ਸੀਂਖਚੀ ਗੁਲਾਬ ਔਰ ਵਿਲਾਯਤੀ ਚਾਂਦ ਕੀ ਮਨਮੋਹਕ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ

ਆ ਬੈਲ ਮੁਝੇ ਮਾਰ

ਲਿਖਨੇ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਆਖਿਰੀ ਪੋਸ੍ਟ ਮੈਂਨੇ 3 ਤਾਰੀਖ ਕੋ ਲਿਖੀ ਥੀ। ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਘਰ ਔਰ ਔਫਿਸ ਕੇ ਬੀਚ ਦੌਡ਼ ਲਗਾਤੀ ਥੋਡ਼ੀ ਮੋਹਲਤ ਕਾ ਇਂਤਜਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਥੀ ਕਿ ਕਬ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਔਰ ਮੈਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕੀ ਰਂਗ-ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਰ ਥੋਡ਼ੀ ਔਰ ਨਜਰੇਂ ਘੁਮਾਊਂ। ਲੇਕਿਨ ਮੋਹਲਤ ਕਹਾਂ ਹੈ। ਇਤਨੇ ਦਿਨ ਹੁਏ, ਦੋਸ੍ਤੋਂ ਨੇ ਟੋਕਨਾ ਭੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਅਰੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਪਰ ਉਸ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕੇ ਛੋਕਰੇ ਕੋ ਐਸੀ ਇਮਬੈਰੇਸਿਂਗ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਮੇਂ ਬਿਠਾਕਰ ਆਪ ਕਹਾਂ ਖਿਸਕ ਲੀਂ। ਬੇਚਾਰਾ ਬਚ੍ਚਾ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਥਕ ਨ ਗਯਾ ਹੋਗਾ। ਵੋ ਹਗਕਰ ਚੁਕਾ ਹੋ ਤੋ ਮੋਹਤਰਮਾ ਕਿਸ੍ਸੇ ਕੋ ਆਗੇ ਬਢ਼ਾਇਏ। ਮੈਂ ਭੀ ਬਚ੍ਚੇ ਕੇ ਦੁਖ ਸੇ ਕਾਤਰ ਬਸ ਕਲਮ ਉਠਾਨੇ ਹੀ ਵਾਲੀ ਥੀ ਕਿ ਦੋ ਮੁਸੀਬਤੇਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪਰ ਆ ਧਮਕੀਂ। ਰਵਿਵਾਰ ਕੀ ਛੁਟ੍ਟੀ ਮੈਂਨੇ ਸੋਚਾ ਥਾ, ਇਸੀ ਕਲਮਘਸੀਟੀ ਕੇ ਨਾਮ ਹੋਗੀ ਲੇਕਿਨ ਜੈਸਾਕਿ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ ਹੋਨਾ ਬਚਾ ਹੀ ਰਹ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਸੋ ਯਹ ਭੀ ਬਚਾ ਹੀ ਰਹ ਗਯਾ। ਬਚ੍ਚੇ ਕੋ ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਔਰ ਉਸੀ ਗਫਲਤ ਮੇਂ ਛੋਡ਼ਕਰ ਮੈਂ ਰਵਿਵਾਰ ਕੋ ਧਮਕੀਂ ਇਨ ਦੋ ਮੁਸੀਬਤੋਂ ਕੇ ਕਿਸ੍ਸਾ ਸੁਨਾਤੀ ਹੂਂ।
ਤੋ ਹੁਆ ਯੂਂ ਸਾਢ਼ੇ ਬਾਰਹ ਕਿਲੋ ਵਜਨ ਔਰ ਚਾਂਦ ਪਰ ਸਾਢ਼ੇ ਤੇਰਸ ਬਾਲ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਬ੍ਲੌਗਰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ। ਉਨਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਦਿਲ੍ਲੀ ਸੇ ਪਧਾਰੇ ਥੇ। ਅਬ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਦੋਸ਼ ਦੇਨਾ। ਮੈਂਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਆ ਬੈਲ ਮੁਝੇ ਮਾਰ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਏਕ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਭੋਪਾਲੀ ਬ੍ਲੌਗਰ ਕੇ ਘਰ ਖੁਦ ਹੀ ਖੁਲ੍ਲਮਖੁਲ੍ਲਾ ਦਾਵਤ ਕਾ ਨ੍ਯੌਤਾ ਦੇਕਰ ਆਈ ਥੀ। ਤੋ ਮੇਰਾ ਦੋਸ੍ਤ, ਔਫਿਸ ਮੇਂ ਤਥਾਕਥਿਤ ਦੂਰ ਕੇ ਫੂਫਾ ਕੀ ਤਰਹ ਦੂਰ ਕਾ ਬੌਸ ਔਰ ਵੈਤਾਗਵਾਡ਼ੀ ਪਰ ਸਵਾਰ ਔਰ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਮੋਹਬ੍ਬਤ ਮੇਂ ਗਿਰਫ੍ਤਾਰ ਗੀਤ ਔਰ ਅਨੁਰਾਗ ਆ ਧਮਕੇ।
ਦੋਨੋਂ ਜੈਸੇ ਪਹਲੇ ਸੇ ਹੀ ਤਯ ਕਰਕੇ ਆਏ ਥੇ ਕਿ ਜੀ ਹਲਕਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਏਂਗੇ। ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਆਤੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਪਰ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿਯਾ। ਲੇ ਦਨਾਦਨ ਕਿਤਾਬੇਂ ਨਿਕਾਲੀ ਔਰ ਚੁਨੀ ਜਾਨੇਂ ਲਗੀਂ ਕਿ ਕੌਨ-ਕੌਨ ਸੀ ਕਹਾਂ ਕਹਾਂ ਸੇ ਫਰਾਰ ਕਰਨੀ ਹੈਂ। ਕੁਛ ਚੁਰਾਨੀ ਹੈਂ, ਕੁਛ ਪੂਰੀ ਗੁਂਡਾਗਰ੍ਦੀ ਸੇ ਐਂਠ ਲੇਨੀ ਹੈਂ ਔਰ ਤੋ ਕੁਛ ਕੋ ਇਸ ਵਾਯਦੇ ਪਰ ਲੇ ਜਾਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਢ਼ਕਰ ਲੌਟਾ ਦੇਂਗੇ। ਅਬ ਕੌਨ ਲੌਟਾਤਾ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਪਤਾ ਹੋਤਾ ਕਿ ਯੇ ਦੋਨੋਂ ਇਤਨੇ ਬਡ਼ੇ ਕਿਤਾਬ ਦਾਬ ਹੈਂ ਤੋ ਮੈਂ ਪਹਲੇ ਹੀ ਹਾਥ ਜੋਡ਼ ਲੇਤੀ, ਕਹਤੀ, ਦਾਦਾ, ਤੁਮ ਦੋਨੋਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾ ਖਾਨਾ ਬਨਾਕਰ ਘਰ ਪਹੁਂਚਾ ਦੂਂਗੀ, ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੀ ਓਰ ਨਜਰ ਉਠਾਕਰ ਭੀ ਦੇਖਨਾ।
ਮੈਂ ਰਸੋਈ ਮੇਂ ਖਾਨਾ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਜੀਵਨ ਗਰ੍ਕ ਕਰ ਰਹੀ ਥੀ ਔਰ ਦੋਨੋਂ ਪਾਨੀ ਔਰ ਚਾਯ ਔਰ ਕੌਫੀ ਕੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਕਿਤਾਬੇਂ ਉਡ਼ਾਨੇ ਮੇਂ ਮਸ਼ਗੂਲ ਥੇ। ਤਭੀ ਅਨੁਰਾਗ ਕਿਚਨ ਮੇਂ ਆਯਾ ਔਰ ਪੂਛਾ, “ਆਪਕੋ ਹਾਰ੍ਡਬਾਉਂਡ ਪਸਂਦ ਹੈ ਯਾ ਪੇਪਰਬੈਕ।”
ਮੈਂਨੇ ਸਂਭਾਵਿਤ ਖਤਰੇ ਕੋ ਪਹਲੇ ਹੀ ਸੂਂਘ ਲਿਯਾ ਔਰ ਤਪਾਕ ਸੇ ਬੋਲੀ, “ਦੋਨੋਂ।”
15 ਮਿਨਟ ਇਸੀ ਪਰ ਕਟਬਹਸੀ ਹੁਈ।
ਬਾਤ ਯੂਂ ਥੀ ਕਿ ਇਸ੍ਮਤ ਚੁਗਤਾਈ ਕੀ ਆਤ੍ਮਕਥਾ ਕਾਗਜੀ ਹੈ ਪੈਰਹਨ ਕੀ ਦੋ ਪ੍ਰਤਿਯੋਂ ਪਰ ਅਨੁਰਾਗ ਕੀ ਨਜਰ ਪਡ਼ ਗਈ ਥੀ। ਏਕ ਹਾਰ੍ਡਬਾਉਂਡ ਔਰ ਏਕ ਪੇਪਰਬੈਕ। ਬਸ ਉਸੀ ਮੇਂ ਏਕ ਕੋ ਵੋ ਹਥਿਯਾ ਲੇਨਾ ਚਾਹਤਾ ਥਾ। ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਤੁਰਂਤ ਹਰਕਤ ਮੇਂ ਆ ਗਈ।
“ਅਰੇ ਵੋ ਦੂਸਰੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੀ ਹੈ।“”
“ਕਿਸਕੀ?”
ਮੈਂਨੇ ਆਵ ਦੇਖਾ ਨ ਤਾਵ। ਏਕ ਨਾਮ ਉਛਾਲ ਦਿਯਾ, ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਜਿਸਸੇ ਸਬ ਖੌਫ ਖਾਤੇ ਹੈਂ।
“ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੀ ਹੈ।”
ਮੁਝੇ ਯਕੀਨ ਥਾ ਉਨਕਾ ਨਾਮ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਦੋਨੋਂ ਸਨਾਕਾ ਖਾਕਰ ਚੁਪ ਬੈਠ ਜਾਏਂਗੇ। ਵੈਸੇ ਭੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸੇ ਮੁਂਹਜੋਰੀ ਕਰਨੇ ਕਾ ਜੋਰ ਕਿਸੀ ਮੇਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨਕੀ ਕਿਤਾਬ ਮਾਰਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਸਪਨੇ ਮੇਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਤੇ, ਭਲੇ ਵੋ ਆਪਕੀ ਪੂਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਢਾਂਪਕਰ ਬੈਠ ਜਾਏਂ।
ਲੇਕਿਨ ਤੀਰ ਉਲ੍ਟਾ ਪਡ਼ਾ। ਗੀਤ ਬੋਲਾ, “ਅਰੇ ਉਨਕੀ। ਤਬ ਤੋ ਤੁਮ ਰਖ ਲੋ ਅਨੁਰਾਗ।”
ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਹੇਂਗੇ। ਵੈਸੇ ਭੀ ਇਸ੍ਮਤ ਕਾ ਨਾਮ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਕਸਾਇਨ ਸਾ ਮੁਂਹ ਬਨਾਏਂਗੇ ਔਰ ਦੋ-ਚਾਰ ਓਜ, ਪਾਮੁਕ ਔਰ ਮੁਰਾਕਾਮਿਯੋਂ ਕਾ ਨਾਮ ਲੇਕਰ ਆਪਕੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾਕਾਮਿਯੋਂ ਪਰ ਲਂਬਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਨਾਏਂਗੇ। ਸਸੁਰ, ਮਨੀਸ਼ਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਕਭੀ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕ ਬੌਦ੍ਧਿਕ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਨੇਗਾ। ਇਸ੍ਮਤ ਔਰ ਅਪਨੀ ਕਿਸ੍ਮਤ ਕੋ ਛਾਤੀ ਸੇ ਸਟਾਏ ਫੁਦਕਤੀ ਰਹੋਗੀ।”
ਗੀਤ ਤੋ ਸਚਮੁਚ ਉਨ੍ਹੇਂ ਫੋਨ ਕਰਨੇ ਪਰ ਉਤਾਰੂ ਥਾ। ਮੈਂਨੇ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਦੋਨੋਂ ਕੇ ਮੋਬਾਇਲ ਅਪਨੇ ਕਬ੍ਜੇ ਮੇਂ ਲਿਏ ਔਔਰ ਕਿਤਾਬ ਕੇ ਊਪਰ ਚਢ਼ਕਰ ਬੈਠ ਗਈ। “ਖਬਰਦਾਰ ਜੋ ਅਬ ਕਿਸੀ ਕਿਤਾਬ ਕੋ ਹਾਥ ਲਗਾਯਾ। ਖਾਨਾ ਖਾਓ ਔਰ ਖਿਸਕੋ।”
ਲੇਕਿਨ ਵੋ ਮੁਂਹਜੋਰ ਕਹਾਂ ਮਾਨਨੇ ਵਾਲੇ ਥੇ।
ਇਤਨੀ ਮੇਹਨਤ ਸੇ ਤਮਾਮ ਵ੍ਯਂਜਨ ਪਕਾਏ, ਲੇਕਿਨ ਤਾਰੀਫ ਕੇ ਦੋ ਬੋਲ ਬੋਲਤੇ ਦੋਨੋ ਕਾ ਮੁਂਹ ਕਟਤਾ ਥਾ। ਗੀਤ ਨੇ ਥੋਡ਼ੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀ, ਲੇਕਿਨ ਖਾਨਾ ਖਤ੍ਮ ਹੋਤੇ ਹੀ ਬੋਲਾ, ਵੋ ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਇਸਲਿਏ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ ਕਹੀਂ ਪਰੋਸੀ ਹੁਈ ਥਾਲੀ ਹੀ ਮੁਂਹ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਸੇ ਨ ਖਿਸਕਾ ਲੀ ਜਾਏ। ਅਨੁਰਾਗ ਨੇ ਥੋਡ਼ੀ ਸ਼ਰਾਫਤ ਦਿਖਾਈ ਔਰ ਜਾਤੇ-ਜਾਤੇ ਤਾਰੀਫ ਕੇ ਚਂਦ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਲਡ਼ਤੇ-ਝਗਡ਼ਤੇ, ਬਤਿਯਾਤੇ, ਹਂਸੀ-ਠਟ੍ਟਾ ਕਰਤੇ ਕਾਫੀ ਵਕ੍ਤ ਗੁਜਰ ਗਯਾ। ਮੈਂਨੇ ਸਾਰੀ ਨਿਕਲੀ ਹੁਈ ਕਿਤਾਬੇਂ ਵਾਪਸ ਆਲਮਾਰੀ ਮੇਂ ਸਜਾਈਂ ਔਰ ਚੈਨ ਕੀ ਸਾਂਸ ਲੀ। ਲੇਕਿਨ ਜਾਤੇ-ਜਾਤੇ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਏਟਵੁਡ ਕੀ ਏਕ ਕਿਤਾਬ ਅਨੁਰਾਗ ਉਡ਼ਾ ਹੀ ਲੇ ਗਯਾ, ਇਸ ਵਾਯਦੇ ਪਰ ਕਿ ਪਢ਼ਨੇ ਲੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਦਿਲ੍ਲੀ ਜਾਊਂਗੀ ਤੋ ਯਾਦ ਸੇ ਪਹਲੇ ਅਪਨੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਪਸ ਲੂਂਗੀ।
ਗਿਰਤੇ-ਪਡ਼ਤੇ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚਨੇ ਕੀ ਭੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ। ਮੈਂਨੇ ਸੀਂਕਚੀ ਔਰ ਆਸਮਾਨੀ ਚਾਂਦ ਕੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ ਖੀਂਚੀਂ। ਅਨੁਰਾਗ ਲਾਲ, ਕਾਲੀ, ਹਰੀ ਜੈਕੇਟ ਮੇਂ ਐਸੇ ਫੋਟੋ ਖਿਂਚਾਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਦੇਖਨੇ ਵਾਲੇ ਕੋ ਲਗੇ ਕਿ ਸੂਟਕੇਸ ਭਰ ਕਪਡ਼ਾ ਸਾਥ ਲੇਕਰ ਆਯਾ ਥਾ, ਚੇਂਜ ਕਰ-ਕਰਕੇ ਫੋਟੋ ਖਿਂਚਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ।
ਫਿਰ ਜਬ ਗੀਤ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚਨੇ ਕੋ ਉਠਾ ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਸਾਫ ਸਾਫ ਕਹ ਦਿਯਾ ਕਿ ਬਾਸਠ ਕਿਲੋ ਕੀ ਦਦੇਹ ਕੋ ਫੋਟੋ ਮੇਂ ਬਯਾਲੀਸ ਨ ਦਿਖਾ ਸਕੋ, ਤੋ ਕੈਮਰਾ ਵਾਪਸ ਰਖ ਦੋ। ਮੇਰੀ ਇਜ੍ਜਤ ਕਾ ਪਲੀਦਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਲੇਕਿਨ ਵੋ ਕਹਾਂ ਮਾਨਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਨੇ ਕੈਮਰੇ ਕੇ ਕਾਨ ਮੇਂ ਐਸਾ ਮਂਤਰ ਫੂਂਕਾ ਕਿ ਵੋ ਬਾਸਠ ਕੇ ਵਜਨ ਕੋ ਬਹਤ੍ਤਰ ਬਤਾਤੇ ਹੁਏ ਦਨਾਦਨ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚਨੇ ਲਗਾ। ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸੁਂਦਰਤਾ ਮਿਟ੍ਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ। ਅਬ ਗੀਤ ਦੋਬਾਰਾ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚਕਰ ਦੇਖੇ। ਬਤਾਤੀ ਹੂਂ ਮੈਂ ਉਸੇ।
ਤੋ ਇਸ ਤਰਹ ਮਰਤੇ-ਮਰਾਤੇ ਮੈਂ ਯੇ ਪੋਸ੍ਟ ਲਿਖਨੇ ਲਾਯਕ ਬਚੀ ਰਹ ਗਈ।
ਏਕ ਜਰੂਰੀ ਬਾਤ ਤੋ ਰਹ ਹੀ ਗਈ। ਅਨੁਰਾਗ ਚਾਹੇ ਜਿਤਨੀ ਜੈਕੇਟ ਬਦਲੇ ਔਰ ਕਿਤਾਬ ਢਾਂਪੇ, ਬੇਚਾਰਾ ਹੈ ਅਚ੍ਛਾ। ਦਿਲ੍ਲੀ ਸੇ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਢੋਕਰ ਬਰ੍ਗਮੈਨ ਕੀ ਝੋਲਾ ਭਰ ਫਿਲ੍ਮੇਂ ਲੇ ਆਯਾ ਥਾ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਜੂਤਮਪੈਜਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਥੀ, ਦੂਸਰੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਬਰ੍ਗਮੈਨ ਕੀ ਫਿਲ੍ਮੋਂ ਕੀ ਪਾਯਰੇਸੀ ਚਲ ਰਹੀ ਥੀ।

ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਅਚ੍ਛਾ ਵਕ੍ਤ ਗੁਜਰਾ। ਐਸੇ ਬੁਰੇ ਵਕ੍ਤ ਰੋਜ ਰੋਜ ਆਯਾ ਕਰੇਂ ਔਰ ਖੁਸ਼ਿਯੋਂ ਕੀ ਗੁਨਗੁਨੀ ਮਹਕ ਛੋਡ਼ ਜਾਯਾ ਕਰੇਂ। ਬੈਲ ਐਸੇ ਹੋਂ ਤੋ ਮੈਂ ਬਾਰ ਬਾਰ, ਆ ਬੈਲ ਮੁਝੇ ਮਾਰ ਕਰੂਂ।

ਫਿਲਹਾਲ ਔਰ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ ਅਪਲੋਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਅਗਲੀ ਪੋਸ੍ਟ ਮੇਂ ਅਲਗ ਸੇ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ ਭੀ ਲਗਾ ਦੂਂਗੀ। ਭਾਰੀ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਭਾਰੀ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ। ਇਤਨੀ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਚਿਪਕ ਜਾਏਂਗੀ ਕ੍ਯਾ। ਫਿਲਹਾਲ ਫੋਟੋ ਅਪਨੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਮੇਂ ਦੇਖਿਏ ਔਰ ਵਰ੍ਣਨ ਮੇਰੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ।

ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ ਹੋਨਾ ਬਚਾ ਰਹ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਇਸਸੇ ਪਹਲੇ ਕਿ ਮੁਝੇ ਘਰ ਔਰ ਦਫ੍ਤਰ ਕੀ ਮਾਰਾਮਾਰੀ ਕੇ ਬੀਚ ਕੁਛ ਕਲਮਘਸੀਟੀ ਕੀ ਫੁਰਸਤ ਮਿਲੇ, ਯੇ ਕਵਿਤਾ ਗੌਰ ਫਰਮਾਏਂ।









ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ ਹੋਨਾ
ਬਚਾ ਰਹ ਜਾਤਾ ਹੈ

ਅਭੀ ਤੋ ਕਹਨਾ ਥਾ ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ
ਕਿਤਨਾ ਤੋ ਸੁਨਨਾ ਥਾ
ਏਕ ਨਦੀ ਥੀ
ਜਿਸਕੇ ਉਸ ਪਾਰ ਜਾਨਾ ਥਾ
ਪਹਾਡ਼ੀ ਪਰ ਫਿਸਲਨਾ ਥਾ ਏਕ ਬਾਰ
ਸੁਦੂਰ ਜਂਗਲ ਕੇ ਏਕਾਂਤ ਮੇਂ
ਜੋਰ ਸੇ ਪੁਕਾਰਨਾ ਥਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਨਾਮ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਗਰ੍ਦਨ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਬਾਹੇਂ ਫਂਸਾਏ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਪੀਠ ਪਰ ਲਟਕ ਜਾਨਾ ਥਾ
ਅਚਾਨਕ ਕਹੀਂ ਪੀਛੇ ਸੇ ਆਕਰ
ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਂਖੋਂ ਕੋ ਮੂਂਦ ਦੇਨਾ ਥਾ
ਅਪਨੀ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਸੇ
ਰਾਤ ਕੇ ਬੀਹਡ਼ ਅਂਧੇਰੋਂ ਮੇਂ ਚੁਪਚਾਪ
ਚਟ੍ਟਾਨ ਪਰ ਸਮਂਦਰ ਕੀ ਲਹਰੋਂ ਕੋ ਟੂਟਤੇ ਦੇਖਨਾ ਥਾ
ਬਸ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਬਗਲ ਵਾਲੀ ਸੀਟ ਪਰ ਬੈਠੇ
ਮੇਰੀ ਖੁਲੀ ਬਾਂਹੋਂ ਕਾ ਝੀਨਾ ਸਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼
ਔਰ ਦੇਹ ਸੇ ਉਠਤੀ ਨਮਕੀਨ ਮਹਕ ਕਾ ਏਹਸਾਸ
ਜੀਨਾ ਥਾ ਤੁਮ੍ਹੇਂ
ਨੇਰੁਦਾ ਔਰ ਮਾਰੀਯਾ ਕੋ ਪਢ਼ਨਾ ਥਾ ਸਾਥ-ਸਾਥ
ਫੇਲਿਨੀ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਉਤਰਨਾ ਥਾ
ਪੈਡਰ ਰੋਡ ਕੇ ਸ਼ੋਰਗੁਲ ਕੇ ਬੀਚ
ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੀ ਹਥੇਲੀ ਥਾਮੇ
ਬਸ ਯੂਂ ਹੀ ਗੁਜਰ ਜਾਨਾ ਥਾ ਏਕ ਦਿਨ
ਕੁਛ ਕਹਨਾ ਨਹੀਂ ਥਾ
ਬਸ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਨਜਰ ਉਠਾਕਰ
ਦੇਖ ਭਰ ਲੇਨਾ ਥਾ
ਮੇਰੇ ਤਲਵੋਂ ਕੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ
ਅਪਨੇ ਹੋਂਠੋਂ ਸੇ ਛੁਨਾ ਥਾ
ਉਠਾ ਲੇਨੀ ਥੀ ਮੇਰੀ ਦੇਹ
ਅਪਨੇ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ
ਏਕ ਬਾਰ ਡੂਬਕਰ ਚੂਮ ਲੇਨਾ ਥਾ
ਤਿਰ ਆਨਾ ਥਾ ਏਕ ਬਾਰ
ਦੇਹ ਮੇਂ ਬਸੀ ਸਂਪੂਰ੍ਣ ਪਰਥ੍ਵੀ ਸੇ
ਘੁਲ ਜਾਨਾ ਥਾ ਤੁਮਮੇਂ ਏਕ ਦਿਨ ਐਸੇ
ਜੈਸੇ ਨਮਕ ਪਾਨੀ ਮੇਂ
ਅਪਨੇ ਭੀਗੇ ਬਾਲੋਂ ਕੇ ਛੀਟੋਂ ਸੇ
ਭਿਗੋਨੀ ਥੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਅਧਖੁਲੀ ਕਿਤਾਬ
ਇਸ ਤਰਹ ਅਂਧੇਰੇ ਜਂਗਲ ਮੇਂ ਟਾਂਕਨੇ ਥੇ
ਪ੍ਰੇਮ ਔਰ ਸੁਖ ਕੇ ਸਿਤਾਰੇ
ਸ੍ਮਰਤਿਯੋਂ ਕੇ ਮੀਠੇ ਕਣ
ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਨਦੀ ਮੇਂ ਤੈਰਨਾ ਥਾ
ਜਿਸ ਮੋਡ਼ ਸੇ ਅਲਗ ਹੋਤੀ ਥੀਂ ਹਮਾਰੀ ਰਾਹੇਂ
ਉਸਸੇ ਪਹਲੇ
ਠਹਰਨਾ ਥਾ ਏਕ ਪਲ ਕੋ
ਪੂਛਨਾ ਥਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਘਰ ਕਾ ਪਤਾ
ਜਿਸ ਠਿਕਾਨੇ ਕਭੀ ਪਹੁਂਚੇ ਕੋਈ ਖਤ
ਜਾਤੇ ਹੁਏ ਦੇਰ ਤਕ
ਵਿਦਾ ਮੇਂ ਹਿਲਾਨਾ ਥਾ ਅਪਨਾ ਹਾਥ
ਲੇਕਿਨ ਦੇਖੋ
ਇਸ ਰਫ੍ਤਾਰ ਸੇ ਗੁਜਰਾ ਸਬ
ਕਿ ਐਸਾ ਕੁਛ ਨ ਹੁਆ
ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਕਿਤਨਾ ਕੁਛ ਹੋਨਾ
ਬਚਾ ਰਹ ਗਯਾ।

