ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਯਾ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ

ਲੋਗ ਲੁਪ੍ਤ ਯਾ ਲੁਪ੍ਤਪ੍ਰਾਯ ਪ੍ਰਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਬਚਾਨੇ ਮੇਂ ਲਗੇ ਹੈਂ। ਬਹੁਤ ਸੀ ਮੇਹਨਤ ਔਰ ਪੈਸਾ ਉਸਮੇਂ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਕਰਤ੍ਰਿਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੇਂ, ਚਿੜਿਯਾ ਘਰ ਮੇਂ ਰਖ ਕਰ, ਕਰਤ੍ਰਿਮ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨ ਸੇ ਯਾ ਕ੍ਰਾਸ ਫਰ੍ਟਿਲਾਇਜੇਸ਼ਨ ਕੀ ਤਕਨੀਕੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਨਮੂਨੇ ਬਚਾਨੇ ਕੀ ਜੁਗਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਪ ਬਚਾ ਭੀ ਲੇਂਗੇ ਕੁਛ ਕੋ ਤੋ ਭੀ ਅਨੇਕ ਹੈਂ ਜੋ ਵਿਲੁਪ੍ਤ ਹੋਨੇ ਕੇ ਕਗਾਰ ਪਰ ਹੈਂ। ਕਿਤਨਾ ਬਚਾ ਪਾਯੇਂਗੇ? ਵਿਲੁਪ੍ਤ ਹੋਨੇ ਕੀ ਦਰ ਕਰਤ੍ਰਿਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਨਾ ਕਰ ਬਚਾਨੇ ਕੀ ਦਰ ਪਰ ਭਾਰੀ ਪੜੇਗੀ।

ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਆਪਕੇ ਇਸ ਤਰਹ ਕੇ ਕਰਤ੍ਰਿਮ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੋ ਬਹੁਤ ਅਹਮਿਯਤ ਨਹੀਂ ਦੇਤੀ। ਵਹ ਤੋ ਯਹ ਦੇਖਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨਦੀ ਮੇਂ ਆਪ ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ, ਯੂਰਿਯਾ, ਕੈਮੀਕਲ ਔਰ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਰ ਔਫ ਪੇਰਿਸ ਔਰ ਪੇਣ੍ਟ ਝੋਂਕ ਰਹੇ ਹੈਂ ਯਾ ਕਿਤਨਾ ਕ੍ਲੋਰੋ-ਫ੍ਲੋਰੋ-ਕਰ੍ਬਨ ਉਤ੍ਸਰ੍ਜਿਤ ਕਰ ਵਾਯੁਮਣ੍ਡਲ ਕੋ ਗਂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਅਗਰ ਆਪ ਜਰਭ (ਜੈਵ-ਭੌਤਿਕੀ-ਰਸਾਯਨ) ਕੇ ਨਿਯਮੋਂ ਕਾ ਉਲ੍ਲਂਘਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਵਹ ਆਪਕੋ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹੀ। ਆਪ ਕਿਤਨੇ ਜੀਨਿਯਸ ਕੀ ਪੂਂਛ ਹੋਂ, ਅਨ੍ਤਤ: ਆਪ ਏਕ ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਵ ਸੇ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵ ਬਨਨੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਦਰ੍ਪਣ ਮੇਂ ਝਾਂਕ ਲੇਂ।

ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸੇ ਆਪਕੇ ਪਾਸ ਅਗਰ ਰਿਸੋਰ੍ਸ ਸੀਮਿਤ ਹੈਂ ਔਰ ਅਪਨੀ ਮੇਹਨਤ ਕੋ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਲਗਾਨਾ ਹੈ ਤੋ ਯਤ੍ਨ ਕਿਸੀ ਕਛੁਯੇ ਯਾ ਕਿਸੀ ਡੌਲ੍ਫਿਨ ਕੀ ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਬਚਾਨੇ ਕੀ ਬਜਾਯ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਸੁਧਾਰ ਮੇਂ ਲਗਾਨਾ ਚਾਹਿਯੇ। ਗਂਗਾ ਤਟ ਪਰ ਮੁਝੇ ਅਬ ਭੀ ਬਹੁਤ ਬਾਯੋ-ਡਾਇਵਰ੍ਸਿਟੀ (ਜੈਵ-ਵਿਵਿਧਤਾ) ਦੀਖਤੀ ਹੈ। ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਜਿਸਸੇ ਯਹ ਜੈਵ ਵਿਵਿਧਤਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾ ਮੇਂ ਰਹੇ।

ਲੋਗ ਵਿਪਰੀਤ ਵਿਚਾਰ ਰਖ ਸਕਤੇ ਹੈਂ, ਔਰ ਵੇ ਅਪਨੇ ਤਰਹ ਸੇ ਕਾਮ ਕਰੇਂ। ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਯਹ ਬੇਹਤਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਸਮਸ੍ਯਾ ਸੇ ਜੂਝਨੇ ਕਾ।

---

ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ ਬੈਗ : ਇਮਾਨਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ

ਦੋ ਸਪ੍ਤਾਹ ਪੂਰ੍ਵ ਪਤ੍ਨੀ ਜੀ ਕੀ ਤਬਿਯਤ ਅਚਾਨਕ ਜ੍ਯਾਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਹੁਈ ਔਰ ਰਾਤੋਂਰਾਤ ਨਾਗਪੁਰ ਇਲਾਜ਼ ਹੇਤੁ ਜਾਨਾ ਪੜਾ । ਵਹਾਂ ਜਿਤਨੀ ਬਾਰ ਦਵਾਓਂ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੜੀ ਹਰ ਬਾਰ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਜਗਹ ਸੇ ਖਰੀਦਾਰੀ ਕਰਨੀ ਪੜੀ । ਇਸ ਖਰੀਦਾਰੀ ਸੇ ਏਕ ਬਾਤ ਉਭਰ ਕਰ ਸਾਮਨੇ ਆਈ ਕਿ ਮੇਡਿਕਲ-ਸ੍ਟੋਰ੍ਸ ਵਾਲੋਂ ਨੇ ਦਵਾਇਯਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਪੈਕਿਟ ਮੇਂ ਰਖਕਰ ਦੀਂ ।

ਪਿਛਲੇ ਸਪ੍ਤਾਹ ਜਬਲਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਯਾ । ਯਹਾਂ ਪਰ ਜਬ ਮੇਡਿਕਲ ਸ੍ਟੋਰ੍ਸ ਸੇ ਦਵਾ ਖਰੀਦੀ ਤੋ ਪੋਲਿਥੀਨ ਯਾ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਗ ਰਖਕਰ ਦੀਂ ਗਯੀਂ । ਆਜ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਐਸੇ ਬੈਗ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਧਡ਼ਲ੍ਲੇ ਸੇ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ । ਫ਼ਿਰ ਚਾਹੇ ਆਪ ਦਵਾਇਯਾਂ ਖਰੀਦੇਂ, ਸਬ੍ਜਿਯਾਂ ਖਰੀਦੇਂ ਯਾ ਔਰ ਕੁਛ ।

