ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾਹੀ

ਭਾਰਤ ਕੇ ਸਂਵਿਧਾਨ ਕੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤਿ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ, ਉਪਕ੍ਰਮੋਂ, ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯਕਰਤ ਬੈਂਕੋਂ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਸਭੀ ਸ੍ਟਾਫ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾਹੀ ਹੈਂ. ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਗਰਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹੇਂ ਹੈਂ. ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਹ ਭੀ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਹੈ ਔਰ ਰਾਹੀ ਭੀ ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾ ਤੋ ਰਾਹੋਂ ਕੀ ਧੂਲ ਉਡ਼ਤੀ ਹੁਯੀ ਦਿਖਲਾਈ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਹੀ ਕਥਿਤ ਰਾਹਿਯੋਂ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਅਨਵਰਤ ਸਕ੍ਰਿਯ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਕਾ ਹੀ ਏਹਸਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਐਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਰਾਹ ਪਰ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਕਾ ਸਵਾਲ ਖਡ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਰਾਹੀ ਅਵਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਂ ਸੇ ਘਿਰਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਰਾਹ ਪਰ ਰਾਹਿਯੋਂ ਕਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਕ੍ਰਿਯਤਾਪੂਰ੍ਵਕ ਨਾ ਦਿਖਨਾ ਕ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਾਤਾ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਸਚਮੁਚ ਇਨ ਰਾਹੋਂ ਪਰ ਰਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈਂ? ਕ੍ਯਾ ਰਾਹਿਯੋਂ ਕੋ ਕੋਈ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ? ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਅਨੇਕੋਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਮਨ ਮੇਂ ਉਭਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਅਪਨੇ ਉਤ੍ਤਰ ਤਲਾਸ਼ਤੇ ਹੈਂ। ਆਖਿਰ ਯਹ ਰਾਹ ਭੀ ਤੋ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਸਂਵਿਧਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਏਕ ਐਸੀ ਅਦ੍ਭੁਤ ਰਾਹ ਹੈ ਜੋ ਚਿਂਤਨ, ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਆਦਿ ਮੇਂ ਪੂਰ੍ਣਤਯਾ ਸ੍ਵ ਕੀ ਭਾਵਨਾ, ਵਿਚਾਰ ਔਰ ਕਰ੍ਮ ਕੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਰਾਹ ਭੀ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ ਔਰ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮੂਲਕ ਹੈ। ਰਾਹਗੀਰੋਂ ਕੀ ਚਹਲ-ਪਹਲ ਨਾ ਦਿਖਲਾਈ ਦੇਨਾ ਸਤਤ ਏਕ ਸਮਾਧਾਨਕਾਰਕ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਤੇ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ ਰਾਹੀ।

ਕੌਨ ਹੈਂ ਯਹ ਰਾਹੀ ? ਕ੍ਯਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਮਕਾਜ ਸੇ ਸੀਧੇ ਜੁਡ਼ੇ ਅਧਿਕਾਰੀ-ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ? ਯਾ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯੋਂ ਕੋ ਸਂਪਾਦਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਚਯਨਿਤ ਸ੍ਟਾਫ ? ਸਤ੍ਯ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ (ਕੇਂਦ੍ਰੀਯ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ, ਉਪਕ੍ਰਮ ਏਵਂ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯਕਰਤ ਬੈਂਕ) ਕੇ ਵਰਿਸ਼੍ਠਤਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇ ਲੇਕਰ ਕਨਿਸ਼੍ਠਤਮ ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ ਸਭੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾਹੀ ਹੈਂ। ਯਦਿ ਇਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਕਨਿਸ਼੍ਠਤਮ ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ ਸੇ ਬਾਤ ਕੀ ਜਾਯ ਤੋ ਉਨਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਬ ਵਰਿਸ਼੍ਠਤਮ ਹੀ ਕੁਛ ਦੇਰ ਇਸ ਰਾਹ ਪਰ ਚਹਲਕਦਮੀ ਕਰ ਦੂਸਰੀ ਰਾਹ ਪਰ ਚਲਨੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ ਤਬ ਕਨਿਸ਼੍ਠ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇ ? ਕਨਿਸ਼੍ਠ ਤੋ ਪ੍ਰਾਯ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਕਾ ਹੀ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਯਦਿ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਸੇ ਯਹੀ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਉਤ੍ਤਰ ਹੋਗਾ ਕਿ ਅਕ੍ਸਰ ਯਹ ਪਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਕਨਿਸ਼੍ਠੋਂ ਕੋ ਇਸ ਰਾਹ ਕੇ ਅਪਨੇ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕਾ ਬੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਔਰ ਯਦਿ ਯਹ ਬੋਧ ਹੈ ਭੀ ਤੋ ਅਨਜਾਨਾ ਬਨ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਸ਼ਾਯਦ ਉਨਕੀ ਯਹ ਸੋਚ ਹੋਤੀ ਹੋ ਕਿ ਇਨ ਰਾਹੋਂ ਪਰ ਚਲਨਾ ਨਾ ਤੋ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਨੁਪਾਲਨ ਨਾ ਕਰਨੇ ਪਰ ਦਂਡ ਕਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਗਂਭੀਰਤਾ ਹੈ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਏਕ ਐਸੀ ਐਚ੍ਛਿਕ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਸਪਰ ਮਨ ਕਿਯਾ ਤੋ ਚਲ ਪਡ਼ੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਤੋ ਨਹੀਂ ਗਏ।

ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਯਦਿ ਦੇਖਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਹਰ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਮੋਡ਼ ਪਰ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਹੈ ਜਹਾਂ ਯਹ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਮੋਡ਼ ਕੇ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਪਰ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਗਂਭੀਰਤਾ ਹੈ ਤੋ ਕਿਸੀ ਮੋਡ਼ ਪਰ ਗਂਭੀਰਤਾ ਕਾ ਅਭਾਵ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਗਰਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਰਾਹ ਪਰ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ, ਨਿਦੇਸ਼ ਔਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਾ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਨਿਭਾ ਰਹਾ ਹੈ ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਵਿਭਿਨ੍ਨ

ਮਂਤ੍ਰਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਭੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਹੈਂ ਔਰ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭੀ ਇਸ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਕੋ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਯਹ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਅਲਗ-ਥਲਗ ਬੇਗਾਨੀ ਸੀ ਪਡ਼ੀ ਹੈ। ਯਹ ਨਿਰ੍ਵਿਵਾਦ ਸਤ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਕਿਸੀ

ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਕੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਮੋਡ਼ ਪਰ ਕਿਸੀ ਨਾ ਕਿਸੀ ਰੂਪ ਮੇਂ ਦਿਸ਼ਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕ ਉਪਲਬ੍ਧ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਯਦਿ ਕਿਸੀ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਮੇਂ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤੋ ਜ਼ਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਰਾਹ ਪਰ ਨਹੀਂ ਡਾਲੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਯਦਿ ਕਿਸੀ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕਾ ਸ੍ਟਾਫ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ ਕਰਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਤਾ ਹੈ ਤੋ ਯਹੀ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ “ਨਾਚ ਨਾ ਜਾਨੇ ਆਂਗਨ ਟੇਡ਼ਾ”।