ਕਿਤਨਾ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਏਕ ਸ਼ਹਰ ਹਮੇਂ ਔਰ ਹਮ ਸ਼ਹਰ ਕੋ – 2

ਜਿਦਂਗੀ ਔਰ ਅਨੁਭਵੋਂ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਏਕ ਲਂਬਾ ਅਰਸਾ ਗੁਜਾਰ ਲੇਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਅਪਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਦੇਖਨਾ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਕਾ ਬੁਨਿਯਾਦੀ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਔਰ ਮਾਨਸ ਗਢ਼ਾ ਹੋ, ਜਿਸਨੇ ਦਿਮਾਗ ਔਰ ਹਿਮ੍ਮਤ ਕੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਤੇਵਰ ਸੇ ਲੇਕਰ ਬਿਜਬਿਜਾਤੀ ਹੁਈ ਭਾਵੁਕਤਾ ਤਕ ਸੇ ਨਵਾਜਾ ਹੋ, ਉਸ ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਹਮ ਕਿਸ ਨਿਗਾਹ ਸੇ ਦੇਖੇਂਗੇ? ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕੀ ਦੋਨੋਂ ਨਿਗਾਹੇਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈਂ। ਬ੍ਲੌਗਰ ਮੀਟ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ, ਯਹ ਸ਼ਹਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾ। ਬੋਧਿ ਨੇ ਤੁਰਂਤ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦ ਕਿਯਾ। ਬੋਲੇ, ਯਹ ਸ਼ਹਰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਯਾ ਹੈ। ਕ੍ਯਾ ਸਹੀ ਹੈ ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਗਲਤ? ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਨਜਰੇਂ ਸਹੀ ਹੈਂ ਸ਼ਾਯਦ। ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕਰ ਘਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਔਟੋ ਪਕਡ਼ਾ ਤੋ ਸਿਵਿਲ ਲਾਇਂਸ ਕੀ ਜਿਨ ਸਡ਼ਕੋਂ ਸੇ ਹੋਕਰ ਗੁਜਰੀ, ਉਨਕੀ ਸ਼ਕ੍ਲ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਲ ਸੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸਾ ਹੀ ਮੇਲ ਖਾਤੀ ਥੀ। ਸ਼ਾਯਦ ਯਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਏਕਰੂਪਤਾ ਹੈ। ਅਬ ਸ਼ਾਯਦ ਹਰ ਸ਼ਹਰ ਕਾ ਏਕ ਪੌਸ਼ ਇਲਾਕਾ ਐਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜੀ ਸੇ ਉਨ੍ਨਤ ਰਹੇ ਸਭੀ ਸ਼ਹਰੋਂ ਮੇਂ ਕਮੋਬੇਸ਼ ਏਕ ਜੈਸਾ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਵੈਸਾ ਹੀ ਮੈਕਡੋਨਲ੍ਡਸ, ਜੈਸਾ ਮੁਂਬਈ ਮੇਂ ਹੈ ਯਾ ਇਂਦੌਰ ਮੇਂ ਯਾ ਕਿਸੀ ਔਰ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ। ਵੈਸੀ ਹੀ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ੀ ਕਾਂਚ ਵਾਲੀ ਚਮਚਮਾਤੀ ਹੁਈ ਦੁਕਾਨੇਂ, ਮੌਲ, ਡਿਪਾਰ੍ਟਮੇਂਟਲ ਸ੍ਟੋਰ, ਨਏ-ਨਏ ਰੇਸ੍ਟੋਰੇਂਟ, ਰਿਲਾਯਂਸ ਫ੍ਰੇਸ਼, ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਹਰ ਸਡ਼ਕ, ਗਲੀ ਦੀਵਾਰੋਂ ਪਰ ਪਟੇ ਹੁਏ ਟਾਟਾ, ਵੋਡਾਫੋਨ, ਰਿਲਾਯਂਸ, ਮੂਡ੍ਸ ਕਂਡੋਮ ਔਰ ਦੁਨਿਯਾ ਕੋ ਬਦਲ ਦੇਨੇ ਵਾਲੇ ਆਇਡਿਯਾਜ ਕੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ। ਵਹੀ ਚਮਕਤੀ ਸ਼ਕ੍ਲੇਂ। ਯੇ ਮੇਰੇ ਪਹਚਾਨੇ ਹੁਏ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੋ ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਥਕੀ ਹੁਈ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਸੇ ਬੇਚੈਨ ਨ ਹੋਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਯਹ ਬਦਲੀ ਹੁਈ ਰੌਸ਼ਨੀਦਾਰ ਰਂਗਤ ਕ੍ਯਾ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਸਚ ਹੀ ਤੋ ਕਹਾ ਥਾ, ਸ਼ਹਰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਯਾ ਹੈ।

ਲੇਕਿਨ ਉਸੀ ਸਿਵਿਲ ਲਾਇਂਸ ਮੇਂ ਆਜ ਭੀ ਭੈਂਸ ਬੀਚ ਸਡ਼ਕ ਮੇਂ ਖਡ਼ੀ ਹੋਕਰ ਟੈ੍ਫਿਕ ਰੋਕ ਦੇਤੀ ਹੈ ਔਰ ਲੋਗ ਰੋਜ-ਰੋਜ ਭੈਂਸੋਂ ਕੀ ਆਵਾਜਾਹੀ ਕਾ ਕੋਈ ਸ੍ਥਾਈ ਹਲ ਢੂਂਢਨੇ ਕੇ ਬਜਾਯ ਭੈਂਸ ਕੋ ਬੀਚ ਸਡ਼ਕ ਮੇਂ ਆਰਾਮ ਫਰਮਾਤਾ ਛੋਡ਼ ਸ਼ੌਰ੍ਟਕਟ ਨਿਕਾਲਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਸਾਇਡ ਸੇ ਨਿਕਲ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਟੈ੍ਫਿਕ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀ ਮੁਡ਼ ਜਾਤੀ ਹੈ ਔਰ ਅਬ ਵਹ ਬੀਚ ਸਡ਼ਕ ਕੇ ਬਜਾਯ ਸਾਇਡ ਸੇ ਨਿਕਲਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ। ਕਂਡੋਮ ਕੇ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨੋਂ ਨੇ ਭੈਂਸੋਂ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਪਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਡਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਰ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਪਰ ਡਾਲਾ ਹੋ ਤੋ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।

ਆਜ ਭੀ ਵਹਾਂ ਇਂਸਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਖੀਂਚਾ ਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਸਾਇਕਿਲ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਚਲਤਾ ਹੈ। ਲੋਗ ਵੈਸੇ ਹੀ ਹੈਂ। ਬਡ਼ੀ ਫੁਰਸਤ ਮੇਂ ਬੈਠੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਆਨੇ-ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਹਰ ਲਡ਼ਕੀ ਕੋ ਤਬ ਤਕ ਘੂਰਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਜਬ ਤਕ ਵੋ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਓਝਲ ਨ ਹੋ ਜਾਏ। ਚਲਤੇ ਹੁਏ ਕੋਹਨੀ ਮਾਰ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਹੋਂ ਤੋ ਆਗੇ ਨਿਕਲ ਚੁਕਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਪਲਟ-ਪਲਟਕਰ ਦੇਖਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਪਾਰ੍ਕਿਂਗ ਮੇਂ ਖਡ਼ੀ ਸ੍ਕੂਟਰ ਪਰ ਬਡ਼ੇ ਸੁਭੀਤੇ ਸੇ ਪਾਨ ਖਾਕਰ ਥੂਕਤੇ ਹੁਏ ਆਗੇ ਬਢ਼ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਸਫੇਦ ਸ੍ਕੂਟਰ ਪਰ ਲਾਲ ਪੀਕ ਕੀ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਹੋਤੀ ਹੈ।

ਏਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਟੈਂਪੋ ਸੇ ਸਿਵਿਲ ਲਾਇਂਸ ਸੇ ਗੋਵਿਂਦਪੁਰ ਜਾ ਰਹੀ ਥੀ। ਦਿਨ ਕਾ ਸਮਯ ਥਾ। ਸ਼ਿਵਕੁਟੀ ਕੇ ਪਾਸ ਟੈਂਪੋ ਰੁਕੀ। ਉਲਝੇ ਬਾਲੋਂ ਔਰ ਕੋਹਡ਼ੇ ਜੈਸੀ ਭਾਰੀ ਨਾਕ ਵਾਲਾ ਏਕ ਆਦਮੀ ਉਤਰਾ। ਇਸਲਿਏ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸੇ ਵਹਾਂ ਉਤਰ ਜਾਨਾ ਥਾ। ਉਤਰ ਤੋ ਦੂਸਰੇ ਯਾਤ੍ਰੀ ਰਹੇ ਥੇ। ਮਿਸ੍ਟਰ ਕੋਹਡ਼ਾ ਉਤਰੇ, ਸਾਮਨੇ ਏਕ ਦੁਕਾਨ ਥੀ, ਜਿਸਕਾ ਸ਼ਟਰ ਬਂਦ ਥਾ। ਉਸਨੇ ਦੁਕਾਨ ਕੀ ਤਰਫ ਮੁਂਹ ਕਿਯਾ ਔਰ ਪੈਂਟ ਖੋਲਕਰ ਵਹੀਂ ਟੈਂਪੋ, ਆਤੀ-ਜਾਤੀ ਸਡ਼ਕ ਔਰ ਟੈਂਪੋ ਕੇ ਅਂਦਰ ਬੈਠੀ ਦੋ ਲਡ਼ਕਿਯੋਂ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਪ੍ਰਕਰਤਿ ਕੀ ਪੁਕਾਰ ਪਰ “ਮੈਂ ਆਯਾ, ਮੈਂ ਆਯਾ” ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਲਘੁ ਸ਼ਂਕਾਓਂ ਸੇ ਨਿਪਟਨੇ ਲਗਾ। ਸਬ ਨਜਾਰਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਥੇ। ਟੈਂਪੋ ਵਾਲਾ ਭੀ ਮਜੇ ਸੇ ਇਂਜਨ ਘਰ੍ਰ-ਘਰ੍ਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਕੋਹਡ਼ਾ ਮਹਾਸ਼ਯ ਕੇ ਨਿਪਟਨੇ ਔਰ ਲੌਟਨੇ ਕਾ ਇਂਤਜਾਰ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ। ਮਜੇ ਕੀ ਬਾਤ ਯੇ ਕਿ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਸੇ ਸੌ ਕਦਮ ਕੀ ਦੂਰੀ ਪਰ ਕੋਹਡ਼ਾ ਨੇ ਟੈਂਪੋ ਰੁਕਵਾਯਾ ਔਰ ਉਤਰਕਰ ਵਹੀਂ ਸਡ਼ਕ ਪਰ ਹੀ ਬਨੇ ਹੁਏ ਏਕ ਮਕਾਨ ਕਾ ਗੇਟ ਖੋਲਕਰ ਅਂਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਮਾਲ ਹੈ। ਯੇ ਦੋ ਮਿਨਟ ਇਂਤਜਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ ਥੇ? ਹਗਨੇ-ਮੂਤਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਡ਼ਕ ਹੈ ਔਰ ਗੋਭੀ ਕਾ ਪਰਾਠਾ ਚਾਭਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਘਰ।