ਅਭੀ ਕਲ ਔਫਿਸ ਸੇ ਲੌਟਾ । ਪਤ੍ਨੀ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕੇ ਸਾਥ ਗੁਸ੍ਸਾ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਦਿਖਾਯਾ ਕਿ ਮੈਂ ਲੌਟਤੇ ਸਮਯ ਸਬ੍ਜੀ ਖਰੀਦਤੇ ਹੁਏ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਆਯਾ ? ਖੈਰ ਮੈਂਨੇ ਕਪਡ਼ੇ ਕਾ ਥੈਲਾ ਉਠਾਤੇ ਹੁਏ ਕਹਾ, 'ਅਬ ਜਾਤਾ ਹੂਂ ਵਰਨਾ ਸਬ੍ਜੀ ਪੋਲਿਥੀਨ ਬੈਗ ਮੇਂ ਲਾਨੀ ਪੜਤੀ ।' ਮੈਂ ਪੈਦਲ ਰੋਡ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਬ੍ਜੀ ਠੇਲੋਂ ਕੇ ਪਾਸ ਪਹੁਂਚਾ । ਰਾਸ੍ਤੇ ਮੇਂ ਅਨੇਕ ਸਾਂਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਘੂਮਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਦੋਨੋਂ ਹਾਥੋਂ ਕਿ ਤਮਾਮ ਅਂਗੁਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਸਬ੍ਜੀ ਭਰੇ ਪੋਲੀਥਿਨ ਬੈਗ ਟਾਂਗੇ ਥੇ । ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਐਸੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਪਰ ਤਰਸ ਆਤਾ ਹੈ। ਘੂਮਨੇ ਰੋਜ਼ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਏਕ ਕਪਡ਼ੇ ਕੀ ਥੈਲੀ ਸਾਥ ਲੇ ਜਾਨਾ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ !

ਏਕ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਨੇਸ਼ਨਲ ਜ੍ਯੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੀ ਪਹਲ ਪਰ ਏਕ ਅਭਿਯਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ ਕੀ ਥੈਲਿਯੋਂ ਕੀ ਕਪਡ਼ੇ ਕੀ ਥੈਲਿਯੋਂ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋ, ਜਿਨਕਾ ਪੁਨ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਹਮ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਇਸ ਅਭਿਯਾਨ ਕੋ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ ? ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਹਮ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲੇਂਗੇ ?

ਕੁਛ ਆਠ ਮਾਹ ਪੂਰ੍ਵ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਕਚਰੇ ਕੇ ਢੇਰ ਪਰ ਚਰਨੇ ਵਾਲੀ ਤੀਨ ਗਾਯੇਂ ਮਰ ਗਯੀਂ । ਉਨਕਾ ਪੇਟ ਬੁਰੀ ਤਰਹ ਫੂਲ ਗਯਾ ਥਾ । ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਪਹਲ ਪਰ ਪਥੁ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਕੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਇਨ ਗਾਯੋਂ ਕਾ ਪੋਸ੍ਮਾਰ੍ਟਮ ਕਿਯਾ ਗਯਾ । ਉਨਕੇ ਪੇਟ ਸੇ ਕਈ ਕਿਲੋ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ ਔਰ ਪੋਲਿਥੀਨ ਕੀ ਥੈਲਿਯਾਂ ਨਿਕਲੀਂ, ਜਿਸਸੇ ਉਨਕੀ ਖਾਨੇ ਕੀ ਆਂਤ ਅਵਰੁਦ੍ਧ ਹੋ ਗਯੀਂ ਥੀਂ । ਪੇਟ ਸੇ ਨਿਕਲੀ ਇਨ ਥੈਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਕਈ ਮੇਂ ਤੋ ਸਬ੍ਜਿਯੋਂ ਕੇ ਛਿਲਕੇ ਔਰ ਖਾਨੇ ਕੀ ਚੀਜ਼ੇਂ ਭਰੀ ਹੁਈ ਥੀਂ !! ਲੋਗ ਇਨ ਥੈਲਿਯੋਂ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਸਬ੍ਜੀ ਆਦਿ ਖਰੀਦਨੇਂ ਮੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਇਨਮੇ ਸਬ੍ਜਿਯੋਂ ਕੇ ਛਿਲਕੇ ਯਾ ਖਾਨੇ ਕੀ ਵਸ੍ਤੁਏਂ ਭਰਕਰ, ਗਠਾਨ ਲਗਾਕਰ ਫੇਕ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ! ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਪਸ਼ੁ ਉਦਰਸ੍ਥ ਕਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ । ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਨਾਲਿਯਾਂ ਇਨ ਪਨ੍ਨਿਯੋਂ ਸੇ ਜਾਮ ਹੋ ਗਯੀਂ ਹੈਂ ।

ਨੋਸ਼ਨਲ ਜ੍ਯੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਗ੍ਲੋਬਲ ਸ੍ਕੈਨ - ਗ੍ਰੀਨ ਡੇਸ੍ਕ ੨੦੦੮ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵ ਭਰ ਮੇਂ ਕਿਏ ਗਏ ਸਰ੍ਵੇ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਕਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੋਂ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਿਕ ਔਰ ਸ੍ਥਾਯੀ ਹੈ । ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਐਸੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੇ ਚਲਤੇ ਹਮ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੋ ਧੋਕਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੈਂ ?

