ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਪਰ ਬਾਤਚੀਤ

ਹਾਲ ਹੀ ਮੇਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਹੁਏ ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਡੌ ਦੁਰ੍ਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਸੇ ਡੌ ਰਜਨੀਸ਼ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਕੀ ਬਾਤਚੀਤ ਆਪ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਲੇਖਕ ਹੈਂ, ਸਜਗ ਆਲੋਚਕ ਹੈਂ, ਵਸ੍ਤੁਪਰਕ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਕ ਹੈਂ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਘੂਮਨੇ ਕਾ ਆਪਕੋ ਸਮਰਦ੍ਧ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਤਕਨੀਕੋਂ ਕੋ ਅਚ੍ਛੀ ਤਰਹ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਤਥਾ ਉਨਕਾ ਉਪਯੋਗ ਭੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ. ਇਸੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਮੈਂ ਆਪਕੇ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਐਸੇ ਕੁਛ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਰਖ ਰਹਾ ਹੂਂ ਜਿਨਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਆਪ ਹੀ ਦੇ ਸਕਤੇ ਹੈਂ.  ਆਪ ਜਯਪੁਰ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਕੇ ਹਰ ਆਯੋਜਨ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਆ ਰਹੇ ਹੈ. ਅਬ ਤਕ ਹੁਏ ਉਤ੍ਸਵੋਂ ਕੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਕੋ ਆਪ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰੇਂਗੇ? ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਕੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 2006 ਮੇਂ ਹੁਈ ਥੀ, ਔਰ ਉਸ ਬਰਸ ਇਸਮੇਂ ਮਾਤ੍ਰ 18 ਲੇਖਕੋਂ ਔਰ 14 ਅਨ੍ਯ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਯਾ ਥਾ. ਇਨ੍ਹੇਂ ਸੁਨਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਬਮੁਸ਼੍ਕ਼ਿਲ 100 ਰਹੀ ਹੋਗੀ. ਇਸ ਬਰਸ ਯਾਨਿ 2012 ਕੇ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਮੇਂ ਲਗਭਗ 250 ਲੇਖਕੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀ ਔਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੇਖਨੇ-ਸੁਨਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਏਕ ਲਾਖ ਕੇ ਲਗਭਗ ਬਤਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ. ਯਾਨਿ ਬਹੁਤ ਕਮ ਸਮਯ ਮੇਂ ਯਹ ਉਤ੍ਸਵ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ. ਇਨ ਬਰਸੋਂ ਮੇਂ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਕੇ ਅਨੇਕ ਬਡ਼ੇ ਔਰ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀ ਹੈ. ਇਸ ਬਰਸ ਬੇਨ ਓਕਰੀ, ਰਿਚਰ੍ਡ ਡੌਕਿਂਸ, ਸ੍ਟੀਵਨ ਪਿਂਕਰ, ਏਮੀ ਚੁਆ ਜੈਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਔਰ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰ੍ਨਾਡ, ਕੇ. ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਂਦਨ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰੇ, ਕੁਲਦੀਪ ਨੈਯਰ, ਏਮ. ਜੇ. ਅਕਬਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ ਅਗ੍ਰਵਾਲ, ਨੀਲਾਭ ਅਸ਼੍ਕ਼ ਜੈਸੇ ਅਨੇਕ ਭਾਰਤੀਯ ਲੇਖਕ ਇਸਮੇਂ ਆਏ. ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਭੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਆਯੋਜਨ ਕੀ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਯਹੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਲੇਖਕ-ਪਾਠਕ ਕੋ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲਾਏ. ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਤੋ ਮੈਂ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕੋ ਉਪਲਬ੍ਧਿਮੂਲਕ ਹੀ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ.  ਇਸ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਲਾਭ ਹੁਆ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਕਾ ਜਵਾਬ ਦੇਨਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼੍ਕ਼ਿਲ ਹੈ. ਕ੍ਯਾ ਕਿਸੀ ਭੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਯਹ ਸਵਾਲ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਸੀਧਾ ਉਤ੍ਤਰ ਪਾਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ? ਏਕ ਬਡ਼ਾ ਲੇਖਕ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਂਸ੍ਥਾ ਉਨਕੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੀ ਹੈ, ਯਾ ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਕੋਈ ਚਰ੍ਚਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੀ ਪੁਸ੍ਤਕ ਪਰ ਕੋਈ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋਤੀ ਹੈ. ਇਨ ਸਬਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਅਗਰ ਕੋਈ ਯਹ ਪੂਛੇ ਕਿ ਇਨਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਲਾਭ ਹੁਆ, ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਂਗੇ? ਮੇਰਾ ਯਹ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਭੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਆਯੋਜਨ ਕਾ ਮਕ਼ਸਦ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕਾ ਮਂਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਔਰ ਵਰਹਤ੍ਤਰ ਸਮੁਦਾਯ ਤਕ ਪਹੁਂਚਨਾ. ਤੋ ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਯਹੀ ਕਹਾ ਜਾਏਗਾ ਕਿ ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਨੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਮਾਜ ਦੋਨੋਂ ਕੋ ਲਾਭਾਨ੍ਵਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ. ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰੋਂ ਕੋ ਪਾਠਕ ਮਿਲੇ ਔਰ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ. ਅਗਰ ਹਮ ਯਹ ਭੀ ਮਾਨ ਲੇਂ ਕਿ ਯਹ ਕੋਈ ਗਮ੍ਭੀਰ ਆਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਥਾ, ਏਕ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਥਾ, ਏਕ ਉਤ੍ਸਵ ਥਾ, ਤੋ ਭੀ ਇਸ ਬਾਤ ਕੇ ਮਹਤ੍ਵ ਕੋ ਕਮ ਕਰਕੇ ਆਂਕਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ ਕਿ ਪੂਰੇ ਪਾਂਚ ਦਿਨ ਹਰ ਦਿਨ ਏਕ ਸਾਥ ਚਲਨੇ ਵਾਲੇ ਸਾਤ ਗੁਣਾ ਪਾਂਚ ਯਾਨਿ ਪੈਂਤੀਸ ਸਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਹਰੇਕ ਮੇਂ ਲਗਭਗ ਹਾਉਸਫੁਲ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਰਹੀ. ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਹਰ ਤਰਹ ਕੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਨ ਕੇਵਲ ਦਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤ ਹੋਕਰ ਸੁਨਾ, ਉਨਸੇ ਗਮ੍ਭੀਰ ਸਵਾਲ ਭੀ ਕਿਏ. ਸਮਾਜ ਕੋ ਯਹ ਲਾਭ ਹੁਆ ਕਿ ਉਸੇ ਇਤਨੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕੋਂ, ਵਿਚਾਰਕੋਂ, ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਔਰ ਅਨ੍ਯ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੋਂ ਕੇ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਸ੍ਥ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਨੇ ਕਾ ਔਰ ਉਨਕੇ ਵਿਚਾਰੋਂ ਸੇ ਅਵਗਤ ਹੋਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਾ, ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਲਾਭ ਯਹ ਹੁਆ ਕਿ ਉਸਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁਆ. ਪ੍ਰਸਂਗਵਸ਼, ਯਹ ਭੀ ਕਹੂਂ ਕਿ ਇਸ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਮੇਂ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਜੋ ਦੁਕਾਨੇਂ ਥੀਂ, ਔਰ ਜਿਨ ਪਰ ਇਸ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਮੇਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਉਪਲਬ੍ਧ ਥੀਂ, ਅਂਤਿਮ ਦਿਨ ਉਨਮੇਂ ਸੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਥੀਂ. ਯਾਨਿ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਨ ਸਿਰ੍ਫ ਚਰ੍ਚਾਓਂ ਕੋ ਸੁਨਾ, ਚਰ੍ਚਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੋ ਖਰੀਦਾ ਭੀ ਸਹੀ. ਕਿਤਾਬੋਂ ਪਰ ਲੇਖਕੋਂ ਕੇ ਔਟੋਗ੍ਰਾਫ ਲੇਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਭੀ ਬਹੁਤ ਲਮ੍ਬੀ ਕਤਾਰੇਂ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲੀਂ.  ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕੋ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਸ਼ਾਯਦ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਏਕ ਮਂਚ ਪਰ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕਰਨਾ ਔਰ ਉਨਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ ਕੋ ਚਮਤ੍ਕਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਕੀ ਪਰਿਣਤਿ ਮਨੋਰਂਜਨ ਮੇਂ ਹੋਤੀ ਹੈ. ਕ੍ਯਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਸੇ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਮੇਲ ਖਾਤੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਤ ਮੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੀ ਸਹਭਾਗਿਤਾ ਰਹਤੀ ਹੈ. ਯਹ ਸਹਭਾਗਿਤਾ ਹਰ ਬਰਸ ਬਢ਼ਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ. ਬਡ਼ੇ ਨਾਮੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਹਮ ਸਬਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਅਗਰ ਹਮ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਤਬ ਭੀ ਹਮਾਰੀ ਯਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋ ਹੋਤੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੇ ਸਂਸਾਧਨੋਂ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਕਿਸੀ ‘ਬਡ਼ੇ’ ਲੇਖਕ ਕੋ ਉਸਮੇਂ ਬੁਲਾਏਂ. ਹਮ ਜਯਪੁਰ ਮੇਂ ਕੋਈ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਔਰ ਨਹੀਂ ਤੋ ਯਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕਾ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਆ ਜਾਏ. ਐਸੇ ਮੇਂ ਅਗਰ ਇਤਨੇ ਬਡ਼ੇ ਪੈਮਾਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਆਯੋਜਨ ਹੈ ਤੋ ਯਹ ਬਹੁਤ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸਮੇਂ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕ ਬੁਲਾਏ ਜਾਏਂਗੇ. ਅਗਰ ਆਪ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਏਂਗੇ ਤੋ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ. ਲੇਕਿਨ ਆਪਨੇ ਏਕ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਯਹ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਆਯੋਜਕ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਏਕ ਮਂਚ ਪਰ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕਰਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ ਕੋ ਚਮਤ੍ਕਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ. ਆਪਨੇ ਅਪਨੀ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਕੇ ਸਾਥ ‘ਸ਼ਾਯਦ’ ਜੋਡ਼ਕਰ ਯਹ ਆਸ਼ਂਕਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕੀ ਹੈ. ਮੈਂ ਏਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਕਰ ਫਿਰ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹੂਂਗਾ. ਇਸ ਬਾਰ ਕੇ ਸ੍ਟਾਰ ਲੇਖਕੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਥੇ ਬੇਨ ਓਕਰੀ. 