ਕੋਈ ਤਰ੍ਕ ਦੇ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਸੇ ਆ ਰਹੀ ਹੋ। ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਮਿਸ੍ਟਰ ਕੋਹਡ਼ਾ ਕੋ ਲਗਾ ਹੋ ਕਿ ਅਭੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਬਰੇ ਤੋ ਸ਼ਾਯਦ ਕਭੀ ਨ ਉਬਰ ਪਾਏਂ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਤਰ੍ਕ ਦੇਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਤਰ੍ਕ ਪਰ ਸ਼ਰ੍ਮ ਆ ਸਕਤੀ ਹੈ, ਜਬ ਵੋ ਦੇਖੇਂਗੇ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਕਿਤਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਸੇ ਆਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਲਘੁਸ਼ਂਕਾਓਂ ਸੇ ਨਿਪਟਨੇ ਕੇ ਨਜਾਰੇ ਪ੍ਰਾਯ: ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਪਨੇ ਹੀ ਮੁਹਲ੍ਲੇ ਮੇਂ ਆਪਕੋ ਐਸੇ ਨਜਾਰੇ ਭੀ ਦਿਖ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅਪਨੇ ਘਰ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਮੋਹਲ੍ਲੇ ਕੀ ਸਡ਼ਕ ਪਾਰ ਕਰੇ ਔਰ ਫਿਰ ਵਹੀਂ ਨਾਲੀ ਮੇਂ ਪਦ੍ਮਾਸਨ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਸਮਸ੍ਤ ਸ਼ਂਕਾਏਂ ਨਿਪਟਾਕਰ ਘਰ ਮੇਂ ਵਾਪਸ ਘੁਸ ਜਾਏ। ਰਸੂਲਾਬਾਦ ਮੇਂ ਏਕ ਆਦਮੀ ਤਬ ਮੁਝੇ ਅਕਸਰ ਐਸਾ ਕਰਤਾ ਦਿਖਤਾ ਥਾ, ਜਬ ਮੈਂ ਛਠੀ ਕਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਪਢ਼ਤੀ ਥੀ। ਉਸਕਾ ਘਰ ਸਾਮਨੇ ਥਾ, ਲੇਕਿਨ ਮੂਤਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਉਸੇ ਖੁਲੇ ਆਸਮਾਨ ਔਰ ਆਤੇ-ਜਾਤੇ ਲੋਗੋਂ ਚੇਹਰੋਂ ਕੀ ਦਰਕਾਰ ਹੋਤੀ ਥੀ। ਫਾਫਾਮਊ ਮੇਂ ਏਕ ਬਾਰ ਏਕ ਲਡ਼ਕਾ ਘਰ ਸੇ ਨਿਕਲਾ, ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਸੇ ਪਚਾਸ ਕਦਮ ਗਯਾ ਔਰ ਏਕ ਕੀ ਪੌਇਂਟ ਪਰ ਜਾਕਰ, ਜਹਾਂ ਸੇ ਭੀਡ਼ ਗੁਜਰ ਰਹੀ ਥੀ, ਸਡ਼ਕ ਪਰ ਖਡ਼ਾ ਹੋਕਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨੇ ਲਗਾ। ਤਬ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਥੀ। ਆਜ ਜਿਸ ਪਰ ਮੈਂ ਇਤਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਖਰ੍ਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੂਂ, ਬਚਪਨ ਮੇਂ ਯਹ ਛਵਿਯਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਨਸ ਮੇਂ ਵੈਸੇ ਹੀ ਥੀਂ, ਜੈਸੇ ਝਾਡੂ ਲਗਾਤੀ ਮਮ੍ਮੀ, ਸਡ਼ਕ ਪਰ ਟਹਲਤੇ ਕੁਤ੍ਤੇ ਔਰ ਗਾਯ। ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਮਾਨ੍ਯ। ਇਸੇ ਦੇਖਕਰ ਮੁਝੇ ਕੁਛ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਥਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਬਚਪਨ ਸੇ ਮੈਂ ਐਸੇ ਮਨੋਹਾਰੀ ਨਜਾਰੋਂ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਹੁਏ ਹੀ ਬਡ਼ੀ ਹੁਈ ਥੀ।

ਤੋ ਮੈਂ ਕਹ ਰਹੀ ਥੀ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਰ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਮੂਤ੍ਰਾਲਯ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਗਨੀਮਤ ਹੈ ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਅਭੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਬਨਾ। ਸ਼ੌਚਾਲਯ ਕਾ ਸਬਸੇ ਸੁਂਦਰ, ਮਨ ਕੋ ਮੋਹ ਲੇਨੇ ਵਾਲਾ ਨਜਾਰਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਪਰ ਪ੍ਲੇਟਫੌਰ੍ਮ ਨਂਬਰ ਏਕ ਸੇ ਭੀਤਰ ਘੁਸਤੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਤਾ ਹੈ, ਜਹਾਂ ਸਾਮਨੇ ਪਟਰਿਯੋਂ ਪਰ, ਇਧਰ-ਉਧਰ, ਚਹੁਂਓਰ ਜਹਾਂ ਤਕ ਆਪਕੀ ਨਜਰੇਂ ਜਾਏਂ, ਟਟ੍ਟੀ ਹੀ ਟਟ੍ਟੀ ਨਜਰ ਆਏ। ਉਸੀ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਭੀ ਥੋਡ਼ਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕੇ ਲਿਏ ਲਾਲ ਸਾਡ਼ੀ ਵਾਲੀ ਏਕ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਔਰਤ ਖੁਦ ਪ੍ਲੇਟਫੌਰ੍ਮ ਪਰ ਘੁਟਨੇ ਮੋਡ਼ੇ ਹਾਜਤ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਬੈਠੀ, ਅਪਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕੇ ਲਡ਼ਕੇ ਕੋ ਹਾਥ ਸੇ ਥਾਮੇ, ਉਸਕੀ ਪੀਠ ਪਟਰਿਯੋਂ ਵਾਲੇ ਹਿਸ੍ਸੇ ਕੀ ਓਰ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਹਗਾ ਰਹੀ ਹੋਤੀ ਹੈ। “ਕਰ ਲੇ ਬਚਵਾ, ਅਰੇ ਨ ਗਿਰਬੇ, ਹਮ ਪਕਡ਼ੇ ਹਈ, ਅਰੀ ਗੋਪਾਲ, ਈ ਬੋਤਲਵਾ ਮੇਂ ਤਨਿ ਪਾਨੀ ਭਰ ਲਾਵ ਹੋ…”

ਕਿਤਨਾ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਏਕ ਸ਼ਹਰ ਹਮੇਂ ਔਰ ਹਮ ਸ਼ਹਰ ਕੋ

ਇਸ ਬਾਰ ਕੁਛ ਚਾਰ ਬਰਸ ਬਾਦ ਮੇਰਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਾਨਾ ਹੁਆ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ – ਵਹ ਸ਼ਹਰ ਜਹਾਂ ਮੈਂ ਪੈਦਾ ਹੁਈ, ਜਹਾਂ ਮੈਂਨੇ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਬੀਸ ਬਰਸ ਗੁਜਾਰੇ। ਵਹ ਸ਼ਹਰ, ਜਹਾਂ ਸੇ ਮੇਰੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਕੀ, ਹਂਸੀ ਔਰ ਵਿਸ਼ਾਦ ਕੀ, ਨਿਜੀ ਔਰ ਸਾਮਾਜਿਕ ਕਰੁਣਾ ਔਰ ਅਪਮਾਨ ਕੀ ਔਰ ਪਹਲੇ ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਸਾਦਗੀ ਔਰ ਬੇਚਾਰਗਿਯੋਂ ਕੀ ਢੇਰੋਂ ਸ੍ਮਰਤਿਯਾਂ ਗੁਂਥੀ ਹੁਈ ਹੈਂ। ਨੌ ਸਾਲ ਹੁਏ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸੇ ਰੋਜਮਰ੍ਰਾ ਕਾ ਵਹ ਨਾਤਾ ਟੂਟ ਗਯਾ। ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਤੀ, ਅਪਨੀ ਪਹਚਾਨ ਔਰ ਜਮੀਨ ਤਲਾਸ਼ਤੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਥੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹਰ ਤਕ ਲੌਟਕਰ ਜਾਨੇ ਕੀ। ਲੇਕਿਨ ਕਈ ਬਾਰ ਅਵਸਾਦ ਔਰ ਅਕੇਲੇਪਨ ਕੇ ਬੇਹਦ ਨਿਜੀ ਕ੍ਸ਼ਣੋਂ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵਨਾ ਸੇ ਭਰਕਰ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਯਾਦ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਪਰ ਇਸ ਬਾਰ ਬਚਪਨ ਕੀ ਜਾਨੀ-ਪਹਚਾਨੀ ਗਲਿਯੋਂ ਕੋ ਦੇਖਨਾ, ਉਨਸੇ ਗੁਜਰਨਾ ਬਡ਼ਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਨੁਭਵ ਥਾ। ਕਿਸੀ ਭਾਵੁਕ ਆਵੇਗ ਔਰ ਉਛਾਲ ਸੇ ਭਰ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਅਪਨੇ ਅਕੇਲੇਪਨ ਮੇਂ ਔਰ ਜ੍ਯਾਦਾ ਧਂਸਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ। ਅਵਸਾਦ ਕੋ ਔਰ-ਔਰ ਗਾਢ਼ਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਕੀ ਭੀਤਰੀ ਪਰ੍ਤੋਂ ਮੇਂ ਜਮਾ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ।

ਭੀਡ਼ ਕੇ ਬੀਚ ਭੀ ਅਕੇਲੇਪਨ ਕੇ ਇਤਨੇ ਬਿਖਰੇ ਔਰ ਸਘਨ ਤਾਰ ਹੈਂ ਕਿ ਬਾਂਧਤੇ ਭੀ ਹੈਂ ਔਰ ਨਹੀਂ ਭੀ ਬਾਂਧਤੇ। ਜਿਤਨਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬਾਂਧਤੇ ਹੈਂ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਨ ਅਕੇਲਾ ਹੋਤਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਰ ਨੇ ਦੌਡ਼ਕਰ ਮੁਝੇ ਗਲੇ ਸੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਯਾ। ਮੈਂ ਭੀ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਬਾਹੋਂ ਮੇਂ ਲਿਪਟ ਜਾਨੇ ਕੋ ਬੇਤਾਬ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਸ਼ਹਰ ਔਰ ਮੈਂ ਅਪਰਿਚਿਤੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਏਕ-ਦੂਸਰੇ ਸੇ ਮਿਲੇ, ਨਿ:ਸਂਗਤਾ ਸੇ ਹਾਥ ਮਿਲਾਯਾ ਔਰ ਫਿਰ ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ, ਅਬ ਮੁਝੇ ਚਲਨਾ ਹੋਗਾ। ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਭੀ ਪਡ਼ੀ ਨਹੀਂ ਥੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਹਾਥ ਪਕਡ਼ਕਰ ਰੋਕ ਲੇਤਾ।

ਮੈਂ ਜਿਤਨੀ ਜਲ੍ਦੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਹਰ ਸੇ ਭਾਗ ਜਾਨਾ ਚਾਹਤੀ ਥੀ। ਜਿਤਨੀ ਜਲ੍ਦੀ ਹੋ ਸਕਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਹਰ ਸੇ ਭਾਗ ਆਈ। ਜਿਸ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਅਬ ਮੈਂ ਸ਼ਹਰ ਰਹਤੀ ਹੂਂ ਯਾ ਜਿਨ ਭੀ ਸ਼ਹਰੋਂ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਸ਼ਹਰ ਛੋਡ਼ਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਮੈਂ ਰਹੀ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵੇ ਸ਼ਹਰ ਸੁਖ ਔਰ ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ ਕਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਲੋਕ ਥੇ। ਸੁਖ ਔਰ ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ ਜੈਸਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਭੀ ਕੀਚਡ਼ ਮੇਂ ਲਿਥਡ਼ੀ ਕਿਸੀ ਗਾਲੀ ਜੈਸਾ ਹੈ। ਕੈਸਾ ਸੁਖ ਔਰ ਕੈਸੀ ਸ੍ਵਾਧੀਨਤਾ? ਇਸ ਮੁਲ੍ਕ ਯਾ ਕਿ ਸਂਸਾਰ ਕੇ ਕਿਸੀ ਭੀ ਮੁਲ੍ਕ ਮੇਂ ਹੋਗੀ ਕ੍ਯਾ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਕਿਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਮੁਝੇ ਦੁਖੀ ਔਰ ਉਦਾਸ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਏਕ ਠਹਰਾ, ਰੁਕਾ ਹੁਆ ਸਾ ਸ਼ਹਰ, ਜਿਸਨੇ ਕੁਛ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਲਂਬੀ-ਲਂਬੀ ਫਸੀਲੇਂ ਖਡ਼ੀ ਕਰ ਲੀ ਹੈਂ ਔਰ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹੀ ਸਂਸਾਰ ਹੈ। ਉਸਕੀ ਸ੍ਮਰਤਿਯੋਂ ਔਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਂ ਕਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਏ ਪੈਦਾ ਹੁਏ ਬਛਡ਼ੇ ਕੀ ਦੌਡ਼ ਜਿਤਨਾ ਹੈ। ਜਹਾਂ ਆਕਰ ਗਂਗਾ ਭੀ ਸ੍ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਸਂਸਾਰ ਔਰ ਮੇਰੀ ਪਹਚਾਨੀ ਹੁਈ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਾਥੀ ਬਹੁਤ ਬਾਰ ਇਤਨੀ ਮੋਹਬ੍ਬਤ ਔਰ ਬਿਛੋਹ ਕੀ ਪੀਡ਼ਾ ਸੇ ਯਾਦ ਕਰਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਵਹ ਸ਼ਹਰ ਮੁਝੇ ਤਕਲੀਫ ਕੇ ਐਸੇ ਅਂਧੇਰੇ ਕੋਨੋਂ ਮੇਂ ਲੇਕਰ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਤਾ ਹੈ ਸ਼ਹਰ ਕੋ ਲਾਤ ਮਾਰਕਰ ਭਾਗ ਜਾਊਂ। ਕ੍ਯਾ ਸ਼ਹਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇ ਇਤਨਾ ਅਕੇਲਾ ਔਰ ਉਦਾਸ ਥਾ? ਕ੍ਯਾ ਵਹਾਂ ਕਭੀ ਕੁਛ ਭੀ ਸੁਂਦਰ ਨਹੀਂ ਥਾ? ਯਾ ਅਕੇਲੀ ਔਰ ਉਦਾਸ ਥੀ ਮੈਂ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਕਿਨ ਕੁਛ ਤੋ ਥਾ, ਜੋ ਰਹ-ਰਹਕਰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਤਾ ਥਾ।

