ਆਤ੍ਮਸਂਵਾਦ

ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋ ਯਹੀ ਥੀ ਕਿ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਆਤ੍ਮਸਂਵਾਦ ਬਨੇ . ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਹ ਇਤਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਥਾ . ਅਪਨੇ ਹੀ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਮੇਂ ਧੂਪ ਔਰ ਸਾਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਾ ਸ੍ਰੋਤ ਢੂਂਢਨਾ ਥੋਡਾ ਕਠਿਨ ਹੈ . ਜਿਸ ਜਗਹ ਮੇਂ ਯਹ ਸਂਭਵ ਥਾ, ਉਸਕੀ ਪ੍ਰਾਸਂਗਿਕਤਾ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੇ ਹੋਨੇ ਪਰ ਹੀ ਬਨਤੀ. ਜੈਸੇ ਖੁਦ ਕਾ ਬਿਮ੍ਬ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦਰ੍ਪਣ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋ. ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਸ਼ਾਯਦ ਖੁਦ ਕੀ ਸ਼ਿਨਾਖ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਥੀ .
ਜਗਹ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਥੀ. ਐਸੀ ਜਗਹ ਜਿਸੇ ਮੈਂ ਸਿਰ੍ਫ ਅਪਨੀ ਕਹ ਸਕਤੀ . ਸਬ ਕੁਛ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਥਾ . ਔਰ ਜੋ ਜਗਹ ਥੀ ਵੋ ਸਾਝਾ ਕੀ ਹੁਈ ਥੀ .
ਐਸੀ ਜਗਹ ਜੋ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸੇ ਖੁਦ ਬ ਖੁਦ ਆਕਾਰ ਲੇਤੀ ਹੈ. ਅਨੁਭੂਤਿਯੋਂ ਕੇ ਮਹੀਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਸੇ ਸ੍ਪਂਦਿਤ ... ਅਪਨੀ ਏਕ ਜ਼ਮੀਨ ਬਨਾਤੀ ਹੈ , ਔਰ ਅਪਨਾ ਏਕ ਆਸਮਾਨ ਤਾਨਤੀ ਹੈ .
ਔਰੋਂ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਉਭਰੀ ਮੇਰੀ ਪਹਚਾਨ ਕੇ ਔਰੋਂ ਸੇ ਪਰਥਕ ਕੋਈ ਮਾਯਨੇ ਨਹੀਂ ਥੇ . ਮੇਰੀ ਅਪਨੀ ਕੋਈ ਕਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਥੀ .ਜੋ ਥਾ ਵੋ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਸੇ ਬੇਹਦ ਬੁਰੀ ਤਰਹ ਗੁਤ੍ਥਾ ਹੁਆ ਥਾ.
ਮੈਂ ਯਾਦੋਂ ਕੇ ਭੂਲੇ ਰਾਸ੍ਤੋਂ ਮੇਂ ਘੂਮ ਆਨਾ ਚਾਹਤੀ ਥੀ.ਅਕੇਲੀ.
ਪਰ ਯਹ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਥਾ .
ਪਿਛਲਾ ਪੁਰਾਨਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਥਾ. ਔਰ ਕਿਸੀ ਨਏ ਸਾਥੀ ਕੇ ਸਾਥ ਵਹਾਂ ਜਾਨਾ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਥਾ .
ਨਯਾ ਕਿਤਨਾ ਭੀ ਪਰੀਚਿਤ ਲਗੇ ਨਯਾ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਵਹਾਂ ਸਾਝਾ ਕਿਯਾ ਹਰ ਪਲ ਅਮਲ.
ਸਮਯ ਕਾ ਅਪਨਾ ਚਕ੍ਰ ਹੈ,ਅਪਨੇ ਨਿਯਮ . ਕਿਸੀ ਭੀ ਦੋਹਰਾਵ ਕੀ ਬੇਬਸੀ ਸੇ ਅਨਭਿਜ੍ਞ ਵਹ ਚਲਤਾ ਚਲਾ ਜਾਤਾ ਹੈ .
.........
ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ ਸੇ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਤੀਤ ਕੇ ਖਂਡਹਰ ਕੋ ਆਜ ਕੀ ਧੂਪ ਮੇਂ ਦੇਖਨੇ ਕੀ ਜਿਦ ,ਆਖਿਰ ਜਿਦ ਹੀ ਹੈ.