23 ਜਨਵਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਮ ਜਿਸ ਸਮਯ ਉਨਕਾ ਸਤ੍ਰ ਥਾ ਉਸੀ ਸਮਯ ਕੇ ਚਾਰ ਦੂਸਰੇ ਸਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਉਤਨੇ ਹੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਲੇਖਕ ਰਿਚਰ੍ਡ ਡੌਕਿਂਸ ਕਾ ਥਾ, ਔਰ ਏਕ ਅਨ੍ਯ ਸਤ੍ਰ ਕਵਿਤਾ ਸਮਯ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਕ ਸੇ ਥਾ ਜਿਸਮੇਂ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪੇਯੀ, ਨਨ੍ਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਚਾਰ੍ਯ, ਨਨ੍ਦ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਪੀਯੂਸ਼ ਦਈਯਾ ਔਰ ਲਤਾ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਥੇ. ਇਸੀ ਤਰਹ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਪਹਲੇ ਦਿਨ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਹੈਰੀ ਕੁਂਜੁਰੂ ਥੇ, ਦੂਸਰੇ ਮੇਂ (ਯਹ ਬਾਤ ਅਲਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਲੇਖਕ ਮਾਨੇਂ ਭੀ ਯਾ ਨ ਮਾਨੇਂ, ਲੇਕਿਨ ‘ਬਡ਼ੇ’ ਤੋ ਵੇ ਹੈਂ ਹੀ) ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਥੇ, ਏਕ ਅਨ੍ਯ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਕੇ. ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਂਦਨ ਥੇ ਔਰ ਏਕ ਔਰ ਅਨ੍ਯ ਸਤ੍ਰ ਕਥਾ ਕੋਸ਼ ਮੇਂ ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ ਔਰ ਦੀਪ੍ਤਿ ਨਵਲ ਕੇ ਸਾਥ ਹਮਾਰੇ ਅਪਨੇ ਚਰਣ ਸਿਂਹ ਪਥਿਕ, ਔਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਥੇ. ਜੋ ਬਾਤ ਮੈਂ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਵਹ ਯਹ ਕਿ ਕਿਸੀ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਸ੍ਟਾਰ ਲੇਖਕ ਕੇ ਹੋਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਸ਼ੇਸ਼ ਸਭੀ ਸਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ-ਸ਼੍ਰੋਤਾਓਂ ਕੀ ਭਰਪੂਰ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਥੀ. ਅਬ ਬਤਾਇਯੇ, ਕਿ ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਅਸਰ ਰਹਾ? ਜਿਸ ਵਕ਼੍ਤ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਔਰ ਜਾਵੇਦ ਅਖ੍ਤਰ ਜੈਸੇ ਸ੍ਟਾਰ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮੌਜ਼ੂਦ ਹੋਂ ਉਸੀ ਵਕ਼੍ਤ ਅਗਰ ਲੋਗ ਰੋਸਾਮੁਣ੍ਡ ਬਾਰ੍ਟਲੇਟ, ਪਵਨ ਵਰ੍ਮਾ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਔਰ ਜੇਮ੍ਸ ਸ਼ੈਪਿਰੋ ਕੋ ਦਤ੍ਤ ਚਿਤ੍ਤ ਹੋਕਰ ਸੁਨੇਂ ਤੋ ਬਤਾਇਯੇ ਕਿ ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਅਸਰ ਰਹਾ? ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕਾ ਮਕ਼ਸਦ ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਰਹਾ ਹੈ. ਅਲਬਤ੍ਤਾ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜੁਟਾਨਾ ਚਾਹਾ ਔਰ ਇਸਮੇਂ ਵੇ ਕਾਮਯਾਬ ਭੀ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਲੇਕਿਨ, ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਸਿਰ੍ਫ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕ ਹੀ ਹੋਂ, ਐਸਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਐਸੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਭੀ ਇਸਮੇਂ ਆਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ ਜਿਨਕੀ ਅਭੀ ਪਹਲੀ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਆਈ ਹੈ ਔਰ ਜੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਪਹਚਾਨ ਬਨਾ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਯਾਨਿ, ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਏਕ ਸਮਨ੍ਵਯ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੁਝੇ ਤੋ ਨਜ਼ਰ ਆਈ. ਵੈਸੇ, ਆਪਨੇ ਯਹ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੂਛਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਬਤਾ ਦੂਂ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਹਰ ਦਫਾ ਕੁਛ ਫਿਲ੍ਮੀ ਸਿਤਾਰੇ ਭੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਕਭੀ ਅਮਿਤਾਭ ਬਚ੍ਚਨ, ਕਭੀ ਆਮਿਰ ਖਾਨ, ਕਭੀ ਦੇਵ ਆਨਂਦ ਤੋ ਕਭੀ ਓਮ ਪੁਰੀ, ਆਦਿ. ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ ਹੁਆ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਸਿਤਾਰੇ ਕੀ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈ ਤੋ ਉਸਕੇ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਕੇ ਲਿਏ ਉਸ ਸਿਤਾਰੇ ਕੋ ਭੀ ਬੁਲਾ ਲਿਯਾ ਗਯਾ. ਬੇਸ਼ਕ ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਕੇ ਪੀਛੇ ਵ੍ਯਾਵਸਾਯਿਕ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਏਕ ਬਾਤ ਤੋ ਯਹ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਕਰ੍ਤਾਧਰ੍ਤਾਓਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਏਕ ਵ੍ਯਾਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲੀ ਹੈ. ਹਮ ਲੋਗ ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ ਜਿਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਯੇ ਉਸਸੇ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤਕ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਰਾਜਨੀਤਿ, ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ, ਸਮਾਜਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ, ਸਿਨੇਮਾ, ਮਨੋਰਂਜਨ, ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸਭੀ ਕੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਪਰਿਧਿ ਮੇਂ ਲੇਤੇ ਹੈਂ. ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕੇ ਆਯੋਜਨੋਂ ਮੇਂ ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ ਭੀ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਏਮ. ਜੇ. ਅਕਬਰ ਭੀ, ਕੁਲਦੀਪ ਨੈਯਰ ਭੀ, ਮਾਰ੍ਕ ਟੁਲੀ ਭੀ, ਬਰਖਾ ਦਤ੍ਤ ਭੀ ਔਰ ਓਪ੍ਰਾ ਵਿਨਫ੍ਰੇ ਭੀ. ਮੁਝੇ ਤੋ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨ ਕੀ ਵਿਵਿਧ ਸ਼ਾਖਾਓਂ ਕੇ ਬੀਚ ਪਾਰਸ੍ਪਰਿਕ ਸਮ੍ਵਾਦ ਕਾ ਯਹ ਖਯਾਲ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਮੈਂ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰੂਂਗਾ ਕਿ ਵੇ ਮਹਜ਼ ਗ੍ਲੈਮਰ ਕੇ ਪੀਛੇ ਨਹੀਂ ਭਾਗਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਜਬ ਕਿਸੀ ਗ੍ਲੈਮਰ ਵਾਲੇ ਸ੍ਟਾਰ ਕਾ ਸਤ੍ਰ ਚਲ ਰਹਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਸ ਵਕ਼੍ਤ ਭੀ ਵੇ ਕਿਸੀ ਗਮ੍ਭੀਰ ਲੇਖਕ ਕੇ ਸਤ੍ਰ ਕੋ ਅਪਨੀ ਪਸਂਦ ਬਨਾਤੇ ਹੈਂ. ਲੇਕਿਨ ਇਸਕੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਮੁਝੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਲੇਕਰ ਚਿਂਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਗ੍ਲੈਮਰ ਕਾ ਅਨੁਪਾਤ ਬਢ਼ਤਾ ਜਾ ਹੈ. ਮੈਂ ਚਾਹੂਂਗਾ ਕਿ ਆਯੋਜਕ ਇਸ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ ਪਰ ਲਗਾਮ ਲਗਾਏਂ.  ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕੌਨ ਹੈਂ? ਕ੍ਯਾ ਇਨਮੇਂ ਮੇਂ ਵੇ ਲੋਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ ਜਿਨਕੀ ਪੀਡ਼ਾਓਂ ਕੀ ਬਾਤ ਹਮ ਅਪਨੀ ਬਹਸੋਂ ਮੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ? ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਬਕੇ ਲਿਏ ਖੁਲੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ. ਆਪਕੋ ਭੀ ਸ੍ਮਰਣ ਹੋਗਾ ਕਿ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਬਰਸੋਂ ਮੇਂ ਤੋ ਆਯੋਜਕਗਣ ਨਿਮਂਤ੍ਰਣੋਂ ਕੀ ਬਾਕਾਯਦਾ ਬਾਢ਼ ਹੀ ਲਾ ਦਿਯਾ ਕਰਤੇ ਥੇ. ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਉਸ ਬਰ੍ਬਾਦੀ ਮੇਂ ਕਮੀ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿ ਇਨ੍ਹੇਂ ਆਈ ਔਰ ਸਂਚਾਰ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕੇ ਜ਼ਰਿਯੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਆਮਂਤ੍ਰਿਤ ਕਿਯਾ ਜਾਨੇ ਲਗਾ. ਇਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਆਯੋਜਕੋਂ ਨੇ ਆਗਂਤੁਕੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਪਂਜੀਕਰਣ ਕਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਕਿਯਾ, ਔਰ ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਕਾਰਣ ਥੇ, ਲੇਕਿਨ ਪਂਜੀਕਰਣ ਨਿਸ਼ੁਲ੍ਕ ਥਾ. ਅਲਬਤ੍ਤਾ ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਮਨੋਰਂਜਨ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਟਿਕਿਟ ਲਗਾਯਾ ਗਯਾ, ਲੇਕਿਨ ਵਹ ਅਲਗ ਬਾਤ ਹੈ. ਤੋ, ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਮੇਂ ਕੋਈ ਭੀ ਆ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਜਬ ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਆਯੋਜਨ ਹੋਗਾ ਤੋ ਆਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕਾ ਸ੍ਤਰ ਏਕ ਸਮਾਨ ਤੋ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ. ਜੈਸਾ ਆਪਨੇ ਕਹਾ, ‘ਜਿਨਕੀ ਪੀਡ਼ਾਓਂ ਕੀ ਬਾਤ ਹਮ ਅਪਨੀ ਬਹਸੋਂ ਮੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ’ ਵੇ ਅਗਰ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਆਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਵੇ ਭੀ ਆਤੇ ਹੈਂ ਜੋ (ਸ਼ਾਯਦ) ਉਨ ਪੀਡ਼ਾਓਂ ਕੋ ਜਨ੍ਮ ਦੇਤੇ ਹੈਂ. ਔਰ ਇਸਮੇਂ ਮੁਝੇ ਕੋਈ ਹਰ੍ਜ਼ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ. ਮਹਤ੍ਵ ਤੋ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਬਕੇ ਲਿਏ ਖੁਲੇ ਹੈਂ. ਬਲ੍ਕਿ, ਮੈਂ ਤੋ ਆਗੇ ਬਢ਼ਕਰ ਯਹ ਭੀ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ ਕਿ ਯਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਉਸਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਔਰ ਅਨੁਕਰਣ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਕੋਈ ਭੀ ਕਹੀਂ ਭੀ ਬੈਠ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਦੇਖਾ ਕਿ ਪਵਨ ਕੇ. ਵਰ੍ਮਾ (ਵੇ ਭੂਟਾਨ ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਕੇ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈਂ) ਆਏ ਔਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕੋਈ ਕੁਰ੍ਸੀ ਖਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ਤੋ ਵੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਕੇ ਪਾਸ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਹੀ ਬੈਠ ਗਏ. ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਕੁਰ੍ਸੀ ਖਾਲੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਵਾਸ੍ਤੇ ਕਿਸੀ ਆਮ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਕੋ ਉਠਾਯਾ ਨਹੀਂ ਗਯਾ. ਕਭੀ-ਕਭੀ ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮ ਜਿਸ ਸਮਾਨਤਾ ਕੀ ਬਾਤ ਜੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਵੋ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪਰਿਣਤ ਹੋਤੀ ਤੋ ਯਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਤੀ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਆਪਨੇ ਬਾਤ ਪੀਡ਼ਾਓਂ ਕੀ ਕੀ ਥੀ. ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਕਰ ਮੈਂਨੇ ਪਾਯਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹਾਂ ਸਿਰ੍ਫ ਉਸ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਜਨ ਕੀ ਪੀਡ਼ਾਓਂ ਸੇ ਤਾਲ੍ਲੁਕ ਰਖਤਾ ਹੈ. ਜੈਸਾ ਮੈਂਨੇ ਅਭੀ ਕਹਾ, ਯਹਾਂ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋ ਵ੍ਯਾਪਕ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਲਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਯਹਾਂ ਜੋ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸਮੁਦਾਯ ਆਤਾ ਹੈ ਵਹ ਭੀ ਵੈਵਿਧ੍ਯਪੂਰ੍ਣ ਹੋਤਾ ਹੈ.  ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਮੇਂ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕਾ ਮੂਲ੍ਯਾਂਕਨ ਨਹੀਂ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਆਪਕਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸ਼ਾਯਦ ਇਸ ਤਰਫ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਜੋ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਆਤੇ ਹੈਂ ਵੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਆਪਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਪਿਛਲੇ ਉਤ੍ਤਰ ਮੇਂ ਆ ਗਯਾ ਹੈ.  ਕ੍ਯਾ ਅਪਕੋ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਏਲੀਟ ਵਰ੍ਗ ਯਹਾਂ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੀ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਇਸਕੀ ਜਡ਼ੇਂ ਭੀ ਹਮਾਰੀ ਦੇਸ਼ਜਤਾ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਸ਼ਾਯਦ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਹਾਂ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਮੇਂ ਭੀ. ਪਹਲੇ ਹਾਂ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰੂਂ. ਯਹ ਏਕ ਅਂਤਰ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸ੍ਤਰ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਹੈ. ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਸੇ ਇਸਮੇਂ ਲੋਗ ਆਤੇ ਹੈਂ. ਨ ਸਿਰ੍ਫ ਲੇਖਕ, ਵੇ ਭੀ ਜਿਨਕੀ ਲੇਖਨ ਮੇਂ ਰੁਚਿ ਹੈ. ਅਬ ਅਗਰ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਾ ਸੇ, ਜਰ੍ਮਨੀ ਸੇ, ਜਾਪਾਨ ਸੇ, ਯਾ ਕਹਿਯੇ ਚੇਨ੍ਨਈ ਸੇ, ਅਹਮਦਾਬਾਦ ਸੇ ਏਕ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕਾ ਸਾਮਾਜਿਕ-ਆਰ੍ਥਿਕ-ਬੌਦ੍ਧਿਕ ਸ੍ਤਰ ਉਸ ਤਰਫ ਝੁਕਾ ਹੋਗਾ ਜਿਸੇ ਆਪ ਏਲੀਟ ਵਰ੍ਗ ਕਹ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਯਹ ਮੇਰੀ ਅਪਨੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਬਰਸ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਦੁਨਿਯਾ ਭਰ ਸੇ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਖਰ੍ਚੇ ਪਰ (ਭੀ) ਆਤੇ ਹੈਂ. ਯਹ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨ ਸਬਕੀ ਜਡ਼ੇਂ ‘ਹਮਾਰੀ ਦੇਸ਼ਜਤਾ’ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਜੋ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਲੋਗ ਆਤੇ ਹੈਂ, ਉਨਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਤੋ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਵੇ ਉਸ ਵਰ੍ਗ ਸੇ ਇਤਰ ਕੇ ਭੀ ਹੈਂ ਜਿਨਕੀ ਅਭੀ ਮੈਂ ਬਾਤ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ. ਬਹੁਤ ਸਾਧਾਰਣ ਕਿਸ੍ਮ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਮੈਂਨੇ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਦੇਖਾ ਹੈ. ਨ ਕੇਵਲ ਦੇਖਾ ਹੈ, ਸਮ੍ਮਾਨ ਔਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੇ ਅਗਲੀ ਪਂਕ੍ਤਿ ਮੇਂ ਠਾਠ ਸੇ ਬੈਠਕਰ ਚਰ੍ਚਾਓਂ ਕੋ ਸੁਨਤੇ ਦੇਖਾ ਹੈ. ਤੋ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਰਹ ਕੇ ਲੋਗ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਆਤੇ ਹੈਂ. ਔਰ ਰਹੀ ਬਾਤ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਕੀ, ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਯਹ ਮਹਸੂਸ ਕਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕਾ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੈ ਔਰ ਵੇ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਕੋ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਕੀ ਫਿਕ੍ਰ ਕਰਤਾ ਹੋ. ਇਸਸੇ ਮੇਰੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਅਸਹਮਤਿ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਕੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਮੈਂ ਯਹ ਮਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਆਯੋਜਨ ਕਾ ਫੌਰ੍ਮੇਟ ਤੈ ਕਰਨੇ ਕਾ ਹਕ਼ ਤੋ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਹੀ ਹੈ.  ਕ੍ਯਾ ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕਾ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਆਪਕੋ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਲਗਤਾ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਸਬ ਜਲ੍ਦੀ ਮੇਂ ਹੈਂ, ਭਾਗਮਭਾਗ ਮੇਂ ਹੈਂ? ਬਸ, ਹੈਲੋ, ਹਾਯ, ਬਾਯ ਤਕ ਹੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਬਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹੈਂ? ਆਪਕਾ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਮੁਝੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰ੍ਥਕ ਲਗਾ. ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਹਰ ਦਿਨ ਏਕ-ਏਕ ਘਣ੍ਟੇ ਕੇ ਸਾਤ ਸਤ੍ਰ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਯੇ ਸਤ੍ਰ ਏਕ ਸਾਥ ਪਾਂਚ ਜਗਹੋਂ ਪਰ ਚਲਤੇ ਹੈਂ. ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਪਰ ਲਗਭਗ 175 ਸਤ੍ਰ. ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਭੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਏਕ ਵਕ਼੍ਤ ਮੇਂ ਏਕ ਹੀ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਰਹੇਗਾ, ਅਂਤ: ਵਹ ਅਧਿਕ ਸੇ ਅਧਿਕ 35 ਸਤ੍ਰ ਦੇਖ ਸੁਨ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਵਹ ਕੌਨ-ਸੇ 35 ਸਤ੍ਰ ਦੇਖੇ ਸੁਨੇ, ਯਹ ਚਯਨ ਉਸਕਾ ਅਪਨਾ ਹੋਗਾ. ਯਾਨਿ 175 ਮੇਂ ਸੇ 35 (ਯਾ ਕਮ) ਚੁਨਨੇ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਸੇ ਆਯੋਜਕ ਦੇਤੇ ਹੈਂ. ਯਹ ਵਿਵਿਧਤਾ ਤੋ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨੀਯ ਹੈ. ਅਗਰ ਆਪਕਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਘਣ੍ਟੇ ਕਾ ਵਕ਼੍ਤ ਕਮ ਹੈ, ਤੋ ਮੈਂ ਯਹ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ ਕਿ ਅਗਰ ਲੇਖਕ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤ ਔਰ ਸੁਵਿਚਾਰਿਤ ਰੂਪ ਸੇ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹੇ ਤੋ ਯਹ ਸਮਯ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਹਾਂ, ਅਗਰ ਕੋਈ ਪਨ੍ਦ੍ਰਹ ਮਿਨਿਟ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦੋ ਘਣ੍ਟੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਂਧਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਤਾ ਹੋ ਤੋ ਬਾਤ ਅਲਗ ਹੈ. ਦੂਸਰੇ ਯਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਤ੍ਰ ਤੋ ਰਚਨਾ ਪਾਠ ਕੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਤੋ ਯਹ ਸਮਯ ਵੈਸੇ ਭੀ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਮੇਂ ਜੋ ਬਾਤ ਮੁਝੇ ਸਬਸੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਲਗੀ ਵਹ ਹੈ ਸਮਯ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਉਨਕਾ ਆਦਰ ਭਾਵ. ਅਗਰ ਕੋਈ ਸਤ੍ਰ ਦਸ ਬਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਔਰ ਗ੍ਯਾਰਹ ਬਜੇ ਖਤ੍ਮ ਹੋਨਾ ਹੈ ਤੋ ਵਹ ਦਸ ਬਜੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਗਾ ਔਰ ਗ੍ਯਾਰਹ ਬਜੇ ਹੀ ਖਤ੍ਮ ਹੋਗਾ. ਕਿਸੀ ਕਾ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਸਮਯ ਨਹੀਂ. ਹਮ ਲੋਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕੇ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ. ਹਮਾਰਾ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਅਗਰ ਤੀਨ ਬਜੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ ਤੋ ਬਡ਼ੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਤੋ ਵੈਸੇ ਹੀ ਸਾਢੇ ਤੀਨ ਕਾ ਵਕ਼੍ਤ ਬਤਾਯਾ ਜਾਏਗਾ, ਔਰ ਅਗਰ ਚਾਰ ਬਜੇ ਵੋ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਏ ਤੋ ਗਨੀਮਤ ਮਾਨਿਏ. ਫਿਰ ਮਾਲ੍ਯਾਰ੍ਪਣ, ਸ੍ਵਾਗਤ, ਵਕ੍ਤਾਓਂ ਕਾ ਪਰਿਚਯ ਔਰ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਖੁਦ ਵਕ੍ਤਾ, ਜਿਸੇ ਅਨਂਤਕਾਲ ਤਕ ਬੋਲਨੇ ਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਮਿਲਾ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਖਤ੍ਮ ਹੋਨੇ ਕਾ ਤੋ ਕੋਈ ਸਮਯ ਹੋਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ. ਕੋਈ ਵਕ੍ਤਾ ਜਬ ਏਕ ਬਾਰ ਬੋਲਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ, ਚਾਹੇ ਵਹ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੀ ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਕਰ ਰਹਾ ਹੋ, ਤੋ ਸਮਝਿਯੇ ਗਯਾ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਆਧਾ ਘਣ੍ਟਾ. ਤੋ, ਹਮਾਰੇ ਇਸ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਬੇਸ਼ਕ ਯਹ ਆਯੋਜਨ ਭਾਗਮਭਾਗ ਔਰ ਜਲ੍ਦਬਾਜੀ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ, ਇਸ ਬਾਰ ਸਵਾਲ ਮੁਝੇ ਪੂਛਨੇ ਦੇਂ, ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਹਮੇਂ ਭੀ ਅਪਨੇ ਆਯੋਜਨੋਂ ਮੇਂ ਸਮਯ ਕੀ ਕਦ੍ਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ? ਕ੍ਯਾ ਸਮਯਬਦ੍ਧਤਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਸਲੀਕੇ ਸੇ ਔਰ ਸੁਗਠਿਤ ਰੂਪ ਸੇ, ਪੂਰੀ ਤੈਯਾਰੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾਨੀ ਚਾਹਿਏ? ਕ੍ਯਾ ਏਕ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਸਮਯ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹਨੇ ਕਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਮਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਨਾ ਚਾਹਿਏ?  ਹਮ ਜਲ੍ਦੀ-ਜਲ੍ਦੀ ਮੇਂ, ਅਧਿਕਾਧਿਕ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਮੇਂ ਸਮਾਜ ਔਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਮੂਲਭੂਤ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਸੇ ਟਕਰਾਨੇ ਕੇ ਬਜਾਯ ਉਨਸੇ ਬਚਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ? ਮੇਰੇ ਖਯਾਲ ਸੇ ਯੇ ਦੋ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਬਾਤੇਂ ਹੈਂ. ਜਲ੍ਦੀ-ਜਲ੍ਦੀ ਔਰ ਅਧਿਕਾਧਿਕ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀ ਬਾਤ ਅਭੀ ਅਪਨ ਨੇ ਕੀ. ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਏਕ ਭਿਨ੍ਨ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਭੀ ਹੋ. ਜਿਸੇ ਮੈਂ ਸਮਯਬਦ੍ਧਤਾ ਕਹ ਕਰ ਸਰਾਹ ਰਹਾ ਹੂਂ ਵਹੀ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੋ ਜਲ੍ਦਬਾਜੀ ਭੀ ਲਗ ਸਕਤੀ ਹੈ. ਸੋਚ ਕਾ ਯਹ ਫਰ੍ਕ਼ ਤੋ ਰਹੇਗਾ ਹੀ. ਲੇਕਿਨ ਇਸੇ ਸਮਾਜ ਕੀ ਔਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਮੂਲਭੂਤ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਸੇ ਟਕਰਾਨੇ ਕੀ ਬਜਾਯ ਉਨਸੇ ਕਤਰਾਨੇ ਕਾ ਨਾਮ ਦੇਨਾ ਮੁਝੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ. ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਸੇ ਟਕਰਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਮਯ ਕੀ ਬਰਬਾਦੀ ਔਰ ਬਾਤ ਕੋ ਬੇਵਜਹ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਦੇਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਅਗਰ ਵਕ੍ਤਾ ਕੀ ਤੈਯਾਰੀ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਸਲੀਕੇ ਸੇ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹ ਸਕਤਾ ਹੈ ਤੋ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਤੀਸ ਮਿਨਿਟ ਭੀ ਕਾਫੀ ਹੈਂ, ਅਨ੍ਯਥਾ.... . ਅਗਰ ਮੈਂ ਕਹੂਂਗਾ ਤੋ ਛੋਟੇ ਮੁਂਹ ਬਡ਼ੀ ਬਾਤ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਉਧਾਰ ਲੇ ਰਹਾ ਹੂਂ. ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਹੀਂ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਲੇਖਕ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ. ਬਾਤ ਕੋ ਫੈਲਾਨਾ ਉਸਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵ ਮੇਂ ਹੀ ਹੈ. ਅਗਰ ਯਹ ਬਾਤ ਸਹੀ ਹੈ, ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਆਪਕੋ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਲੇਖਕ ਕੋ ਭੀ ਅਪਨਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਆਪਕਾ ਜੋ ਦੂਸਰਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਉਸਕਾ ਤਾਲ੍ਲੁਕ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਫੌਰ੍ਮੇਟ ਸੇ ਹੈ. ਔਰ ਜੈਸਾ ਮੈਂਨੇ ਪਹਲੇ ਭੀ ਕਹਾ ਹੈ, ਕਿਸੀ ਆਯੋਜਨ ਕਾ ਫੌਰ੍ਮੇਟ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਯਹ ਤੋ ਆਯੋਜਕ ਹੀ ਤੈ ਕਰੇਗਾ. ਇਸ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਉਤ੍ਸਵ ਕਾ ਫੌਰ੍ਮੇਟ ਅਗਰ ਹਮਾਰੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਓਂ ਸੇ ਅਲਗ ਹੈ, ਤੋ ਹੈ.  ਕ੍ਯਾ ਆਪਨੇ ਦੇਖਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਗ੍ਗੀ ਪੈਲੇਸ ਕੇ ਬਾਹਰ ਯਾਤਾਯਾਤ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ, ਪਾਰ੍ਕਿਂਗ ਆਦਿ ਕੋ ਲੇਕਰ ਕਿਤਨੀ ਮਾਰਾਮਾਰੀ ਹੈ? ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਕੇ ਕਾਰਣ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾਵਾਲੋਂ, ਟੈਕ੍ਸੀ ਵਾਲੋਂ ਤਥਾ ਆਮ ਜਨ ਕੋ ਕਿਤਨੀ ਤਕ਼ਲੀਫੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕ੍ਯਾ ਇਨ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਏਹਸਾਸ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਵੇ ਅਪਨੀ ਬਨਾਵਟੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਮਸ੍ਤ ਹੈਂ ਔਰ ਇਸ ਤਥ੍ਯ ਸੇ ਬੇਖਬਰ ਹੈਂ ਕਿ ਉਨਕੇ ਆਯੋਜਨ ਸੇ ਜਯਪੁਰ ਕੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਕਿਤਨੀ ਤਕ਼ਲੀਫੇਂ ਆਮ ਜਨ ਕੋ ਸਹਨੀ ਪਡ਼ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ਾ ਆਯੋਜਨ ਬਨ ਗਯਾ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀ ਭੀ ਬਡ਼ੇ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਕਾਰਣ ਕੁਛ ਅਸੁਵਿਧਾਓਂ ਕਾ ਹੋਨਾ ਅਪਰਿਹਾਰ੍ਯ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਮੇਰਾ ਐਸਾ ਖਯਾਲ ਹੈ ਕਿ ਆਯੋਜਕ ਭੀ ਔਰ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਭੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਅਸੁਵਿਧਾ ਹੋ.  ਡਿਗ੍ਗੀ ਪੈਲੇਸ ਕੋ ਜੈਸੇ ਕਿਲੇ ਮੇਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ. ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਪੁਲਿਸ ਹੈ, ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਪਹਰਾ ਹੈ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੇ ਲਿਏ ਆਮ ਰਾਸ੍ਤੇ ਤਕ ਬਂਦ ਹੈਂ ਜਬਕਿ ਪਾਸ ਹੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਅਸ੍ਪਤਾਲ ਹੈ, ਅਜਮੇਰੀ ਗੇਟ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜਾ-ਮਹਾਰਾਨੀ ਕੌਲੇਜ ਹੈਂ, ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਯਹ ਬਹੁਤ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਇਲਾਕਾ ਹੈ. ਕ੍ਯਾ ਇਸ ਓਰ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਕ੍ਯਾ ਇਸ ਬਾਬਤ ਰਚਨਾਕਾਰੋਂ ਕਾ ਕੁਛ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਨਹੀਂ ਬਨਤਾ ਹੈ? ਐਸਾ ਇਸੀ ਬਾਰ ਹੁਆ ਹੈ. ਕਾਰਣ ਆਪ ਭੀ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ. ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼੍ਦੀ ਪ੍ਰਕਰਣ. ਯਹ ਕਾਨੂਨ-ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ਮਾਮਲਾ ਥਾ ਔਰ ਅਗਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੋ ਏਹਤਿਯਾਦ ਬਰਤਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲਗਾ, ਤੋ ਉਸਨੇ ਵੈਸਾ ਕਿਯਾ. ਅਗਰ ਹਮ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜ਼ਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਠਹਰਾਤੇ ਹੈਂ, ਤੋ ਮੇਰੇ ਜੇਹ੍ਨ ਮੇਂ ਯਹ ਸਵਾਲ ਉਠਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਜਾਨ-ਬੂਝਕਰ ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼੍ਦੀ ਕੋ ਬੁਲਾਕਰ ‘ਆ ਬੈਲ ਮੁਝੇ ਮਾਰ’ ਕੋ ਚਰਿਤਾਰ੍ਥ ਕਿਯਾ ਹੋਗਾ? ਭਲਾ ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਆਯੋਜਨ ਦਾਂਵ ਪਰ ਲਗਾਨਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਮਾਨ ਨ ਕਿਯਾ ਹੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਕਾ ਏਕ ਹਿਸ੍ਸਾ ਰੁਸ਼੍ਦੀ ਕੋ ਬੁਲਾਯੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਮੇਂ ਉਠ ਖਡ਼ਾ ਹੋਗਾ ਔਰ ਸਰਕਾਰ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਸਂਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ! ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਕੋ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੋ ਗ਼ਲਤ ਤਰਹ ਸੇ ਹੈਂਡਲ ਕਿਯਾ ਹੀ, ਮੀਡਿਯਾ ਨੇ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਅਹਮਿਯਤ ਦੀ. ਜੋ ਲੋਗ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਸ਼ਰੀਕ ਨਹੀਂ ਥੇ ਉਨ੍ਹੇਂ (ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਵਜਹ ਸੇ) ਯਹ ਏਹਸਾਸ ਹੁਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਆਯੋਜਨ ਰੁਸ਼੍ਦੀ ਕੇ ਇਰ੍ਦ-ਗਿਰ੍ਦ ਹੀ ਸਿਮਟਾ ਹੁਆ ਹੈ. ਜਬਕਿ ਯਥਾਰ੍ਥ ਇਸਸੇ ਬਹੁਤ ਭਿਨ੍ਨ ਥਾ. ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਂਤਰ ਹੋ ਗਯਾ. ਆਪਨੇ ਰਚਨਾਕਾਰੋਂ ਕੇ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕਾ ਸਵਾਲ ਉਠਾਯਾ ਥਾ. ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਹਮ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸੇ ਕਿਸ ਤਰਹ ਕੇ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਤੇ ਹੈਂ?  ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੀ ਆਤ੍ਮਮੁਗ੍ਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਵੇ ਜਯਪੁਰ ਕੀ ਆਮ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕੀ ਤਕ਼ਲੀਫੋਂ ਸੇ ਬੇਖਬਰ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਲਾਸ ਮੇਂ ਡੂਬੇ ਹੈਂ? ਬੇਹਤਰ ਹੋ, ਯਹ ਸਵਾਲ ਆਯੋਜਕੋਂ ਸੇ ਹੀ ਪੂਛਾ ਜਾਏ. ਮੈਂ ਭਲਾ ਉਨਕੀ ਤਰਫ ਸੇ ਕੋਈ ਸਫਾਈ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ ਕੌਨ ਹੋਤਾ ਹੂਂ?  ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਇਸਕੇ ਆਯੋਜਨ ਕੇ ਲਿਏ ਕਿਸੀ ਏਕਾਂਤ ਕੀ ਜਗਹ ਕੋ ਚੁਨਾ ਜਾਏ ਜਹਾਂ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਭੌਤਿਕ ਤਕ਼ਲੀਫੋਂ ਕਾ ਭੀ ਏਹਸਾਸ ਹੋ? ਯਹ ਸਵਾਲ ਤੋ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੈ. ਐਸੀ ਜਗਹ ਚੁਨੀ ਜਾਏ ਜਹਾਂ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਭੌਤਿਕ ਤਕ਼ਲੀਫੋਂ ਕਾ ਏਹਸਾਸ ਹੋ. ਬਾਤ ਸੁਨਨੇ ਮੇਂ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਗਤੀ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਕ੍ਯਾ ਅਸਲ ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਤਾ ਔਰ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ? ਅਪਨੇ ਮੇਹਮਾਨੋਂ ਕੋ ਹਮ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਯਾ ਤਕ਼ਲੀਫ ਕਾ ਏਹਸਾਸ ਕਰਾਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ? ਆਪ ਮੁਝੇ ਬਤਾਏਂ ਕਿ ਕੌਨ-ਸੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਸਂਸ੍ਥਾ ਅਪਨੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਭੌਤਿਕ ਤਕ਼ਲੀਫੋਂ ਕਾ ਏਹਸਾਸ ਕਰਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸ੍ਲਮ੍ਸ ਮੇਂ ਯਾ ਕਚ੍ਚੀ ਬਸ੍ਤਿਯੋਂ ਮੇਂ ਠਹਰਾਤੀ ਹੈ?  ਬਾਹਰ ਸੇ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਪਾਂਚ ਸਿਤਾਰਾ ਯਾ ਅਚ੍ਛੇ ਹੋਟਲੋਂ ਮੇਂ ਠਹਰਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ. ਕ੍ਯਾ ਆਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਨਏ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਰੈਨ ਬਸੇਰੋਂ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨਹੀਂ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ? ਹਮ ਨੇਤਾਓਂ ਕੀ ਅਯ੍ਯਾਸ਼ੀ ਕੀ ਤੋ ਬਾਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਹਮ ਭੀ ਦੁਖ ਪਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਕਹਾਂ ਹੈਂ? ਏਕ ਲੇਖਕ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰੇਜੇਣ੍ਟੇਸ਼ਨ ਔਰ ਵਹ ਪਾਂਚ ਦਿਨ ਯਹਾਂ ਹੋਟਲ ਮੇਂ ਮਜ਼ੇ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਇਸੇ ਅਯ੍ਯਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਹੇਂਗੇ? ਕ੍ਯਾ ਐਸੇ ਲੇਖਕੋਂ ਪਰ ਬਂਦਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਨੀ ਚਾਹਿਏ? ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਕਿਤਨੇ ਲੇਖਕ ਅਪਨੇ ਖਰ੍ਚੇ ਪਰ ਇਸ ਉਤ੍ਸਵ ਮੇਂ ਬਾਹਰ ਸੇ ਆਤੇ ਹੈਂ? ਹਾਂ, ਯੇ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਅਤਿਥਿ ਲੇਖਕੋਂ ਵਗੈਰਹ ਕੋ ਪਾਂਚ ਸਿਤਾਰਾ ਯਾ ਉਸੀ ਤਰਹ ਕੇ ਬੇਹਤਰ ਹੋਟਲੋਂ ਮੇਂ ਠਹਰਾਤੇ ਹੈਂ. ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅਬ ਤਕ ਕਿਸੀ ਆਗਤ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਯਾ ਯਾ ਨਹੀਂ. ਕਿਯਾ ਹੋਤਾ ਤੋ ਕਹੀਂ ਪਢ਼ਨੇ ਕੋ ਭੀ ਮਿਲਾ ਹੋਤਾ. ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਐਸੇ ਕੌਨ ਸੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯਿਕ ਸਂਗਠਨ ਹੈਂ ਜੋ ਅਪਨੇ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਰੈਨ ਬਸੇਰੋਂ ਮੇਂ ਠਹਰਾਤੇ ਹੈਂ? ਆਦਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਤੋ ਬਾਤ ਭਲੀ ਲਗਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਭੀ ਫੁਟਪਾਥ ਪਰ ਸੋਯੇ, ਪੈਦਲ ਚਲੇ, ਪਸੀਨਾ ਬਹਾਏ, ਰੂਖੀ-ਸੂਖੀ ਖਾਕਰ ਠਣ੍ਡਾ ਪਾਨੀ ਪੀ ਲੇ. ਲੇਕਿਨ ਯਥਾਰ੍ਥ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਹਮ ਸਬ ਸੁਵਿਧਾਓਂ ਕੇ ਆਦੀ ਹੋਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਅਬ ਯਹ ਬਾਤ ਆਯੋਜਕ ਕੀ ਕ੍ਸ਼ਮਤਾ ਪਰ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਕਿਤਨੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇ ਪਾਤਾ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਭੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਆਪਤ੍ਤਿ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਸੇ ਅਮੁਕ-ਅਮੁਕ ਸੁਵਿਧਾ ਕ੍ਯੋਂ ਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ. ਔਰ ਜਹਾਂ ਤਕ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿ ਔਰ ਪਾਂਚ ਦਿਨ ਕੇ ਮਜ਼ੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਕੇ ਪੀਛੇ ਮੁਝੇ ਏਕ ਖਾਸ ਤਰਹ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਾ ਆਭਾਸ ਮਿਲ ਰਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਮੁਝੇ ਤੋ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਰੁਚਿ. ਹਮਾਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਕੇ ਏਕ ਬਡ਼ੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਏਕ ਬਾਰ ਕਿਸੀ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਚਿਢ਼ ਕਰ ਕਹਾ ਥਾ, ਕਿ ਹਮ ਕ੍ਯਾ ਤਾਲੀ ਬਜਾਨੇ ਜਾਏਂਗੇ? ਯਾਨਿ, ਅਗਰ ਲੇਖਕ ਬਡ਼ਾ ਹੈ ਤੋ ਵਹ ਸਿਰ੍ਫ ਮਂਚ ਪਰ ਬਿਰਾਜੇਗਾ. ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸਮੂਹ ਮੇਂ ਤੋ ਵਹ ਬੈਠ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ. ਵਹ ਸਿਰ੍ਫ ਬੋਲ ਸਕਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਸੁਨ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ. ਜਯਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ. ਅਗਰ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਬਾਕੀ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਵਹ ਔਰੋਂ ਕੀ ਬਾਤ ਸੁਨਤਾ ਭੀ ਹੈ, ਉਨਕੇ ਸਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਬਤੌਰ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਭੀ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਰਹਤਾ ਹੈ. ਮੈਂਨੇ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ੇ ਔਰ ਨਾਮੀ ਲੇਖਕੋਂ ਕੋ ਦੂਸਰੋਂ ਕੇ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਬੈਠੇ ਔਰ ਬਾਤੇਂ ਸੁਨਤੇ ਦੇਖਾ ਹੈ. ਕਿਸੀ ਕਾ ਆਗ੍ਰਹ ਯਹ ਨਹੀਂ ਰਹਤਾ ਕਿ ਵਹ ਸਿਰ੍ਫ ਮਂਚਾਸੀਨ ਹੀ ਹੋਗਾ. ਤੋ ਯਹ ਤੋ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨੀਯ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਲੇਖਕ ਏਕ ਸਤ੍ਰ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹਤਾ ਹੈ ਔਰ ਬਾਕੀ ਸਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਔਰੋਂ ਕੀ ਬਾਤ ਸੁਨਤਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਭਲਾ ਅਯ੍ਯਾਸ਼ੀ ਕੈਸੇ ਔਰ ਕ੍ਯੋਂ ਕਹਾ ਜਾਏ?  ਕ੍ਯਾ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਉਤ੍ਸਵ ਕੇ ਆਯ-ਵ੍ਯਯ ਕਾ ਹਿਸਾਬ ਜਨਤਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਵੇ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਤੋ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ, ਆਭਾਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਸਾਥ, ਪਰ ਯਹ ਨਹੀਂ ਬਤਾਤੇ ਕਿ ਕਿਸਨੇ ਕਿਤਨੇ ਪੈਸੇ ਦਿਏ, ਕਿਤਨੇ ਪੈਸੇ ਕਿਸ ਮਦ ਪਰ ਖਰ੍ਚ ਹੁਏ. ਕ੍ਯਾ ਕੁਛ ਰਾਸ਼ਿ ਬਚੀ ਔਰ ਅਗਰ ਬਚੀ ਤੋ ਵਹ ਕਹਾਂ ਗਈ. ਕ੍ਯਾ ਯਹ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ, ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ. ਲੇਕਿਨ ਕ੍ਯਾ ਜੀਵਨ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਕਿਸੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਹਮੇਂ ਇਸ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੋਤੇ ਹੈਂ? ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਲੇਖਕ ਸਂਗਠਨ ਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਜੋ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕ੍ਯਾ ਵੇ ਉਸਕਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਕਰਤੇ ਹੈਂ? ਆਪ ਕਹ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਉਨਕੇ ਆਯੋਜਨ ਇਤਨੇ ਬਡ਼ੇ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਸਮੇਂ ਇਤਨੇ ਅਧਿਕ ਵਿਤ੍ਤੀਯ ਸਂਸਾਧਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਠੀਕ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਤੋ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਹੈ. ਛੋਟੇ ਔਰ ਬਡ਼ੇ ਕਾ ਭੇਦ ਕ੍ਯੋਂ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਔਰ ਏਕ ਬਾਤ. ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਕਹਨਾ ‘ਪੌਲਿਟਿਕਲੀ ਕਰੇਕ੍ਟ’ ਨ ਹੋ ਲੇਕਿਨ ਹਮ ਜਬ ਬਾਤ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਜੋ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਹੈ ਮੁਝੇ ਉਸੇ ਕਹਨੇ ਮੇਂ ਸਂਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਮੁਝੇ ਯਹ ਭੀ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਐਸੇ ਆਯੋਜਨ ਜਿਸਮੇਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਆਰ੍ਥਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇ ਆਯੋਜਕੋਂ ਸੇ ਮੈਂ ਉਨਕੇ ਆਯ ਵ੍ਯਯ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਪੂਛਨੇ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹਕ਼ ਰਖਤਾ ਹੂਂ? ਯਹ ਹਕ਼ ਤੋ ਉਨਕਾ ਬਨਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਂਸ਼ਦਾਨ ਕਿਯਾ ਹੈ.  