ਯਦਿ ਰਾਹ ਪਰ ਕੋਈ ਕਠਿਨਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੋ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਪਰ ਯਹ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਸ੍ਯਾਏਂ ਰਾਹੀ ਕੇ ਇਰ੍ਦ-ਗਿਰ੍ਦ ਹੀ ਹੈਂ। ਸਮਸ੍ਯਾਏਂ ਹੋਨੇ ਕੀ ਵਜਹ ਰਾਹਿਯੋਂ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣਿਯਾਂ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ਸੇ ਕੁਛ ਕੋ ਨੀਚੇ ਦਰ੍ਸ਼ਾਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ :-

1 ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਪ੍ਰਧਾਨ

2 ਸੁਵਿਧਾਨੁਸਾਰ ਸ੍ਥਾਨਾਂਤਰਣ ਪ੍ਰਧਾਨ

3 ਅਜ੍ਞਾਨਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ

4 ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ

5 ਗੁਟਬਾਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ

6 ਕਰ੍ਮਠਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ

1 ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਉਨਕੇ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਉਸੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਤਦਨੁਸਾਰ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤਿ ਕੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਅਨਦੇਖੀ ਕਰ ਭੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਲੋਗ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਕੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਬਲ੍ਕਿ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਆਜ੍ਞਾਕਾਰੀ ਸ੍ਟਾਫ ਬਨਕਰ ਉਨਕੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਛਵਿ ਕੋ ਏਕ ਕਰ੍ਮਨਿਸ਼੍ਠ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਬਹੁਤ ਕਮ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈਂ ਜੋ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰ ਪ੍ਰੀਤਿਜਨਕ ਆਵਰਣ ਕੀ ਭੇਦਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਰਖਤੇ ਹੋਂ। ਸ੍ਵਯਂ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਪ੍ਰਾਯ ਸਭੀ ਕੋ ਅਚ੍ਛੀ ਲਗਤੀ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਏਕ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਮਾਨਵੀਯ ਗੁਣ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਪਨੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇਂ ਅਵਸ਼੍ਯ ਸਫਲ ਹੋਤੇ ਹੈ। ਇਨਕੇ ਲਿਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਿ ਰਾਹ ਸੇ ਅਧਿਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੇ ਲਿਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਇਨਕੀ ਆਦਤ ਹੋਤੀ ਹੈ।

2 ਸੁਵਿਧਾਨੁਸਾਰ ਸ੍ਥਾਨਾਂਤਰਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਯਹ ਏਕ ਸੌਮ੍ਯ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਪਨੇ ਹੀ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਸਿਮਟ ਕਰ ਰਹਨੇਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯ ਸਮਯ, ਸੁਵਿਧਾ ਔਰ ਸਾਧਨ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਕਰਤੇ ਹੈ। ਸਬਸੇ ਹਿਲ-ਮਿਲਕਰ ਰਹਨਾ ਇਨਕੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਨਕੀ ਚਾਹਤ ਸਿਰ੍ਫ ਸ੍ਥਾਨਾਂਤਰਣ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਅਕ੍ਸਰ ਇਨਕੇ ਦਬੇ-ਸਹਮੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਸੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਹੋਕਰ ਪ੍ਰਬਂਧਨ ਇਨ੍ਹੇਂ ਮਨਚਾਹੀ ਜਗਹ ਪਰ ਸ੍ਥਾਨਤਰਿਤ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਿ ਰਾਹ ਇਨਕੇ ਲਿਏ ਗੌਣ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਪਾਰਿਵਾਰਿਕ ਸੁਖ ਪਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਤਾ ਹੈ।

3 ਅਜ੍ਞਾਨਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕਾ ਪ੍ਰਚੁਰ ਜ੍ਞਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਤਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਐਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਏਕ ਹੀ ਸ੍ਥਾਨ ਪਰ ਕਾਫੀ ਸਮਯ ਤਕ ਪਡ਼ੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਨਾ ਤੋ ਇਨਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਹੀ ਇਨਸੇ ਕੋਈ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਤੌਰ ਪਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯੋਂ ਕੋ ਨਿਪਟਾਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਮੇਂ ਨਾ ਤੋ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਯੀ ਬਾਤ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਿ ਰਾਹ ਸੇ ਬੇਮਨ ਸੇ ਚਲਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹੇਂ ਚਲਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਵਸ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਹੋ।

4 ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਕੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਡੂਬੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਪਨੇ ਟੇਬਲ ਪਰ ਕਮ ਔਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਅਧਿਕ ਪਾਯੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਯਹੀਂ ਕੀ ਖਬਰ ਵਹਾਂ ਕਰਨਾ, ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਗਤ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚਿ ਲੇਕਰ ਸਹਾਯਤਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਯਦਿ ਯਹ ਟੇਬਲ ਪਰ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਮਯ ਫੋਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਗੌਣ ਰਹਤੀ ਹੈ ਔਰ ਐਸੇ ਲੋਗ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਿ ਰਾਹ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਗਂਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ਹੈਂ।

5 ਗੁਟਬਾਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਮੁਕ੍ਤ ਹੋਕਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਔਰ ਸਮੂਹ ਬਨਾਕਰ ਏਕ ਦਬਾਵ ਕੀ ਨੀਤਿ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਖਯਾਲ ਸੇ ਕੁਛ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਟ ਬਨਾ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਯਹ ਗੁਟ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਤਾ ਹੈ ਜੈਸੀ ਅਫਵਾਹੇਂ ਫੈਲਾਨਾ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਯੋਗੀ ਬਤਾਤੇ ਹੁਯੇ ਉਸੇ ਏਕ ਨਯੀ ਪਹਚਾਨ ਦੇਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਇਨਕਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਨਹੀਂ ਰਹਤਾ ਬਲ੍ਕਿ ਐਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਪਨੀ ਅਯੋਗ੍ਯਤਾ ਕੋ ਛੁਪਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਯੋਗ੍ਯ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਛਵਿ ਧੂਮਿਲ ਕਰਨੇ ਕਾ ਭਰਸਕ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਪਰ ਚਹਲਕਦਮੀ ਕਰਤੇ ਦਿਖਾਨੇਵਾਲੇ ਕਦਮ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ।

6 ਕਰ੍ਮਠਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੀ : ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਜਗਤ ਮੇਂ ਖੋਯੀ ਰਹਤੀ ਹੈ ਤਥਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਮੇਂ ਨਿਤ ਨਏ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਨੇ ਕੀ ਇਨਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਯਦ੍ਯਪਿ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ

ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕਾਫੀ ਕਮ ਹੋਤੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਕੋਈ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾ ਐਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਨਿਸ਼੍ਪਾਦਨ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਗਤਿ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਮੇਂ ਸਫਲ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਲੋਗ ਅਪਨੀ ਧੁਨ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਸਦਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾਹੀ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਕੀ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਦੀਪ੍ਤਿ ਕੇ ਜਨਕ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈਂ।

ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਅਰ੍ਥਾਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤਿ ਔਰ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਰਾਹੀ ਅਰ੍ਥਾਤ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਯਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਕਰ੍ਮਚਾਰੀ ਔਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੇ ਪੀਛੇ ਯਹ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਯਥਾਸਂਭਵ ਅਨੁਕੂਲ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਲਾਕਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਕੋ ਔਰ ਆਲੋਕਿਤ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸਪਰ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਕਿ ਪਤਾਕਾ ਲਿਏ ਰਾਹਿਯੋਂ ਕਾ ਅਨਂਤ ਕਾਫਿਲਾ ਚਲਤਾ ਰਹੇ। ਰਾਹੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕਾ ਚਯਨ ਇਸਲਿਏ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਤਸ੍ਵੀਰ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਯਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਸੈਨਿਕੋਂ ਕਿ ਯਹ ਸ੍ਥਿਤਿ ਹੈ ਤੋ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਸ੍ਟਾਫ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਸਹਜ ਹੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ।

