ਯਾ ਬਾਤੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ? ਘਂਟੋਂ ਹੀ ਲਗਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ.ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੋ ਬਾਤਕਰਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਤੇ  ਹੈਂ.” ਖੀਝ ਕਰ ਉਸਨੇ ਫੋਨ ਪਰ ਚੋਗਾ ਪਟਕ ਦਿਯਾ.

ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਚਕ੍ਕਰ ਲਗਾ ਕਰ ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਨੇ ਫਿਰ ਸਤਪਾਲ ਕੋ ਫੋਨ ਕਿਯਾ.ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਸੇ ਫ਼ੋਨ ਕੀ ਘਂਟੀ ਬਜੀ.ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਕੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਸਬ੍ਰ ਕਾ ਪ੍ਯਾਲਾ ਛਲਕਾ.

” ਕੌਨ ? “ਦੂਸਰੀ ਔਰ ਸੇ ਸਤਪਾਲ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਥੀ.

” ਮੈਂ ਧਰ੍ਮਪਾਲ  ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ. ਸਤਪਾਲ, ਤੁਮ ਬਡ਼ੇ ਅਜੀਬ ਕਿਸ੍ਮ ਕੇ ਆਦਮੀ ਹੋ. ਏਕ ਰਾਜ਼ ਕੋ ਤੁਮਨੇ ਕੁਛ ਹੀ ਦਿਨੋਂ  ਮੇਂ  ਯਾਰੋਂ-ਦੋਸ੍ਤੋਂ ਮੇਂ ਉਗਲ ਦਿਯਾ. ਕ੍ਯਾ ਉਸੇ ਤੁਮ ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਤੇ ਥੇ ? “

” ਕਿਸ ਰਾਜ਼ ਕੋ ਉਗਲ ਦਿਯਾ ਮੈਂਨੇ ?

” ਵਹੀ ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਕਿ ਵੋ ਕਿਸੀ ਔਰ ਬ੍ਯਾਹੀ ਔਰਤ ਸੇ ਛਿਪ- ਛਿਪ ਕਰ ਇਸ਼੍ਕ ਲਡ਼ਾਤਾ ਹੈ.ਅਭੀ-ਅਭੀ ਵੋ ਮੁਝਸੇ ਲਡ਼ ਕਰ ਗਯਾ ਹੈ. ਬਹੁਤ ਗੁਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਥਾ.”

” ਭਾਈ, ਤੁਮਨੇ ਤੋ ਮੁਝੇ ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਬਤਾਯਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ. ਰਾਜ਼ ਤੋ ਯੋਗਰਾਜ ਔਰ ਸੁਧੀਰ ਨੇ ਮੁਝੇ ਬਤਾਯਾ ਥਾ.ਧਰ੍ਮਪਾਲ , ਪਕੜਨਾ ਹੈ ਤੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਕੜੋ.” ਸਤਪਾਲ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ਕੇ ਬੇਸ  ਪਰ ਚੋਗਾ ਰਖ ਦਿਯਾ.

ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ਪਰ ਯੋਗਰਾਜ ਕੋ ਪਕੜਾ ” ਯੋਗਰਾਜ , ਤੁਮਨੇ ਯੇ ਹਂਗਾਮਾ ਕ੍ਯਾ ਬਰਪਾ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ?”

” ਕੈਸਾ ਹਂਗਾਮਾ,ਭਾਈ.ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ.” ਯੋਗਰਾਜ ਨੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀ.

” ਕ੍ਯਾ ਤੁਮ ਏਕ ਰਾਜ਼ ਕੋ ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਤੇ ਥੇ?”

” ਕਿਸ ਰਾਜ਼ ਕੋ ? ਜਰਾ ਖੋਲ ਕਰ ਬਾਤ ਕਰੋ.

” ਵਹੀ ਯਸ਼ਪਾਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜ਼ ਕਿ ਵੋ ਛਿਪ-ਛਿਪ ਕਰ ਕਿਸੀ ਬ੍ਯਾਹੀ ਔਰਤ ਸੇ ਰਂਗਰਲਿਯਾਂ ਮਨਾਤਾ ਹੈ.ਉਸਕਾ ਰਾਜ਼ ਤੁਮਨੇ ਸਤਪਾਲ ਕੋ ਖੋਲ ਦਿਯਾ ਔਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਯਾਰੋਂ-ਦੋਸ੍ਤੋਂ  ਕੋ.ਮੁਝੇ ਤੁਮਸੇ ਯੇ ਆਸ਼ਾ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਥੀ.”