ਯਹ ਉਤ੍ਸਵ ਕਿਨ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਤਥਾ ਇਸਕਾ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਇਸਕਾ ਆਕਲਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ? ਮੇਰੇ ਖਯਾਲ ਸੇ ਤੋ ਕੋਈ ਭੀ ਉਤ੍ਸਵ ਉਤ੍ਸਵ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਵਹ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਾਪਨਾ ਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਹਾਂ, ਇਤਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਉਸਕੇ ਕਾਰਣ ਕੋਈ ਵਿਕਰਤਿਯਾਂ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਨ ਆਏਂ. ਜਹਾਂ ਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਉਤ੍ਸਵ ਸਮਾਜ ਕੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਦਿਲਚਸ੍ਪੀ ਬਢ਼ਾਨੇ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਹਦ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਾ ਹੈ. ਇਸਕਾ ਆਕਲਨ ਕੈਸੇ ਹੋ, ਯਹ ਤੋ ਮੈਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ.  ਏਕ ਔਰ ਬਾਤ. ਕ੍ਯਾ ਆਪਕੋ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕਾ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਝੁਕਾਵ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੀ ਤਰਫ ਹੈ ਔਰ ਇਸਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਸਹਿਤ ਤਮਾਮ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੀ ਗਹਨ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਹੋਤੀ ਹੈ? ਜੀ, ਮੁਝੇ ਕ਼ਤਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਹੈ. ਇਸਕੀ ਵਜਹ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਯਹ ਬਾਤ ਬਹੁਤ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਉਤ੍ਸਵ ਹੈ, ਭਾਰਤੀਯ ਯਾ ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਉਤ੍ਸਵ ਨਹੀਂ. ਅਗਰ ਆਪ ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਦੇਖੇਂਗੇ ਤੋ ਪਾਏਂਗੇ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਸਹਿਤ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੋ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਮਿਲ ਰਹਾ ਹੈ ਵਹ ਸਂਤੋਸ਼ਪ੍ਰਦ ਹੈ. ਥੋਡ਼ਾ ਅਸਂਤੁਲਨ ਹਮੇਂ ਇਸਲਿਏ ਭੀ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾਤਰ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਯਹਾਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ (ਔਰ ਯਹ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਭੀ ਹੈ. ਅਗਰ ਕਲ ਕੋ ਕੋਈ ਫ੍ਰੇਂਚ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਫ੍ਰੇਂਚ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕਹੇਗਾ ਤੋ ਉਸੇ ਸੁਨਨੇ-ਸਮਝਨੇ ਵਾਲੇ ਕਿਤਨੇ ਕਮ ਹੋਂਗੇ! ਯਹ ਏਕ ਸਚ੍ਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਅਨ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਮੇਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਨੇ ਸਮਝਨੇ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕ ਹੈਂ.). ਫਿਰ ਭੀ, ਅਗਰ ਇਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਔਰ ਬਢੇਗਾ ਤੋ ਮੁਝੇ ਭੀ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾ ਹੀ ਹੋਗੀ.  ਹਮਾਰੀ ਅਬ ਤਕ ਕੀ ਬਾਤਚੀਤ ਸੇ ਲਗ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਸੇ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸਂਤੁਸ਼੍ਟ ਹੈਂ. ਕ੍ਯਾ ਆਪਕੋ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਕੁਛ ਭੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਲਗਾ? ਦੇਖਿਏ, ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਗੁਂਜਾਇਸ਼ ਤੋ ਹਰ ਜਗਹ ਹੋਤੀ ਹੈ. ਮੇਰਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਚੀਜ਼ੋਂ ਕੋ ਉਨਕੇ ਖਾਸ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਦੇਖਤਾ ਹੂਂ ਔਰ ਮੂਲ੍ਯਾਂਕਨ ਕਰਤੇ ਵਕ਼੍ਤ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਪਕ੍ਸ਼ ਕੀ ਸੀਮਾਓਂ ਕੋ ਭੀ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੂਂ. ਵਰਨਾ ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ ਹੋਤਾ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਹਮ ਦੂਸਰੋਂ ਸੇ ਹਦ ਦਰ੍ਜ਼ੇ ਕੇ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਨੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਫਿਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਯਹ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਸ੍ਵਭਾਵ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਅਬ ਮੁਝੇ ਯਹ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਆਯੋਜਨ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਜਨ ਕੋ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲਾਨੇ ਕਾ ਏਕ ਉਮ੍ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਹੈ ਔਰ ਇਸੀ ਰੂਪ ਮੇਂ ਮੈਂ ਇਸਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਕ ਹੂਂ. ਬੇਸ਼ਕ ਯਹਾਂ ਕੋਈ ਗਮ੍ਭੀਰ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ. ਲੇਕਿਨ ਇਤਨੇ ਬਡ਼ੇ ਮੇਲੇ ਸੇ ਆਪਕੋ ਗਮ੍ਭੀਰ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ. ਦੂਸਰੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ਾ ਆਯੋਜਨ ਹੈ, ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਆਯੋਜਕੋਂ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵ੍ਯਾਵਸਾਯਿਕ ਦਬਾਵ ਭੀ ਹੋਤੇ ਹੋਂਗੇ. ਵੇ ਨਜ਼ਰ ਭੀ ਆਤੇ ਹੈਂ. ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਕਿ ਉਨਸੇ ਬਚਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਬਚਨੇ ਕੀ ਏਕ ਹੀ ਰਾਹ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਯਹ ਕਿ ਆਯੋਜਨ ਕਿਯਾ ਹੀ ਨ ਜਾਏ. ਅਗਰ ਕੋਈ ਮੁਝੇ ਛੂਟ ਦੇ ਤੋ ਮੈਂ ਤੋ ਇਸ ਵਿਕਲ੍ਪ ਕੋ ਨਹੀਂ ਚੁਨੂਂਗਾ. ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਸੇ ਤੋ ਯਹ ਬੇਹਤਰ ਹੈ. ਅਬ ਆਪ ਕਹ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਆਯੋਜਨ ਕਿਯਾ ਹੀ ਕ੍ਯੋਂ ਜਾਏ! ਅਗਰ ਆਪ ਯਹ ਕਹੇਂ ਤੋ ਇਸਕਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ. ਫਿਰ ਭੀ, ਅਗਰ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰੂਂ ਤੋ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ ਕਿ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਵ੍ਯਾਵਸਾਯਿਕ ਪਕ੍ਸ਼, ਗ੍ਲੈਮਰ ਔਰ ਤਡ਼ਕ ਭਡ਼ਕ ਸੇ ਬਚਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਏਕ ਬਾਤ ਔਰ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ ਔਰ ਵਹ ਯਹ ਕਿ ਅਬ ਯਹ ਆਯੋਜਨ ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਗ੍ਗੀ ਪੈਲੇਸ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਯਾ ਹੈ. ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਡਿਗ੍ਗੀ ਪੈਲੇਸ ਕੇ ਮਾਲਿਕਾਨ ਯਹ ਸ੍ਥਾਨ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਨਿਸ਼ੁਲ੍ਕ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਰਾਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਆਯੋਜਕੋਂ ਕੋ ਅਪਨੇ ਆਯੋਜਨ ਕੀ ਮਾਰ੍ਕੇਟਿਂਗ ਕੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਏਕ ‘ਪੈਲੇਸ’ ਰਾਸ ਭੀ ਆਤਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕੋਈ ਦੂਸਰੀ ਜਗਹ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੀ ਚਾਹਿਏ. ਔਰ ਏਕ ਬਾਤ. ਮੈਂ ਭੀ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਕੀ ਖੂਬ ਸਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾਏਂ ਪਢ਼ਤਾ ਰਹਾ ਹੂਂ. ਵੈਸੇ ਤੋ ਮੁਝੇ ਯਹ ਬਾਤ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਲਗੀ ਕਿ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਆਲੋਚਨਾਏਂ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਬਗੈਰ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਆਏ, ਔਰ ਬਿਨਾ ਇਸੇ ਸਮਝੇ ਹੀ ਕੀ ਹੈ. ਸੁਨੀ-ਸੁਨਾਈ, ਪਢੀ-ਪਢਾਈ ਬਾਤੋਂ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ. ਜੋ ਲੋਗ ਕਭੀ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁਏ ਉਨਮੇਂ ਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮ ਨੇ ਇਸਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਕੁਛ ਕਹਾ-ਲਿਖਾ ਹੈ. ਫਿਰ ਭੀ, ਏਕ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਅਵਸ਼੍ਯ ਆਤੀ ਹੈ. ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਕੇ ਲਿਏ ਮੈਂ ਮਾਨ ਲੇਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਯਹ ਆਯੋਜਨ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਨਿਕਰਸ਼੍ਟ ਹੈ. ਤੋ, ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਹਮ ਏਕ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਔਰ ਉਤ੍ਕਰਸ਼੍ਟ ਆਯੋਜਨ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਤੇ ਹੈਂ? ਹਮੇਂ ਕਿਸਨੇ ਰੋਕਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਹਮਾਰੇ ਯਹਾਂ ਯਾਨਿ ਇਸ ਫੇਸ੍ਟਿਵਲ ਸੇ ਬਾਹਰ ਭੀ ਕਾਫੀ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਅਚ੍ਛਾ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਹਾਲ ਹੀ ਮੇਂ ਕਵਿਤਾ ਸਮਯ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁਆ. ਐਸੇ ਔਰ ਆਯੋਜਨ ਹੋਂ ਤੋ ਕੁਛ ਬਾਤ ਬਨੇ. ◙◙◙ ਸਮ੍ਪਰ੍ਕ ਸੂਤ੍ਰ: ਡੌ ਦੁਰ੍ਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗ੍ਰਵਾਲ, ਈ-2/211, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ, ਜਯਪੁਰ- 302021. ਡੌ ਰਜਨੀਸ਼ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਏ-243, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਨਗਰ, ਗੋਪਾਲਪੁਰਾ ਬਾਯ ਪਾਸ, ਜਯਪੁਰ. 'ਏਕ ਔਰ ਅਂਤਰੀਪ' ਕੇ ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰ੍ਚ 2012 ਅਂਕ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ.