Subscribe to ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ/Rajbhasha

ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਬਨਾਮ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ

1980 ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਵਿਸ਼ਯ ਸੇ ਸ੍ਨਾਤਕੋਤ੍ਤਰ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਧ੍ਯਾਪਨ, ਰੇਡਿਯੋ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇਵਾਓਂ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਅਵਸਰ ਥੇ। ਇਨ ਤੀਨ ਪ੍ਰਮੁਖ ਅਵਸਰੋਂ ਮੇਂ ਰੇਡਿਯੋ ਮੇਂ ਅਵਸਰ ਸੀਮਿਤ ਥਾ ਅਤਏਵ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਕੀ ਓਰ ਮੁੜਤੇ ਥੇ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਕਰਤ ਕਠਿਨ ਥਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਸੇਵਾ ਕੇ ਲਿਏ ਅਨੁਭਵ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਥੀ ਔਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਭੀ ਜ੍ਞਾਨ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਥੀ ਜਿਸਸੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾ ਹੋ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਕਾ ਪਦ ਭੀ ਥਾ। ਇਸ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਪਦ ਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਲਬ੍ਧਿ ਮਾਨੀ ਜਾਤੀ ਥੀ। ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾ ਵੇਤਨ ਭੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਕਰਤ ਅਧਿਕ ਥਾ ਇਸਲਿਏ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਹਿਨ੍ਦੀ ਸੇਵੀ ਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨਾ ਥਾ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੇ ਪਦ ਪਰ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਅਨੁਵਾਦਕ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਨ ਗਏ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਸੇ ਜੁੜੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਭੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਨ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 1980 ਕਾ ਦਸ਼ਕ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਲ ਥਾ। ਯਹ ਸਰ੍ਵਵਿਦਿਤ ਹੈ ਕਿ 80 ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਜਗਤ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵੋਂ ਕਾ ਹੁਜੂਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਥਾ ਜੋ ਅਬ ਕ੍ਰਮਸ਼ ਸੇਵਾਨਿਵਰਤ੍ਤਿ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਔਰ ਏਕ ਅਨੁਮਾਨ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ 2018 ਤਕ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 98 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇਵਾਨਿਵਰਤ੍ਤ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੋਂਗੇ। ਇਸਲਿਏ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਭਰ੍ਤੀ ਕਾ ਦੌਰ ਆਜਕਲ ਜ਼ੋਰੋਂ ਪਰ ਹੈ ਠੀਕ 1980 ਕੇ ਆਰਂਭਿਕ ਦਸ਼ਕ ਕੀ ਤਰਹ।

1980 ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਸਂਸ੍ਥਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਤਾ ਥੀ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸ ਸਮਯ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਗਿਨੇ-ਚੁਨੇ ਅਵਸਰ ਥੇ। ਆਜਕਲ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਅਵਸਰੋਂ ਕਾ ਅਂਬਾਰ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਮੀਡਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਏਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਆਕਰ੍ਸ਼ਣ ਹੈ। ਚੂਂਕਿ 1980 ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਸੇਵਾਨਿਵਰਤ੍ਤਿ ਕਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਆਰਂਭ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਦ ਕੀ ਰਿਕ੍ਤਿਯੋਂ ਪਰ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਨਿਯੁਕ੍ਤਿ ਕਾ ਦੌਰ ਚਲ ਪੜਾ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਿਡਮ੍ਬਨਾ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਅਬ ਬਹੁਤ ਕਮ ਸਂਖ੍ਯਾ ਮੇਂ ਅਭ੍ਯਰ੍ਥੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ ਸਮਿਤਿ ਕੋ ਅਪਨੀ ਓਰ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਰ ਪਾਤੇ ਹੈਂ। ਯਹ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਏਕ ਨਯੀ ਚੁਨੌਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਨਯੀ ਨੌਕਰਿਯੋਂ ਪਰ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਵਸਰ ਮਿਲਤੇ ਹੀ ਤ੍ਯਾਗਪਤ੍ਰ ਦੇਕਰ ਨਏ ਸੇਵਾ ਕੀ ਓਰ ਲਪਕ ਜਾਨਾ ਅਬ ਆਮ ਬਾਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 2-3 ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਸੇ ਦੂਸਰੇ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਮੇਂ ਉਛਲ-ਕੂਦ ਖੂਬ ਹੁਯੀ ਹੈ। ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੋ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਆਰਂਭਿਕ ਪਦ ਕੇ ਬਜਾਏ ਉਸਸੇ ਬੜੇ ਪਦ ਪਰ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਕਿਯਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੀ ਯਹ ਕਹਨਾ ਕਠਿਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਂਸ੍ਥਾ ਮੇਂ ਕਬ ਤਕ ਰਹੇਂਗੇ। ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯਕਰਤ ਬੈਕੋਂ ਮੇਂ ਯਹ ਚਲਨ ਜ਼ੋਰੋਂ ਪਰ ਹੈ।

ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯਕਰਤ ਬੈਕੋਂ ਕੀ ਬਾਤ ਚਲੀ ਤੋ ਯਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਰਨਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਮੇਂ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਅਵਧਿ ਕੇ ਬਾਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੋ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬੈਂਕਿਂਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪਦ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੈ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਮੇਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬੈਂਕਿਂਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਆਦਿ ਕੇ ਅਵਸਰ ਅਧਿਕ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਉਪਲਬ੍ਧ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਂਚੇ ਪਦ ਆਦਿ ਕੀ ਓਰ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਯੂਲਨਾ ਮੇਂ ਅਧਿਕ ਸਚੇਤ ਔਰ ਸਜਗ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਉਨਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਉਸ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਅਵਧਿ ਪਰ ਹੋਤੀ ਹੈ ਜਿਸੇ ਪੂਰਾ ਕਰਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹੇਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬੈਂਕਿਂਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾ ਪਦਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਔਰ ਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬੈਂਕਿਂਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਜਾਨੇ ਜਾਏਂਗੇ। ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਪਾਸ ਸੇਵਾ ਕੇ ਅਧਿਕ ਵਰ੍ਸ਼ ਹੈਂ ਔਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਦਿ ਵੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਸੇ ਜੁੜੇ ਰਹੇਂ ਤੋ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਕੀ ਕੇਵਲ ਕੁਛ ਸੀਢਿਯਾਂ ਹੀ ਚਢ ਪਾਯੇਂਗੇਂ ਔਰ ਯਦਿ ਵੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬੈਂਕਿਂਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਨ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਖੁਲ ਜਾਏਂਗੇ। ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਕੈਰਿਯਰ ਕੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਔਰ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕਾ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਹੈ। ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ, ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਤਾ ਛੋੜ ਸਂਸ੍ਥਾ ਕੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਚੈਨਲ ਸੇ ਜੁੜ ਰਹਾ ਹੈ ਆਦਿ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਜਗਤ ਮੇਂ ਆਜਕਲ ਯਹੀ ਦੌਰ ਚਲ ਰਹਾ ਹੈ, ਏਕ ਦ੍ਵਂਦ ਚਲ ਰਹਾ ਹੈ।

ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਸੇਵਾਨਿਵਰਤ੍ਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਪਨੇ ਕੈਰਿਯਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਗਂਭੀਰ, ਸਜਗ ਹੈਂ ਔਰ ਚਪਲਤਾਪੂਰ੍ਵਕ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰ ਨਿਜੀ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੀ ਰਾਹ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਰਾਹ ਸੁਨੀ ਹੋਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਿਸ਼੍ਠੋਂ ਕੋ ਸੇਵਾਨਿਵਰਤ੍ਤਿ ਸੇ ਰੋਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ, ਨਏ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਯਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਛੋੜ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਟੋਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ਤੋ ਫਿਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ? ਯਹੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਰਹੀ ਤੋ ਅਗਲੇ 5 ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਪਦ ਰਿਕ੍ਤ ਨਜ਼ਰ ਆਏਂਗੇ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਜਗਤ ਕੀ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕੋ ਸੁਧਾਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਯਦਿ ਯਦਿ ਗਂਭੀਰ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨਹੀਂ ਕਿਏ ਗਏ ਤੋ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਕੋ ਤਤ੍ਕਾਲ ਭਰਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਜਾਦੁਈ ਕਮਾਲ ਭੀ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਆਏਗਾ। ਆਖਿਰ ਬਾਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕੀ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਚਿਂਤਨ ਕੇ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ। ਅਭੀ ਭੀ ਸਮਯ ਹੈ ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ।

Subscribe to ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ/Rajbhasha

ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ

ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕਾ ਵਿਕਾਸ ਭੂਮਂਡਲੀਕਰਣ ਕਾ ਏਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਭੀ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੋ ਉਤਨੀ ਹੀ ਤੇਜੀ ਔਰ ਤਨ੍ਮਯਤਾ ਸੇ ਅਪਨਾ ਰਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਹ ਵਿਸ਼੍ਵ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤ ਦੇਸ਼ ਇਸੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਮਹਜ ਏਕ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਅਪਨੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾਓਂ ਕੋ ਪੂਰ੍ਣ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਕਥਾਓਂ ਮੇਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਲਾਦੀਨ ਕਾ ਚਿਰਾਗ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ। ਯਹ ਸ੍ਥਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵ ਕੀ ਏਕ ਸਮਾਨ੍ਯ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ੍ਥਿਤਿ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਤ੍ਸਾਹਵਰ੍ਧਕ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਦੋ ਸ੍ਥਿਤਿਯਾਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਹੈਂ ਜਿਸਮੇਂ ਪ੍ਰਥਮ ਹੈ ਉਨ੍ਨਤ ਸ਼ਹਰ ਔਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੈਂ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਓਰ ਬਢ਼ਾਨੇ ਕੋ ਪ੍ਰਯਾਸਰਤ ਕਸ੍ਬੇ ਔਰ ਗਾਂਵ। ਇਨ ਦੋ ਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਕਾ ਯਦਿ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਤੋ ਯਹ ਤਥ੍ਯ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਕਸ੍ਬੋਂ ਔਰ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੇ ਲਿਏ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਆਪੂਰ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਯ ਬਾਧਿਤ ਰਹਤੀ ਹੈ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾਮੂਲਕ ਪ੍ਰਗਤਿ ਬਾਧਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਪਨੇ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਾਰ੍ਯੋਂ ਕੇ ਨਿਪਟਾਨ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਮੇਂ ਨਾ ਤੋ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰ੍ਣਤਯਾ ਅਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਅਤਏਵ ਯਹ ਕਹ ਪਾਨਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਮੇਂ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਬਾਧਕ ਹੈ, ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਰਹ ਕੇ ਸਿਵਾਯ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਮੇਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਥਮ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਔਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਕਰ੍ਮਿਯੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਕਮ ਜਾਨਕਾਰੀ ਬਾਧਕ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯੋਂ ਕੋ ਸਂਪਾਦਿਤ ਕਰਨੇ ਕੀ ਧੀਮੀ ਗਤਿ ਔਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਬਿਨਾ ਕਮ੍ਪ੍ਯੁਟਰ ਪਰ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਜੈਸੀ ਧਾਰਣਾਏਂ ਕਹੀਂ ਨ ਕਹੀਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਗਤਿ ਕੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਤੀ ਹੈਂ। ਐਸੀ ਸੋਚਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਸ ਤਥ੍ਯ ਸੇ ਭੀ ਅਵਗਤ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਮੇਂ ਬਾਧਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਬਾਧਕ ਅਪੂਰ੍ਣ ਸੋਚ ਹੈ। ਅਪੂਰ੍ਣ ਸੋਚ ਸੇ ਸਿਂਚਿਤ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੋ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਮੇਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਅਦ੍ਯਤਨ ਪ੍ਰਗਤਿ ਔਰ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਕਿ ਜਾਨਕਾਰੀ ਅਤ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਜਾਨਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਮਹਜ ਅਧ੍ਯਯਨ ਪਰ ਹੀ ਨਿਰ੍ਭਰ ਰਹਨਾ ਪਰਿਣਾਮਦਾਯੀ ਨਹੀਂ ਮਾਨਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ਬਲ੍ਕਿ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਨਾ ਭੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਕਿਤਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਗ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਅਪਨਾ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਕਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਸਹਾਯਤਾ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਯਹ ਏਕ ਸ਼ੋਧ ਕਾ ਵਿਸ਼ਯ ਹੈ।

ਏਸ਼ਿਯਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਸੇ ਯਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੇਂ ਤੋ ਯਹ ਸ੍ਥਿਤਿ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕੀ ਚੀਨੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਕੋਰਿਯਨ ਆਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾਏਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੇਂ ਕਹੀਂ ਆਗੇ ਹੈਂ। ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਅਨ੍ਯ ਵਿਕਸਿਤ ਔਰ ਕਤਿਪਯ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ੋਂ ਸੇ ਪੀਛੇ ਹੋਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕਾਰਣ ਹੈ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕਾ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਹੋਨਾ। ਐਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਠਨਾ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਅਧਿਕਤਮ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੇ ਲਿਏ ਕ੍ਯਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਪ੍ਰਯੋਗ ਏਵਂ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤਥਾਪਿ ਨਿਮ੍ਨਲਿਖਿਤ ਬਿਨ੍ਦੁਓਂ ਪਰ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਕਰ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ :-

1 ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੋ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਦਿਸ਼ਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਦਿਯੇ ਜਾਏਂ ਕਿ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟੇਂ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ, ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਬੈਠਕੋਂ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਵਰਤ੍ਤ, ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਚਾਰ ਆਦਿ ਕੋ ਪੂਰ੍ਣਤਯਾ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਸਹਾਯਤਾ ਸੇ ਪੂਰ੍ਣ ਕਿਯਾ ਜਾਯ। ਆਵਧਿਕ ਅਂਤਰਾਲ ਪਰ ਇਸਕੀ ਜਾਂਚ ਕੀ ਜਾਯ ਔਰ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕੀ ਜਾਯ।

2 ਯੂਨਿਕੋਡ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਕਮ੍ਪ੍ਯੁਟਰ ਮੇਂ ਸਕ੍ਰਿਯ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਔਰ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਟਂਕਣ ਹੇਤੁ ਕਰ੍ਮਿਯੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਔਰ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਸੁਵਿਧਾਏਂ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਰਾਈ ਜਾਯ।