ਹਮੇਂ ਚੇਤਨਾ ਹੋਗਾ, ਏਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਗੀ । ਏਕ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਮੇਂ ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ ਕੀ ਥੈਲਿਯੋਂ ਕੇ ਉਤ੍ਪਾਦਨ, ਉਨਕੇ ਸਂਗ੍ਰਹ ਔਰ ਵਿਤਰਣ ਪਰ ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧ ਹੋ ।

ਆਪ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਂਗੇ ਪਤ੍ਨਿ, ਪ੍ਲਾਸ੍ਟਿਕ, ਪੋਲਿਥੀਨ ਪੁਰਾਣ ਯੇ ਸਬ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ? ਔਰ ਸੁਨਿਏ - ਸਬ੍ਜੀ ਸੇ ਭਰਾ ਕਪਡ਼ੇ ਕਾ ਥੈਲਾ ਲੇਕਰ ਘਰ ਲੌਟਾ ਤੋ ਪਤ੍ਨਿ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾ, 'ਏਕਾਧ ਸਬ੍ਜੀ ਔਰ ਲੇ ਆਤੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨ ਜਾਨਾ ਪੜਤਾ । ' ਮੈਨੇਂ ਕਹਾ, 'ਥੈਲੇ ਮੇਂ ਜਗਹ ਨਹੀਂ ਥੀ ।' 'ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਪਨ੍ਨਿਯਾਂ ਨਹੀਂ ਥੀ ?' ਪਤ੍ਨਿ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾ ।

'ਥੀਂ ਤੋ, ਲੇਕਿਨ ਅਦਰਕ, ਧਨਿਯਾ ਕੀ ਪਤ੍ਤੀ ਔਰ ਹਰੀ ਮਿਰ੍ਚ ਅਪਨੇ ਰੂਮਾਲ ਮੇਂ ਬਾਂਧ ਲਾਯਾ ਹੂਂ', ਮੈਂਨੇ ਦੂਸਰੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਪਕੜੀ ਰੂਮਾਲ ਕੀ ਪੋਟਲੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਥਮਾ ਦੀ । ਵੇ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾ ਉਠੀਂ ਮਾਨੋਂ ਕਹ ਰਹੀ ਹੋਂ - 'ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕੋ ਓਢੇਂ ਯਾ ਬਿਛਾਏਂ ?'

ਗੁਬਰੈਲੇ

---

ਹਮਾਰੇ ਪੈਰ ਗਂਗਾ ਕੀ ਰੇਤੀ ਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਗਯੇ। ਸਾਮਨੇ ਦੋ ਗੁਬਰੈਲੇ ਜੋ ਏਕ ਢੇਲੇ ਕੋ ਖੀਂਚਤੇ ਧਕੇਲਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਥੇ; ਹਮਾਰੇ ਪੈਰੋਂ ਕੀ ਧਮਕ ਸੇ ਅਚਾਨਕ ਸੁਕੁਤ੍ਤ ਹੋ ਗਯੇ ਥੇ। ਮੇਰੀ ਪਤ੍ਨੀਜੀ ਨੇ ਮੁਝੇ ਆਗਾਹ ਕਿਯਾ ਥਾ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਉਨਪਰ ਪੈਰ ਪੜ ਜਾਤਾ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਹਮਾਰੀ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਕਾ ਆਭਾਸ ਥਾ। ਅਤ: ਵੇ ਚੁਪਚਾਪ ਪੜੇ ਥੇ। ਹਮ ਲੋਗ ਧੀਰੇ ਸੇ ਏਕ ਕਦਮ ਪੀਛੇ ਹਟ ਗਯੇ। ਲਗਭਗ ਆਧੇ ਮਿਨਟ ਬਾਦ ਵੇ ਪੁਨ: ਢੇਲਾ ਧਕੇਲਨੇ ਲਗੇ।

ਮੁਝੇ ਮਾਲੁਮ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਈਵੇਣ੍ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਮੀ ਕੀ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੇ ਸਾਥ ਛੇੜਛਾੜ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਭੀ ਗੁਬਰੈਲੇ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਕੇ ਕਰ੍ਮਠ ਸਫਾਈ ਕਰ੍ਮੀ। ਔਰ ਵੇ ਨ ਮੇਹਨਤਾਨਾ ਮਾਂਗਤੇ ਹੈਂ, ਨ ਡ੍ਯੂਟੀ ਸੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਕੇ ਕਾਮਚੋਰ ਕਰ੍ਮਚਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਗਾਯਬ ਰਹਤੇ ਹੈਂ।

ਗੁਬਰੈਲੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਂਕਜ ਅਵਧਿਯਾ ਕੀ ਬਹੁਤ ਬਢਿਯਾ ਅਤਿਥਿ ਪੋਸ੍ਟ ਹੈ ਮਾਨਸਿਕ ਹਲਚਲ ਪਰ: ਗੁਬਰੈਲਾ ਏਕ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਸਫਾਈ ਕਰ੍ਮੀ ਹੈ। ਆਪ ਉਸੇ ਦੇਖਨੇ ਕੀ ਕਰਪਾ ਕਰੇਂ। ਯਹ ਹੈ ਉਸ ਪੋਸ੍ਟ ਕਾ ਅਂਸ਼:

ਯੇ ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਕੇ ਸਫਾਈ ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ ਹੈਂ। ਇਨਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਦਿ ਯੇ ਨ ਹੋਤੇ ਤੋ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਕੇ ਜਂਗਲ ਅਬ ਤਕ ਜਾਨਵਰੋਂ ਮੇ ਮਲ ਕੀ ਕਈ ਪਰਤੋਂ ਮੇ ਦਬ ਚੁਕੇ ਹੋਤੇ। ਹਮਨੇ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹਰ ਸੇ ਇਨ ਸਫਾਈ ਕਰ੍ਮਚਾਰਿਯੋਂ ਕੋ ਭਗਾ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਹਮ ਇਨ੍ਹੇ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਚਪ੍ਪਲ ਉਠਾ ਲੇਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਮਾਰਨੇ ਮੇ ਦੇਰ ਨਹੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਯੇ ਗੁਬਰੈਲੇ ( ਡਂਗ ਬੀਟਲ ) ਮਲ ਕੋ ਗੇਂਦ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਲ ਦੇਕਰ ਲੁਢਕਾਤੇ ਹੁਯੇ ਲੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਅਪਨੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋ ਦਿਖਾਤੇ ਹੈਂ। ਬਡੀ ਗੇਂਦ ਲਾਨੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋ ਪਸਨ੍ਦ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਮਾਦਾਯੇਂ ਗੇਂਦ ਰੁਪੀ ਉਪਹਾਰ ਲੇਕਰ ਮਿਟ੍ਟੀ ਮੇਂ ਦਬਾ ਦੇਤੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਉਸੀ ਮੇ ਅਂਡੇ ਦੇਤੀ ਹੈਂ ਤਾਕਿ ਬਚ੍ਚੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨੇ ਪਰ ਭੋਜਨ ਕੀ ਕਮੀ ਨ ਰਹੇ। ਵਿਸ਼੍ਵ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇ ਮਾਨਵ ਕੀ ਗਨ੍ਦਗੀ ਸੇ ਨਿਪਟਨੇ ਅਬ ਇਨ ਮੁਫ੍ਤ ਕੇ ਸਫਾਈ ਕਰ੍ਮਚਾਰਿਯੋ ਕੋ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਭੀ ਇਨਕੀ ਜਰੁਰਤ ਹੈ।

ਗਂਗਾ ਕੇ ਕਛਾਰ ਮੇਂ ਗਾਯੇਂ-ਭੈਸੇਂ ਕਰਤੀ ਹੈਂ ਗੋਬਰ। ਉਸਮੇਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀਖਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਉਸਕੋ ਡੀ-ਕਮ੍ਪੋਜ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਯੇ ਗੁਬਰੈਲੇ ਭੀ ਉਸ ਸ਼ਧ੍ਂਖਲਾ ਮੇਂ ਹੈਂ ਔਰ ਮੁਸ੍ਤੈਦ ਹੈਂ। ਯਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਅਚ੍ਛਾ ਲਗਾ।

ਗਂਗਾ ਮਾਨਵ ਕੇ ਹਿਂਸਕ ਅਨਾਚਾਰ ਕੋ ਸਹ ਕਰ ਭੀ ਜਿਯੇਂ ਔਰ ਹਮਾਰੀ ਜੀਵਨਦਯਿਨੀ ਬਨੀ ਰਹੇਂ – ਯਹ ਸਦੈਵ ਮਨ ਮੇਂ ਆਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਗੁਬਰੈਲੇ ਕੋ ਦੇਖ ਕਰ ਵਹ ਵਿਚਾਰ ਕੁਛ ਬਲ ਪਾਯਾ।

ਕ੍ਯਾ ਆਪ ਮੁਂਹ ਬਿਚਕਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ਗੁਬਰੈਲੇ ਪਰ ਪੋਸ੍ਟ ਦੇਖ ਕਰ?! ਅਬ ਆਪ ਅਪਨੇ ਸਮਯ ਬਰਬਾਦੀ ਕੇ ਰਿਸ੍ਕ ਪਰ ਹੀ ਤੋ ਪਢਤੇ ਹੈਂ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ!

ਯਹ ਵੀਡਿਯੋ ਹੈ ਉਨ੍ਹੀ ਗੁਬਰੈਲੋਂ ਕਾ:

---

ਅਖਬਾਰ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਂ ਤੋ!

ਕਲ ਮੈਂ ਵ੍ਯਗ੍ਰ ਥਾ ਕਿ ਕਲ ਕੇ ਰਵਿਵਾਸਰੀਯ ਗਂਗਾ ਘਾਟ ਸਫਾਈ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕੀ ਰਪਟ ਕੋਈ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਅਖਬਾਰ ਵਾਲਾ ਛਾਪ ਤੋ ਦੇ! ਦੋ ਸਜ੍ਜਨੋਂ ਕੋ ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ ਕਿਯਾ। ਪ੍ਰੇਸਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿਯਾਤ੍ਮਕ ਰਾਆਇਟ-ਅਪ ਬਨਾ ਈ-ਮੇਲ ਕਿਯਾ। ਔਰ ਅਬ ਭੀ ਅਪਨਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਰਹਾ ਹੂਂ ਕਿ ਕਿਸਨੇ ਛਾਪਾ ਹੋਗਾ!
ਛਪਾਸ ਮੁਝਮੇਂ ਕਭੀ ਨ ਥੀ। ਅਪਨੇ ਲਿਯੇ ਹੈ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਗ ਸ੍ਵਯਂ-ਸ੍ਫੂਰ੍ਤ ਸੇਵਾ ਕਾ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ - ਔਰ ਬੀਸ-ਪਚ੍ਚੀਸ ਲੋਗ ਹੈਂ; ਉਨਕਾ ਪ੍ਰਿਣ੍ਟ ਮੀਡਿਯਾ ਮੇਂ ਵਰ੍ਣਨ ਉਨਕੇ ਲਿਯੇ ਰੀਵਾਇਟਲਾਇਜਰ ਹੈ।
ਅਬ ਲਗ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅਖਬਾਰ ਮੁਝੇ ਗਂਗਾਵਿਸ਼ਯਕ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕ ਕੌਲਮ ਲਿਖਨੇ ਕਾ ਸ੍ਪੇਸ ਦੇ ਦੇ ਤੋ ਕਿਤਨਾ ਭਲਾ ਹੋ! ਕ੍ਯਾ ਸ੍ਕ੍ਰਾਇਬ ਬਨਨੇ ਕਾ ਯਹ ਰੂਟ ਹੈ!
ਆਪ ਵਹ ਰਾਇਟ-ਅਪ ਦੇਖੇਂ ਜੋ ਮੈਨੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਕੋ ਈ-ਮੇਲ ਕਿਯਾ -

---

ਸ਼ਿਵਕੁਟੀ ਮੇਂ ਗਂਗਾਘਾਟ ਕੀ ਸਫਾਈ

ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕੇ ਉਤ੍ਤਰੀਪੂਰ੍ਵੀ ਛੋਰ ਪਰ ਸ਼ਿਵਕੁਟੀ ਘਾਟ ਕੀ ਸਫਾਈ ਕੇ ਲਿਯੇ ਕੁਛ ਲੋਗ ਇਕਠ੍ਠਾ ਹੋ ਕਰ ਪਿਛਲੇ ਤੀਨ ਸਪ੍ਤਾਹ ਸੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਮੇਂ ਲਗਭਗ ੨੦-੨੫ ਲੋਗ ਰਵਿਵਾਰ ਕੋ ਸੁਬਹ ਡੇਢ ਘਣ੍ਟੇ ਘਾਟ ਕੀ ਸਫਾਈ, ਮਰਮ੍ਮਤ ਔਰ ਸੀਢਿਯੋਂ ਕੇ ਰਖਰਖਾਵ ਕਾ ਕਾਮ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਯੇ ਲੋਗ ਅਪਨੀ ਗਤਿਵਿਧਿਯਾਂ ਔਰ ਵ੍ਯਾਪਕ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੈਂ।
ਅਬ ਤਕ ਇਨ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ-ਦੋ ਟਨ ਘਾਟ ਕਾ ਕਚਰਾ ਇਕਠ੍ਠਾ ਕਰ ਡਿਸ੍ਪੋਜ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਉਸਮੇਂ ਪੌਲੀਥੀਨ ਕੀ ਪਨ੍ਨਿਯਾਂ ਔਰ ਖਣ੍ਡਿਤ ਮੂਰ੍ਤਿਯਾਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈਂ। ਯਹ ਕਚਰਾ ਲਗਭਗ ੨੫੦ ਮੀਟਰ ਲਮ੍ਬੇ ਔਰ ੧੦੦ ਮੀਟਰ ਕੇ ਆਧਾਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਭੁਜਾਕਾਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਫੈਲਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਯਹ ਸਮੂਹ ਉਸ ਕਚਰੇ ਕੋ ਇਕਠ੍ਠਾ ਕਰ ਏਕ ਲੈਣ੍ਡ-ਫਿਲ ਮੇਂ ਸਮੇਟਤਾ ਹੈ ਕਚਰਾ ਨ ਉੜੇ, ਇਸਕੇ ਲਿਯੇ ਉਸਪਰ ਰੇਤ ਕੀ ਏਕ ਪਰਤ ਡਾਲੀ ਜਾਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਵਿਵਾਰ ਕੋ ਗਂਗਾ ਕੀ ਕਟਾਨ ਸੇ ਘਾਟ ਕੋ ਕ੍ਸ਼ਰਣ ਸੇ ਰੋਕਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਤੀਸ ਬੋਰਿਯੋਂ ਮੇਂ ਰੇਤ ਭਰ ਕਰ ਜਮਾਯਾ ਗਯਾ। ਇਸਸੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਿਯੋਂ ਕੋ ਸਹੂਲਿਯਤ ਹੋਗੀ।
ਇਸ ਸ੍ਵਤ ਸ੍ਫੂਰ੍ਤ ਸਮੂਹ ਮੇਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਰ੍ਮੀ, ਬਚ੍ਚੇ ਔਰ ਮਹਿਲਾਯੇਂ ਔਰ ਇਸ ਘਾਟ ਕੇ ਪਣ੍ਡਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ।
ਸਮੂਹ ਮੇਂ ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਲੋਗ ਹੈਂ ਉਨਮੇਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੀ ਆਦ੍ਯਾਪ੍ਰਸਾਦ ਪਾਣ੍ਡੇਯ, ਦਿਨੇਸ਼ ਪਾਣ੍ਡੇਯ, ਪਂਕਜ ਸਿਂਹ, ਕਮਲੇਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ, ਭਰਤਲਾਲ, ਮਨੋਜ ਸ਼ੁਕ੍ਲ, ਰਿਸ਼ਿ ਸ਼ਰ੍ਮਾ, ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡੇਯ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਔਰ ਲਵਕੁਸ਼ ਕਨੌਜਿਯਾ, ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਿਸ਼੍ਰ, ਹਿਮਾਂਸ਼ੁ, ਪ੍ਰਾਂਜਲ, ਅਭ੍ਯੁਦਯ ਔਰ ਮਹੀਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ।
ਅਗਲੇ ਰਵਿਵਾਰ ਯਹ ਸਮੂਹ ਪੁਨ: ਮਿਲੇਗਾ, ਅਪਨੀ ਗਤਿਵਿਧਿਯਾਂ ਜਾਰੀ ਰਖਨੇ ਕੋ।
ਮੇਰੀ ਗਂਗਾ ਵਿਸ਼ਯਕ ਪੋਸ੍ਟੇਂ ਆਪ ਯਹਾਂ ਦੇਖੇਂ।

ਅਪਡੇਟ - ਮੇਰੀ ਪਤ੍ਨੀਜੀ ਨੇ ਬਤਾਯਾ ਕਿ ਜਾਗਰਣ ਸਮੂਹ ਕੇ ਆਈ-ਨੇਕ੍ਸ੍ਟ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਕੋ ਕਵਰ ਕਰ ਲਿਯਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਨ੍ਧੁਓਂ ਕੋ ਕੁਛ ਰੀਵਾਇਟਲ ਮਿਲਾ ਹੋਗਾ ਜਰੂਰ! ਕਲ ਬਤਾਯੇਂਗੇ ਵੇ ਲੋਗ! :-)

---

ਨਦੀ ਬੋਲਤੀ ਹੈ!

---

ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਰੂਪ ਸੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਚਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ ਸੇ ਦੂਰ ਰਹਤਾ ਹੂਂ, ਪਰ ਗਂਗਾ ਸਫਾਈ ਕੇ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਮੁਝੇ ਲਗਾ ਕਿ ਅਖਬਾਰ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਾਥ ਮੇਂ ਜੁੜੇ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਿਣ੍ਟ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਨਾਮ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਔਰ ਵਹ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ ਨਿਯਮਿਤ ਗਂਗਾ-ਸ੍ਵਯਂਸੇਵਕ ਬਨਨੇ ਮੇਂ।

ਮੁਝੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਨਾ ਪੜਾ ਅਖਬਾਰ ਵਾਲੇ ਸਜ੍ਜਨ ਕੋ। ਉਨਸੇ ਅਨੁਰੋਧ ਭੀ ਕਿਯਾ ਕਿ ਵੇ ਬ੍ਲੌਗ ਸੇ ਮਸਾਲਾ ਉਠਾਲੇਂ। ਪਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਵੇ ਕਮ੍ਪ੍ਯੂਟਰ ਸੈਵੀ ਨ ਥੇ।

ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੁਝਸੇ ਪੂਛ ਲਿਯਾ – ਯਹ ਸਫਾਈ ਕਾ ਵਿਚਾਰ ਕੈਸੇ ਆਯਾ ਆਪਕੋ?

ਯਹ ਏਕ ਸ੍ਟੇਣ੍ਡਰ੍ਡ ਇਣ੍ਟਰਵ੍ਯੂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੈ। ਔਰ ਜਿਸਸੇ ਪੂਛਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਵਹ ਵਿਵਰਣ ਦੇਨੇ ਮੇਂ ਜੁਟ ਜਾਯੇਗਾ। ਪਰ ਮੁਝੇ ਬੜਾ ਅਟਪਟਾ ਲਗਾ।

ਗਂਗਾਜੀ ਕੀ ਬਾਲੂ ਮੇਂ ਬਿਲ ਬਨਾ ਕਰ ਘੁਸਾ ਕੋਈ ਕੀੜਾ

ਅਸਲ ਮੇਂ ਆਪ ਅਗਰ ਨਦੀ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਔਰ ਉਸੇ ਅਪਨੀ ਮਾਂ ਕਾ ਦਰ੍ਜਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ; ਤੋ ਨਦੀ ਆਪਕੋ ਸਹਜ ਭਾਵ ਸੇ ਲੇਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ। ਵਹ ਬੋਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਆਪਕੋ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚਨੇ ਦੇਤੀ ਹੈ। ਆਪਕੋ ਬ੍ਲੌਗ ਪੋਸ੍ਟੇਂ ਬਨਾਨੇ ਦੇਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਪ ਉਸੀ ਮੇਂ ਮਗਨ ਹੋ ਕਰ ਚੁਕ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ, ਯਾ ਉਸੀ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਲੇਤੇ ਅਪਨੇ ਕਰਤਿਤ੍ਵ ਕੀ ਪੂਰ੍ਣਤਾ, ਤੋ ਵਹ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਮਹੀਨ ਸ੍ਵਰੋਂ ਮੇਂ ਬੋਲਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਆਪ ਨਿਯਮਿਤ ਸੁਨਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਵਹ ਅਪਨਾ ਹਰਦਯ ਖੋਲ ਦੇਤੀ ਹੈ।