ਮੀਡਿਯਾ: ਕਲ, ਆਜ ਔਰ ਕਲ

ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਬਾਤ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੈ. ਜਿਤਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਉਤਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭੀ ਹੈ. ਔਰ ਮੁਝੇ ਯਹ ਕਹਨੇ ਮੇਂ ਗਰ੍ਵ ਕਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਕੁਛ ਛੁਟ-ਪੁਟ ਅਪਵਾਦੋਂ ਕੋ ਛੋਡ਼ਕਰ ਯੇ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦਿਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈਂ. ਇਨ ਛੁਟ-ਪੁਟ ਅਪਵਾਦੋਂ ਕਾ ਭੀ ਸਮੁਚਿਤ ਵਿਰੋਧ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸਲਿਏ ਉਨ੍ਹੇਂ ਨਜ਼ਰਨ੍ਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਲੇਕਿਨ ਜਬ ਹਮ ਬਦਲਤੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਪਹਲਾ ਸਵਾਲ ਤੋ ਯਹੀ ਉਠਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਬਦਲਤਾ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਕ੍ਯਾ ਹੈ. ਵੈਸੇ ਤੋ ਇਸਕੇ ਅਨੇਕ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਹੋ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਫਿਲਹਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਔਰ ਪੂਂਜੀ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਇਸ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਹੁਏ ਕੁਛ ਕਹਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ. ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਬਰਸੋਂ ਮੇਂ, ਮੁਕ੍ਤ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਔਰ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਕੁਛ ਬਦਲਾ ਹੈ, ਔਰ ਉਸ ਕਾਫੀ ਕੁਛ ਮੇਂ ਮੀਡਿਯਾ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ. ਏਕ ਸਮਯ ਥਾ ਜਬ ਇਸ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਜਾਨਾ ਜਾਤਾ ਥਾ ਔਰ ਉਸੇ ਏਕ ਮਿਸ਼ਨ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਥਾ. ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਸਿਰ੍ਫ ਉਸਕੇ ਨਾਮ ਮੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੇਂ ਭੀ ਬਦਲਾਵ ਹੁਆ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਮਿਸ਼ਨ ਨ ਰਹਕਰ ਏਕ ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਮੇਂ ਤਬ੍ਦੀਲ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ. ਔਰ ਜਬ ਵਹ ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਬਨ ਗਯਾ ਹੈ ਤੋ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭੀ ਲਾਭ ਅਰ੍ਜਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ. ਅਬ ਇਸੀ ਬਦਲੇ ਹੁਏ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਹਮ ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ. ਮੇਰਾ ਐਸਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭ ਕੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਏਕ ਆਧਾਰਭੂਤ ਨੈਤਿਕਤਾ ਔਰ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਕਾ ਭਾਵ ਤੋ ਬਨਾ ਹੀ ਰਹਨਾ ਚਾਹਿਏ. ਲੇਕਿਨ ਦੁਰ੍ਭਾਗ੍ਯ ਸੇ ਕਈ ਦਫਾ ਐਸਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤਾ ਹੈ. ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮੀਡਿਯਾ ਮੇਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਪਰ ਨਿਜੀ ਚੈਨਲੋਂ ਮੇਂ, ਜਹਾਂ ਟੀਆਰਪੀ ਹੀ ਸਰ੍ਵੋਪਰਿ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਔਰ ਮੁਦ੍ਰਣ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਮੇਂ ਭੀ, ਕਈ ਬਾਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਨਾਫਾ ਹੀ ਸਬ ਕੁਛ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ. ਸਮਾਚਾਰੋਂ ਪਰ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਹਾਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਪੇਡ ਨ੍ਯੂਜ਼ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਭੀ ਇਤਨੀ ਪੁਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁਈ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਰੀ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸੇ ਵਿਲੁਪ੍ਤ ਹੋ ਜਾਏ. ਸਮਾਚਾਰੋਂ ਕੇ ਚਯਨ ਮੇਂ ਲਾਭ-ਹਾਨਿ ਕਾ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਸਾਫ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਮੁਦ੍ਰਣ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਮੇਂ ਹਮਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਸਾਥ ਜੋ ਸੁਲੂਕ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਉਸਕੇ ਮੂਲ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹੀ ਲਾਭ ਕੀ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ ਕਾਮ ਕਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਤੀ ਹੈ. ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੇ ਮਾਲਿਕੋਂ ਕੋ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਚਿਂਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਬਲ੍ਕਿ ਵੇ ਤੋ ਯਹ ਸੋਚਕਰ ਕਿ ਇਸਸੇ ਉਨਕੋ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਲਾਭ ਹੋਗਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਔਰ ਭੀ ਵਿਕਰਤ ਕਰਨੇ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਸਂਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਕੋਈ ਭੀ ਮਾਧ੍ਯਮ ਜਡ਼ ਹੋਕਰ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਦੇਖਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਵਹ ਕਿਸ ਤਰਹ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ. ਇਧਰ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਅਖਬਾਰੋਂ ਮੇਂ ਗਮ੍ਭੀਰ, ਵਿਚਾਰੋਤ੍ਤੇਜਕ ਔਰ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਕਾ ਅਨੁਪਾਤ ਨਿਰਂਤਰ ਘਟ ਔਰ ਹਲ੍ਕੀ-ਫੁਲ੍ਕੀ, ਚਟਪਟੀ, ਅਸ਼੍ਲੀਲਤਾ ਕੀ ਤਰਫ ਝੁਕੀ ਹੁਈ ਔਰ ਏਕ ਹਦ ਤਕ ਵਿਕਰਤ ਰੁਝਾਨ ਵਾਲੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਕਾ ਅਨੁਪਾਤ ਬਢ ਰਹਾ ਹੈ. ਬਹੁਤ ਬਾਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਜਿਨ ਚੀਜ਼ੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ ਵਹ ਉਨ੍ਹੀਂ ਕੇ ਸਮਰ੍ਥਨ ਔਰ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਖਡ਼ਾ ਹੈ. ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਹੀ ਯਹ ਸ੍ਥਿਤਿ ਚਿਂਤਾਜਨਕ ਹੈ. ਦਰਸ਼੍ਯ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਮੇਂ ਤੋ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਕਾ ਵਹ ਨਿਯਮ ਬਹੁਤ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਬ ਅਚ੍ਛੀ ਔਰ ਬੁਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਏਕ ਸਾਥ ਚਲਤੀ ਹੈ ਤੋ ਬੁਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਅਚ੍ਛੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਕੋ ਪ੍ਰਚਲਨ ਸੇ ਹਟਾ ਦੇਤੀ ਹੈ. ਨਿਜੀ ਚੈਨਲੋਂ ਨੇ ਦੂਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੋ ਲਗਭਗ ਅਦਰਸ਼੍ਯ ਹੀ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ. ਨਿਜੀ ਚੈਨਲ ਮਤਲਬ ਕੇਵਲ ਔਰ ਕੇਵਲ ਫਿਲ੍ਮੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ. ਯਹਾਂ ਭੀ ਜੈਸੇ ਨੀਚੇ ਗਿਰਨੇ ਕੀ ਏਕ ਹੋਡ਼ ਲਗੀ ਹੈ. ਰਿਯਲਿਟੀ ਸ਼ੋਜ਼ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਦਿਖਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ. ਅਬ ਸਵਾਲ ਯਹ ਰਹ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਮੇਂ ਮੀਡਿਯਾ ਸੇ ਹਮਾਰੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏਂ ਕ੍ਯਾ ਹੋਂ? ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਬੇਸ਼ਰ੍ਮ ਪੂਂਜੀ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ ਮੁਨਾਫੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕੋ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸੇ ਖਤ੍ਮ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਯਹ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਅਪਨੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕੋ ਵਿਸ੍ਮਰਤ ਨ ਕਰੇ. ਵਹ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਮਨੋਰਂਜਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤ ਔਰ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਅਪਨੇ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕਾ ਭੀ ਨਿਰ੍ਵਹਨ ਕਰੇ. ਮਨੋਰਂਜਨ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਕੇਵਲ ਫੂਹਡ਼ ਨਾਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮਨੋਰਂਜਨ ਸੁਰੁਚਿਪੂਰ੍ਣ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਲਾਭ ਖਬਰੋਂ ਕੇ ਵਿਵੇਕਪੂਰ੍ਣ ਚਯਨ ਔਰ ਸਂਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿਕਰਣ ਸੇ ਭੀ ਕਮਾਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ. ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਤੋ ਹੂਂ, ਲੇਕਿਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੂਂ. ਮੁਝੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਅਪਨੇ ਭਟਕਾਵ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਸੇ ਜਲ੍ਦੀ ਹੀ ਉਬਰੇਗਾ ਔਰ ਫਿਰ ਸੇ ਵਹ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਨੇ ਲਗੇਗਾ ਜੋ ਉਸਸੇ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹੈ. ◙◙◙ ਜਯਪੁਰ ਕੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰ ਡੇਲੀ ਨ੍ਯੂਜ਼ ਮੇਂ 26 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ.