3 ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਟਾਯਪਿਂਗ ਨ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਕਰ੍ਮਿਯੋਂ ਕੋ ਉਪਲਬ੍ਧ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸੁਵਿਧਾਓਂ ਮੇਂ ਸੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਯਹ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਟਾਯਪਿਂਗ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨ ਹੋ ਅਨ੍ਯਥਾ ਇਸਕਾ ਦੂਰਗਾਮੀ ਵਿਪਰੀਤ ਪਰਿਣਾਮ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ।

4 ਨਵੀਨ ਅਥਵਾ ਨਵੀਨਤਮ ਹਾਰ੍ਡਵੇਯਰ ਔਰ ਸੌਫ੍ਟਵੇਯਰ ਸੁਵਿਧਾਓਂ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਯ।

5 ਮਂਗਲ ਫੌਨ੍ਟ ਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਉਪਲਬ੍ਧ ਅਨ੍ਯ ਯੂਨਿਕੋਡ ਫੌਨ੍ਟ ਕਾ ਭੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਜਿਸਸੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਟਾਈਪਿਂਗ ਔਰ ਆਕਰ੍ਸ਼ਕ ਬਨ ਸਕੇ।

6 ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਮਕਾਜ ਸੇ ਸੀਧੇ ਜੁਡ਼ੇ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਔਰ ਕਰ੍ਮਚਾਰਿਯੋਂ ਕੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸੌਫ੍ਟਵੇਯਰ ਕੀ ਨ ਕੇਵਲ ਜਾਨਕਾਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀ ਜਾਯ ਬਲ੍ਕਿ ਉਨ ਸੌਫ੍ਟਵੇਯਰ ਆਦਿ ਕਾ ਗਹਨ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਭੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਿਯਾ ਜਾਯ।

7 ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਨਿਰਂਤਰ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਯਹ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਨ੍ਯ ਉਪਾਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਸਂਬਨ੍ਧਿਤ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕੇ ਆਇ ਟੀ ਵਿਭਾਗ ਕੋ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਾ ਦਾਯਿਤ੍ਵ ਸੌਂਪਾ ਜਾਯ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਅਨ੍ਯ ਕਈ ਉਪਾਯ ਹੈਂ ਜਿਨਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੇ ਸਂਗ ਏਕ ਬੇਹਤਰੀਨ ਜੁਗਲਬਂਦੀ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਸਘਨ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਔਰ ਗਹਨ ਅਨੁਵਰ੍ਤੀ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ ਅਨ੍ਯਥਾ ਯਹ ਕੇਵਲ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹ ਜਾਏਗਾ। ਯਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਉਲ੍ਲੇਖ ਕਰਨਾ ਭੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਨ੍ਯਤਯਾ ਯਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਮੇਂ ਨਵ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਯੁਵਾਕਰ੍ਮੀ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਸੇ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਜੁਡ਼ੇ ਹੁਯੇ ਹੈਂ। ਯਹ ਸਤ੍ਯ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਹ ਨਵ ਯੁਵਾਕਰ੍ਮੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਸੇ ਕਿਤਨਾ ਜੋਡ਼ ਰਹੇ ਹੈਂ ਯਹ ਏਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਔਰ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਾ ਵਿਸ਼ਯ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਔਰ ਨਏ ਉਤ੍ਪਾਦੋਂ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਮਾਤ੍ਰ ਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਪ੍ਰਗਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਜਬ ਤਕ ਸ੍ਵਯਂ ਅਪਨਾ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਕਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੀ ਸਹਾਯਤਾ ਸੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਹੈ ਤਬ ਤਕ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ ਏਕ ਭ੍ਰਮ ਕੋ ਯਥਾਰ੍ਥ ਕਾ ਅਮਲੀਜਾਮਾ ਪਹਨਾਤਾ ਰਹੇਗਾ।

ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕੀ ਕੇ ਮਧ੍ਯ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਔਰ ਰੋਮਨ ਏਵਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਕੋ ਲੇਕਰ ਏਕ ਜਂਗ ਛਿਡ਼ੀ ਹੈ। ਇਂਟਰਨੇਟ, ਮੋਬਾਇਲ ਆਦਿ ਉਪਕਰਣੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾ ਤੇਜ ਗਤਿ ਕੀ ਔਰ ਆਸਾਨੀਪੂਰ੍ਵਕ ਟਾਇਪ ਕਰਨੇਵਾਲੇ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕੀ ਚਾਹਤ ਮੇਂ ਨਿਮ੍ਨਲਿਖਿਤ ਉਪਾਯੋਂ ਕੋ ਅਪਨਾਤੇ ਹੈਂ :-

(1) ਰੋਮਨ ਲਿਪਿ ਕਾ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਰੋਮਨ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਉਪਯੋਗਕਰ੍ਤਾ ਯਹ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਇਸਸੇ ਸਂਵਾਦ ਔਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਤੇਜ਼ ਗਤਿ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਰੋਮਨ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਲਿਖਨਾ ਆਸਾਨ ਭੀ ਹੈ।

(2) ਰੋਮਨ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੋ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਉਪਯੋਗਕਰ੍ਤਾ ਯਹ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਇਸਸੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ, ਸਟੀਕ ਔਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਰੂਪ ਸੇ ਸਂਵਾਦ ਔਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਲਿਖਨਾ ਵਸ੍ਤੁਤ ਏਕ ਸੁਖਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਭੀ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ।

(3) ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪਿ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਉਪਯੋਗਕਰ੍ਤਾ ਯਹ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਰੂਪ ਮੇਂ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ ਔਰ ਭੂਮਂਡਲੀਕਰਣ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਨਿਤ ਸਿਮਟਤੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਪ੍ਰਖਰ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਜਗ ਔਰ ਸਤਰ੍ਕ ਰਹਨਾ ਚਾਹਿਏ।

ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕਾ ਹੋ ਯਾ ਰੋਮਨ ਕਾ ਹੋ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੀ ਆਧਾਰਹੀਨ ਹੈ। ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ ਪਰਂਤੁ ਯਹਾਂ ਯਹ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਨੇ ਕਿ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਕਿਤਨੇ ਲੋਗ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕੇ ਸਮਰ੍ਥਨ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯਾਸਰਤ ਰਹਤੇ ਹੈਂ? ਬੈਕੋਂ, ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਆਦਿ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਉਪਲਬ੍ਧ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਮਕਾਜ ਕੋ

ਬਢ਼ਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸ੍ਵਯਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੁਝਾਵ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਯਦ੍ਯਪਿ ਥੋਡ਼ੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਸੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਸੇ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਸਫਲ ਸਂਵਾਦ ਔਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਹ ਭੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕੋ ਔਰ ਅਧਿਕ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਨਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਯਾਸ ਅਨਵਰਤ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।