ਯਹੀ ਕਰਤੀ ਹੈਂ ਗਂਗਾ ਮਾਈ। ਕਭੀ ਕਭੀ ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਅਂਧਕਾਰ ਮੇਂ, ਜਬ ਔਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਸ੍ਵਰੋਂ ਮੇਂ ਕਹਤੀ ਹੈਂ। ਚਮਤ੍ਕਰਤ ਕਰ ਦੇਤੀ ਹੈਂ। ਟ੍ਰਾਂਸ ਮੇਂ ਲਾ ਦੇਤੀ ਹੈਂ।

ਮੁਝੇ ਲਗਾ ਕਿ ਵੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਮਹੋਦਯ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇਂਗੇ ਯਹ ਬਾਤ। ਔਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ ਭੀ। ਪਰ ਇਸ਼੍ਟਦੇਵ ਸਾਂਕਰਤ੍ਯਾਯਨ ਜੀ ਕਾ ਯਹ ਇਯਤ੍ਤਾ-ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਸ਼ਾਯਦ ਸਮਝੇ। ਦੇਖਾ ਜਾਯੇ!

ਜਯ ਗਂਗਾ ਮਾਈ!

---

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਔਰ ਵਰਕ੍ਸ਼

ਭੀਸ਼ਣ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ
ਦਿਖ ਰਹਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ।
ਚੇਤੇਂ, ਜਾਗੇਂ, ਲੇਂ ਸਂਕਲ੍ਪ
ਘਰ-ਘਰ ਲਗਾਯੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ । ।

ਮਿਟਟੀ ਕੋ ਬਾਂਧੇ ਰਖਤੀ ਹੈ
ਜੜੇਂ ਵਰਕ੍ਸ਼ ਕੀ ਐਸੇ ।
ਮੁਟ੍ਠੀ ਮੇਂ ਮਿਟਟੀ ਕੋ ਹਮ
ਪਕਡ਼ੇ ਰਹਤੇ ਜੈਸੇ । ।

ਇਸਸੇ ਰੁਕਤਾ ਕ੍ਸ਼ਰਣ ਧਰਾ ਕਾ
ਆਤੀ ਹੈ ਮਜਬੂਤੀ ।
ਚਾਹੇ ਦੌਡੇਂ ਮੋਟਰ-ਕਾਰੇਂ
ਚਾਹੇ ਦੌਡੇਂ ਹਾਥੀ । ।

ਕਾਰ੍ਬਨ-ਡਾਇਔਕ੍ਸਾਇਡ ਲੇਕਰ
ਕਰਤੇ ਪਤ੍ਤੇ, ਵਾਯੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ।
ਦੇਤੇ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁ ਓਕ੍ਸਿਜਨ
ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਸਮਰਦ੍ਧ । ।
੦੦੦੦੦੦੦੦
ਰਾਕੇਸ਼ 'ਸੋਹਮ'

ਹਿਮਾਲਯ ਕੋ ਚਰਨੇ ਮੇਂ ਲਗੀ ਗਾਜਰ

ਇਸ਼੍ਟ ਦੇਵ ਸਾਂਕਰਤ੍ਯਾਯਨ

ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਸੇ ਆਈ ਜ਼ਹਰੀਲੀ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਕੇ ਚਲਤੇ ਨਦਿਯਾਂ ਔਰ ਮੈਦਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋ ਪਹਲੇ ਸੇ ਹੀ ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਤੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਬ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਭੀ ਇਸਸੇ ਅਛੂਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ. ਨਵੀਨਤਮ ਖ਼ਬਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਏਕ ਘਾਸ ਕੀ ਚਪੇਟ ਮੇਂ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਯਹ ਘਾਸ ਹੈ ਗਾਜਰ ਘਾਸ. ਕਲ ਹੀ ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਕੇ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਂਸ੍ਕਰਣ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖ਼ਬਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ ਕੀ ਕੁਲ ਖ਼ਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕੇ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਯਹ ਜ਼ਹਰੀਲੀ ਘਾਸ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਹੈ. ਯਹ ਘਾਸ ਭੂਮਿ ਕੋ ਤੋ ਬਂਜਰ ਬਨਾਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਆਸਪਾਸ ਕੀ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਔਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕੋ ਭੀ ਜ਼ਹਰੀਲਾ ਬਨਾ ਦੇਤੀ ਹੈ. ਸਬਸੇ ਤ੍ਰਾਸਦ ਬਾਤ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਕੇ ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਭਾਵੋਂ ਸੇ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਇਸੇ ਮਿਟਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦਵਾ ਈਜਾਦ ਹੋਨੇ ਕੇ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਹੈਂ. ਗ਼ਨੀਮਤ ਹੈ ਕਿ ਵੇ ਹਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਰ੍ਮ ਪਰ ਕਮ ਔਰ ਭਾਗ੍ਯ ਪਰ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ. ਇਸੀਲਿਏ ਇਸੇ ਸਮੂਲ ਮਿਟਾਨੇ ਕੀ ਹੈਸਿਯਤ ਰਖਨੇ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਅਭੀ ਤਕ ਈਜਾਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਤਬ ਤਕ ਈਜਾਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ ਜਬ ਤਕ ਕਿਸੀ ਯੂਰੋਪੀਯ ਦੇਸ਼ ਯਾ ਅਮੇਰਿਕਾ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਫੈਲਤਾ ਔਰ ਵਹਾਂ ਕੇ ਲੋਗ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ. ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਸੋਚਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਐਸੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਈਜਾਦ ਹੋ ਹੀ ਗਈ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਉਸਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹੋਗਾ? ਉਸਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੇ ਗਾਜਰ ਘਾਸ ਭਲੇ ਨਸ਼੍ਟ ਹੋ ਜਾਏ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਭਰੋਸਾ ਕਿ ਉਸਸੇ ਕੁਛ ਦੂਸਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਂਗੇ?

ਆਇਏ ਨਜ਼ਰ ਡਾਲਤੇ ਹੈਂ ਇਸਕੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਭੂਗੋਲ ਪਰ. ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਕਰੇਤੀ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਹ ਘਾਸ ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ ਸੇ ਭਾਰਤ ਆਈ 70 ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਵਹਾਂ ਸੇ ਆਯਾਤਿਤ ਗੇਹੂਂ ਕੇ ਸਾਥ. ਯਹੀ ਗਾਜਰ ਘਾਸ ਯਾਨੀ ਪਾਰ੍ਥੇਨਿਯਮ ਅਬ ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ ਕੇ ਲਿਏ ਕਾਲ ਬਨ ਗਈ ਹੈ. 1962 ਮੇਂ ਚੀਨ ਸੇ ਯੁਦ੍ਧ ਕੇ ਬਾਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ ਸੇ ਪੀਏਲ-57 ਗੇਹੂਂ ਆਯਾਤ ਕਿਯਾ ਔਰ ਇਸੀ ਕੇ ਸਾਥ ਗਾਜਰ ਘਾਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਘੁਸ ਆਈ. ਪਂਜਾਬ ਸੇ ਹੋਤੇ ਹੁਏ ਯਹ ਜ਼ਹਰੀਲੀ ਘਾਸ ਦੋ ਦਸ਼ਕੋਂ ਕੇ ਭੀਤਰ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਫੈਲ ਗਈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਏਕ ਬਾਰ ਜਡ਼ ਜਮਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਯਹ ਸੁਰਸਾ ਕੇ ਮੁਂਹ ਕੀ ਤਰਹ ਫੈਲਤੀ ਹੈ, ਲਾਖ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਪਰ ਭੀ ਖ਼ਤ੍ਮ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ. ਉਤ੍ਤਰਾਖਂਡ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦੌਰ ਮੇਂ ਇਸ ਘਾਸ ਨੇ ਸਮੁਦ੍ਰਤਲ ਸੇ ਆਠ ਸੌ ਫੁਟ ਕੀ ਊਂਚਾਈ ਪਰ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਔਰ ਆਜ ਯਹ 4500 ਫੁਟ ਕੀ ਊਂਚਾਈ ਪਰ ਭੀ ਜਮੀਨ ਕੀ ਉਰ੍ਵਰਤਾ ਔਰ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਕੋ ਚਾਟ ਰਹੀ ਹੈ. ਹਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੇਂ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਢਾਲ ਲੇਨੇ ਕੀ ਖ਼ੂਬੀ ਕੇ ਚਲਤੇ ਅਬ ਯਹ ਹਿਮਾਲਯ ਕੀ ਓਰ ਬਢ਼ ਰਹੀ ਹੈ. ਸਮੁਦ੍ਰਤਲ ਸੇ 4500 ਫੁਟ ਕੀ ਊਂਚਾਈ ਤਕ ਪਹੁਂਚ ਚੁਕੀ ਯਹ ਘਾਸ ਰਾਜ੍ਯ ਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕੋ ਬਂਜਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕੋ ਜ਼ਹਰੀਲਾ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਲਗੀ ਹੈ. ਇਸਕੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਮੇਂ ਆਨੇ ਸੇ ਇਂਸਾਨ, ਪਸ਼ੁ-ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਔਰ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਕੋ ਤਮਾਮ ਬੀਮਾਰਿਯਾਂ ਲਗ ਰਹੀ ਹੈਂ.

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞੋਂ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰ੍ਥੇਨਿਯਮ ਜਹਾਂ ਭੀ ਪਨਪਤਾ ਹੈ, ਵਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ ਨਮੀ ਕੋ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸੋਖਕਰ ਉਸੇ ਊਸਰ ਬਨਾ ਦੇਤਾ ਹੈ. ਇਸਕੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਮੇਂ ਰਹਨੇ ਸੇ ਇਂਸਾਨ, ਪਸ਼ੁ-ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਔਰ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯਾਂ ਸਭੀ ਤਮਾਮ ਬੀਮਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਚਪੇਟ ਮੇਂ ਆ ਜਾਤੇ ਹੈਂ. ਇਸਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾ ਕੇਮਿਕਲ ਅਨ੍ਯ ਵਨਸ੍ਪਤਿਯੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਅਵਰੁਦ੍ਧ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ. ਇਸਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੇਂ ਆਨੇ ਸੇ ਚੇਹਰੇ, ਗਰ੍ਦਨ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰੀਰ ਕੇ ਖੁਲੇ ਹਿਸ੍ਸੋਂ ਮੇਂ ਖੁਜਲੀ ਹੋਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਏਗ੍ਜਿਮਾ ਮੇਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ. ਇਸਕੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਮੇਂ ਆਨੇ ਸੇ ਏਲਰ੍ਜੀ, ਅਸ੍ਥਮਾ ਅਟੈਕ, ਏਯਰ ਬੋਰ੍ਨ ਕਾਂਟੇਕ੍ਟ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈਂ.