ਸਚਮੁਚ ਪ੍ਯਾਰ ਕੋ ਦਿਲ ਮੇਂ ਛਿਪਾ ਲੇਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਪ੍ਰਮੋਦ ਔਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ੀ ਜੀ ਕੀ ਬਾਤ ਕੋ ਆਗੇ ਬਢ਼ਾਤੇ ਹੁਏ

ਮੇਰੀ ਪਿਛਲੀ ਪੋਸ੍ਟ ਛਿਪਾ ਲੋ ਯੂਂ ਦਿਲ ਮੇਂ ਪ੍ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਪਰ ਪ੍ਰਮੋਦ ਔਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ੀ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕਹਾ, ਉਸ ਬਾਤ ਕੋ ਸਮਝਤੇ ਔਰ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕੋ ਥੋਡ਼ਾ ਆਗੇ ਬਢ਼ਾ ਰਹੀ ਹੂਂ। ਯਹ ਉਨਕੀ ਔਰ ਮੇਰੀ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਖਂਡਨ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਲੇਖ ਮੇਂ 12 ਸਾਲ ਪੁਰਾਨੀ ਏਕ ਘਟਨਾ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਸ਼ਾਯਦ ਮੈਂ ਸਿਰ੍ਫ ਅਪਨੇ ਆਪ ਸੇ ਹੀ ਸਂਵਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਥੀ। ਸਚ ਕੇ ਔਰ ਭੀ ਜਟਿਲ ਕੋਣ ਹੈਂ, ਉਸ ਪਰ ਨਿਗਾਹ ਡਾਲਨੇ ਸੇ ਚੂਕ ਗਈ। ਅਚ੍ਛਾ ਕਿਯਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਔਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ੀ ਜੀ ਨੇ ਯੇ ਬਾਤ ਕਹੀ, ਵਰਨਾ ਸ਼ਾਯਦ ਮੈਂ ਭੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਤੀ ਕਿ ਸਿਕ੍ਕੇ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਪਹਲੂ ਕੋ ਅਨਦੇਖਾ ਕਰ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਭੀ ਉਸੀ ਪਾਲੇ ਮੇਂ ਜਾ ਗਿਰਤੀ, ਜਹਾਂ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੈਂ ਹਾਥ ਮਾਰ ਰਹੀ ਥੀ।

ਪ੍ਰਮੋਦ ਨੇ ਕਹਾ, ਆਪਸੀ ਸਮਰ੍ਪਣ ਕੇ ਸਮਨ੍ਵਯਨ ਕੋ ਭੀ ਊਂਚਾਈ ਤਭੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਐਸਾ ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ, ਜਬ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਮੇਂ ਸ੍ਵਯਂ ਕੀ ਸਸ਼ਕ੍ਤ ਪਹਚਾਨ ਹੋ, ਸ੍ਵਯਂ ਕੀ ਪਹਚਾਨ ਕੇ ਰੇਸ਼ੇ ਖੁਦ ਜਬ ਬਹੁਤ ਸੁਲਝੇ ਨ ਹੋਂ, ਤੋ ਵਹਾਂ ਸਮਰ੍ਪਣ ਔਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਹੋਗੀ।

- ਮੇਰੇ ਪਡ਼ੋਸ ਮੇਂ ਏਕ ਸੁਖੀ-ਸੁਖੀ ਨਜਰ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਏਕ ਜੋਡ਼ਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਚਕਰਘਿਨ੍ਨੀ ਸੀ ਪਤਿ ਔਰ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਘੂਮਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਬਡ਼ੀ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਨਜਰ ਆਤੀ ਹੈ ਔਰ ਖੁਸ਼ ਭੀ। ਲੇਕਿਨ ਕ੍ਯਾ ਸਚ ਸਿਰ੍ਫ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ ?

- ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲੋਂ ਸੇ ਪਤਿ ਔਰ ਦੋ ਬੇਟਿਯੋਂ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਸਂਸਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਮਾਰੇ ਹੀ ਇਰ੍ਦ-ਗਿਰ੍ਦ ਘੂਮਤੀ ਰਹੀਂ। ਲਗਤਾ ਹੈ ਬਡ਼ੀ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੈਂ, ਦੁਨਿਯਾ ਕੋ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਕੋ ਖੁਦ ਭੀ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਜਾਨਤੀ ਹੂਂ ਔਰ ਸ਼ਾਯਦ ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਕੇ ਕਿਸੀ ਬੇਹਦ ਨਿਜੀ ਕੋਨੇ ਮੇਂ ਵਹ ਭੀ ਕਿ ਅਗਰ ਮਾਂ ਕੇ ਪਾਸ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੋ ਉਨ ਤਕ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਏਕ ਛੇਦ ਭੀ ਹੋਤਾ ਤੋ ਯਹ ਸਮਰ੍ਪਣ ਕਿਤਨਾ ਟਿਕਾ ਰਹਤਾ।

- ਫਿਜਿਕ੍ਸ ਕੀ ਲੇਕ੍ਚਰਰ ਮੇਰੀ ਏਕ ਬਹਨ ਕੋ ਪੂਰੇ ਖਾਨਦਾਨ ਮੇਂ ਤ੍ਯਾਗ ਔਰ ਚਰਣੋਂ ਮੇਂ ਸਮਰ੍ਪਣ ਕੀ ਮਿਸਾਲ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸਕੇ ਦਿਲ ਕੇ ਅਂਧੇਰੇ ਕੋਨੇ ਮੇਂ ਮੈਂ ਘੁਸੀ ਹੂਂ ਕਈ ਬਾਰ, ਜਹਾਂ ਵਹ ਦੁਖੀ ਔਰ ਅਕੇਲੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਅਪਨੀ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਇਮੇਜ ਕੋ ਬਚਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਵਹ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਭੀ ਦੇ ਸਕਤੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੋ ਬਿਲਾਕਰ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੋ ਜਾਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਏਕ ਦਾਰ੍ਸ਼ਨਿਕ ਅਵਧਾਰਣਾ ਹੈ। ਯਹ ਵਿਚਾਰ ਜੀਵਨ ਪਰ ਲਾਗੂ ਹੋ, ਔਰਤ ਔਰ ਮਰ੍ਦ ਦੋਨੋਂ ਉਸੇ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗਿਯੋਂ ਮੇਂ ਉਤਾਰ ਸਕੇਂ, ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਹਮਾਰੇ ਗਰੀਬ, ਦੁਖੀ, ਚੋਟ ਖਾਏ ਮੁਲ੍ਕ ਕੋ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਤਨੇ ਸੈਕਡ਼ਾ ਵਰ੍ਸ਼ ਕਾ ਸਫਰ ਤਯ ਕਰਨਾ ਹੋਗਾ। ਮੇਰੇ ਆਸਪਾਸ ਸਚਮੁਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸਮੇਂ ਐਸਾ ਸਮਰ੍ਪਣ ਨਜਰ ਆਤਾ ਹੋ। ਜੋ ਇਸ ਸਮਰ੍ਪਣ ਗੀਤ ਸੇ ਅਭਿਭੂਤ ਹੈਂ, ਖੁਦ ਉਨਕੀ ਜਿਂਦਗਿਯੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੀ ਨਿਜੀ ਪ੍ਰੇਮ ਗੀਤ ਮੇਂ ਨਹਾਈ ਹੁਈ ਯਹ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਹ ਰਹੀ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਕਲ ਕੋ ਕਿਸੀ ਸਂਬਂਧ ਮੇਂ ਜਾਊਂ ਤੋ ਕੌਨ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਔਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤੀ ਕਿ ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਕਿਤਨੀ ਸਾਰੀ ਸਾਮਾਜਿਕ, ਭਾਵਨਾਤ੍ਮਕ ਅਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾਏਂ, ਮਨ, ਦੇਹ ਸੇ ਲੇਕਰ ਆਰ੍ਥਿਕ ਜਰੂਰਤੋਂ ਤਕ ਕੇ ਕਿਤਨੇ ਤੁਚ੍ਛ ਔਰ ਉਦਾਤ੍ਤ ਸਮੀਕਰਣ ਹੋਂਗੇ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਐਸਾ ਅਮੂਲ੍ਯ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾ ਭਾਵ ਕਹੀਂ ਆਸਮਾਨ ਸੇ ਤੋ ਨਹੀਂ ਟਪਕ ਸਕਤਾ। ਸੀਧੀ ਸੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਅਭਾਵ ਔਰ ਅਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕੀ ਜਡ਼ੇਂ ਇਤਨੀ ਗਹਰੀ ਹੋਂ, ਲਗਭਗ ਸਭੀ ਰਿਸ਼੍ਤੋਂ ਕੇ ਪੀਛੇ ਬਹੁਤ ਘਟਿਯਾ ਨਹੀਂ ਤੋ ਭੀ ਏਕ ਕਿਸ੍ਮ ਕਾ ਜੀਵਨ ਕੋ ਥੋਡ਼ੀ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਾ, ਥੋਡ਼ਾ ਸੁਭੀਤਾ ਮਿਲ ਜਾਏ, ਵਾਲਾ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਸਕ੍ਰਿਯ ਹੋ, ਵਹਾਂ ਐਸੇ ਉਦਾਤ੍ਤ ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ Is it so simple. ਮੈਂ ਦੁਖ ਔਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੇ ਭਰਕਰ ਕਹਤੀ ਹੂਂ, ਨਹੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਮੇਰੇ ਸਮਯ ਮੇਂ ਤੋ ਯਹ ਅਸਂਭਵ ਕੀ ਹਦ ਤਕ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੈ।

ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਕਾ ਲਾਤ ਖਾਤੇ ਰਹਨੇ ਕਾ ਲਂਬਾ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨ ਹੋ ਯਾ ਜੋ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਚੇਤਨਾ ਔਰ ਕਰ੍ਮ ਕੇ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਅਭਾਵ ਔਰ ਗੁਲਾਮੀ ਕੇ ਉਸ ਮਾਨਸ ਸੇ ਬਾਹਰ ਆਯਾ ਹੋ, ਜਹਾਂ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਇਤਨਾ ਤੋ ਹੋ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਮਨੋਵਿਜ੍ਞਾਨ ਬਨ ਸਕੇ, ਉਨਕਾ ਥੋਡ਼ਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕੇ, ਜਹਾਂ ਇਤਨੀ ਗਰੀਬੀ ਨ ਹੋ ਕਿ ਏਕ ਅਦਦ ਨੌਕਰੀ ਔਰ ਇਕੋਨੌਮਿਕ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੇ ਸਵਾਲ ਹੋਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਆਪਕਾ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਕੋਈ ਗਾਰਂਟੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਕਿ ਆਪਕੋ ਅਚ੍ਛਾ, ਸਮ੍ਮਾਨਜਨਕ ਕਾਮ ਮਿਲੇਗਾ ਹੀ, ਅਚ੍ਛੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ ਹੀ, ਆਪ ਬੀਮਾਰੀ ਸੇ ਇਸਲਿਏ ਨਹੀਂ ਮਰੇਂਗੇ ਕਿ ਆਪਕੇ ਪਾਸ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਯਾ ਡੌਕ੍ਟਰ ਕੋ ਆਪਕੇ ਇਲਾਜ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਹੋ ਕਿ ਵਹ ਮਾਰੁਤਿ ਬੇਚ ਹੌਨ੍ਡਾ ਸਿਟੀ ਕੈਸੇ ਖਰੀਦੇ ਯਾ ਅਪਨੇ ਬਚ੍ਚੇ ਕੋ ਲੌਸ ਏਂਜਿਲਿਸ ਕੈਸੇ ਭੇਜੇ। ਤੋ ਏਕ ਐਸੇ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਬਡ਼ੀ ਮਾਮੂਲੀ ਇਂਸਾਨੀ ਇਜ੍ਜਤ ਭੀ ਮੁਹੈਯਾ ਨ ਹੋ, ਜਹਾਂ ਹਮ ਸਿਰ੍ਫ ਇਸ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਜਿਂਦਗੀ ਨਿਕਾਲ ਦੇਂ ਕਿ ਪ੍ਲੀਜ, ਹਮੇਂ ਕੁਤ੍ਤਾ ਨਹੀਂ, ਆਦਮੀ ਸਮਝੋ ਤੋ ਐਸੇ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਕੁਛ ਉਦਾਤ੍ਤ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਪ੍ਰੇਮ ਔਰ ਬਹੁਤ ਊਂਚਾ ਮਾਨਵੀਯ ਧਰਾਤਲ ਕੈਸੇ ਸਂਭਵ ਹੋਗਾ?

ਲੇਕਿਨ ਇਨ ਸਬਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਨਾ ਚਾਹ ਰਹੀ ਥੀ ਔਰ ਜੋ ਅਬ ਭੀ ਕਹ ਰਹੀ ਹੂਂ, ਵਹ ਬਸ ਯੇ ਏਕ ਅਨ੍ਯਾਯ ਔਰ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਮੇਂ ਹਮ ਕੁਛ ਕੋਮਲ, ਸੁਂਦਰ ਵਿਚਾਰੋਂ ਕਾ ਭੀ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਸਮਯ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦੇਤਾ ਕਿ ਐਸਾ ਉਦਾਤ੍ਤ ਸਮਰ੍ਪਣ ਮੁਮਕਿਨ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਮੁਝੇ ਯਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਐਸਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਐਸਾ ਹੋਗਾ। ਅਗਰ ਬੇਹਤਰ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਮੁਗਾਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਤੋ ਯਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭੀ ਮੁਗਾਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਔਰਤਾਨਾ ਬਤਾਏ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਸਡ਼ੇ ਹੁਏ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਆਪ ਯੇ ਪੌਲਿਟਿਕਲ ਸ੍ਟੈਂਡ ਲੇ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਉਨ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਉਤਾਰ ਲੇਨੇ ਕੋ ਏਕ ਖਾਸ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਮੇਂ ਮੁਲ੍ਤਵੀ ਕਰ ਦੇਂ ਲੇਕਿਨ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਹੀ ਸੁਪੁਰ੍ਦ-ਏ-ਡਸ੍ਟਬਿਨ ਨ ਕਰੇਂ।

ਇਸ ਥੋਡ਼ਾ ਔਰ ਸਾਫ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਿਮੋਨ ਦ ਬੋਵੁਆਰ ਨੇ ਏਕ ਜਰ੍ਮਨ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਸੇ ਏਕ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਕਹਾ ਥਾ, ਵੋ ਯਹਾਂ ਕੋਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੂਂ –

ਔਰਤੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਂਦ੍ਵਿਤਾ ਔਰ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੋ ਨੀਚਾ ਦਿਖਾਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਔਰ ਧੈਰ੍ਯ, ਜੋ ਏਕ ਸੀਮਾ ਤਕ ਤੋ ਖੂਬੀ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਕਮਜੋਰੀ ਮੇਂ ਤਬ੍ਦੀਲ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਭੀ ਔਰਤੋਂ ਕਾ ਏਕ ਖਾਸ ਗੁਣ ਹੈ। ਔਰਤੋਂ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਵਿਡਂਬਨਾਓਂ ਕੀ ਸਮਝ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਏਕ ਖਾਸ ਕਿਸ੍ਮ ਕੀ ਸਰਲਤਾ ਔਰ ਸੀਧਾਪਨ। ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਚਿਤ ਗੁਣ ਹਮਾਰੇ ਲੈਂਗਿਕ ਅਨੁਕੂਲਨ ਔਰ ਉਤ੍ਪੀਡ਼ਨ ਕੀ ਉਪਜ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਗੁਣ ਅਪਨੇ ਆਪ ਮੇਂ ਬੁਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਯੇ ਹਮਾਰੀ ਮੁਕ੍ਤਿ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਨੇ ਚਾਹਿਏ ਔਰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਕੋ ਯੇ ਗੁਣ ਅਰ੍ਜਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰਨੇ ਹੋਂਗੇ।

ਛਿਪਾ ਲੋ ਯੂਂ ਦਿਲ ਮੇਂ ਪ੍ਯਾਰ ਮੇਰਾ

ਕ੍ਯਾ ਹਮ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਕੁਛ ਭੀ ਸਹਜ ਔਰ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ? ਸਬਕੁਛ ਓਢ਼ਾ-ਬਿਛਾਯਾ ਸਾ ਨ ਹੋ। ਬਿਲਕੁਲ ਸਹਜ, ਜੈਸੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਕੀ ਬੂਂਦੇਂ, ਜੈਸੇ ਫੂਲੋਂ ਕਾ ਖਿਲਨਾ, ਜੈਸੇ ਉਤ੍ਤਰੀ ਸੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਧ੍ਰੁਵ ਤਕ ਹਰ ਦੌਰ ਔਰ ਹਰ ਸਭ੍ਯਤਾ ਮੇਂ ਏਕ ਖਾਸ ਉਮ੍ਰ ਮੇਂ ਆਕਰ ਹਰ ਲਡ਼ਕੀ ਔਰ ਲਡ਼ਕੇ ਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ ਉਪਜਨਾ, ਜੈਸੇ ਸਹਜ ਰੂਪ ਸੇ ਬਿਲ੍ਲੀ ਕਾ ਆਕਰ ਦੂਧ ਚਟ ਕਰ ਜਾਨਾ। ਹਮ ਗਰੀਬ, ਪਿਛਡ਼ੇ, ਸਾਮਂਤੀ ਮੁਲ੍ਕ ਕੇ ਬਨਾਏ ਨਿਯਮੋਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤੇ। ਯਹ ਸ੍ਵਤ: ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਤਾ, ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਮ ਅਪਨੇ ਆਪਸੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਆਸਪਾਸ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਏਕ ਯੁਦ੍ਧ ਲਡ਼ਤੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਅਗਰ ਆਦਮੀ ਸਚੇਤ ਨ ਹੋ ਤੋ ਵਹ ਨਿਰਂਤਰ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਹਮੇਂ ਇਤਨਾ ਵਿਰੂਪ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨ ਲਕੀਰ ਕੇ ਉਸ ਪਾਰ ਔਰ ਨ ਇਸ ਪਾਰ ਹੀ ਹਮ ਏਕ ਸਹਜ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਰਹ ਜਾਤੇ ਹੈਂ।

ਆਜ ਸੇ ਤਕਰੀਬਨ 12 ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਏਕ ਬਾਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਮੇਂ ਗਂਗਾ ਕੇ ਤਟ ਪਰ ਏਕ ਦੋਸ੍ਤ ਕੇ ਸਾਥ ਬੈਠੇ ਹੁਏ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮੁਂਹ ਸੇ ਯਹ ਗਾਨਾ ਫੂਟ ਪਡ਼ਾ - ਛਿਪਾ ਲੋ ਯੂਂ ਦਿਲ ਮੇਂ ਪ੍ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕਿ ਜੈਸੇ ਮਂਦਿਰ ਮੇਂ ਲੌ ਦਿਏ ਕੀ। ਕਿਸੀ ਬਡ਼ੀ ਗਹਰੀ ਭਾਵਨਾ ਮੇਂ ਭਰਕਰ ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ, ਯਹ ਗੀਤ ਮੁਝੇ ਬਹੁਤ ਪਸਂਦ ਹੈ।
ਵਹ ਦੋਸ੍ਤ ਖੁਦ ਕੋ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਹਤੀ ਥੀ। ਮੁਝੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਰੀਵਾਦ ਕ੍ਯਾ ਥਾ, ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਭੀ ਥਾ, ਉਸੀ ਨੇ ਹਮੇਂ ਯਹ ਸ੍ਪੇਸ ਦਿਯਾ ਥਾ ਕਿ ਹਮ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰ੍ਜਨ ਗਂਗਾ ਕੇ ਤਟ ਪਰ ਜਾਕਰ ਬੈਠ ਸਕਤੇ ਥੇ, ਗਾਨਾ ਗਾ ਸਕਤੇ ਥੇ ਔਰ ਐਸੇ ਤਮਾਮ ਕਾਮ ਕਰ ਸਕਤੇ ਥੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪਡ਼ੋਸ ਔਰ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਲਾਖੋਂ ਲਡ਼ਕਿਯੋਂ ਕੇ ਸਂਸਾਰ ਮੇਂ ਦੂਸਰੇ ਗ੍ਰਹ ਕੀ ਬਾਤ ਥੀ।
ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਗਾਨਾ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਵਹ ਬਿਦਕ ਗਈ। ਬੋਲੀ, ਬਕਵਾਸ ਹੈ। ਦਿਸ ਸਾਂਗ ਇਜ ਸ਼ਿਟ। ਕੈਸੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਖੁਦ ਸੇ ਖੁਦ ਕੋ ਉਠਾਕਰ ਚਰਣੋਂ ਮੇਂ ਰਖਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਕੁਛ ਸੇਲ੍ਫ ਰਿਸ੍ਪੇਕ੍ਟ, ਕੁਛ ਡਿਗ੍ਨਿਟੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਔਰ ਵ੍ਹੌਟ ਇਜ ਦਿਸ ਸ਼ਿਟ ਮਂਦਿਰ। ਦਿਸ ਸਾਂਗ ਇਜ ਪੌਲਿਟਿਕਲੀ ਏ ਸ਼ਿਟ।
ਇਤਨਾ ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਸੋਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਗਾਨਾ ਅਚ੍ਛਾ ਲਗਤਾ ਥਾ ਬਸ। ਗਾਨੇ ਕੇ ਪੌਲਿਟਿਕਲ ਸ੍ਟੈਂਡ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਨ ਸੋਚ ਪਾਨੇ ਕੀ ਕਮਜਹਨੀ ਕੇ ਕਾਰਣ ਮੁਝੇ ਥੋਡ਼ੀ ਹੀਨਭਾਵਨਾ ਸੀ ਮਹਸੂਸ ਹੁਈ। ਏਕ ਔਰਤ ਖੁਦ ਕੋ ਉਠਾਕਰ ਆਦਮੀ ਕੇ ਚਰਣੋਂ ਮੇਂ ਗਡ਼ਾਏ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਮੈਂ ਉਸ ਗਾਨੇ ਕੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰ ਰਹੀ ਹੂਂ। ਆਯ ਏਮ ਔਲਸੋ ਪੌਲਿਟਿਕਲੀ ਏ ਸ਼ਿਟ।
ਉਸ ਬਾਤ ਕੋ 12 ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਗਏ ਔਰ ਪੌਲਿਟਿਕਲੀ ਸ਼ਿਟ ਹੋਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਉਸ ਗਾਨੇ ਕੋ ਆਜ ਤਕ ਨਾਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ।
ਹਮਨੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਮੇਂ ਔਰਤ ਕੋ ਕੀਡ਼ੇ-ਮਕੋਡ਼ੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਜੀਤੇ, ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਤੇ, ਪਿਟਤੇ, ਛੇਡ਼ੇ ਜਾਤੇ, ਬਲਾਤ੍ਕਾਰ ਹੋਤੇ ਔਰ ਜਲਾਏ ਜਾਤੇ ਦੇਖਾ ਥਾ, ਇਸਲਿਏ ਹੋਸ਼ ਸਂਭਾਲਨੇ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਹਮ ਉਸ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਰੋਧ ਕੀ ਏਕ ਤਲਵਾਰ ਤਾਨੇ ਹੀ ਬਡ਼ੇ ਹੁਏ। ਮਾਰ-ਮਾਰਕਰ ਲਡ਼ਕੀ ਬਨਾਏ ਜਾਨੇ ਕਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੇਂ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਕਿ ਕਬ ਹਮ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਏ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਚਿਤ ਗੁਣੋਂ ਕੀ ਲਿਸ੍ਟ ਜਲਾਕਰ ਖਾਕ ਕਰਨੇ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਮੇਂ ਹਮਨੇ ਸਾਰੇ ਇਂਸਾਨੀ ਗੁਣ ਭੀ ਜਲਾ ਡਾਲੇ। ਤ੍ਯਾਗ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦਯਾ ਮਮਤ੍ਵ, ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ, ਜਿਸੇ ਔਰਤ ਕਾ ਗੁਣ ਬਤਾਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ, ਉਨ ਸਾਰੇ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਹਮਨੇ ਪਾਨੀ ਪੀ ਪੀਕਰ ਕੋਸਾ, ਉਸ ਪਰ ਥੂਕਾ, ਉਸੇ ਲਾਨਤੇਂ ਭੇਜੀ। ਲੇਕਿਨ ਹਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ ਕਿ ਇਸ ਹਰ ਕਦਮ ਕੇ ਸਾਥ ਹਮ ਕਮਤਰ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਹੋਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਥੇ - ਹਰ ਸਮਯ ਯੁਦ੍ਧ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਤੈਨਾਤ, ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਓਂ ਔਰ ਵਿਰੋਧੋਂ ਸੇ ਭਰੇ ਹੁਏ।
ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਰਾ ਸਮਯ ਸਚਮੁਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਥਾ। ਹਮਾਰੇ ਦੁਖ, ਹਮਾਰੇ ਜੀਵਨ ਕੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਯਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਨਹੀਂ ਥੀਂ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਹਲ੍ਕੇ ਮੇਂ ਉਡ਼ਾਕਰ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਸੇ ਪਲ੍ਲਾ ਨਹੀਂ ਝਾਡ਼ਾ ਜਾ ਸਕਤਾ। ਉਸ ਦੁਨਿਯਾ ਸੇ ਲਡ਼ਨੇ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਕੋਈ ਔਰ ਰਾਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਥੀ, ਲੇਕਿਨ ਹਮਾਰੀ ਲਡ਼ਾਈ ਕੇ ਤਰੀਕੇ ਭੀ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਂਕੀਰ੍ਣ ਔਰ ਸਾਮਂਤੀ ਥੇ, ਜਿਤਨਾ ਕਿ ਵਹ ਸਮਾਜ ਜਿਸਕੇ ਖਿਲਾਫ ਹਮ ਲਡ਼ ਰਹੇ ਥੇ। ਹਮਨੇ ਕਭੀ ਯੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਾ ਕਿ ਲਡ਼ਾਈ ਕਾ ਯਹ ਤਰੀਕਾ ਹਮਾਰੀ ਦੁਖਭਰੀ ਜਿਂਦਗਿਯੋਂ ਮੇਂ ਔਰ ਜਹਰ ਘੋਲ ਦੇਗਾ।
ਹਮੇਂ ਆਪਤ੍ਤਿ ਥੀ ਤ੍ਯਾਗ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦਯਾ ਮਮਤ੍ਵ, ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ ਜੈਸੇ ਤਮਾਮ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਸਿਰ੍ਫ ਔਰਤ ਕੀ ਬਪੌਤੀ ਬਨਾਏ ਜਾਨੇ ਸੇ, ਲੇਕਿਨ ਕ੍ਯਾ ਹਮ ਇਨ ਗੁਣੋਂ ਕੋ ਹੀ ਜਲਾਕਰ ਖਾਕ ਕਰ ਸਕਤੇ ਥੇ? ਜਿਸ ਉਨ੍ਨਤ ਔਰ ਬੇਹਤਰ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਸਮਾਜ ਕੀ ਹਮ ਬਾਤੇਂ ਕਰਤੇ ਥੇ, ਉਸ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਯੇ ਗੁਣ ਔਰਤ ਔਰ ਮਰ੍ਦ ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਚਾਹਿਏ ਥੇ? ਮਰ੍ਦ ਇਨਕੀ ਆਡ਼ ਮੇਂ ਔਰਤ ਕਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਯਹ ਗਲਤ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਏਕ ਸੁਂਦਰ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਯੇ ਗੁਣ ਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਉਤਨੇ ਹੀ ਹੋਂਗੇ, ਜਿਤਨੇ ਕਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਂ ਮੇਂ।
ਇਤਿਹਾਸ ਮੇਂ ਐਸਾ ਭੀ ਸਮਯ ਆਤਾ ਹੈ, ਜਬ ਦੁਖੀ, ਅਭਾਵਗ੍ਰਸ੍ਤ ਔਰ ਉਤ੍ਪੀਡਿਤ ਸਭ੍ਯਤਾਏਂ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕ ਗਹਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਨਮੀ ਔਰ ਊਸ਼੍ਮਾ ਕੋ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਪਾਤੀਂ। ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੇ ਚਰਣੋਂ ਮੇਂ ਖੁਦ ਕੋ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਕਰ ਦੇਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਬਹੁਤ ਮਾਨਵੀਯ ਹੈ। ਯਹ ਸਭੀ ਮਾਨਵੀਯ ਸਭ੍ਯਤਾਓਂ ਮੇਂ ਰਹੇਗੀ। ਐਸੇ ਸ੍ਪਾਰ੍ਟਾਕਸ ਹੋਂਗੇ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਓਂ ਸੇ ਭੀ ਬਦਤਰ ਯਂਤ੍ਰਣਾਮਯ ਜੀਵਨ ਜੀਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਵਰ੍ਣ ਪਥਰਾਈ ਹੁਈ ਬਾਜਾਰੂ ਔਰਤ, ਜਿਸੇ ਉਸੇ ਸਂਭੋਗ ਕੇ ਲਿਏ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੋ, ਕੀ ਦੇਹ ਛੂਨੇ ਕੇ ਬਜਾਯ, ਉਸਕੀ ਓਰ ਕਪਡ਼ੇ ਕਾ ਏਕ ਟੁਕਡ਼ਾ ਬਢ਼ਾ ਦੇਂਗੇ ਔਰ ਉਸੇ ਧੀਰੇ ਸੇ ਬੈਠ ਜਾਨੇ ਕੋ ਕਹੇਂਗੇ। ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਸਮਰ੍ਪਣ ਬਹੁਤ ਮਾਨਵੀਯ ਹੈ। ਯਹ ਦੋਨੋਂ ਓਰ ਸੇ ਹੈ। ਯਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਅਮਾਨਵੀਯਤਾ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਅਪਨੇ ਭੀਤਰ ਕੀ ਮਾਨਵੀਯਤਾ ਕੋ ਬਚਾ ਲਾਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਸਚਮੁਚ ਕਿਸੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਕੇ ਚਰਣੋਂ ਮੇਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੋ ਜਾਨਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ, ਵਹ ਭੀ ਇਤਨਾ ਹੀ ਸਮਰ੍ਪਿਤ ਹੋਗਾ। ਯੇ ਬਾਤ ਅਲਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮਰ੍ਪਣ ਮੇਂ ਕੋਈ ਨਾਪ-ਤੌਲ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ।

ਸ੍ਵੇਟਰ ਬੁਨਨੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ

ਯੇ ਜੋ ਕਿਸ੍ਸਾ ਮੈਂ ਸੁਨਾਨੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੂਂ, ਇਸਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿਰ੍ਫ ਇਤਨੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਯੇ ਮੇਰੀ ਏਕ ਦੋਸ੍ਤ ਅਪਰਾ ਨੇ ਕੁਛ ਦਿਨੋਂ ਪਹਲੇ ਮੁਝੇ ਸੁਨਾਯਾ ਥਾ। ਦੋਸ੍ਤ ਪੁਰਾਨੀ ਹੈ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕੇ ਦਿਨੋਂ ਕੀ ਔਰ ਆਜਕਲ ਕਨਾਡਾ ਮੇਂ ਏਕ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਸੇ ਸਾਇਕੋਲੌਜੀ ਮੇਂ ਰਿਸਰ੍ਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਪਹਚਾਨ ਨਹੀਂ ਬਤਾਊਂਗੀ। ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਪਹਚਾਨ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਯਹ ਬਾਤ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਨੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੂਂ।

ਅਪਰਾ ਕੋ ਏਕ ਦਿਨ ਉਸਕੇ ਏਕ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਨੇ ਡਿਨਰ ਪਰ ਬੁਲਾਯਾ। ਅਪਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾ ਪਹੁਂਚੀ। ਦਰਵਾਜੇ ਕੀ ਘਂਟੀ ਬਜਾਈ। ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਸਾਹਬ ਨੇ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲਾ, ਬਡ਼ੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਅਂਦਾਜ ਮੇਂ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਿਯਾ। Welcome Apara, come come. ਫਿਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਨੀ ਕੋ ਆਵਾਜ ਲਗਾਈ। Nikole, look who is here? ਫਿਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਦੋਨੋਂ ਕਾ ਆਪਸ ਮੇਂ ਪਰਿਚਯ ਕਰਾਯਾ। ਦੋ ਮਿਨਟ ਵਹਾਂ ਬੈਠਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਵੇ ਉਠ ਖਡ਼ੇ ਹੁਏ ਔਰ ਬੋਲੇ, Nikole, you talk to Apara and I go and cook meanwhile. ਅਪਰਾ ਨਿਕੋਲ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰਨੇ ਲਗੀ। ਬੀਚ-ਬੀਚ ਮੇਂ ਵੋ ਆਤੇ ਔਰ ਪੂਛ ਜਾਤੇ, Apra, are you comfortable ? Would you like to drink something? Tea, coffee, lassi? ਲਸ੍ਸੀ? ਕਨਾਡਾ ਮੇਂ ਲਸ੍ਸੀ ਸੁਨਕਰ ਹੀ ਉਸੇ ਥੋਡ਼ਾ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਹੁਆ। ਲਸ੍ਸੀ ਕਾ ਲਾਲਚ ਭੀ ਥਾ ਔਰ ਥੋਡ਼ਾ ਸਂਕੋਚ ਭੀ।

‘Sir, Lassi will take time.’

‘No, No, I make it in two minutes.’

ਔਰ ਸਚਮੁਚ ਦੋ ਕੀ ਜਗਹ ਪਾਂਚ ਮਿਨਟ ਮੇਂ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਸਾਹਬ ਏਕ ਜਗ ਭਰਕਰ ਲਸ੍ਸੀ ਲੇਕਰ ਹਾਜਿਰ ਹੋ ਗਏ। ਆਧੇ-ਪੌਨੇ ਘਂਟੇ ਮੇਂ ਖਾਨਾ ਭੀ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਗਯਾ। ਦਸ-ਬਾਰਹ ਤਰਹ ਕੀ ਅਲਗ ਅਲਗ ਡਿਸ਼ ਮੇਜ ਪਰ ਸਜਾ ਦੀ ਗਈ। ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੀ ਬੇਟਿਯੋਂ ਕੋ ਆਵਾਜ ਦੀ। ਦੋ ਛੋਟੀ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਉਛਲਤੇ-ਕੂਦਤੇ ਖਾਨੇ ਕੀ ਮੇਜ ਪਰ ਆ ਧਮਕੀਂ। ਖਾਨਾ ਸਚਮੁਚ ਬਹੁਤ ਸ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਟ ਥਾ। ਅਪਰਾ ਨੇ ਮਜੇ ਸੇ ਖਾਯਾ। ਅਭੀ ਤਕ ਸਾਇਕੋਲੌਜੀ ਪਰ ਉਨਸੇ ਡਿਸਕਸ ਕਰਕੇ ਉਨਕੇ ਜ੍ਞਾਨ ਕੇ ਆਗੇ ਨਤਮਸ੍ਤਕ ਹੋਨੇ ਵਾਲੀ ਅਪਰਾ ਉਨਕੀ ਪਾਕ ਕਲਾ ਸੇ ਭੀ ਅਭਿਭੂਤ ਥੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਕੇ ਡਿਨਰ ਮੇਂ ਉਨਕੀ ਪਤ੍ਨੀ ਨਿਕੋਲ ਕੀ ਕੋਈ ਭੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਇਸਸੇ ਪਹਲੇ ਕਿ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਲਡ਼ਕੀ ਏਕ ਸਦਮੇ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਤੀ, ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਨੇ ਉਸੇ ਦੂਸਰਾ ਝਟਕਾ ਦਿਯਾ। ਖਾਨਾ ਖਤ੍ਮ ਹੋਤੇ ਹੀ ਵੋ ਬੋਲੇ, Apara, would you like to have some Laddu? ਲਡ੍ਡੂ? ਯੇ ਕਹਤੇ ਹੁਏ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਫ੍ਰਿਜ ਮੇਂ ਸੇ ਬੇਸਨ ਕੇ ਲਡ੍ਡੁਓਂ ਕਾ ਏਕ ਡਿਬ੍ਬਾ ਨਿਕਾਲਾ ਔਰ ਬੋਲੇ, I have prepared this laddu at home. This time sugar is not proper but last time it was perfect.

