ਏਕ ਔਰ ਹਜਾਰ ਕਾ ਫਰ੍ਕ
ਡਾ. ਵੇਦਪ੍ਰਤਾਪ ਵੈਦਿਕ
ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਗਰੀਬ ਹੋਨੇ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਜੈਸਾ ਹੈ, ਵੈਸਾ ਸ਼ਾਯਦ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕਹੀਂ ਨਹੀ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਜਿਸਕੀ ਆਯ 20 ਰੂ. ਸੇ ਕਮ ਹੈ, ਸਿਰ੍ਫ ਵਹੀ ਗਰੀਬ ਹੈ| ਬਾਕੀ ਸਬ ? ਯਦਿ ਸਰਕਾਰ ਔਰ ਹਮਾਰੇ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਂ ਕੀ ਮਾਨੇਂ ਤੋ ਬਾਕੀ ਸਬ ਅਮੀਰ ਹੈਂ| 25 ਰੂ. ਰੋਜ਼ ਸੇ 25 ਲਾਖ ਰੂ. ਰੋਜ ਤਕ ਕਮਾਨੇਵਾਲੇ ਸਭੀ ਏਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੇਂ ਹੈਂ| ਇਸਸੇ ਬਡ਼ਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਯੇ ਲੋਗ ਗਰੀਬੀ ਕੀ ਰੇਖਾ ਕੇ ਉਪਰ ਹੈਂ| ਜੋ ਨੀਚੇ ਹੈਂ, ਉਨਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਭੀ ਤੇਂਦੁਲਕਰ-ਕਮੇਟੀ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ 37 ਕਰੋਡ਼ 20 ਲਾਖ ਹੈਂ| ਯੇ 37 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗ, ਹਮ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੇਂ, 20 ਰੂ. ਰੋਜ਼ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ? ਅਗਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਸਾਨ ਇਨ੍ਸਾਨ ਕੀ ਤਰਹ ਨਹੀਂ, ਜਾਨਵਰ ਕੀ ਤਰਹ ਭੀ ਰਹਨਾ ਚਾਹੇ ਤੋ ਉਸੇ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਚਾਹਿਏ? ਰੋਟੀ, ਕਪਡ਼ਾ ਔਰ ਮਕਾਨ ਤੋ ਚਾਹਿਏ ਹੀ ਚਾਹਿਏ| ਬੀਮਾਰ ਪਡ਼ਨੇ ਪਰ ਦਵਾ ਭੀ ਚਾਹਿਏ| ਔਰ ਅਗਰ ਮਿਲ ਸਕੇ ਤੋ ਅਪਨੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਭੀ ਚਾਹਿਏ| ਕ੍ਯਾ 20 ਰੂ. ਰੋਜ ਮੇਂ ਆਜ ਕੋਈ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨਾ ਪੇਟ ਭੀ ਭਰ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਆਜਕਲ ਗਾਯ ਔਰ ਭੈਂਸ 20 ਰੂ. ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਕੀ ਘਾਸ ਖਾ ਜਾਤੀ ਹੈਂ| ਕ੍ਯਾ ਹਮੇਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਕਰੋਡ਼ੋਂ ਵਨਵਾਸੀ ਐਸੇ ਭੀ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਗੇਹੂਂ ਔਰ ਚਾਵਲ ਭੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ| ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਾਯਦ ਭਰਪੇਟ ਖਾਤੇ ਹੋਂ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਸਾਨ ਤੋ ਭੂਖੇ ਹੀ ਸੋਤੇ ਹੈਂ| ਵੇ ਇਸਲਿਏ ਭੀ ਭੂਖੇ ਸੋਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਵੇ ਇਨ੍ਸਾਨ ਹੈਂ| ਵੇ ਏਕ-ਦੂਸਰੇ ਕਾ ਭੋਜਨ ਛੀਨਤੇ-ਛਪਟਤੇ ਨਹੀਂ| ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਕਭੀ ਬਾਪ ਭੂਖਾ ਸੋਤਾ ਹੈ ਤੋ ਕਭੀ ਮੌਂ ਔਰ ਕਭੀ-ਕਭੀ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਭੀ ਅਪਨੇ ਪੇਟ ਪਰ ਪਟ੍ਰਟੀ ਬਾਂਧਨੀ ਹੋਤੀ ਹੈ| ਜਹਾਂ ਤਕ ਕਪਡ਼ੋਂ ਔਰ ਮਕਾਨ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਨਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਨਣਣ੍ਯ ਹੈ| ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਤਨ ਢਕ ਜਾਏ ਔਰ ਰਾਤ ਕੋ ਲੇਟਨੇ ਕੀ ਜਗਹ ਮਿਲ ਜਾਏ, ਇਤਨਾ ਕਾਫੀ ਹੈ| ਐਸੇ 37 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕੋਈ ਔਰ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਬਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਗਰੀਬ ਲੋਗ ਅਗਰ ਕਹੀਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਹੀ ਰਹਤੇ ਹੈਂ|