Subscribe to ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ/Rajbhasha

ਏਕ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਪਟਨਾ ਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਸਮ੍ਮੇਲਨ ਸੇ ਲੌਟ ਰਹਾ ਥਾ। ਪਟਨਾ ਏਯਰਪੋਰ੍ਟ ਪਰ ਸਮਯ ਸੇ ਪਹਲੇ ਪਹੁਂਚ ਗਯਾ ਥਾ ਇਸਲਿਏ ਚੇਕ ਇਨ ਕਾਉਂਟਰ ਪਰ ਜਾਨੇ ਸੇ ਰੋਕ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਇਸਲਿਏ ਖੁਦ ਕੋ ਕਰੀਬ ਪੜੇ ਸੋਫ਼ੇ ਕੋ ਸੌਂਪ ਕਰ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਭਟਕਨੇ ਲਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਮ੍ਮੇਲਨ ਕੇ ਕੁਛ ਅਵਿਸ੍ਮਰਣੀਯ ਪਲ ਰਹ-ਰਹ ਕਰ ਕੌਂਧ ਰਹੇ ਥੇ ਔਰ ਪਰਿਚਯ ਮੇਂ ਮਿਲੇ ਨਏ ਚੇਹਰੇ ਸ੍ਮਰਤਿ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਮੁਕਮ੍ਮਲ ਜਗਹ ਬਨਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਯਾਸਰਤ ਥੇ। ਇਨ ਸਬਕੇ ਬੀਚ ਨਿਗਾਹ ਘੜੀ ਕੀ ਓਰ ਭੀ ਦੌੜ ਪੜਤੀ ਥੀ ਕਿ ਕਬ ਸਮਯ ਹੋ ਔਰ ਚੇਕ ਇਨ ਕਰ ਤਸਲ੍ਲੀ ਪਾਏਂ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਫ਼ੇ ਪਰ ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਖੁਦ ਕੋ ਫਿਟ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਔਰ ਮੁਝੇ ਸਂਬੋਧਿਤ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਪਾਯਾ। ਮੁਝੇ ਧ੍ਯਾਨ ਆਯਾ ਕਿ ਯਹ ਮਹਾਸ਼ਯ ਏਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯਕਰਤ ਬੈਂਕ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਥੇ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਥੇ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਕਬ ਸੇ ਦੂਰ ਸੇ ਵਹ ਮੁਝੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਪਾਯੀ। ਬਾਤਚੀਤ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਯਹ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੁਆ ਕਿ ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਕੀ ਫ੍ਲਾਇਟ ਏਕ ਹੈ ਜੋ ਸਮਯ ਸੇ ਛੂਟੇਗੀ । ਯਹ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਤੇ ਹੀ ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਚੇਕ ਇਨ ਕਾਉਂਟਰ ਪਰ ਗਏ। ਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਟਿਕਟ ਭੀ ਮੁਝਸੇ ਲੇ ਲਿਯਾ ਔਰ ਸੀਟ ਅਗਲ-ਬਗਲ ਕੀ ਲੇ ਲੀ ਜਿਸਸੇ ਹਮਾਰੀ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਅਟੂਟ ਰਹਾ।

ਵਾਯੁ ਮੇਂ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਜਬ ਮੈਂ ਯਤ੍ਰ-ਤਤ੍ਰ-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੀ ਬਾਤੋਂ ਕੋ ਖੂਬ ਸਮੇਟ ਲਿਯਾ ਤਬ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁਆ ਕਿ ਅਬ ਵਿਸ਼ਯਾਂਤਰ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ ਲਿਹਾਜਾ ਮੈਂਨੇ ਭੀ ਅਪਨੀ ਤਾਨ ਛੇੜਨੇ ਕੋ ਸੋਚੀ। ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ ਮਿਤ੍ਰ ਆਪਕੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕਿਸ ਵਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਮਿਲਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਕੋ ਸੁਨਕਰ ਉਨਕੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਐਸੀ ਵਿਦ੍ਯੁਤੀਯ ਮੁਸ੍ਕਾਨ ਦੌੜੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹਤਪ੍ਰਭ ਰਹ ਗਯਾ ਔਰ ਸੋਚਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਪਰ ਇਸ ਤਰਹ ਗੂਢ ਮੁਸ੍ਕਰਾਨੇ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਕ੍ਯਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਾਚਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਦੇਖਨੇ ਲਗਾ। ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੁਝਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਇਨ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਸੇ ਹੋਤਾ ਕ੍ਯਾ ਹੈ। ਬਸ ਪਲ ਭਰ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਚਂਦ ਦਿਨੋਂ ਕੇ ਚਰ੍ਚੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਬਾਤ ਵਹੀਂ ਕੀ ਵਹੀਂ ਰਹ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ ਬਾਤ ਵਹੀਂ ਕੀ ਵਹੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ ਬਲ੍ਕਿ ਉਸਕੇ ਚਰ੍ਚੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕਿਤਾਬੋਂ ਔਰ ਅਭਿਲੇਖ ਮੇਂ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਦਰ੍ਜ਼ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਸਂਸ੍ਥਾ ਔਰ ਸਂਬਨ੍ਧਿਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਛਵਿ ਬਨਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਇਸਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਤਾ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਵੇਤਨਵਰਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ? ਨਹੀਂ ਨਾ, ਤੋ ਕ੍ਯੋਂ ਇਸਕੇ ਪੀਛੇ ਪੜੇਂ ਔਰ ਅਧਿਕ ਸ਼੍ਰਮ ਔਰ ਭਾਗ-ਦੌੜ ਕਰੇਂ। ਯਹ ਬੋਲਕਰ ਮੁਝੇ ਐਸੇ ਦੇਖਨੇ ਲਗੇ ਜੈਸੇ ਮੈਂ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਅਪਰਿਪਕ੍ਵ ਔਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਿ ਦੁਨਿਯਾ ਸੇ ਅਰ੍ਧਪਰਿਚਿਤ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੂਂ। ਮੁਝੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਬੇਹਦ ਰੋਚਕ ਲਗਾ।

ਯਹ ਵਿਚਾਰ ਮੁਝੇ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਕੁਰੂਪ ਔਰ ਦੁਖਦਾਈ ਲਗਾ। ਏਕ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਕੋ ਇਤਨੇ ਹਲ੍ਕੇ ਅਂਦਾਜ਼ ਮੇਂ ਲੇ ਰਹਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਇਸੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਏਕ ਪਹਚਾਨ ਦੀ ਹੈ। ਛੁਬ੍ਧ ਹੋਕਰ ਮੈਂ ਖਿੜਕੀ ਸੇ ਬਾਹਰ ਬਾਦਲੋਂ ਮੇਂ ਖੋ ਗਯਾ। ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਬਨਾਤੇ-ਬਿਗੜਤੇ ਦਰਸ਼੍ਯ ਔਰ ਸੂਰ੍ਯ ਕਿਰਣੋਂ ਸੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਛਟਾਓਂ ਔਰ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਰਂਗਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਮੁਝਮੇਂ ਏਕ ਨਯੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਔਰ ਊਰ੍ਜਾ ਕਾ ਸਂਚਾਰ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਮੁਝੇ ਲਗਾ ਕਿ ਮਹਾਸ਼ਯ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਪਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕਰੇਂਗੇ ਬਲ੍ਕਿ ਉਸਕੇ ਆਗੇ ਭੀ ਕੁਛ ਬੋਲੇਂਗੇ ਪਰਂਤੁ ਵਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਬੈਠੇ ਥੇ ਮਾਨੋਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਹੋਂ। ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਕੋ ਤੋੜਤੇ ਹੁਯੇ ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਆਪਕੋ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਮੇਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਇਸਕਾ ਏਹਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਪਨੀ ਗਰ੍ਦਨ ਕੇ ਸਂਗ ਅਪਨੇ ਕਂਧੇ ਕੋ ਮੋੜਤੇ ਹੁਯੇ ਵਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਕੇ ਸਾਥ ਮੇਰੀ ਓਰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋ ਬੋਲੇ ਆਪਕੋ ਸੌ ਬਾਤ ਕੀ ਏਕ ਬਾਤ ਕਹੂਂ। ਮੈਂ ਉਨਕੇ ਇਸ ਰਹਸ੍ਯਪੂਰ੍ਣ ਵਾਕ੍ਯ ਸੇ ਮੇਰੀ ਉਤ੍ਸੁਕਤਾ ਔਰ ਬਢੀ ਔਰ ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ ਬੋਲਿਏ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਯਦਿ ਪ੍ਰਗਤਿ ਔਰ ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਬਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਯਾਸ ਔਰ ਸ਼੍ਰਮ ਕੋ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਉਤ੍ਤਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਇਸਕਾ ਪੂਰ੍ਣ ਸਮਾਧਾਨ ਆਪਕੇ ਤਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਪਾਸ ਹੈ। ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਬਲ੍ਕਿ ਆਪਕੇ ਤਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਆਪਕੋ ਦਿਯੇ ਗਏ ਅਂਕੋਂ ਪਰ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਆਪਕੇ ਤਤ੍ਕਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਕਹੇਂ ਬਸ ਉਤਨਾ ਹੀ ਕੀਜਿਯੇ ਔਰ ਕੈਰਿਯਰ ਕਾ ਮਜ਼ਾ ਲੀਜਿਯੇ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਵਹ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕਾ ਅਨ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯ ਭੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਤਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸੌਂਪਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਤਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾ ਕਿਸੀ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ, ਯਦਿ ਵਹ ਖੁਸ਼ ਹੈਂ ਤੋ ਕੋਈ ਗਮ ਨਹੀਂ। ਏਕ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਔਰ ਏਕ ਧ੍ਯਾਨ, ਕੈਰਿਯਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਂ ਕਾ ਮਿਲੇ ਸਮਾਧਾਨ। ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਰਾਓਂ ਮੇਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਦੌੜ ਗਯੀ। ਮੇਰੇ ਕਾਨ ਅਬ ਸੁਨਨੇ ਮੇਂ ਅਕ੍ਸ਼ਮ ਹੋ ਗਏ ਥੇ ਜਬਕਿ ਮਹਾਸ਼ਯ ਅਨਵਰਤ ਬੋਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਥੇ। ਜਹਾਜ ਮੇਂ ਹਲਚਲ ਹੋਨੇ ਲਗੀ ਜਹਾਜ ਲੈਂਡ ਕਰ ਚੁਕਾ ਥਾ।