” ਦੇਖੋ ਧਰ੍ਮਪਾਲ, ਤੁਮ ਮੁਗਾਲਤੇ ਮੇਂ ਹੋ. ਤੁਮਨੇ ਤੋ ਯੇ ਰਾਜ਼ ਮੁਝਸੇ ਕਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੋ ਖਫਾ ਕ੍ਯੋਂ ਹੋਤੇ ਹੋ ? ਰਾਜ਼ ਤੋ ਮੁਝੇ ਸੁਧੀਰ ਨੇ ਬਤਾਯਾ ਥਾ. ਪਕੜਨਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸੇ ਪਕੜੋ.”

ਯੋਗਰਾਜ ਨੇ ਭੀ ਫ਼ੋਨ ਕੇ ਬੇਸ ਪਰ ਚੋਗਾ ਪਟਕ ਦਿਯਾ.

ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਕੋ ਯਾਦ ਆਯਾ ਕਿ ਰਾਜ਼ ਉਸਨੇ ਸੁਧੀਰ ਕੋ ਹੀ  ਬਤਾਯਾ ਥਾ. ਉਸਨੇ ਉਸਕੋ ਪਕੜਨਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਸਮਝਾ. ਫ਼ੋਨ ਲਗਨੇ ਪਰ ਸੁਧੀਰ ਕੀ ਪਤ੍ਨੀ ਬੋਲੀ – ” ਕੌਨ ?

” ਭਾਭੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ. ਕ੍ਯਾ ਸੁਧੀਰ ਘਰ ਮੇਂ ਹੈ? “

” ਜੀ, ਨਹੀਂ. ਕੁਛ ਮੇਹਮਾਨ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ. ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਮੀਠਾ – ਨਮਕੀਨ ਲੇਨੇ ਗਯੇ ਹੈਂ.ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੈਂ.ਆਪ ਕੁਛ ਦੇਰ ਕੇ ਬਾਦ ਫ਼ੋਨ ਕਰ ਲੀਜਿਯੇ .ਠਹਰਿਯੇ, ਵੋ ਆ ਗਯੇ ਹੈਂ. ਲੀਜਿਯੇ, ਉਨਸੇ ਬਾਤ ਕੀਜਿਯੇ.”

“  ਸੁਧੀਰ.”

” ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ , ਧਰ੍ਮਪਾਲ.”

” ਤੁਮ ਅਚ੍ਛੇ ਹਮਰਾਜ਼ ਨਿਕਲੇ ਹੋ ! ਏਕ ਰਾਜ਼ ਕੋ ਤੁਮ ਅਪਨੇ ਪੇਟ ਕੇ ਕਿਸੀ ਕੋਨੇ ਮੇਂ ਦਬਾ ਕਰ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕੇ.”

” ਕੌਨ ਸਾ ਰਾਜ਼, ਮੇਰੇ ਯਾਰ ?”

” ਵਹੀ ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਾ ਕਿਸੀ ਬ੍ਯਾਹੀ ਔਰਤ ਸੇ ਲੁਕ-ਲੁਕ  ਕਰ ਮਿਲਨੇ ਵਾਲਾ ਰਾਜ਼.”

” ਅਰੇ ਯਾਰ, ਇਸੇ ਤੁਮ ਰਾਜ਼ ਕਹਤੇ ਹੋ ?  ਇਸ਼੍ਕ-ਵਿਸ਼੍ਕ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਕੋ ਤੁਮ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਤੇ ਹੋ .ਯੇ ਰੋਗ ਭੀ ਕਹੀਂ ਛਿਪਾਨੇ ਸੇ ਛਿਪਤਾ  ਹੈਂ? ਦੇਖੋ, ਧਰ੍ਮਪਾਲ, ਤੁਮਨੇ ਮੁਝਸੇ ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਬਤਾਯਾ. ਬਤਾਯਾ ਨ ?

” ਬਤਾਯਾ.”

” ਰਾਜ਼ ਥਾ ਤੋ ਉਸੇ ਰਾਜ਼ ਹੀ ਰਹਨੇ ਦੇਤੇ.- – - ਮੈਂ ਗਲਤ ਤੋ ਨਹੀਂ ਕਹ ਰਹਾ ਹੂਂ ? – - – - ਚੁਪ ਕ੍ਯੋਂ ਹੋ ਗਯੇ ਹੋ ?  – - – - ਬੋਲੋ ਨ?”

ਧਰ੍ਮਪਾਲ ਕੋ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਸੇ ਟੇਲਿਫ਼ੋਨ ਕੇ ਬੇਸ ਪਰ ਚੋਗਾ ਰਖਨੇ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨਾਯੀ ਦੀ.