ਘਰ

ਮਾਂ ਘਰ ਲੌਟਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਘਰ ਜਿਸਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਨਾ ਨੇ ਪਸਂਦ ਕੀ, ਫਿਰ ਪਾਪਾ ਔਰ ਮਮ੍ਮੀ ਨੇ ਉਸਮੇਂ ਏਕ ਮਹਲ ਕਾ ਸਪਨਾ ਦੇਖਾ। ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਥੀ ਤਬ। ਸ਼ਾਯਦ ਆਠ ਸਾਲ ਕੀ। ਗਰ੍ਮੀ ਕੀ ਛੁਟ੍ਟਿਯੋਂ ਮੇਂ ਮੈਂ ਸਬ ਕੇ ਸਾਥ ਜਗਹ ਦੇਖਨੇ ਗਈ। ਨਾਰਿਯਲ ਕੇ ਪੇਡ਼, ਇਮਲੀ ਕੇ ਪੇਡ਼, ਕਾਜੂ ਗਿਰੇ ਹੁਏ, ਨਾਰਂਗੀ ਲਦੀ ਹੁਈ.....ਔਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾਜਵਂਤੀ ਕੇ ਪੌਧੇ ਜਿਨਮੇਂ ਹਲ੍ਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੂਲ ਖਿਲੇ ਥੇ।
ਸਪਨੇ ਜੈਸਾ ਹੀ ਤੋ ਥਾ ਸਬਕੁਛ। ਮੈਨੇ ਅਪਨਾ ਔਰ ਭੈਯਾ ਕਾ ਕਮਰਾ ਦੇਖਾ। ਛਤ ਪਰ ਗੁਡ੍ਡੀ ਕੇ ਸਾਥ ਖੇਲਨੇ ਕੀ ਜਗਹ ਸੋਚੀ। ਆਮ ਕੇ ਪੇਡ਼ ਔਰ ਉਨਪਰ ਚਢ਼ੇ ਹੁਏ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ੍ਤ ਦੇਖੇ।
ਨਾਨਾ ਮਾਮਾ ਕੋ ਲੇਕਰ ਆਯੇ। ਵੇ ਸਿਵਿਲ ਇਂਜੀਨਿਯਰ ਥੇ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਸਪਨੇ ਕੇ ਘਰ ਕਾ ਏਕ ਖਾਕਾ ਤੈਯਾਰ ਕਿਯਾ।
ਏਕ ਏਲ ਡੀ ਸੀ ਕ੍ਲਰ੍ਕ ਔਰ ਟੇਕ੍ਨੀਸ਼ਿਯਨ ਕੀ ਨੌਕਰੀ ਮੇਂ ਘਰ ਬਨਾਨਾ ਇਤਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਮਾਂ ਕੀ ਦਹੇਜ ਮੇਂ ਏਕ ਸੋਨੇ ਕੀ ਮਾਲਾ ਔਰ ਬਾਲੀ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਆਯਾ ਥਾ। ਅਪਨੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਸਬਕੁਛ ਸਬਸੇ ਅਚ੍ਛਾ ਦੇਨੇ ਕੀ ਜਿਦ ਮੇਂ ਬਚਤ ਯੂਂ ਭੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਥੀ।
ਜੋਡ਼ ਤੋਡ਼ ਕਰ ਨੀਂਵ ਬਨਾਨਾ ਸ਼ੁਰੁ ਕਿਯਾ। ਨੀਂਵ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਖਾਕੇ ਕੀ ਤਰਹ ਖਡ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਏਕ ਦੋ ਸਾਲ ਤਂਗੀ ਮੇਂ ਯੂਂ ਹੀ ਖਡ਼ੀ ਰਹੀ। ਪਾਪਾ ਕਾ ਤਬਾਦਲਾ ਰਾਜਸ੍ਥਾਨ ਸੇ ਗੁਜਰਾਤ ਹੋ ਗਯਾ। ਮੈਂ ਕੁਛ ਗ੍ਯਾਰਹ ਸਾਲ ਕੀ।
ਹਰ ਸਾਲ ਛੁਟ੍ਟਿਯੋਂ ਮੇਂ ਹਮ ਅਪਨੀ ਜਗਹ ਦੇਖਨੇ ਜਾਤੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹੀ ਪੇਡ਼ੋਂ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਜੋ ਕੁਛ ਔਰ ਬਡ਼ੇ ਹੋ ਗਯੇ ਥੇ। ਮਮ੍ਮੀ ਪਾਪਾ ਨੇ ਫਿਰ ਹਿਮ੍ਮਤ ਕਰ ਕਾਮ ਸ਼ੁਰੁ ਕਰਵਾਯਾ।
ਈਂਟ ਕੇ ਬੀਚ ਸੇ ਖਿਡ਼ਕਿਯਾਂ ਨਿਕਲਨੇ ਲਗੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੋਂ ਪਰ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਨੇ ਲਗੇ। ਪਾਪਾ ਛੁਟ੍ਟਿਯੋਂ ਮੇਂ ਜਾਤੇ ਥੇ। ਔਰ ਨਾਨਾ ਬਾਕੀ ਸਬ ਕਾਮ ਦੇਖਤੇ ਥੇ।
ਸਮਯ ਜ੍ਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਗੁਜਰਾ ਕਾਮ ਫਿਰ ਅਟਕਨੇ ਲਗਾ। ਨਾਨਾ ਕੀ ਤਬਿਯਤ ਖਰਾਬ ਰਹਨੇ ਲਗੀ। ਪਹਲੇ ਬਿਸ੍ਤਰ ਪਕਡ਼ਾ ਫਿਰ ਯਾਦਦਾਸ਼੍ਤ ਗਈ। ਅਲ੍ਜ਼ਮੇਯਰ੍ਸ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਨਾ ਮੇਰੀ ਤੇਰਹ ਬਰਸ ਕੀ ਆਯੁ ਮੇਂ ਚਲ ਬਸੇ।
ਕਾਮ ਫਿਰ ਰੂਕ ਗਯਾ। ਮੇਰੇ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸਪਨੋਂ ਕਾ ਘਰ ਬਦਲਨੇ ਲਗਾ। ਖੁਦ ਕੇ ਲਡ਼ਕੀ ਹੋਨੇ ਕਾ ਅਹਸਾਸ ਔਰ ਬ੍ਯਾਹ ਕਰ ਦੂਸਰੇ ਘਰ ਜਾਨੇ ਕਾ ਖ੍ਯਾਲ ਚਿਂਤਿਤ ਔਰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਕਰਨੇ ਲਗਾ। ਮਮ੍ਮੀ ਔਰ ਪਾਪਾ ਕੋ ਭੀ ਸ਼ਾਯਦ ਯਹੀ ਬਾਤ ਸਤਾ ਰਹੀ ਥੀ। ਲਡ਼ਕੀ ਕੇ ਬ੍ਯਾਹਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਤੋ ਮਕਾਨ ਬਨ ਹੀ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਯੇ।
ਨਾਨਾ ਇਸ ਬੀਚ ਚਲ ਬਸੇ। ਔਰ ਮਮ੍ਮੀ ਕੀ ਜਿਦ ਨੇ ਫਿਰ ਜੋਰ ਪਕਡ਼ਾ। ਇਸ ਬਾਰ ਇਮਾਰਤ ਉਠੀ ਔਰ ਇਠਲਾ ਕਰ ਖਡ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਤੀਨ ਬੇਡਰੂਮ, ਕਿਚਨ ਕੇ ਸਾਥ ਸ੍ਟੋਰ, ਬਰਾਮਦਾ, ਆਂਗਨ, ਛਤ ਔਰ ਛਤ ਕੀ ਮੁਂਡੇਰ।
ਸੋਲਹ ਸਾਲ ਕੀ ਉਮ੍ਰ ਮੇਂ ਗਰਹਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਨਾਮ ਰਖਾ ਆਸ਼ਿਯਾਨਾ....ਤਿਨਕਾ ਤਿਨਕਾ ਜੋਡ਼ ਕਰ ਜੋ ਬਨਾਯਾ ਥਾ।
ਸ਼ਾਦੀ ਵਹੀਂ ਹੁਈ। ਵਿਦਾਈ ਭੀ। ਭਾਈ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਮਂਜਿਲ ਔਰ ਜੋਡ਼ ਦੀ ਗਈ।
ਮਾਂ ਕੇ ਲਿਯੇ ਵਹੀ ਘਰ ਹੈ। ਸਾਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕੇ ਚਲਤੇ ਕ੍ਵਾਰ੍ਟਰ੍ਸ ਮੇਂ ਰਹਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਕੁਛ ਸਾਲ ਚੈਨ ਸੇ ਮਮ੍ਮੀ ਔਰ ਪਾਪਾ ਨੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਬਿਤਾਯੇ। ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ। ਖੇਤੀ ਕੀ। ਨਾਰਿਯਲ ਕੇ ਪੇਡ਼ ਲਗਾਯੇ। ਆਮ, ਆਂਵਲਾ, ਇਮਲੀ, ਚੇਰੀ, ਅਮਰੂਦ, ਨਾਰਂਗੀ, ਕੇਲਾ, ਕਟਹਲ.....ਮਿਰ੍ਚੀ, ਅਦਰਕ, ਲਹਸਨ, ... ਹਰਿਯਾਲੀ ਔਰ ਅਪਨਤ੍ਵ।
ਮਾਂ ਉਸੀ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਮੇਂ ਫਿਰ ਲੌਟਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੌਟਨਾ ਚਾਹਤੀ। ਪਾਪਾ ਕੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਉਸ ਘਰ ਕੀ ਸਾਂਸੇ ਹੀ ਛਿਨ ਗਈ ਹੈਂ।
ਮੈਂ ਭੀ ਘਰ ਲੌਟਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੂਂ। ਪਰ ਘਰ ਸਰਕ ਕਰ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਚਲਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਕਭੀ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋਤੀ ਹੂਂ ਤੋ ਪਾਪਾ ਆਤੇ ਹੈਂ ਸਪਨੇ ਮੇਂ। ਸਪਨੇ ਮੇਂ ਭੀ ਘਰ ਕਾ ਰਾਸ੍ਤਾ ਢੂਂਢਤੇ ਪਾਪਾ ਕੇ ਪੀਛੇ ਚਲਤੀ ਹੂਂ। ਉਠਤੇ ਹੀ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਹਲੀਜ ਪਰ ਪਹੁਂਚ ਰਾਸ੍ਤਾ ਫਿਰ ਖੋ ਗਯਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਲਿਯੇ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਨੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਮੇਂ ਬਸਾ। ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਔਰ ਨਿ ਸ਼ਬ੍ਦਤਾ ਮੇਂ। ਕਿਸੀ ਕੇ ਹੋਨੇ ਕੇ ਆਭਾਸ ਮੇਂ...ਤੋ ਕੁਛ ਪਾਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਮੇਂ....। ਘਰ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲਾ....ਤੋ ਕਭੀ ਕਿਸੀ ਗੀਤ ਕੀ ਧੁਨ ਮੇਂ....।
ਮੈਂ ਬੇਚੈਨ ਰਹਤੀ ਹੂਂ। ਕਿਸੀ ਧੁਨ ਕੀ ਰਸ੍ਸੀ ਪਕਡ਼ ਫਿਰ ਘਰ ਪਹੁਂਚਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੂਂ।
ਵੈਸੇ ਤੋ ਮੇਰੇ ਆਂਚਲ ਮੇਂ ਭੀ ਏਕ ਘਰ ਬਸਤਾ ਹੈ। ਬਿਟਿਯਾ ਦੌਡ਼ ਕਰ ਜਬ ਸਿਮਟ ਜਾਤੀ ਹੈ ਉਸੇ ਉਸਕਾ ਘਰ ਮਿਲ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਮੇਂ ਆਜ ਭੀ ਬੇਟਾ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮੇਂ ਸ਼ਰਣ ਪਾ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਭੀ ਘਰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਪਾਸ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਦੋ ਬਾਤੇਂ ਸੇਂਕ ਸੁਕੂਨ ਸਾ ਪਾ ਲੇਤੇ ਹੈਂ।
ਰਾਤ ਕੋ ਸਬ ਕਿਵਾਡ਼ ਦੇਖ ਜਬ ਬਿਸ੍ਤਰ ਤਕ ਆਤੀ ਹੂਂ। ਲਗਤਾ ਹੈ....ਘਰ ਹੈ ....। ਮੇਰੇ ਭੀਤਰ...।
ਆ ਜਾਓ ਮਾਂ.... ਘਰ ਲੌਟ ਆਓ...

38 ਵੀਂ ਸਾਲਗਿਰਹ

ਡੇਢ਼ ਸਾਲ ਹੁਆ ਭਾਰਤ ਲੌਟੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਬਡ਼ੇ ਇਰਾਦੇ ਥੇ। ਅਪਨੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਅਪਨੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਕਾਮ ਕਰਨਾ ਥਾ। ਮਮ੍ਮੀ ਪਾਪਾ ਕੋ ਕਾਕਰਾਪਾਰ ਕੀ ਉਸੀ ਕੌਲੋਨੀ ਕੀ ਸੈਰ ਕਰਾਨੀ ਥੀ ਜਿਸਮੇਂ ਮੈਨੇ ਬਚਪਨ ਕੇ ਕਿਤਨੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਯੇ। ਅਪ੍ਪਨ ਅਮ੍ਮਾ ਕੇ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਮੇਂ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਰਹਨਾ ਥਾ।
ਜੀਵਨ ਕਾ ਅਪਨਾ ਏਕ ਲਯ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਸਭੀ ਇਚ੍ਛਾਯੇਂ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ।
ਹਾਲ ਕੀ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਇਚ੍ਛਾ ਕੋ ਸ਼ੁਰੁ ਮੇਂ ਸਭੀ ਨੇ ਸਨਕ ਹੀ ਸਮਝਾ ਥਾ। ਔਰ ਸ਼ਾਯਦ ਮੁਝੇ ਹੋਸ਼ ਮੇਂ ਲਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹੀ ਪੂਛਾ ਥਾ। ਤੁਮ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕੇ ਇਸ ਗਾਂਵ ਕੇ ਲਿਏ ਕ੍ਯਾ ਕਰ ਸਕਤੀ ਹੋ?!!
ਕਰੀਬ ਸਾਤ ਸੌ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਬਸ੍ਤੀ। ਜਿਸਮੇਂ ਗਿਨ ਕੇ ਦਸ ਲੋਗ ਭੀ ਪਢ਼ੇ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਏਕਾਧ ਜਿਸੇ ਦੇਸ਼ੀ ਦਾਰੂ ਕਾ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਔਰ ਪਾਂਚ ਸੇ ਭੀ ਕਮ ਪਕ੍ਕੇ ਮਕਾਨ। ਕਾਮ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਥਾ ਔਰ ਮੁਝੇ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਟੂਟੀ ਫੂਟੀ ਗੁਜਰਾਤੀ, ਥੋਡ਼ਾ ਪ੍ਰਯਾਸ, ਥੋਡ਼ਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ....। ਔਰ ਢ਼ੇਰ ਸਾਰਾ ਜੋਸ਼।

ਹਰ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੇ ਦੋ ਨਤੀਜੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਲਿਹਾਜਾ ਏਕ ਉਸ ਬਦਲਾਵ ਕੀ ਤਰਫ ਕੇ ਬਦਲਤੇ ਕਿਸ੍ਸੇ ਜਿਸੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬਨਾ ਕਰ ਬਢ਼ਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰਾ ਵੋ ਜੋ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਕੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਪਰ ਹੋਤਾ ਹੈ।
ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਬਦਲਾ ਯਹ ਤੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹ ਸਕਤੀ। ਕਿਂਤੁ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਜੀਵਨ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਪੂਰਾ ਨਜ਼ਰਿਯਾ ਹੀ ਬਦਲ ਗਯਾ ਹੈ।
ਡੇਢ਼ ਸਾਲ। ਪਾਪਾ ਕੋ ਖੋ ਦਿਯਾ। ਅਪ੍ਪਨ ਕੋ ਭੀ। ਨਈ ਜਗਹ, ਨਯੇ ਲੋਗ, ਨਯੇ ਤਰੀਕੇ। ਕਾਮ ਐਸਾ ਜਿਸਕਾ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ ਬੇਹਦ ਧੁਂਧਲਾ ਥਾ। ਉਲਝੀ ਹੁਈ ਇਸ ਗੁਤ੍ਥੀ ਕਾ ਹਰ ਸਿਰਾ ਉਲਝਾ ਨਜ਼ਰ ਆਤਾ ਥਾ। ਅਪਨੀ ਸਮਝ ਸੇ ਸਿਰਾ ਪਕਡ਼ ਸੁਲਝਾਤੀ ਗਈ। ਔਰ ਸਾਥ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਖੁਦ ਕਿਨ ਰਿਸ਼੍ਤੋਂ ਮੇਂ ਬਂਧਨੇ ਲਗੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਨ ਕੇ ਸਬਸੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਲ ਮੈਂ ਗਾਂਵ ਕੇ ਇਨ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਚੁਨਨੇ ਲਗੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਨਨ੍ਹੀ ਮੁਨ੍ਨੀ ਗੋਲ ਮੋਲ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਕਬ ਸ਼ਂਕਾ ਕੀ ਜਗਹ ਸ੍ਨੇਹ ਨੇ ਲੇ ਲੀ। ਬਹੁਤ ਧੀਰੇ ਲੇਕਿਨ ਬਾਤ ਬਦਲਤੀ ਗਈ।
ਮੈਨੇ ਸੀਖਾ ਹਂਸਨਾ ਕਿਤਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਔਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਨਾ ਭੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਕੇ ਬਚ੍ਚੇ ਕੀ ਸਮਝ ਔਰ ਪਾਂਚ ਸਾਲ ਕੀ ਬਚ੍ਚੀ ਕੀ ਖਾਨਾ ਪਕਾਨੇ ਕੀ ਹਿਮ੍ਮਤ। ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਪਢ਼ਨੇ ਕੀ ਲਗਨ ਔਰ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੇ ਸਮਝਨੇ ਸਮਝਾਨੇ ਕਾ ਹੁਨਰ। ਸ੍ਕੂਲ ਕੇ ਮਾਸ੍ਟਰ, ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਕੀ ਬਹਨ ਔਰ ਜਵਾਨ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ।
ਘਰ ਮੇਂ ਗਾਲੀ ਗਲੌਚ, ਦਾਰੂ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਰਪੀਟ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾ....ਲੇਕਿਨ ਹਰ ਸੁਬਹ ਨਹਾ ਧੋਕਰ ਯਹ ਬਚ੍ਚੇ ਬਾਲੋਂ ਮੇਂ ਤੇਲ ਲਗਾ ਕਰ, ਅਪਨਾ ਬਸ੍ਤਾ ਉਠਾ ਕਰ ਸ੍ਕੂਲ ਆ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਸ੍ਕੂਲ ਸਾਫ ਕਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਕੀ ਸਭਾ ਕੀ ਤੈਯਾਰੀ। ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ ਹੈਂ, ਖੇਲਤੇ ਔਰ ਪਢ਼ਤੇ ਹੈਂ।
ਮੈਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਹੋਤੀ ਹੂਂ। ਉਨਕੀ ਲਡ਼ਾਈ ਸੇ ਸਨ੍ਨ ਹੋ ਉਠਤੀ ਹੂਂ। ਵੋ ਸੋਚਤੇ ਹੈਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਉਨਕੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਉਨਸੇ ਥੋਡ਼ੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਉਧਾਰ ਲੇ ਆਤੀ ਹੂਂ।
ਚਾਹਤੀ ਮੈਂ ਹੀ ਥੀ ਕਿ ਅਪਨਾ ਜਨ੍ਮਦਿਨ ਇਨਕੇ ਸਾਥ ਮਨਾਊਂ। ਬਤਾਯਾ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਪਰ ਜਬ ਪਹੁਂਚੀ ਤੋ ਉਨਕੀ ਸੌਗਾਤ ਸੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ। ਕੇਕ, ਗੁਬ੍ਬਾਰੇ, ਆਸੋਪਾਲਵ ਕੇ ਤੋਰਣ....ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਪਂਖੁਡ਼ਿਯਾਂ ਔਰ ਇਤਨੀ ਸਾਰੀ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਹਟੇਂ।
ਇਸਸੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕੋਈ ਜਨ੍ਮਦਿਨ ਕਭੀ ਮਨਾਯਾ ਨਹੀਂ। ਔਰ ਮਨ ....ਵਹ ਸਦਾ ਕੇ ਲਿਏ ਉਨਕੇ ਸ੍ਨੇਹ ਕਾ ਰਿਣੀ ਹੋ ਗਯਾ।

ਹੈਪ੍ਪੀ ਬਰ੍ਥਡੇ ਪਾਪਾ

13th February 2011
ਸਬਸੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਪਾ,
ਸੁਬਹ ਉਠ ਕਰ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਆਪਕੋ ਫੋਨ ਕਰਨੇ ਕਾ ਮਨ ਥਾ। ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਹਂਸਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਂ ਗਾਤੀ ਹੈਪ੍ਪੀ ਬਰ੍ਥਡੇ ਔਰ ਆਪਕੀ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਵਾਬ ਮੇਂ ਪੂਛਤੀ," ਤੂ ਕਬ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?" ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਛਲ ਕਰ ਪੂਛਤੀ ,"ਅਭੀ ਆ ਜਾਊਂ ਪਾਪਾ?"......ਆਪ ਹਂਸ ਦੇਤੇ।
ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਝੇ ਲਗਾ ਥਾ ਵਕ੍ਤ ਹੈ। ਆਪ ਫਿਰ ਕਹੇ ਬਿਨਾ ਕਹੀਂ ਭੀ ਕਭੀ ਗਏ ਨਹੀਂ। ਮੁਝੇ ਭਰੋਸਾ ਥਾ ਆਪ ਰੁਕੇਂਗੇ।
ਸ਼ਾਯਦ ਆਪਕੋ ਭੀ ਭਰੋਸਾ ਥਾ ਕਿ ਜਾਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਆ ਸਕੂਂਗੀ।
ਯਹਾਂ ਮੌਸਮ ਅਬ ਅਚ੍ਛਾ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ। ਬਗੀਚੇ ਮੇਂ ਢ਼ੇਰ ਸਾਰੇ ਫੂਲ ਹੈਂ। ਬਚ੍ਚੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕਾਮ ਖੁਦ ਨਿਪਟਾਨੇ ਲਗੇਂ ਹੈਂ। ਆਪਕੀ ਗੁਡ਼ਿਯਾ ਭੀ ਬਡ਼ੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਪਨੀ ਪੁਰਾਨੀ ਫੋਟੋ ਦੇਖਕਰ ਜਬਤਬ ਹਂਸਤੀ ਹੈ। ਆਪਕੋ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿਸਤਰਹ ਆਪ ਉਸੇ ਏਕ ਕਮਰ ਪਰ ਬਿਠਾ ਕਰ ਸਭੀ ਕਾਮ ਕਰਤੇ ਥੇ? ਔਰ ਵੋ ਲਾਰ ਟਪਕਾਤੀ ਹਂਸਤੀ ਗਾਤੀ ਬਨੀ ਰਹਤੀ ਥੀ। ਉਸਕੀ ਹਂਸੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰੀ ਹੈ.....ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਆਪਕੀ ਜੈਸੀ।
ਆਪਕੀ ਯਾਦ ਆਤੀ ਹੈ ਪਾਪਾ। ਬਹੁਤ। ਕੇਰਲ ਪਹੁਂਚਨੇ ਪਰ ਏਯਰਪੋਰ੍ਟ ਪਰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੋਂਗੇ ,ਯਹ ਸੋਚ ਕਰ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਘਰ ਕੇ ਬਾਲਕਨੀ ਪਰ ਆਪਕੀ ਕੁਰ੍ਸੀ ਕੀ ਜਗਹ.....ਅਬ ਸ਼ਾਯਦ ਖਾਲੀ ਹੋ। ਘਰ ਮੇਂ ਹਰ ਜਗਹ ਏਕ ਜਗਹ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਹਾਂ ਹੋਤੀ ਹੂਂ ਔਰ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਕਹਾਂ ਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਤੀ ਹੈ...ਬਿਜੂ...
ਮੁਝੇ ਅਬ ਵਹਾਂ ਜਾਨਾ ਅਚ੍ਛਾ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ।
ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੂਂ। ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਸੇ। ਜਬ ਥਕਤੀ ਹੂਂ ਆਪ ਯਾਦ ਆਤੇ ਹੈਂ।
ਜਬ ਹੌਸਲਾ ਟੂਟਤਾ ਹੈ....ਆਪ ਕਹਤੇ ਹੈਂ....ਤੁਮ ਚਿਂਤਾ ਕ੍ਯੋਂ ਕਰਤੀ ਹੋ, ਮੈਂ ਹੂਂ ਨਾ....
ਬਡ਼ੀ ਦੁਕਾਨੋਂ ਪਰ ਖਡੀ ਹੋਤੀ ਹੂਂ...ਔਰ ਗੁਡ਼ਿਯਾ ਕੋਈ ਖਿਲੌਨੇ ਕੀ ਜਿਦ ਕਰਤੀ ਹੈ ਤੋ ਉਸੇ ਸਮਝਾਤੀ ਹੂਂ...ਯਹ ਖਰੀਦਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਖੁਦ ਖਡ਼ੀ ਕਿਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੋ ਦੇਖ ਅਸਂਮਜਸ ਮੇਂ ਖਡ਼ੀ ਹੋਤੀ ਹੂਂ...ਤੋ ਵਹ ਕਹਤੀ ਹੈ...."ਮਨ ਹੈ ਤੋ ਲੇ ਲੋ ਨਾ ਮਮ੍ਮੀ।"... ਔਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਆਪ ਹੀ ਨੇ ਉਸਸੇ ਕਹਲਵਾਯਾ ਹੋ।
ਏਕ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ। ਬਸ ਦੇਤੇ ਰਹੇ। ਕੈਸੇ ਕਿਯਾ ਆਪਨੇ ਪਾਪਾ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਤੀ। ਦੇਨੇ ਕਾ, ਲੇਨੇ ਕਾ ਸਬ ਹਿਸਾਬ ਰਖਤੀ ਹੂਂ। ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀ....ਕਿਸੀ ਕੋ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਖੁਦ ਕੋ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਨੇ ਕੀ ਵਜਹ ਢੂਂਢ਼ਤੀ ਹੂਂ। ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਤੀ ਹੂਂ।
ਪਰ ਫਿਰ ਪਾਤੀ ਹੂਂ ਕਿ ਆਪ ਪਾਸ ਹੀ ਖਡ਼ੇ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਹਰ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਕੇ ਏਕਦਮ ਕਰੀਬ।
ਅਬ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ। ਸਬਕੁਛ। ਮੇਰੀ ਆਤ੍ਮਾ ਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਆਪ ਸਾਥ ਚਲਤੇ ਹੈਂ। ਸਹੀ ਪਰ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ ਹੈਂ। ਕਭੀ ਗੁਸ੍ਸਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਕਭੀ ਯੂਂ ਮੁਝਸੇ ਹਤਾਸ਼ ਦਿਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਨਿਰ੍ਣਯ ਆਪ ਹੀ ਬਦਲ ਦੇਤੀ ਹੂਂ।
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤੀ ਹੂਂ ਪਾਪਾ.... ਹਰ ਸਮਯ ਵੋ ਕਰਨਾ ਜੋ ਸਹੀ ਹੈ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।
ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਤੀ।
ਉਦਾਸ ਹੋਤੀ ਹੂਂ ਫਿਰ।
ਪਰ ਆਪਕਾ ਸ੍ਨੇਹ ਕਾ ਹਾਥ ਫਿਰ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਫਿਰਤਾ ਹੈ। ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਬਂਧ ਜਾਤਾ ਹੈ।
.............
ਬਾਕੀ ਬਾਦ ਮੇਂ। ਫੂਲ ਚੁਨਨੇ ਹੈਂ। ਮਮ੍ਮੀ ਕੋ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਪਕੇ ਪਸਂਦ ਕੀ ਖੀਰ ਬਨਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਤਨੇ ਤੋ ਕਾਮ ਹੈ।

ਸਂਡੇ ਕਿਤਨਾ ਕਿਤਨਾ ਤੋ ਪ੍ਯਾਰਾ ਹੁਆ ਕਰਤਾ ਥਾ ਆਪਕੇ ਸਾਥ। ਅਪਨੇ ਹਾਥ ਕਾ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਸਹੀ....ਕਭੀ ਅਪਨੀ ਠੋਸ ਆਵਾਜ਼ ਸੇ ਹੀ ਛੂਨਾ ਪਾਪਾ..... ਕਹੀਂ ਭੀ ਹੋ...ਮੈਂ ਸਂਭਲ ਜਾਊਂਗੀ।

ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਕੀ
ਬੇਜੀ

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿ

ਸਪਨੇ ਔਰ ਸਚ ਮੇਂ ਬਸ ਜਾਗਨੇ ਭਰ ਕੀ ਦੂਰੀ ਹੈ। ਉਨੀਂਦਾ ਮੇਂ ਰੇਖਾਯੇਂ ਔਰ ਉਨਮੇਂ ਬਂਧੀ ਸੀਮਾ ਧੁਂਧਲਾਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈਂ। ਸਪਨੋਂ ਕੀ ਅਂਟੀ ਖੁਲਕਰ ਸਚ ਪਰ ਬਿਖਰਤੀ ਹੈਂ। ਔਰ ਸਚ ਪਰ ਕਰਤ੍ਰਿਮ ਰਂਗ ਚਢ਼ਤੇ ਹੈਂ। ਸਚ ਸਪਨੋਂ ਕੀ ਤਪਿਸ਼ ਮੇਂ ਪਿਘਲਤਾ ਹੈ,ਮੋਮ ਕੀ ਤਰਹ ਰੂਪ ਮੇਂ ਢ਼ਲਤਾ ਹੈ ,ਪਂਖ ਬਨਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਡ਼ਾਨ ਬਨ ਤਿਤਲਿਯੋਂ ਸੇ ਸਪਨੋਂ ਕੇ ਆਭਾਸੀ ਦੁਨਿਯਾ ਪਰ ਮਂਡਰਾਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ। ਧਡ਼ਕਨੋਂ ਕੀ ਗਤਿ ਬਦਲਤੀ ਹੈ....ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਸਮਂਦਰ ਛਲਕਤਾ ਹੈ....ਤੂਫਾਂ ਮੇਂ ਸਚ ਡਗਮਗਾਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਔਰ ਰਾਸ੍ਤਾ ਔਰ ਅਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈਂ। ਸਚ ਬੌਖਲਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਅਕ੍ਸਰ...ਔਰ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਚੈਤਨ੍ਯ ਕੋ ਥਾਮਤਾ ਹੈ...ਜਾਗਤਾ ਹੈ । ਸਪਨਾ ਟੂਟ ਜਾਤਾ ਹੈ ਔਰ ਚੇਤਨਾ ਪਰ ਕਿਸੀ ਕਸੈਲੇ ਸ੍ਵਾਦ ਸਾ ਰੁਕ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਸਚ ਤਹਕੀਕਾਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਸਪਨੇ ਕਾ ਰਂਗ ਕ੍ਯਾ ਥਾ? ਸ੍ਵਾਦ? ਕੋਮਲ ਥਾ ਯਾ ਖੁਰਦੁਰਾ ?। ਕੈਸੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਥੀ? ਉਸਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੈਸੀ ਥੀ? ਪਰੀਚਿਤ ਆਯਾਮੋਂ ਸੇ ਸਪਨੇ ਕਾ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਬਨਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ। ਸਚ ਅਪਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਯਾਸ ਮੇਂ ਹਤਾਸ਼ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਥਕ ਕਰ ਕਹਤਾ ਹੈ...ਸਬ ਝੂਠ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤੀਤਿ

ਮਾਂ ਭਾਈ ਕੇ ਸਾਥ ਚਲੀ ਗਈ। ਸਾਥ ਮੇਂ ਪਾਪਾ ਕੀ ਵਹ ਤਸ੍ਵੀਰ ਭੀ ਲੇ ਗਈ ਜਿਸਪਰ ਰੋਜ਼ ਫੂਲ ਚਢ਼ਾਤੀ ਥੀ। ਮਾਂ ਕਾ ਕਮਰਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ।
ਮੈਨੇ ਨਹੀਂ ਪੂਛਾ ਉਨ੍ਹੇ ਯੂਂ ਜਾਨਾ ਕੈਸਾ ਲਗ ਰਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਮਯ ਸ਼ਾਯਦ ਐਸਾ ਰਹਾ ਹੋ ਜਬ ਮਾਂ ਅਕੇਲੇ ਭੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੋ ਅਪਨੇ ਬਸ ਮੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੋ। ਪਰ ਮੁਝੇ ਉਨਕਾ ਅਕੇਲਾ ਹੋਨਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ । ਪਾਪਾ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮਾਂ ਸੇ ਸ਼ੁਰੁ ਹੋ ਵਹੀਂ ਖਤ੍ਮ ਹੋ ਜਾਤੀ ਥੀ। ਪਾਸ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਲੇ ਜਾਨੇ ਸੇ ਲੇਕਰ ਸਡ਼ਕ ਪਾਰ ਪਾਪਾ ਹੀ ਕਰਵਾਤੇ ਥੇ। ਆਖਿਰੀ ਬਾਰ ਆਈ ਸੀ ਯੂ ਮੇਂ ਲੇ ਜਾਤੇ ਵਕ੍ਤ ਪਾਪਾ ਹਾਂਫ ਔਰ ਸਾਂਸ ਕੇ ਬੀਚ ਮਾਂ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ।
ਮਾਂ ਕੇ ਚਸ਼੍ਮੇ ਮੇਂ ਪਾਪਾ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਔਰ ਤਸ੍ਵੀਰ ਕੇ ਫ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਮਾਂ ਕੀ ਝਲਕ ਦੇਖ ਮੁਝੇ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਹੋਨੇ ਕਾ ਦਿਲਾਸਾ ਹੋਤਾ ਥਾ।
ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਪਾ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਅਪਨੀ ਸ਼ੌਲ ਮੇਂ ਲਪੇਟ ਕਰ ਹੈਂਡ ਬੈਗੇਜ ਮੇਂ ਰਖੀ ਥੀ। ਦਿਲ ਕੋ ਸਦਮਾ ਸਾ ਪਹੁਂਚਾ ਥਾ। ਫਿਰ ਯਾਦ ਹੋ ਆਈ ਮਾਂ ਕੇ ਸਾਥ ਕੀ ਪਾਪਾ ਕੀ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ ਸੀ ਛਵਿ।
ਮਾਂ ਕੋ ਮੈਨੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕਾ।
ਕੁਛ ਦਿਲਾਸੋਂ ਕੇ ਝਾਂਸੋਂ ਪਰ ਹੀ ਸਹੀ...... ਜਬ ਤਕ ਪਾਪਾ ਹੈਂ ਮਾਂ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ.....

ਬਸ ਇਤਨਾ ਸਾ ਖ੍ਵਾਬ ਹੈ....Total Sanitation

ਤੀਨ ਸਾਲ ਕੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਕੀ ਆਂਖੇਂ ਪੀਲੀ ਥੀ। ਉਦਾਸ ਸੀ ਵਹ ਥਕੀ ਏਕ ਕੋਨੇ ਮੇਂ ਬੈਠੀ ਹੁਈ ਥੀ। ਯੂਂ ਤੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇ ਉਸਕੀ ਆਂਖੇਂ ਕਾਲੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਛਲਕਤੇ ਮੋਤੀ ਸੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਤੀ ਥੀ। ਮੈਂ ਅਕ੍ਸਰ ਉਸਕੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਆਕਰ ਰੁਕ ਜਾਤੀ ਥੀ। ਮਾਸੂਮਿਯਤ ਕਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਮੇਂ ਉਲਝੀ ਸੀ ਮਿਲਤੀ ਥੀ।