ਇਸਕੀ ਸਬਸੇ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬੀ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਹਰ ਤਰਹ ਕੇ ਮਾਹੌਲ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਢਾਲ ਲੇਤੀ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕੇ ਹੀ ਚਲਤੇ ਇਸਕਾ ਜੀਵਨਚਕ੍ਰ ਛਹ ਸੇ ਬਢ਼ਕਰ ਅਬ ਸਾਢ਼ੇ ਨੌ ਤਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹੁਂਚ ਚੁਕਾ ਹੈ. ਆਜ ਤਕ ਐਸੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਈਜਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸੇ ਸਮੂਲ ਮਿਟਾ ਦੇ. ਹਾਲਾਂਕਿ 1985 ਮੇਂ ਗਾਜਰ ਘਾਸ ਕੇ ਉਨ੍ਮੂਲਨ ਕੇ ਲਿਏ ਜਾਇਗੋਗ੍ਰਾਮਾ ਬਾਇਕ੍ਲੋਰੇਟਾ ਨਾਮਕ ਕੀਟ ਕੋ ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ ਸੇ ਲਾਕਰ ਪਾਰ੍ਥੇਨਿਯਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਛੋਡ਼ਾ ਗਯਾ, ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਕੀਟ ਯਹਾਂ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ੍ਵਯਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਢਾਲ ਪਾ ਰਹਾ ਹੈ. ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਇਂਡਿਯਨ ਏਗ੍ਰੀਕਲ੍ਚਰ ਰਿਸਰ੍ਚ ਇਂਸ੍ਟੀਟ੍ਯੂਟ (ਪੂਸਾ ਇਂਸ੍ਟੀਟ੍ਯੂਟ) ਭੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਪਰ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ.
ਅਬ ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਹਮ ਐਸੇ ਹੀ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਤਾਕਤੇ ਰਹੇਂ? ਕ੍ਯਾ ਦੇਸ਼ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਨੇਤਾਓਂ ਔਰ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕਾ ਹੈ ਔਰ ਹਮਾਰਾ ਇਸ ਪਰ ਕੋਈ ਹਕ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਅਗਰ ਹਕ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਕਿਸੀ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹਮ ਉਸਕਾ ਦਾਵਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਫਿਰ ਫ਼ਰ੍ਜ਼ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ? ਆਖ਼ਿਰ ਹਮ ਹਕ ਕੀ ਹੀ ਤਰਹ ਫ਼ਰ੍ਜ਼ ਪਰ ਭੀ ਆਗੇ ਬਢ ਕਰ ਦਾਵਾ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਠੋਂਕਤੇ? ਕਬ ਤਕ ਹਮ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੇ ਰਹੇਂਗੇ ਕਿਸੀ ਤੀਸਰੇ ਕੇ ਘਰ ਮੇਂ ਭਗਤ ਸਿਂਹ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਨੇ ਅਪਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਰ ਕੂੜਾ ਹਟਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕਿਸੀ ਤੀਸਰੇ ਕੇ ਆਨੇ ਕਾ? ਇਸਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਕੋ ਸਮਝੇਂ ਔਰ ਠੀਕ ਸੇ ਸਮਝੇਂ. ਅਗਰ ਯਹ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਝ ਮੇਂ ਆ ਗਯਾ ਹੈ ਤੋ ਫਿਰ ਯਾ ਤੋ ਉਸੇ ਝੇਲਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਜਾਏਂ ਯਾ ਫਿਰ ਮਿਟਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ.
ਮੇਰੀ ਮਾਨੇਂ ਆਲਸ੍ਯ ਮੇਂ ਪੜੇ ਰਹ ਕਰ ਆਗੇ ਬੜਾ ਕਸ਼੍ਟ ਝੇਲਨੇ ਸੇ ਬੇਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਹਮ ਇਸੇ ਮਿਟਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹੀ ਕਮਰ ਕਸ ਲੇਂ ਔਰ ਵਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਇਸਕੇ ਉਪਾਯ ਕਾ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮ ਉਪਾਯ ਹੈ ਇਸ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਔਰ ਸਾਮੂਹਿਕਤਾ ਕੀ ਭਾਵਨਾ. ਬਜਾਯ ਦਵਾ ਔਰ ਕੀਟ ਕੇ ਭਰੋਸੇ ਬੈਠਨੇ ਕੇ, ਬੇਹਤਰ ਯਹ ਹੋਗਾ ਕਿ ਲੋਗ ਇਸੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਉਖਾੜ-ਉਖਾੜ ਕਰ ਜਲਾ ਦੇਂ. ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਯਹ ਨ ਸੋਚੇਂ ਕਿ ਘਾਸ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਉਗੀ ਹੈ ਯਾ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੇ! ਜਹਾਂ ਕਹੀਂ ਭੀ ਦੇਖੇਂ ਵਹੀਂ ਇਸੇ ਉਖਾੜੇਂ ਔਰ ਜਲਾ ਦੇਂ. ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਸਚ੍ਚੀ ਸਮੂਹ ਭਾਵਨਾ ਕਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇਂ. ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਸਭੀ ਤਰਹ ਕੀ ਦੁਰ੍ਭਾਵਨਾਏਂ ਛੋੜ ਕਰ ਜਾਗਨਾ ਹਮੇਂ ਹੀ ਪੜੇਗਾ.

ਸਚ ਤੋ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਤਰੀਕਾ ਯਹੀ ਸਹੀ ਹੋਗਾ. ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਭੀ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਕੋਈ ਦਵਾ ਈਜਾਦ ਹੋ ਜਾਏ ਤੋ ਆਗੇ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੇ ਲਿਏ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਿਤ ਨ ਹੋ. ਕ੍ਯਾ ਪਤਾ ਦਵਾ ਗਾਜਰ ਘਾਸ ਕੋ ਤੋ ਮਾਰ ਦੇ, ਪਰ ਇਸਕੀ ਜਗਹ ਕੋਈ ਨਈ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਜਾਏ! ਜਬਕਿ ਉਖਾੜ ਕਰ ਜਲਾ ਦੇਨੇ ਕਾ ਤਰੀਕਾ ਥੋੜਾ ਸਮਯ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲੇਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਹੈ ਸੌ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ. ਇਸਸੇ ਘਾਸ ਭੀ ਖ਼ਤ੍ਮ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਔਰ ਕੋਈ ਨਈ ਬੀਮਾਰੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਆਏਗੀ. ਏਕ ਬਾਤ ਔਰ, ਯਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨ ਸੋਚੇਂ ਕਿ ਯਹ ਘਾਸ ਸਿਰ੍ਫ਼ ਹਿਮਾਲਯ ਮੇਂ ਹੀ ਉਗ ਰਹੀ ਹੈ. ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹ ਘਾਸ ਬਹੁਤਾਯਤ ਸੇ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ. ਬਿਲਕੁਲ ਗਾਜਰ ਕੇ ਪੌਧੇ ਜੈਸੇ ਦਿਖਨੇ ਵਾਲੇ ਇਸਕੇ ਪੌਧੇ ਆਪਕੇ ਘਰ ਕੇ ਆਸਪਾਸ ਯਾ ਖੇਤ-ਖਲਿਹਾਨ ਮੇਂ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤੇ ਹੈਂ. ਆਪਕੇ ਪਡੋਸ ਮੇਂ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤੇ ਹੈਂ. ਜਹਾਂ ਖ਼ੁਦ ਮਿਟਾ ਸਕੇਂ ਵਹਾਂ ਤੋ ਖ਼ੁਦ ਮਿਟਾ ਦੇਂ ਔਰ ਜਹਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨ ਮਿਟਾ ਸਕੇਂ, ਵਹਾਂ ਜਿਸਸੇ ਸਂਭਵ ਹੋ ਉਸੇ ਸਮਝਾ ਕਰ ਇਸੇ ਮਿਟਾਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰੇਂ. ਧ੍ਯਾਨ ਰਖੇਂ, ਇਸੇ ਮਿਟਾਨੇ ਪਰ ਹੀ ਆਪਕੇ ਪਰ੍ਯਾਵਰਣ ਕੀ ਜੀਵਂਤਤਾ ਔਰ ਆਪਕਾ ਅਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਭਰ ਹੈ. ਲਿਹਾਜਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਸਰਕਾਰ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਔਰ ਨ੍ਯਾਯਪਾਲਿਕਾ ਕੋ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਰਾਨੇ ਕੇ ਤਰੀਕੇ ਨ ਢੂਂਢੇਂ. ਇਸਸੇ ਆਪਕੋ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ. ਨੁਕਸਾਰ ਆਪਕੋ ਜ਼ਰੂਰ ਭੁਗਤਨਾ ਪੜੇਗਾ. ਲਿਹਾਜਾ ਇਸਮੇਂ ਦੇਰ ਨ ਕਰੇਂ, ਅਭੀ ਜੁਟ ਜਾਏਂ.