ਯਹ ਤੋ ਸਰਕਾਰੀ ਆਂਕਡ਼ਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਸਲਿਯਤ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ? ਅਸਲਿਯਤ ਕਾ ਅਂਦਾਜ ਤੋ ਸੇਨਗੁਪ੍ਤਾ-ਕਮੇਟੀ ਕੀ ਰਪਟ ਸੇ ਮਿਲਤਾ ਹੈ| ਉਸਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਕੇ ਲਗਭਗ 80 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗ 20 ਰੂ. ਰੋਜ਼ ਪਰ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ| ਯਹਾਂ ਤੇਂਦੁਲਕਰ-ਰਪਟ ਸਿਰ ਕੇ ਬਲ ਖਡ਼ੀ ਹੈ| ਕਿਸੇ ਸਹੀ ਮਾਨਾ ਜਾਏ ? ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਕੋ ਯਾ ਸੇਨਗੁਪ੍ਤਾ ਕੋ ? ਭਾਰਤ ਕਾ ਤਥਾਕਥਿਤ ਮਧ੍ਯਮ-ਵਰ੍ਗ ਯਦਿ 25-30 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਹੈ ਤੋ ਸ਼ੇਸ਼ 80 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗ ਆਖਿਰ ਕਿਸ ਵਰ੍ਗ ਮੇਂ ਹੋਂਗੇ ? ਉਨ੍ਹੇਂ ਨਿਮ੍ਨ ਯਾ ਨਿਮ੍ਨ-ਮਧ੍ਯਮ ਵਰ੍ਗ ਹੀ ਤੋ ਕਹੇਂਗੇ| ਉਨਕੀ ਦਸ਼ਾ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ? ਕ੍ਯਾ ਵੇ ਇਂਸਾਨੋਂ ਕੀ ਜਿਂਦਗੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹੈਂ ? ਉਨਕੀ ਜਿਦਂਗੀ ਜਾਨਵਰੋਂ ਸੇ ਭੀ ਬਦਤਰ ਹੈ| ਵੇ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ, ਗੁਲਾਮੀ ਕਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹੈਂ| ਵੇ ਲੋਗ ਕੌਨ ਹੈਂ ?
ਯੇ ਵੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਜੋ ਗਾਵੋਂ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ, ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਸ਼੍ਰਮ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਪਿਛਡ਼ੀ ਔਰ ਅਸ੍ਪਰਸ਼੍ਯ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਹੈਂ, ਸ਼ਹਰੋਂ ਮੇਂ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਔਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸੇ ਵਂਚਿਤ ਹੈਂ ਔਰ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਸਿਰ੍ਫ ਪੇਟ ਭਰਨੇ, ਤਨ ਢਕਨੇ ਔਰ ਸੋਨੇ ਕੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੈ| ਇਨ੍ਹੇਂ ਵੋਟ ਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਪੇਟ ਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਯਹ ਭਾਰਤ ਹੈ| ਯਹ ਭੂਖਾ ਔਰ ਨਂਗਾ ਹੈ| ਔਰ ਵਹ ਇਂਡਿਯਾ ਹੈ| ਉਸਮੇਂ ਵਹੀ 25-30 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗ ਰਹਤੇ ਹੈਂ| ਯੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈਂ, ਸਭ੍ਯ ਹੈਂ, ਸ੍ਵਾਮੀ ਹੈਂ| ਕੌਨ ਹੈਂ, ਯੇ ਲੋਗ ? ਯੇ ਸ਼ਹਰੀ ਹੈਂ, ਊਂਚੀ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕੇ ਹੈਂ, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀਦਾਂ ਹੈਂ| ਰਾਜਨੀਤਿ, ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਔਰ ਊਂਚੀ ਨੌਕਰਿਯੋਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹੀਂ ਕਾ ਕਬ੍ਜਾ ਹੈ| ਇਨ੍ਹੀਂ ਕੇ ਲਿਏ ਚਿਕਨੀ-ਚਿਕਨੀ ਸਡ਼ਕੇਂ, ਰੇਲ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ, ਕਾਰੇਂ ਬਨਤੀ ਹੈਂ| ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਸ੍ਕੂਲ, ਅਸ੍ਪਤਾਲ ਔਰ ਕਾਲੋਨਿਯਾਂ ਖਡ਼ੀ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈਂ| ਇਨਕਾ ਸਂਸਾਰ ਅਪਨਾ ਹੈ ਔਰ ਅਲਗ ਹੈ| ਯਹੀ ਵਰ੍ਗ ਤਯ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬੀ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਔਰ ਗਰੀਬੀ ਕੈਸੇ ਹਟਾਈ ਜਾਏ ? ਇਸੀਲਿਏ ਯਹ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ 20 ਰੂ. ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਕਮਾਤਾ ਹੈ, ਵਹ ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਔਰ ਜੋ ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵਹ ਚਿਲ੍ਲਾਏ ਕ੍ਯੋਂ ਔਰ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਖਾਸ ਕ੍ਯੋਂ ਕਿਯਾ ਜਾਏ ? ਯਾਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ 80 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿਂਤਾ ਕੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯੇ ਲੋਗ ਗਰੀਬੀ ਕੀ ਰੇਖਾ ਕੇ ਉਪਰ ਹੈਂ| ਜਿਨ 37 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਹੈ, ਉਨਕੀ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਜਰੂਰ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਵੇ ਸਤਹੀ ਔਰ ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਨਮੇਂ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੀ ਬਲਿ ਚਢ਼ ਜਾਤੇ ਹੈਂ| ਸਸ੍ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਔਰ 'ਨਰੇਗਾ' (ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੋਜਗਾਰ) ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਵਾਕਈ ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਈ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ ? ਯੇ ਕਾਮ ਭੀ ਯਦਿ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਸੇ ਕਿਏ ਜਾਏਂ ਤੋ ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਕੇ ਲਿਏ ਗਰੀਬੀ ਹਟਤੀ ਜਰੂਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵਹ ਮਿਟਤੀ ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਭੀ ਨਹੀਂ| ਉਸਕੀ ਜਡ਼ ਪਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੋਨਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ| ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਯਾਸ ਤੋ ਉਸਕੀ ਜਡ਼ ਕੋ ਛੂਤੇ ਤਕ ਨਹੀਂ|
ਹਮਾਰੀ ਸਰਕਾਰੋਂ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਕੀ ਜਡ਼ ਉਖਾਡ਼ਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਭੀ ਸੋਚੀ ਹੀ ਨਹੀਂ| ਹਜਾਰੋਂ ਬਰਸ ਸੇ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹਮਾਰੀ ਗਰੀਬੀ ਕਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਜਾਤਿਵਾਦ ਹੈ| ਕੁਛ ਜਾਤਿਯਾਂ ਦਿਮਾਗ ਕਾ ਕਾਮ ਕਰੇਂਗੀ ਔਰ ਕੁਛ ਹਾਥ -ਪਾਂਵ ਕਾ ! ਦਿਮਾਗਵਾਲੀ ਜਾਤਿਯਾਂ ਮਲਾਈ ਖਾਏਂਗੀ ਔਰ ਹਾਥ-ਪਾਂਵਵਾਲੀ ਜੂਠਨ ! ਇਸ ਤਿਕਡ਼ਮ ਕੋ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਮਨੇ ਸੂਤ੍ਰ ਯਹ ਚਲਾਯਾ ਕਿ ਦਿਮਾਗੀ ਕਾਮ ਕੀ ਕ਼ੀਮਤ ਜ੍ਯਾਦਾ ਔਰ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਕਾਮ ਕੀ ਕ਼ੀਮਤ ਕਮ ! ਕੁਰ੍ਸੀਤੋਡ਼ ਕਾਮ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਔਰ ਹਾਥ-ਤੋਡ਼ ਕਾਮ ਮਹਤ੍ਵਹੀਨ ! ਊਂਚੀ ਜਾਤਿਯਾਂ ਸ਼ਹਰੀ ਲੋਗੋਂ ਔਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀਦਾਨੋਂ ਨੇ ਕੁਰ੍ਸੀਤੋਡ਼ ਕਾਮ ਪਕਡ ਲਿਏ ਔਰ ਗ੍ਰਾਮੀਣੋਂ, ਪਿਛਡ਼ੀ ਜਾਤਿਯੋਂ ਔਰ ਗਰੀਬੋਂ ਨੇ ਹਾਡ਼-ਤੋਡ਼ ਕਾਮ ! ਯਹੀਂ ਇਂਡਿਯਾ ਔਰ ਭਾਰਤ ਕੀ ਖਾਈ ਖਡ਼ੀ ਹੋ ਗਈ| ਯਹ ਖਾਈ ਤਭੀ ਪਟੇਗੀ, ਜਬ ਦਿਮਾਗੀ ਔਰ ਜਿਸ੍ਮਾਨੀ ਕਾਮੋਂ ਮੇਂ ਚਲਾ ਆ ਰਹਾ ਜਮੀਨ-ਆਸਮਾਨ ਕਾ ਅਂਤਰ ਖਤ੍ਮ ਹੋਗਾ| ਆਜ ਤੋ ਏਕ ਔਰ ਹਜਾਰੋਂ ਕਾ ਅਂਤਰ ਹੈ| ਮਜਦੂਰ ਕੋ 100 ਰੂ0 ਰੋਜ ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਕਂਪਨੀ ਬੌਸ ਕੋ ਲਾਖੋਂ ਰੂ. ਰੋਜ਼ ! ਯਹ ਅਂਤਰ ਏਕ ਔਰ 10 ਕਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਜਿਸ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਹੋਗੀ, ਵਹ ਗਰੀਬੀ ਕੀ ਜਡ਼ ਪਰ ਪਹਲਾ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇਗੀ| ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਸੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਔਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾ ਤੁਰਂਤ ਖਾਤ੍ਮਾ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ| ਯਦਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੀ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯਤਾ ਨੌਕਰਿਯੋਂ ਔਰ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਸੇ ਏਕ ਦਮ ਹਟ ਜਾਏ ਤੋ ਗਰੀਬੋਂ ਕੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਅਪਨਾ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਨੇ ਕਾ ਸਚ੍ਚਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ| ਆਰਕ੍ਸ਼ਣ, ਬੇਗਾਰੀ ਭਤ੍ਤਾ (ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੋਜਗਾਰ), ਸਸ੍ਤਾ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਕੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੇਹਰਬਾਨਿਯਾਂ ਅਪਨੇ ਆਪ ਅਨਾਵਸ਼੍ਯਕ ਹੋ ਜਾਏਂਗੀ, ਅਗਰ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕੇ ਬਂਦ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਦਿਏ ਜਾਏਂ| ਕਿਤਾਬੇਂ ਰਟਾਨੇ ਕੀ ਬਜਾਯ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਕਾਮ-ਧਂਧੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਏਂ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਰ੍ਜੇ਼ ਦੇਕਰ ਕਾਮ-ਧਂਧੇ ਖੁਲਵਾਏ ਜਾਏਂ ਔਰ ਅਮੀਰੋਂ ਔਰ ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਅਂਧਾਧੁਂਧ ਖਰ੍ਚੋਂ ਪਰ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਜਾਏ ਤੋ ਗਰੀਬੀ ਕਿਤਨੇ ਦਿਨ ਟਿਕੇਗੀ ? ਹਮਾਰੀ ਸਰਕਾਰੇਂ ਆਮਦਨੀ ਪਰ ਤੋ ਟੈਕ੍ਸ ਲਗਾਤੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਖਰ੍ਚੋਂ ਪਰ ਕੋਈ ਸੀਧਾ ਟੈਕ੍ਸ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਇਸਕੀ ਵਜਹ ਸੇ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਘਾ ਔਰ ਭੋਗਵਾਦ ਕੋ ਬਢ਼ਾਵਾ ਮਿਲਤਾ ਹੈ| ਲੋਗ ਬਚਤ ਕਰਨੇ ਕੀ ਬਜਾਯ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕਰਨੇ ਪਰ ਉਤਾਰੂ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈ| ਯਦਿ ਖਰ੍ਚ ਕੀ ਸੀਮਾ ਬਾਂਧੀ ਜਾਏ ਤੋ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਅਪਨੇ ਆਪ ਘਟੇਗੀ| ਗਰੀਬ ਕੋ ਗਰੀਬੀ ਉਤਨੀ ਨਹੀਂ ਚੁਭੇਗੀ| ਗਰੀਬੀ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਹੀ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਹੈ| ਜਬ ਤਕ ਉਸੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ, ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਔਰ ਆਰ੍ਥਿਕ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੋਰੇ ਦਿਖਾਵੇ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈਂ|
ਏ-19 ਪ੍ਰੇਸ ਏਨ੍ਕ੍ਲੇਵ ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ-17-ਫੋਨ-2686-7700, 2651-7295