ਉਸਕੀ ਮਾਂ ਕੀ ਪੂਛਤੀ ਆਂਖੋਂ ਕਾ ਜਵਾਬ ਦਿਯਾ ਥਾ। “ਪੀਲਿਯਾ ਹੁਆ ਹੈ ਇਸੇ।“
ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਮੇਂ ਬੈਠੇ ਸਬ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਤਰਫ ਧ੍ਯਾਨ ਗਯਾ ਥਾ। ਅਬ ਯਹ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਸ ਕਿਸ ਕੋ ਹੋਗਾ। ਮੇਰੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਕੁਛ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਹਾਥ ਧੋਨੇ ਤਕ ਕੀ ਹਿਦਾਯਤ ਤੋ ਪਾਨੀ ਆਨੇ ਪਰ ਹੀ ਦੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਥੀ। ਔਰ ਬਾਕੀ ਰੋਜ਼ ਸਂਡਾਸ ਕੇ ਲਿਏ ਗਾਂਵ ਕੀ ਕੋਈ ਭੀ ਜਗਹ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਥਾ। ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਅਗਰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਤੀ ਹੈ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕੀ ਬਲਾ ਸੇ।
ਕੁਛ ਹੀ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਚਰ੍ਚਿਤ ਏਕ ਵਾਕ੍ਯ ਪਰ ਮਨ ਲੌਟ ਰਹਾ ਥਾ।


Commonwealth Games Organising Committee (CGOC) secretary-general Lalit Bhanot said standards of cleanliness and hygiene differed from one person to the other and what one thought was clean may not appear that clean to others.

ਏਕ ਐਸੀ ਬਾਤ ਜਿਸਕੋ ਭਾਰਤ ਕੀ ਬੇਇਜ੍ਜਤੀ ਕਾ ਨਾਮ ਲੇਕਰ ਦੁਤ੍ਕਾਰ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਸਭੀ ਕੋ ਏਤਰਾਜ ਥਾ....ਗਲਤ ਜਗਹ ਪਰ,ਗਲਤ ਅਂਦਾਜ਼ ਮੇਂ ਔਰ ਅਪਨੇ ਬਚਾਵ ਮੇਂ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਏਕ ਭਦ੍ਦਾ ਮਜਾਕ। ਕਿਂਤੁ ਕ੍ਯਾ ਇਸਮੇਂ ਕੁਛ ਸਚ੍ਚਾਈ ਨਹੀਂ ਥੀ ?!!

ਮੇਰਾ ਧ੍ਯਾਨ ਖੁਦ ਪਰ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਲੌਟਤੇ ਸਮਯ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਸ੍ਥਲੋਂ ਕੇ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਬਡ਼ੀ ਚਿਂਤਾਓਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਥਾ। ਟ੍ਰੇਨ ਸੇ ਬਾਹਰ ਦੇਖਤੇ ਸਮਯ ਪਂਕ੍ਤਿ ਮੇਂ ਬੈਠੇ ਹੁਏ ਲੋਗ ਮਲੋਤ੍ਸਰ੍ਗ ਕਰਤੇ ਪਾਯੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਔਰ ਯਹ ਦੇਖਕਰ ਸ਼ਿਕਨ ਕੀ ਲਕੀਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਉਭਰਤੀ ਹੈ। ਹਮ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਹਮ ਵਹੀ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਹਮ ਦੇਖਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ,ਜਿਤਨਾ ਹਮ ਦੇਖਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ। ਮਧ੍ਯਵਰ੍ਗੀਯ ਭਾਰਤੀਯ ਕੀ ਖਰ੍ਚ ਕਰਨੇ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਮੇਂ ਅਚ੍ਛਾ ਇਜ਼ਾਫਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਬਡ਼ੇ ਕਨਸੇਪ੍ਟ ਮੌਲ ਔਰ ਉਸਕੇ ਸਾਥ ਕੇ ਅਚ੍ਛੇ ਟਾਯਲੇਟ੍ਸ ,ਬਿਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੇ ਤਂਗ ਟੌਯਲੇਟ੍ਸ, ਹਾਈਵੇ ਕੇ ਨਿਹਾਯਤੀ ਬਦਬੂਦਾਰ ਔਰ ਅਸ੍ਵਚ੍ਛ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਔਰ ਗਾਂਵ ਕੇ ਗਾਂਵ ਡਬ੍ਬੇ ਲੇਕਰ ਸ਼ਾਮ ਕੋ ਅਪਨਾ ਕੋਨਾ ਢੂਂਢ਼ਤੇ ਹੁਏ ਲੋਗ। ਹਮਾਰੇ ਲਿਏ ਸਬ ਜਾਨੇ ਪਹਚਾਨੇ ਤਥ੍ਯ ਹੈਂ। ਔਰ ਇਨਸੇ ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਾਨ ਮੇਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫਰ੍ਕ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਤਾ। ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਲਿਏ ਯਹ ਐਸਾ ਵਿਸ਼ਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਪਰ ਫ੍ਰਂਟ ਪੇਜ ਡਿਵੋਟ ਕਿਯਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਂ ਅਪ੍ਰੇਲ ਕੀ ਚੌਦਹ ਤਾਰੀਖ ਕੋ ਹਸ ਖਬਰ ਕੋ ਜਗਹ ਦੀ ਗਈ ਥੀ।


Mobile telephones more common than toilets in India, UN report finds


14 April 2010 – More people in India, the world’s second most crowded country, have access to a mobile telephone than to a toilet, according to a set of recommendations released today by United Nations University (UNU) on how to cut the number of people with inadequate sanitation.
“It is a tragic irony to think that in India, a country now wealthy enough that roughly half of the people own phones, about half cannot afford the basic necessity and dignity of a toilet,” said Zafar Adeel, Director of United Nations University's Institute for Water, Environment and Health (IWEH), and chair of UN-Water, a coordinating body for water-related work at 27 UN agencies and their partners.The UNU report cites a rough cost of $300 to build a toilet, including labour, materials and advice.
India has some 545 million cell phones, enough to serve about 45 per cent of the population, but only about 366 million people or 31 per cent of the population had access to improved sanitation in 2008.

ਸਰਕਾਰ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੀ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਸਮਝ ਸੇ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਫੋਰੇਂਸਿਕ ਮੇਡਿਸਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਯਾਦ ਆਤੇ ਹੈਂ। “ਦ ਹੋਲ ਔਫ ਇਂਡਿਯਾ ਇਸ ਅ ਟੌਯਲੇਟ”; ਵਹ ਕਹਾ ਕਰਤੇ ਥੇ। ਔਰ ਯਹ ਏਕ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ਾ ਔਰ ਕਡ਼ਵਾ ਸਚ ਹੈ। ਜਿਸੇ ਨਜ਼ਰਂਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਆਪਕੇ ਔਰ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਮ ਹਮਾਰੇ ਘਰੋਂ ਕੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਕਮਰੋਂ ਮੇਂ ਬੈਠ ਅਪਨੇ ਟੀਵੀ ਸੇਟ੍ਸ ਪਰ ਹਾਥ ਧੋਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਦੇਖਕਰ ਹੀ ਅਪਨੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਕੋ ਸਂਪਨ੍ਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।


“Anyone who shirks the topic as repugnant, minimizes it as undignified, or considers unworthy those in need should let others take over for the sake of 1.5 million children and countless others killed each year by contaminated water and unhealthy sanitation,” said Mr. Adeel.


ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਜੋ ਨਫਾ ਔਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ,ਵੇ ਆਗੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ


“The world can expect, however, a return of between $3 and $34 for every dollar spent on sanitation, realized through reduced poverty and health costs and higher productivity – an economic and humanitarian opportunity of historic proportions,” added Mr. Adeel.

ਵਰ੍ਲ੍ਡ ਟੌਯਲੇਟ ਔਰ੍ਗਨਾਇਜ਼ੇਸਨ ਕੇ ਫੌਉਂਡਰ ਔਰ ਪ੍ਰੇਸਿਡੇਂਟ ਜੈਕ ਸਿਮ ਹਸ ਵਿਸ਼ਯ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸ੍ਪੀ ਲੇਤੇ ਹੈਂ । ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਇਸੀ ਦੌਰਾਨ ਅਪਨੀ ਚਿਂਤਾ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀ ਥੀ।

In particular, Sim questioned whether the authorities in New Delhi were doing enough to provide adequate public toilet facilities for the 2010 Commonwealth Games, which will draw tens of thousands of foreign visitors.


ਉਨਕਾ ਕਹਨਾ ਥਾ ਕਿ ਅਗਰ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਸ਼ੌਚ ਕੇ ਲਿਏ ਅਚ੍ਛੇ ਔਰ ਸਾਫ ਵਿਕਲ੍ਪ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਤੋ ਹਮਾਰੇ ਯਹਾਂ ਪਰ੍ਯਟਨ ਉਧ੍ਯਮ ਕੋ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੋਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਆਖਿਰ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਕੇ ਉਪਯੋਗ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੀ ਦਰ ਔਰ ਜਰੂਰਤ ਦੋਨੋ ਸਂਭੋਗ ਸੇ ਅਧਿਕ ਔਰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਯਹ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹਰ ਕਿਸੀ ਕੀ ਹੈ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਹਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਯਹਾਂ ਜਾਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਯਹ ਏਕ ਅਚ੍ਛਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਔਰ ਸਾਫ।

ਵੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਹਰ ਸਮਸ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕੀ ਸਂਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਕਾ ਹਰ ਜਗਹ ਹੋਨੇ ਕਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਰ ਔਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸ੍ਥਿਤਿ ਕਾ ਸੁਧਰਨਾ ਹੈ।

ਔਰ ਮਜਾਲ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਯਹ ਬਾਤ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ਹੋ। ਆਰ੍ਥਿਕ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਹਮਾਰੀ ਦਿਲਚਸ੍ਪੀ ਯੂਂ ਭੀ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੈ।

1999 ਮੇਂ ਟੋਟਲ ਸੈਨੀਟੈਸ਼ਨ ਕੈਮ੍ਪੇਨ (ਟੀ ਏਸ ਸੀ) ਲਾਂਚ ਕਿਯਾ ਗਯਾ।


Total Sanitation Campaign (TSC)


Total Sanitation Campaign is a comprehensive programme to ensure sanitation facilities in rural areas with broader goal to eradicate the practice of open defecation. TSC as a part of reform principles was initiated in 1999 when Central Rural Sanitation Programme was restructured making it demand driven and people centered. It follows a principle of “low to no subsidy” where a nominal subsidy in the form of incentive is given to rural poor households for construction of toilets.




ਦੇਸ਼ ਭਰ ਮੇਂ ਇਤਨੇ ਟੌਯਲੇਟ੍ਸ.....ਕਿਤਨੇ ਟੌਯਲੇਟ੍ਸ....
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੀ ਮੌਨੀਟਰਿਂਗ....
ਟਾਰਗੇਟ ਸੇ ਬਸ ਇਤਨਾ ਦੂਰ....ਜ਼ਰਾ ਸਾ.....


ਜਿਸ ਆਂਗਨਵਾਡੀ ਮੇਂ ਹਮ ਬੈਠੇ ਹੈਂ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ....ਪਾਨੀ ਕੀ ਸੁਵਿਧਾ ਭੀ ਨਹੀਂ.....
................................................................................................
ਆਂਕਡ਼ੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਇਸ ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਮੇਂ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਹੈ। ਯਹ ਭੀ ਬਡ਼ੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਆਂਗਨਵਾਡੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤੋ ਆਂਕਡ਼ੋਂ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਐਸੀ ਆਂਗਨਵਾਡਿਯੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਹੈ ਜੋ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਿਸ ਛੋਟੀ ਸੀ ਜਗਹ ਕੋ ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਕਾ ਨਾਮ ਦਿਯਾ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸਕੇ ਸਾਮਨੇ ਕ੍ਯੂਬੌਇਡ ਜੈਸਾ ਸ੍ਟ੍ਰਕ੍ਚਰ ਹੈ...ਉਸਪਰ ਕਪਡ਼ੇ ਲਟਕੇ ਹੈਂ....ਅਂਦਰ ਲਕਡ਼ੀ ਰਖੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਜਗਹ ਜਗਹ ਯਹ ਖਡ਼ੇ ਹੈਂ.....।ਯਹੀ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਹੈਂ। ਯਹੀ ਗੁਜਰਾਤ ਕੇ ਟੀ ਏਸ ਸੀ ਕੀ ਏਕ ਛੋਟੀ ਸੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੈ।

ਯਹੀ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਤਨੇ ਰਾਜ੍ਯੋਂ ਕੀ....

ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ...
.....................................................

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਥੋਡ਼ਾ ਔਰ ਥਕ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਭੀ।
ਕਿਤਨੇ ਬਚ੍ਚੇ। ਔਰ ਕਿਤਨੀ ਬਿਮਾਰਿਯਾਂ....। ਜਂਗ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਟਾਯਫੌਯਡ,ਹੈਪਾਟਾਇਟਿਜ਼,ਡਾਯਰਿਯਾ,ਸ੍ਕਿਨ ਡਿਸੀਸਸ........।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਜਾਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੈ।ਉਸਕਾ ਮਨ ਅਚ੍ਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਬਕਾਈ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੁਝੇ ਭੀ....
ਪਰ ਕਹਾਂ....ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ.....
ਵਿਕਲ੍ਪ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ.....
ਯਹਾਂ ਸਬ ਬੀਮਾਰ ਹੈਂ....

...................................................................
ਔਰ ਕੌਮਨਵੈਲ੍ਥ ਗੇਮ੍ਸ ਕੀ ਤਰਹ ਐਸੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਮਾਰਾ ਸਾਮੂਹਿਕ ਜਜ਼੍ਬਾ ਕਾਮ ਕਰੇ.....ਯਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਕੋ ਹਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਪ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ੇ....

ਹਾਥ ਧੋਨੇ ਕੇ ਸਂਸਾਧਨ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈਂ.....
ਹਾਥ ਝਾਡ਼ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਹੈਂ.......