********************************

ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾਕਰ੍ਮੀ

- ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਰ੍ਮਾ

ਰਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਔਰ ਰਾਜਨਾਰਾਯਣ ਕਈ ਸਾਲੋਂ ਸੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੇਂ ਹੈਂ. ਉਨਕੇ ਕਾਮ ਕੋ ਸਰਾਹਤੇ ਹੁਏ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਉਦ੍ਯੋਗਪਤਿ ਪੀ.ਕੇ.ਧਰ੍ਮਾ ਕੀ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਦਿਯਾ.

ਪੀ.ਕੇ. ਧਰ੍ਮਾ ਵਹੀ ਉਦ੍ਯੋਗਪਤਿ ਹੈਂ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੋ ਏਕ ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਯੋਂ ਕੀ ਧਨਰਾਸ਼ਿ ਚਨ੍ਦਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਦੇਤੇ ਹੈਂ. ਗਤ ਮਾਸ ਕਿਸੀ ਅਜ੍ਞਾਤ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਨੇ ਉਨ ਪਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਕਰ ਹਮਲਾ ਕਿਯਾ ਥਾ. ਗੋਲੀ ਉਨਕੇ ਸਰ ਕੇ ਦਸ-ਗ੍ਯਾਰਹ ਮੀਟਰ ਊਪਰ ਹੋਕਰ ਨਿਕਲ ਗਯੀ ਥੀ. ਉਨਕੋ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕ੍ਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਥਾ.

ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਉਕ੍ਤ ਘਟਨਾ ਕੋ ਪੀ.ਕੇ. ਧਰ੍ਮਾ ਕਾ ਸ੍ਟਂਟ ਬਤਾਯਾ. ਸਰਕਾਰ  ਨੇ ਇਸਕੀ ਛਾਨਬੀਨ ਕਰਵਾਈ. ਛਾਨਬੀਨ ਪਰ ਲਾਖੋਂ ਰੂਪਏ ਖਰ੍ਚ ਹੁਏ. ਜਲ੍ਦ ਹੀ ਏਕ ਸੌ ਪਰਸ਼੍ਠੋਂ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਛਪੀ. ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਥਾ – ” ਚੂਂਕਿ ਪੀ.ਕੇ. ਧਰ੍ਮਾ ਸੈਂਕਡ਼ੋਂ ਸਂਸ੍ਥਾਓਂ ਕੋ ਚਨ੍ਦਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਇਸਲਿਏ ਵੇ ਕਈ ਈਰ੍ਸ਼੍ਯਾਲੁ ਸਂਸ੍ਥਾਓਂ ਕੀ ਹਿਟਲਿਸ੍ਟ ਮੇਂ ਹੈਂ. ਵੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਹਕਦਾਰ ਹੈਂ.”

ਪੀ.ਕੇ. ਧਰ੍ਮਾ ਕੀ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਤੈਨਾਤ ਰਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਔਰ ਰਾਜਨਾਰਾਯਣ ਕੋ ਤੀਨ ਮਹੀਨੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬੀਤੇ ਥੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਔਰ ਉਨਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋ ਜਾਨ ਸੇ ਮਾਰ ਦੇਨੇ ਕੇ ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਪਤ੍ਰ ਔਰ ਫ਼ੋਨ ਆਨੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ. ਹਿਮ੍ਮਤੀ ਹੈਂ ਇਸਲਿਏ ਕੁਛ ਦਿਨੋਂ ਤਕ ਦੋਨੋ ਨੇ ਉਨ ਪਰ ਕੋਈ ਧ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਯਾ. ਲੇਕਿਨ ਰੋਜ਼ – ਰੋਜ਼ ਕੇ ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਪਤ੍ਰੋਂ ਔਰ ਫ਼ੋਨੋਂ ਸੇ ਵੇ ਘਬਰਾ ਜਾਤੇ ਹੈਂ. ਅਪਨੀ ਚਿਂਤਾ ਕਮ ਔਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਉਨ੍ਹੇਂ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੈ. ਅਪਨੀ ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਲਿਏ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਪੂਰਾ ਵਿਵਰਣ ਅਪਨੇ ਵਿਭਾਗ ਕੋ ਭੇਜ ਦਿਯਾ.

ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਨਕੀ ਦਰਖਾਸ੍ਤ ਕੋ ਨਾਮਂਜੂਰ ਕਰ ਦਿਯਾ. ਜਵਾਬ ਮੇਂ ਲਿਖਾ ਥਾ – ” ਆਪ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾਕਰ੍ਮੀ ਹੈਂ. ਆਪਕੋ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕੀ ਕ੍ਯਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ ? “

***********************