ਵਰ੍ਸ਼ 2011 ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ

ਬੀਤਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਲ ਕੇ ਆਖਿਰੀ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਕਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕਰਨੇ ਬੈਠਾ ਹੂਂ ਤੋ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਧ੍ਯਾਨ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਰੇ ਸਮਾਜ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤੋਂ ਮੇਂ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਬਦਲਾਵ ਆ ਰਹਾ ਹੈ. ਅਬ ਤਕ ਹਮ ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਬਰਤਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਬਰਤਾਵ ਕਾ ਵਹ ਤਰੀਕਾ ਅਬ ਪ੍ਰਚਲਨ ਸੇ ਬਾਹਰ ਹੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ. ਹਮਾਰੇ ਸਮਯ ਮੇਂ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ, ਜਿਨਮੇਂ ਡਮ੍ਬਿਂਗ ਡਾਉਨ ਸਿਣ੍ਡ੍ਰੋਮ ਭੀ ਏਕ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਪਾਰਮ੍ਪਰਿਕ ਮਹਤ੍ਤਾ ਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਕ੍ਸ਼ਰਣ ਹੁਆ ਹੈ. ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਅਪਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿਂਦੀ ਭੀ ਇਸ ਸੇ ਅਛੂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ. ਬਢ਼ਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵੀਕਰਣ ਨੇ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੋ ਔਰ ਭੀ ਅਧਿਕ ਤਾਕਤਵਰ ਬਨਾਯਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਨੇ ਕਾ ਖਾਮਿਯਾਜ਼ਾ ਤਮਾਮ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੋ, ਜਿਨਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਭੀ ਏਕ ਹੈ, ਭੁਗਤਨਾ ਪਡ਼ਾ ਹੈ. ਰੋਜੀ-ਰੋਟੀ ਕੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਮਹਤਾ ਮੇਂ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕਾ ਅਸਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਪਾਰਂਪਰਿਕ ਪਠਨ-ਪਾਠਨ ਪਰ ਭੀ ਪਡ਼ਾ ਹੈ. ਨਏ ਖੁਲ ਰਹੇ ਨਿਜੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਅਧ੍ਯਯਨ-ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਕੀ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਏਂ ਲਗਭਗ ਖਤ੍ਮ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ. ਜਹਾਂ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਵਹਾਂ ਭੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਬੇਹਤਰ ਔਰ ਉਤ੍ਸਾਹਪੂਰ੍ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਵੈਸੇ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਕੇ ਨਏ ਅਵਸਰ ਭੀ ਖੂਬ ਪੈਦਾ ਹੁਏ ਹੈਂ. ਅਨੁਵਾਦ ਕਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੂਬ ਫਲਾ ਫੂਲਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਹਮਾਰੀ ਤੈਯਾਰੀ ਅਭੀ ਕਮ ਹੀ ਹੈ. ਇਧਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਗਰਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭਾਗ ਨੇ ਏਕ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿ ਜਾਰੀ ਕਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਤਥਾਕਥਿਤ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਬਜਾਯ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦੇਕਰ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਠੇਸ ਪਹੁਂਚਾਈ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਐਸਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਬ ਕੁਛ ਨਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਹੀ ਹੈ. ਇਂਟਰਨੇਟ, ਮੋਬਾਇਲ ਆਦਿ ਪਰ ਹਮਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਬਢ਼ ਰਹਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਵਜਹ ਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਬਦਲਾਵ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ. ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਬਰਸੋਂ ਮੇਂ ਹਮੇਂ ਨਏ ਸਾਂਚੇ ਮੇਂ ਢਲੀ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਔਰ ਉਸੇ ਬਰਤਨੇ ਕਾ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤ ਹੋਨਾ ਹੋਗਾ. ਜਹਾਂ ਤਕ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਹਮ ਚਾਹੇਂ ਤੋ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਖੂਬ ਲਿਖਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਔਰ ਛਪ ਭੀ ਖੂਬ ਰਹਾ ਹੈ. ਲੇਕਿਨ ਦੁਖ ਕੀ ਬਾਤ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸੀ ਅਨੁਪਾਤ ਮੇਂ ਪਾਠਕ ਸਂਖ੍ਯਾ ਮੇਂ ਵਰਦ੍ਧਿ ਨਹੀਂ ਹੁਈ ਹੈ. ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਬਿਕ੍ਰੀ ਸੇ ਤੋ ਯਹੀ ਲਗਤਾ ਹੈ. ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਵੈਯਕ੍ਤਿਕ ਖਰੀਦ ਕਾ ਗ੍ਰਾਫ ਜਸ ਕਾ ਤਸ ਹੈ ਔਰ ਅਧਿਕਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਰਕਾਰੀ ਔਰ ਸਾਂਸ੍ਥਾਨਿਕ ਖਰੀਦ ਪਰ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈਂ. ਹਾਂ, ਇਤਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸ੍ਥਾਨ ਕੇ ਏਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਬੋਧਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਤ੍ਰ ਏਕ-ਏਕ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਮੇਂ ਦਸ ਪੁਸ੍ਤਕੋਂ ਕੇ ਦੋ ਸੇਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਔਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਠੀਕ ਸੇ ਬੇਚ ਕਰ ਇਸ ਠਹਰੇ ਪਾਨੀ ਮੇਂ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਏਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ. ਲੇਕਿਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਗਤ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀ ਕੋਈ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ. ਹਿਂਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਏਕ ਬਡ਼ੀ ਬਾਤ ਯਹ ਹੁਈ ਹੈ ਕਿ ਨਈ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਲੇਖਕ ਕੋ ਉਸਕੀ ਰਚਨਾਸ਼ੀਲਤਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਅਨੇਕ ਵੈਕਲ੍ਪਿਕ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੁਲਭ ਕਰਾ ਦਿਏ ਹੈਂ. ਪਿਛਲੇ ਬਰਸ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਨਏ ਲੇਖਕੋਂ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤ ਲੇਖਕੋਂ ਨੇ ਭੀ ਬ੍ਲੌਗ, ਫੇਸਬੁਕ ਵਗੈਰਹ ਕਾ ਖੂਬ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਇਨ ਨਏ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕੋ ਅਪਨੀ ਸ੍ਵੀਕਰਤਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀ. ਫੇਸਬੁਕ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਦ੍ਦੋਂ ਪਰ ਜੀਵਂਤ ਬਹਸੇਂ ਚਲੀਂ. ਬ੍ਲੌਗ੍ਸ ਪਰ ਭੀ ਕਾਫੀ ਕੁਛ ਬੇਹਤਰੀਨ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਮਿਲਾ. ਏਕ ਔਰ ਖਾਸ ਬਾਤ ਯਹ ਹੁਈ ਕਿ ਵਿਧਾਓਂ ਕੀ ਜਕਡ਼ਬਨ੍ਦੀ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਕਮੀ ਆਈ ਔਰ ਉਨਮੇਂ ਪਾਰਸ੍ਪਰਿਕ ਅਂਤ:ਕ੍ਰਿਯਾ ਬਢੀ. ਮੁਝੇ ਯਹ ਬਾਤ ਭੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਲਗਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਹਿਤ ਅਨੇਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੀ ਨਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਅਬ ਤੁਰਂਤ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਭੀ ਸੁਲਭ ਹੋਨੇ ਲਗੀ ਹੈਂ. ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਹੀ ਇਸਸੇ ਭੀ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਸਮਰਦ੍ਧ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ. ਤੋ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿਯੋਂ ਸੇ ਬੀਤਾ ਸਾਲ ਮਿਲਾ-ਜੁਲਾ ਰਹਾ ਹੈ. ◙◙◙ ਦਿਨਾਂਕ 25 ਦਿਸਮ੍ਬਰ 2011 ਕੋ ਦੈਨਿਕ ਡੇਲੀ ਨ੍ਯੂਜ਼ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਲੇਖ ਕਾ ਕਿਂਚਿਤ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਰੂਪ.