ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧ ਅਨ੍ਨਾ ਹਜਾਰੇ ਔਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਕੀ ਯਾਤ੍ਰਾਓਂ ਔਰ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾ ਲਾਲਕਰਸ਼੍ਣ ਆਡਵਾਣੀ ਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਸੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਏਕ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਥੀ। ਯਹ ਯਾਤ੍ਰਾ ਭਾਰਤੀਯ ਏਕਤਾ ਪਰਿਸ਼ਦ੍ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪੀ ਵੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀ ਥੀ, ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਵ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਿਤ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾਨੂਨ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਮੇਂ। ਭਟ੍ਠਾ ਪਾਰਸੌਲ ਔਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਨੌਏਡਾ ਮੇਂ ਚਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੇ ਬਾਦ ਸੇ ਹੀ ਯਹ ਕਾਨੂਨ ਬਹਸ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਆ ਗਯਾ ਥਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਨੇਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾਨੂਨ ਕਾ ਏਕ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਤੈਯਾਰ ਕਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਉਸੇ ਸਂਸਦ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਭੀ ਕਿਯਾ ਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰਂਤੁ ਅਭੀ ਸੇ ਹੀ ਉਨ ਸਂਸ਼ੋਧਨੋਂ ਕੀ ਭੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ, ਪੁਨਰ੍ਵਾਸ ਔਰ ਪੁਨਰ੍ਸ੍ਥਾਪਨ ਅਧਿਨਿਯਮ, 2011 ਨਾਮਕ ਇਸ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਕੋ ਯਦਿ ਹਮ ਕੇਵਲ ਸਰਸਰੀ ਨਿਗਾਹੋਂ ਸੇ ਭੀ ਪਢੇਂ ਤੋ ਏਕ ਬਾਤ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਯਹ ਕਾਨੂਨ ਭਾਰਤ ਔਰ ਉਸਕੇ ਕਿਸਾਨੋਂ ਵ ਕਰਸ਼ਿ ਆਧਾਰਿਤ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਹਿਤ ਕੇ ਲਿਏ ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਨਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਮੇਂ ਕਈ ਵਿਸਂਗਤਿਯਾਂ ਥੀਂ, ਜਿਨਕਾ ਨਿਰਾਕਰਣ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਮੇਂ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਇਸ ਪਰ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਸਵਾਲ ਖਡੇ ਕਿਯੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਕਿਏ ਜਾ ਭੀ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਮੇਂ ਐਸੇ ਅਨੇਕ ਸਵਾਲੋਂ ਕਾ ਸਮਾਧਾਨ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਸਿਂਚਾਈ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਜਿਲੇ ਮੇਂ ਅਧਿਕਤਮ 5 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਸਿਂਚਾਈ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿ ਕਾ ਹੀ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਸਾਥ ਹੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਬਂਜਰ ਭੂਮਿ ਕੋ ਖੇਤੀ ਯੋਗ੍ਯ ਬਨਾਨੇ ਕਾ ਭੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵ ਹੈ। ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਮੇਂ ਲਾਭ ਕਾ ਕੁਛ ਭਾਗ ਭੂਮਿ ਕੇ ਮਾਲਿਕ ਕੋ ਦੇਨੇ ਕਾ ਭੀ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵ ਰਖਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕਰ ਦੇਖਾ ਜਾਏ ਤੋ ਏਕ ਅਤ੍ਯਂਤ ਆਕਰ੍ਸ਼ਕ ਔਰ ਲੁਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵ ਤੈਯਾਰ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਬਹਰਹਾਲ, ਯਦਿ ਧ੍ਯਾਨ ਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਇਸ ਪੂਰ੍ਣ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਮਂਸ਼ਾ ਪਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਚਿਹ੍ਨ ਖਡਾ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਪਹਲਾ ਔਰ ਸਬਸੇ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਕ੍ਯੋਂ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸਕੋ ਹੈ?
ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਸੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾਨੂਨ 1894 ਕਾ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਇਸਕਾ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਅਂਗ੍ਰੇਜੋਂ ਨੇ 1894 ਮੇਂ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਯਹ ਹੈ ਕਿ 1894 ਸੇ ਕੁਛ ਹੀ ਵਰ੍ਸ਼ ਪੂਰ੍ਵ 1876 ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਕਂਪਨੀ ਰਾਜ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਥਾ ਔਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਆ ਥਾ। ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਕੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਮੇਂ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੇ ਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯੋਂ ਮੇਂ ਸਾਫ ਸਾਫ ਲਿਖਾ ਹੁਆ ਹੈ ਕਿ ਜਨਹਿਤ ਔਰ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਭੂਮਿ ਕਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ ਜਾਏਗਾ। ਅਬ ਯਹ ਕੋਈ ਛੁਪੀ ਹੁਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ 1894 ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਕਿਤਨੀ ਕਂਪਨਿਯਾਂ ਥੀਂ। ਯਹ ਤੋ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾ ਏਕ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਭੀ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮਯ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਕੇਵਲ ਏਕ ਹੀ ਕਂਪਨੀ ਥੀ, ਈਸ੍ਟ ਇਂਡਿਯਾ ਕਂਪਨੀ। ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਕਾ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਫਾਯਦਾ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਦਿਖਾਵੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜਨਹਿਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਜੋਡ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ ਮਿਲਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਕੋਈ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਨਹੀਂ ਥੀ ਔਰ ਨ ਹੀ ਇਸਕਾ ਕੋਈ ਉਪਯੋਗ ਥਾ। ਪਰਂਤੁ ਸ੍ਵਾਧੀਨ ਭਾਰਤ ਕੇ ਨਏ ਸ਼ਾਸਕ ਯਾ ਤੋ ਅਤ੍ਯਂਤ ਮੂਰ੍ਖ ਥੇ ਯਾ ਫਿਰ ਏਕਦਮ ਧੂਰ੍ਤ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਇਸ ਕਾਨੂਨ ਕੋ ਯਥਾਰੂਪ ਬਨਾਏ ਰਖਾ ਤਾਕਿ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਮੇਂ ਇਸਕਾ ਫਾਯਦਾ ਉਠਾਯਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਯਹ ਏਕ ਤਥ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾ ਯਹ ਏਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਨੂਨ ਹੋਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ ਸੇ ਪਹਲੇ ਔਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਭੀ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੇ ਕੇ ਕਈ ਕਾਨੂਨ ਔਰ ਬਨਾਏ ਗਏ। ਕਈ ਕਾਨੂਨ ਪਹਲੇ ਸੇ ਭੀ ਥੇ। ਜੈਸੇ, ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ (ਖਨਨ) ਅਧਿਨਿਯਮ, 1885, ਭਾਰਤੀਯ ਟ੍ਰਾਮਵੇ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1886। ਬਾਦ ਮੇਂ 1903 ਮੇਂ ‘ਦ ਵਰ੍ਕ੍ਸ ਔਫ ਡਿਫੇਂਸ ਏਕ੍ਟ’ ਬਨਾਯਾ ਗਯਾ। ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ ਕੇ ਬਾਦ ਤੋ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕੇ ਕਾਨੂਨੋਂ ਕੀ ਬਾਢ ਆ ਗਈ। ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੇ ਕੇ ਕੁਲ 13 ਕਾਨੂਨ ਬਨਾਏ ਗਏ। ਜੈਸੇ, ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਕੇ ਲਿਏ, ਮੇਟ੍ਰੋ ਰੇਲ ਕੇ ਲਿਏ, ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੋਂ ਕੇ ਲਿਏ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਿਕਰਣ ਕੇ ਲਿਏ, ਵਿਸ੍ਥਾਪਿਤੋਂ ਕੇ ਪੁਨਰ੍ਵਾਸ ਕੇ ਲਿਏ, ਆਦਿ ਆਦਿ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਯੇ 13 ਕਾਰਣ ਜਨਹਿਤ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਥੇ? ਯਦਿ ਨਹੀਂ ਥੇ ਤੋ ਸਰਕਾਰ ਕੋ ਇਨ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੇ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ? ਔਰ ਯਦਿ ਥੇ ਤੋ ਇਨ ਕਾਨੂਨੋਂ ਕੀ ਅਲਗ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਥੀ? ਯੇ ਸਵਾਲ ਹੀ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਮਂਸ਼ਾ ਕੋ ਸਂਦੇਹ ਕੇ ਘੇਰੇ ਮੇਂ ਲਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ।
ਭਾਰਤੀਯ ਪਰਂਪਰਾ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਕਰਤਿਕ ਸਂਸਾਧਨੋਂ ਪਰ ਰਾਜ੍ਯ ਕਾ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵ ਕਭੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਾਨਾ ਗਯਾ। ਪ੍ਰਾਕਰਤਿਕ ਸਂਸਾਧਨ ਸਾਮੁਦਾਯਿਕ ਸਂਪਤ੍ਤਿ ਮਾਨੇ ਜਾਤੇ ਥੇ। ਰਾਜ੍ਯ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੇਵਲ ਨਿਯਾਮਕ ਕੀ ਹੁਆ ਕਰਤੀ ਥੀ ਔਰ ਯਹੀ ਜਨਤਾ ਕੇ ਹਿਤ ਮੇਂ ਭੀ ਥਾ। ਪ੍ਰਾਕਰਤਿਕ ਸਂਸਾਧਨੋਂ ਪਰ ਰਾਜ੍ਯ ਕੇ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵ ਕੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯ ਅਵਧਾਰਣਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸ ਅਵਧਾਰਣਾ ਨੇ ਵਹਾਂ ਭੀ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਅਨਾਚਾਰ ਔਰ ਹਿਂਸਾ ਫੈਲਾਯਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਕਾਰ੍ਲ ਪੋਲਾਨ੍ਯੀ ਅਪਨੀ ਪੁਸ੍ਤਕ “ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰ੍ਮੇਸ਼ਨ: ਦ ਪੋਲ੍ਟ੍ਕਲ ਏਂਡ ਇਕੋਨੌਮਿਕ ਓਰਿਜਿਨ੍ਸ ਔਫ ਔਵਰ ਟਾਇਮ” ਕੇ ਪਂਦ੍ਰਹਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ‘ਮਾਰ੍ਕੇਟ ਏਂਡ ਨੇਚਰ’ ਮੇਂ ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ: “ਇਂਗ੍ਲੈਣ੍ਡ ਮੇਂ ਟਯੂਡਰ੍ਸ ਕੇ ਸਾਥ ਕਰਸ਼ਿਪਰਕ ਪੂਂਜੀਵਾਦ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁਆ। ਭੂਮਿ ਕੋ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੇ ਕੁਲੋਂ ਔਰ ਗਾਵੋਂ ਕੇ ਸਾਝੇ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਕਰ ਉਸੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਯੋਂ ਕੀ ਨਿਜੀ ਵਸ੍ਤੁ ਬਨਾ ਡਾਲਾ ਗਯਾ। ਏਨਕ੍ਲੋਜਰ੍ਸ ਤਥਾ ਕਨ੍ਵਰ੍ਜਨ੍ਸ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਯਹ ਕਾਮ ਹੁਆ ।
ਏਨਕ੍ਲੋਜਰ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਥਾ ਸੈਕਡੋਂ ਯਾ ਦਰ੍ਜਨੋਂ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੀ ਭੂਮਿ ਕੋ ਕਿਸੀ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬਾਡੇ ਮੇਂ ਘੇਰ ਲੇਨਾ ਤਥਾ ਸਭੀ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੋ ਉਜਾਡ ਕਰ ਭਗਾ ਦੇਨਾ। ਕਨ੍ਵਰ੍ਜਨ ਕਾ ਅਰ੍ਥ ਥਾ – ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਕੇ ਸਭੀ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੋ ਬਲਪੂਰ੍ਵਕ ਕਿਸੀ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਕੇ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਮੇਂ ਲੇ ਲੇਨਾ ਔਰ ਉਨਕੀ ਭੂਮਿ ਉਸ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਕੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਉਸ ਪਰ ਕਬ੍ਜਾ ਕਰ ਲੇਨਾ। ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਯੇ ਔਰ ਮਿਲ-ਮਜਦੂਰੋਂ ਕੀ ਬਸ੍ਤਿਯੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਉਸ ਜਮੀਨ ਕੋ ਕਿਸਾਨੋਂ ਸੇ ਛੀਨ ਲੇਨਾ। 18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੀ ਕੇ ਆਰਮ੍ਭ ਮੇਂ ਇਂਗ੍ਲੈਣ੍ਡ ਔਰ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਯੇ ਦੋਨੋ ਕਾਮ ਬਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਪਰ ਹੁਆ। ਉਨ੍ਨੀਸਵੀਂ ਸ਼ਦੀ ਮੇਂ ਔਦ੍ਯੋਗਿਕ ਕਸ੍ਬੋਂ ਕੀ ਵਰਦ੍ਧਿ ਹੁਯੀ ਤੋ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਘੇਰ ਲਿਯੇ ਗਯੇ ਤਾਕਿ ਖਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਔਰ ਕਚ੍ਚਾ ਮਾਲ ਕੀ ਪੂਰ੍ਤਿ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਹਲੇ ਕਿਸਾਨੋਂ ਕੋ ਜਮੀਨ ਦੇਤੇ ਸਮਯ ਯਹ ਬ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਹੋਤੀ ਥੀ ਕਿ ਵੇ ਉਸ ਭੂਮਿ ਕੋ ਰੇਹਨ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਤੇ ਯਾ ਉਸਕਾ ਵ੍ਯਾਪਾਰਿਕ ਉਪਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ। ਅਬ ਯਹ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਖਤ੍ਮ। ਯਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਸ਼ੋ ਚਲੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਕਹੀਂ ਨਿਜੀ ਬਲ ਏਵਂ ਹਿਂਸਾ ਸੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਕਿਯਾ ਗਯਾ, ਕਹੀਂ ਊਪਰ ਯਾ ਨੀਚੇ ਸੇ ਹੁਈ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਕਹੀਂ ਯੁਦ੍ਧ ਏਵਂ ਵਿਜਯ ਸੇ, ਕਹੀਂ ਕਾਨੂਨ ਬਨਾਕਰ, ਕਹੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਾ ਦਬਾਵ ਡਾਲਕਰ, ਕਹੀਂ ਤਤ੍ਕਾਲ ਜੋ ਸੂਝ ਜਾਯੇ, ਵਹ ਉਪਾਯ ਅਪਨਾਕਰ।“ ਇਸਕੇ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਲਾਖੋਂ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਵਿਸ੍ਥਾਪਨ, ਬੇਰੋਜਗਾਰੋਂ ਕਾ ਸਂਖ੍ਯਾ ਮੇਂ ਅਪਰਿਮਿਤ ਵਰਦ੍ਧਿ ਔਰ ਭਾਰੀ ਅਨਾਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁਆ। ਲਾਖੋਂ ਲੋਗ ਅਸਮਯ ਔਰ ਅਕਾਰਣ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਭੇਂਟ ਚਢ ਗਏ ਯਾ ਚਢਾ ਦਿਏ ਗਏ।
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਜੋ ਕੁਛ ਭੀ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਭਾਗੋਂ ਮੇਂ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ, ਵਹ ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਕਥਨ ਕੋ ਹੀ ਫਿਰ ਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਯਹ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਸਮਾਜ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਰਖੇ ਬਗੈਰ ਔਰ ਬਿਨਾ ਉਸਕੀ ਸਹਮਤਿ ਕੇ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਾ ਕੋਈ ਭੀ ਕਾਨੂਨ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ, ਅਰਾਜਕਤਾ ਔਰ ਹਿਂਸਾ ਹੀ ਬਢਾਏਗਾ। ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਵ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਮਹਤ੍ਵ ਕੇ ਕੁਛੇਕ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਰਾਜ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੂਮਿ ਕਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਸਮਸ੍ਯਾ ਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਔਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਢਾਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤ: ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮਿ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕੇ ਸਭੀ ਕਾਨੂਨੋਂ ਪਰ ਸਮਗ੍ਰਤਾ ਸੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਏਕ ਕਾਨੂਨ ਬਨਾਯਾ ਜਾਏ ਜਿਸਮੇਂ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਕੀ ਬਜਾਯ ਜਨਤਾ ਕਾ ਹਿਤ ਸਰ੍ਵੋਪਰਿ ਹੋ।