ਏਯਰਪੋਰ੍ਟ ਪਰ ਪਹੁਂਚਕਰ ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਗਰ੍ਮਜੋਸ਼ੀ ਸੇ ਹਾਂਥ ਮਿਲਾਯਾ ਔਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਚੂਂਕਿ ਮੁਝੇ ਅਗਲੀ ਫ੍ਲਾਈਟ ਪਕੜਨੀ ਥੀ ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਏਯਰਪੋਰ੍ਟ ਪਰ ਹੀ ਰੁਕ ਗਯਾ। ਅਗਲੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਆਰਂਭ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਸਮਯ ਥਾ, ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਬਾਤੋਂ ਮੇਂ ਲਿਪਟਾ ਏਕ ਕੁਰ੍ਸੀ ਪਰ ਬੈਠ ਗਯਾ ਔਰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਣ ਆਰਂਭ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਔਰ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਨ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਚਲਨੇਵਾਲੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੋ ਗਤਿ, ਦਿਸ਼ਾ ਔਰ ਪ੍ਰਗਤਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਯਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਨਿਯੁਕ੍ਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਯਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾਯੇ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ? ਕ੍ਯਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕੇਵਲ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੇ ਲਿਏ ਹੈ ਅਥਵਾ ਅਨ੍ਯ ਵਿਭਾਗੋਂ ਔਰ ਕਾਰ੍ਯੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ? ਪਦੋਨ੍ਨਤਿ ਔਰ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕੀ ਚਾਹ ਮੇਂ ਯਦਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਹਾਸ਼ਿਯੇ ਪਰ ਰਖਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ੍ਵਯਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੋਚੇਗਾ ਤੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਗਤਿਸ਼ੀਲ ਕੌਨ ਬਨਾਏਗਾ? ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਯਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਤਾ ਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤਬ ਐਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਤਾ ਕੀ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾ ਕ੍ਯਾ ਹੈ? ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਗਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਨ ਹੋ ਪਾਨੇ ਕੇ ਪੀਛੇ ਕਹੀਂ ਐਸੀ ਸੋਚਵਾਲੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਤੋ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕਿਤਨੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈਂ ਜੋ ਐਸੀ ਸੋਚ ਰਖਤੇ ਹੈਂ? ਕ੍ਯਾ ਕਭੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਸੋਚ, ਸਂਯੋਜਨ ਔਰ ਸਂਕਲ੍ਪਨਾ ਕੀ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਹੋਤੀ ਹੈ? ਕ੍ਯਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਯਹ ਏਕ ਚਿਂਤਨੀਯ ਔਰ ਵਿਚਾਰਣੀਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਆਖਿਰ ਕੌਨ ਸੋਚੇਗਾ ਐਸੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਂ ਪਰ? ਆਖਿਰ ਕੌਨ ਕਰੇਗਾ ਸ੍ਥਾਯੀ ਸਮਾਧਾਨ ਐਸੀ ਸੋਚ ਕਾ?

Subscribe to ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ/Rajbhasha

ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸਮਿਤਿ ਬਨਾਮ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਆਬਂਟਨ ਸਮਿਤਿ

ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸਮਿਤਿ, ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਕ੍ਸ਼ਰ ਨਰਾਕਾਸ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਮੇਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਕ੍ਸ਼ਰ ਟੋਂਲਿਕ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਅਧਿਕ ਜਾਨੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਿਤਿ ਕੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਗਰਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਉਪ-ਨਿਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ) ਹੋਤੇ ਹੈਂ । ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਨਗਰੋਂ ਮੇਂ ਚਯਨਿਤ ਏਕ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕੋ ਇਸ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਸਂਯੋਜਨ ਕਾ ਕਾਰ੍ਯਭਾਰ ਦਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਦੋ ਬਾਰ ਇਸ ਸਮਿਤਿ ਕੀ ਬੈਠਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੀ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਔਰ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਸੁਝਾਵ (ਪ੍ਰਮੁਖਤਯਾ ਉਪ-ਨਿਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ) ਦ੍ਵਾਰਾ) ਕੇ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕਾਰ੍ਯ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਯਹ ਸਮਿਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਪਨੇ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਸੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾਓਂ ਕਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਵਿਜੇਤਾਓਂ ਕੋ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਭੀ ਦੇਤੀ ਹੈ। ਸਮਿਤਿ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾਰ੍ਯਸ਼ਾਲਾ ਔਰ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕਾ ਭੀ ਆਯੋਜਨ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਮੇਂ ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੀ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਤੀ ਹੈ।

ਨਰਾਕਾਸ ਯਹੀਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ ਹੈ ਬਲ੍ਕਿ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੋ ਪੁਰਸ੍ਕਰਤ ਭੀ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਨਰਾਕਾਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕਾ ਏਕ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹਿਸ੍ਸਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਸਮਿਤਿ ਕੋ ਪ੍ਰਮੁਖਤਯਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਰੂਪ ਮੈਂ ਪਹਚਾਨਤੇ ਹੈਂ। ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਕਰਤੇ ਸਮਯ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਪ੍ਰਥਮ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਸੇ ਲੇਕਰ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਨ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਤਕ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਿਸੀ ਏਕ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕੋ ਅਵਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰੇ । ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਲਾਲਸਾ ਕੀ ਯਹ ਲਲਕ ਜਾਨੇ-ਅਨਜਾਨੇ ਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੋ ਮੇਂ ਭੀ ਅਨਾਵਸ਼੍ਯਕ ਛੇਡ਼-ਛਾਡ਼ ਕਰ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਮੇਂ ਯਥਾਰ੍ਥ ਸੇ ਭਿਨ੍ਨ ਨਜਰ ਆਤੀ ਹੈ।

ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁਖਤਯਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਗਰਹ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ, ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਉਪ-ਨਿਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ) ਔਰ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਪਦੇਨ ਸਦਸ੍ਯ-ਸਚਿਵ ਸਮਿਤਿ ਕੀ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਸੇ ਪੂਰ੍ਣਤਯਾ ਔਰ ਸਂਪੂਰ੍ਣਤਾ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਪਦੇਨ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਔਰ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਸਦਸ੍ਯ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਪਾਲਕ ਪ੍ਰਮੁਖਤਯਾ ਨੀਤਿ ਆਦਿ ਸੇ ਸਂਬਨ੍ਧਿਤ ਮਾਮਲੋਂ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਪ-ਨਿਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ) ਔਰ ਪਦੇਨ ਸਦਸ੍ਯ-ਸਚਿਵ ਸੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਅਨਵਰਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਏਕ ਬੇਹਤਰ ਛਵਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਆਖਿਰ ਮਾਮਲਾ ਏਕ ਅਦਦ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕਾ ਹੈ ਜਿਸਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾ ਸਭੀ ਸਦਸ੍ਯੋਂ ਕੋ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਨਰਾਕਾਸ ਕਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਕਾ ਵਹ ਪਾਯਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਸਫਲਤਾਪੂਰ੍ਵਕ ਅਪਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਚਾਨ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਯਹ ਕਾਮਯਾਬੀ ਆਗੇ ਅਨ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਔਰ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਤੀ ਹੈ। ਸਘਨ ਪ੍ਰਯਾਸੋਂ ਸੇ ਉਪਲਬ੍ਧਿਯੋਂ ਕਾ ਗਗਨ ਛੂਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਥਮ ਦ੍ਵਾਰ ਨਰਾਕਾਸ ਕਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਹੈ।

ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਬਲ ਪਰ ਗਤਿਮਾਨ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕੀ ਹੋਡ ਮੇਂ ਸਭੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਯਹ ਸਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਰਾਕਾਸ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਮੁਖਤਯਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਥਮ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਵਹ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਹੈ ਜੋ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਭਰਤੇ ਸਮਯ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੀ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਤਾ ਹੈ ਫਿਰ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਆਂਕਡ਼ੇ ਦਰ੍ਜ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕੋ ਏਕ ਅਂਧੀ ਦੌਡ਼ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸਮੇਂ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੀ ਗਰਿਮਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰੋਂ ਸੇ ਜੋਡ਼ਕਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ ਬਲ੍ਕਿ ਉਸਕੀ ਪ੍ਰਗਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਟੇਬਲ ਔਰ ਫ਼ਾਇਲ ਮੇਂ ਦੇਖਨਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪਸਂਦ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਇਨ੍ਹੇਂ ਯਹ ਅਚ੍ਛਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਕਿ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੇ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕੀ ਪੁਸ਼੍ਟਿ ਮਾਂਗੇ ਔਰ ਪੁਸ਼੍ਟਿ ਸੇ ਸਂਬਨ੍ਧਿਤ ਕਾਗਜਾਤ ਨਾ ਹੋ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਸਹੀ ਔਰ ਉਚਿਤ ਢਂਗ ਸੇ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਹੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਕਹਨਾ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕ੍ਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ।

ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਜੀਤ ਕੋ ਹੀ ਪਹਚਾਨ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਰਤ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ੍ਵਯਂ ਕੋ ਔਰ ਅਪਨੇ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰ੍ਖਿਯੋਂ ਮੇਂ ਰਖਨਾ ਪਸਂਦ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਦੂਸਰੇ ਸਦਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਉਨਸੇ ਆਗੇ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਏਂ ਇਸਕੀ ਇਨ੍ਹੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿਂਤਾ ਰਹਤੀ ਹੈ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਆਂਕਡ਼ੇ ਦੂਬ ਕੇ ਸਮਾਨ ਬਢ਼ਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਕਾਮਕਾਜ ਕੋ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਰਂਭ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਅਬ ਏਕ ਨਸ਼ਾ ਬਨਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਸ੍ਥਿਤਿ ਹੈ। ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਕੇ ਲਿਏ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੀ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕੋ ਕਸੌਟੀ ਪਰ ਨਾ ਪਰਖਾ ਜਾਨਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਭਾਵੀ ਨੀਤਿਯੋਂ ਮੇਂ ਬਾਧਕ ਸਾਬਿਤ ਹੋਂਗੀ। ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ 2011-2012 ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੋਂ ਕੋ ਏਕ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਨਾ ਦੇਕਰ ਏਕ ਰੇਂਜ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿਨ੍ਤੁ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਕਾ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣ ਕਰਤੇ ਹੁਯੇ ਇਨ ਤਥ੍ਯੋਂ ਕਾ ਪੂਰ੍ਣ ਅਨੁਪਾਲਨ ਬਹੁਤ ਕਮ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਨੇ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਨਗਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕੋ ਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ ਆਬਂਟਨ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਪਹਚਾਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਹੋਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਰੋਕਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਕੇ ਮਾਧ੍ਯਮ ਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਦਰ੍ਸ਼ਾਯੇ ਗਏ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੀ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕੀ ਜਾਂਚ ਕਰਤੇ ਰਹਤਾ ਹੈ ਫਿਰ ਭੀ ਦਰ੍ਸ਼ਾਯੇ ਗਏ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੋ ਕਭੀ ਕਿਸੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਨੇ ਚੁਨੌਤੀ ਦੀ ਹੋ ਐਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿ ਕੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਸੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਮਨਚਾਹੇ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੋ ਭਰਨੇ ਕੀ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਤੀ ਹੈ। ਏਕ ਹੀ ਨਗਰ ਮੇਂ ਕੁਛ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੇ ਨੀਚੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਜਬਕਿ ਕੁਛ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੇ ਕਾਫੀ ਆਗੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਸਮਿਤਿ ਕੀ ਬੈਠਕੋਂ ਮੇਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਪਰ ਵ੍ਯਾਪਕ ਚਰ੍ਚਾ ਕਰ ਉਚਿਤ ਦਿਸ਼ਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਯਹ ਕਹ ਕਰ ਮਾਮਲੇ ਕੋ ਰਫਾ-ਦਫਾ ਕੇਰ ਦੇਨਾ ਕਿ ਤਿਮਾਹੀ ਰੇਪ੍ਰ੍ਤ ਪਰ ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰ ਪ੍ਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਾ ਹੈ ਅਤਏਵ ਜਿਨ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੋ ਸਂਬਨ੍ਧਿਤ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ ਕਾ ਪ੍ਰਾਧਿਕਾਰੀ ਏਵਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਵਨ ਸਮਿਤਿ ਕਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰ ਕੇਰ ਪੁਸ਼੍ਟਿ ਕਰਤਾ ਹੈ ਉਨ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕਿ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕਿ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਐਸੀ ਸੋਚ ਕੋ ਬਦਲਨੇ ਕਿ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ। ਨਰਾਕਾਸ ਕੋ ਔਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਨਾਨੇ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ।

Subscribe to ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ/Rajbhasha