ਬੇਸਨ ਕੇ ਲਡ੍ਡੂ ਅਪਰਾ ਕੇ ਲਿਏ ਦੂਸਰਾ ਝਟਕਾ ਥੇ।

ਫਿਲਹਾਲ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਸੋ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਰਾ ਕੋ ਰਾਤ ਵਹੀਂ ਰੁਕ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕਹਾ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਸੇ ਏਕ ਅਲਗ ਕਮਰਾ ਦੇ ਦਿਯਾ ਔਰ ਵੋ ਤਾਨਕਰ ਸੋ ਗਈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸੁਬਹ ਜਬ ਅਪਰਾ ਕੀ ਆਂਖ ਖੁਲੀ ਤੋ ਹਲ੍ਕੇ ਸੇ ਖੁਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਦੂਸਰੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਉਸੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਕੀ ਪੀਠ ਨਜਰ ਆਈ। ਵੇ ਬਿਸ੍ਤਰ ਪਰ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਮੁਂਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਥੇ। ਪੀਠ ਹਲ੍ਕੀ ਝੁਕੀ ਸੀ। ਕੁਛ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਂਗੇ, ਸੋਚਕਰ ਅਪਰਾ ਫਿਰ ਤਾਨਕਰ ਸੋ ਗਈ। ਏਕ ਘਂਟੇ ਬਾਦ ਫਿਰ ਉਸਕੀ ਨੀਂਦ ਖੁਲੀ ਤੋ ਆਂਖ ਮਲਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਅਬ ਭੀ ਠੀਕ ਉਸੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ ਇਸ ਓਰ ਪੀਠ ਕਿਏ ਬੈਠੇ ਥੇ। ਉਸੇ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਹੁਈ। ਯੇ ਕਰ ਕ੍ਯਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਵਹ ਕਮਰੇ ਸੇ ਬਾਹਰ ਆਈ ਔਰ ਮੁਂਹ ਧੋਨੇ ਕੇ ਬਹਾਨੇ ਉਸ ਓਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਤੋ ਉਸਨੇ ਜੋ ਦੇਖਾ, ਵਹ ਚੌਬੀਸ ਘਂਟੇ ਕੇ ਅਂਦਰ ਤੀਸਰਾ ਝਟਕਾ ਥਾ। ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਸਾਹਬ ਸ੍ਵੇਟਰ ਬੁਨ ਰਹੇ ਥੇ। ਵੇ ਅਪਨੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਪ੍ਯਾਰਾ ਸਾ ਗੁਲਾਬੀ ਰਂਗ ਕਾ ਸ੍ਵੇਟਰ ਬਨਾ ਰਹੇ ਥੇ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਆਧੇ ਸੇ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬੁਨ ਡਾਲਾ ਥਾ।

ਮੈਂ ਉਨ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਕਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬਤਾਊਂਗੀ। ਵੋ ਸਾਇਕੌਲਜੀ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਬਡ਼ੇ ਨਾਮੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕਕ ਹੈਂ। ਉਨਕੀ ਕਈ ਕਿਤਾਬੇਂ ਔਰ ਸ਼ੋਧ ਪ੍ਰਬਂਧ ਛਪ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਜਾਪਾਨ, ਅਮੇਰਿਕਾ ਔਰ ਯੂਰੋਪ ਕੇ ਕੁਛ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਬਿਤਾਏ ਹੈਂ। ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਮੇਂ ਸ੍ਟੂਡੇਂਟ੍ਸ ਕੇ ਚਹੇਤੇ ਹੈਂ। ਉਨਕੇ ਫੇਸਬੁਕ ਏਕਾਉਂਟ ਮੇਂ ਮਨੋਵਿਜ੍ਞਾਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਦਿਲਚਸ੍ਪ ਸ਼ੋਧੋਂ ਔਰ ਬਾਤੋਂ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਕਿਸੀ ਦਿਨ ਉਸ ਗੁਲਾਬੀ ਸ੍ਵੇਟਰ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੀ ਬੇਟੀ ਕੇ ਲਿਏ ਬੁਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੀ ਦਿਨ ਨਿਕੋਲ ਕੇ ਲਿਏ ਬੁਨੇ ਗਏ ਕਿਸੀ ਸ੍ਕਾਰ੍ਫ ਕੀ, ਬਡ਼ੀ ਬੇਟੀ ਕੇ ਲਾਲ ਮੋਜੋਂ ਕੀ ਤੋ ਕਭੀ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਬਨਾਈ ਉਨਕੀ ਫੇਵਰੇਟ ਡਿਸ਼ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਭੀ ਵਹਾਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਪਤ੍ਨੀ ਔਰ ਬੇਟੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵੋ ਅਪਨੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦੋਸ੍ਤੋਂ ਔਰ ਸ੍ਟੂਡੇਂਟ੍ਸ ਕੋ ਭੀ ਲਾਲ ਸ੍ਕਾਰ੍ਫ ਬੁਨਕਰ ਬਡ਼ੇ ਪ੍ਯਾਰ ਸੇ ਗਿਫ੍ਟ ਦੇਤੇ ਹੈਂ।

ਏਕ ਕਾਲ੍ਪਨਿਕ ਟਿਪ੍ਪਣੀ, ਜੋ ਸਚ ਹੈ – ਇਨ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਕਾ ਕਿਸ੍ਸਾ ਸੁਨਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ ਕੀ ਔਰ ਆਜ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਕ੍ਤ ਕਾਫੀ ਬਦਲ ਚੁਕਾ ਹੈ ਔਰ ਦੁਨਿਯਾ ਅਬ ਠੀਕ ਵੈਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜੈਸੇ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਮੇਂ ਯਾ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਔਰ ਨਾਨੀ ਕੇ ਬਚਪਨ ਮੇਂ ਹੁਆ ਕਰਤੀ ਥੀ) ਭੀ ਹਿਂਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਕਤਈ ਉਂਗਲਿਯੋਂ ਪਰ ਨ ਗਿਨੇ ਜਾ ਸਕਨੇ ਲਾਯਕ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਯਹ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਹੋਤੀ – ਮਰ੍ਦਵਾ ਮੇਹਰਾ ਬਾਟੇ। ਮੇਹਰਾਰੂ ਗੋਡ਼ ਪਸਾਰੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ ਅਊਰ ਊ ਚੂਲ੍ਹਾ-ਬਾਸਨ ਕਰਤ ਰਹਾ, ਸੂਟਰ ਬੁਨਤ ਰਹਾ। ਮੇਹਰਾਇਲ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਓਕਰ ਬਸ ਚਲੇ ਤੋ ਬਚ੍ਚੌ ਧਰ ਲੇ ਪੇਟ ਮਾ। ਦੁਨਿਯਾ ਕੇਹਰ ਜਾਤ ਬਾ। ਆਦਮੀ ਔਰਤ ਜਾਤ ਕਾ ਦਾਬ ਕੇ ਨਾਹੀਂ ਰਖੀ ਤੋ ਅਇਸਨੇ ਹੋਈ। ਆਦਮੀ ਕੇ ਮੇਹਰਾ ਬਨਾਏ ਦੇਈ ਔਰਤ।

ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਮਨਾਹਿਯਾਂ ਔਰ ਕੁਛ ਚੋਰ ਦਰਵਾਜੇ

ਕਲ ਵਿਨੀਤ ਕੇ ਬ੍ਲੌਗ ਪਰ ਏਕ ਪੋਸ੍ਟ ਔਰ ਦਿਯਾਬਰਨੀਸੇ ਪ੍ਯਾਰ ਹੋ ਜਾਤਾ ਪਢ਼ੀ ਔਰ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਕੀ ਕੁਛ ਤਸ੍ਵੀਰੇਂ ਅਚਾਨਕ ਯਾਦ ਹੋ ਆਈਂ, ਜੋ ਕਹੀਂ ਅਵਚੇਤਨ ਮੇਂ ਪਡ਼ੀ ਹੋਂਗੀ ਔਰ ਜਿਦਂਗੀ ਪਰ ਅਪਨਾ ਅਸਰ ਛੋਡ਼ ਗਈ ਹੋਂਗੀ ਪਰ ਅਬ ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹਥੌਡ਼ੇ ਸੀ ਦਿਮਾਗ ਮੇਂ ਦਨਦਨਾਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ।

ਕੁਲ ਮਿਲਾਕਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼, ਜੌਨਪੁਰ ਔਰ ਬਂਬਈ ਕੇ ਪਚਾਸੇਕ ਘਰੋਂ ਮੇਂ ਮਾਂ-ਪਾਪਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਕੋ ਮਿਲਾਕਰ ਹਮਾਰਾ ਖਾਨਦਾਨ ਸਿਮਟਾ ਹੁਆ ਥਾ। ਬਂਬਈ ਵਾਲੇ ਬਂਬਈ ਮੇਂਂ ਰਹਕਰ ਭੀ ਖਾਂਟੀ ਜੌਨਪੁਰਿਯਾ ਥੇ। ਬਾਦ ਮੇਂ ਜਬ ਬਰਾਸ੍ਤਾ ਬਂਬਈ ਹਮਾਰੇ ਖਾਨਦਾਨ ਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਬੌਸ੍ਟਨ ਔਰ ਨ੍ਯੂਯੌਰ੍ਕ ਤਕ ਹੁਆ, ਤਬ ਭੀ ਜੌਨਪੁਰ ਔਰ ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼ ਕਾ ਕੀਡ਼ਾ ਹਮ ਅਪਨੇ ਸਾਥ ਲੇ ਗਏ ਔਰ ਵਹਾਂ ਭੀ ਉਸ ਕੀਡ਼ੇ ਕੀ ਸ਼ਾਖਾਓਂ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਓਂ ਕਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕਿਯਾ। ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼ ਹਮਨੇ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਛੋਡ਼ਾ।

ਘਰ ਮੇਂ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕੇ ਦੂਲ੍ਹੋਂ, (ਯਾਨਿ ਲਡ਼ਕੋਂ) ਕੀ ਦੁਲ੍ਹਨੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਘਰ ਕੀ ਬਡ਼ੀ ਔਰਤੇਂ, ਬਹਨੇਂ, ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਕੀ ਭਾਭਿਯਾਂ, ਚਾਚਿਯਾਂ ਔਰ ਕਈ ਬਾਰ ਮਾਂ-ਬਡ਼ੀ ਮਾਂ ਤਕ ਮਜਾਕ ਕਿਯਾ ਕਰਤੀ ਥੀਂ। ਚਾਚੀ ਤੀਨ ਸਾਲ ਕੇ ਨਾਕ ਬਹਾਤੇ ਲਡ਼ਕੇ, ਜਿਸੇ ਹਗਕਰ ਧੋਨੇ ਕੀ ਭੀ ਤਮੀਜ ਤਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਆਈ ਥੀ, ਸੇ ਲਡਿ਼ਯਾਤੀਂ, ‘ਕਾ ਬਬੁਬਾ, ਹਮਸੇ ਬਿਯਾਹ ਕਰਬ।’ ਬਬੁਬਾ ਅਪਨੀ ਫਿਸਲਤੀ ਹੁਈ ਚਡ੍ਢੀ ਸਂਭਾਲਤੇ ਹੋਂ-ਹੋਂ ਕਰਤੇ ਮਮ੍ਮੀ ਕੀ ਗੋਦੀ ਮੇਂ ਦੁਬਕ ਜਾਤੇ। ਮਮ੍ਮੀ ਲਾਡ਼ ਕਰਤੀ, ਕ੍ਯੋਂ ਰੇ, ਚਾਚੀ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੁਝੇ।' ਮੈਂ ਮਾਂ ਸੇ ਪੂਛਨਾ ਚਾਹਤੀ ਥੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਬ੍ਯਾਹ ਕਿਸਸੇ ਕਰੋਗੀ, ਲੇਕਿਨ ਪੂਛਤੀ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਤਬ ਬ੍ਯਾਹ ਬਡ਼ੀ ਮਜੇਦਾਰ ਚੀਜ ਲਗਤੀ ਥੀ। ਕਿਤਨਾ ਸਜ-ਸਂਵਰਕਰ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਮਂਡਪ ਮੇਂ ਬੈਠਤੀ ਹੈਂ। ਸਬ ਉਨ੍ਹੀਂ ਕੀ ਪੂਛ-ਟਹਲ ਮੇਂ ਲਗੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਇਤਨੇ ਸਾਰੇ ਰਂਗ ਬਿਰਂਗੇ ਕਪਡ਼ੇ, ਗਹਨੇ, ਗਿਫ੍ਟ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਖਾਨੇ ਕੋ ਇਤਨੇ ਸਾਰੇ ਪਕਵਾਨ, ਮਿਠਾਈ। ਸ਼ਾਦੀ ਭੀ ਕ੍ਯਾ ਮਜੇਦਾਰ ਚੀਜ ਹੈ। ਰੋਜ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਏਕ ਬਾਰ, ਜਬ ਮੈਂ ਕੁਛ ਚਾਰ ਬਰਸ ਕੀ ਰਹੀ ਹੋਂਗੀ, ਮਾਂ-ਪਾਪਾ ਕੇ ਸਾਥ ਏਕ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਂ ਗਈ। ਏਕ ਸੁਂਦਰ ਸੀ ਲਡ਼ਕੀ ਲਾਲ ਰਂਗ ਕੀ ਸਾਡ਼ੀ ਮੇਂ ਔਰ ਖੂਬ ਸਜੀ ਹੁਈ ਮੁਝੇ ਇਸ ਕਦਰ ਭਾ ਗਈ ਕਿ ਘਰ ਆਕਰ ਮੈਂਨੇ ਪੈਰ ਪਟਕ-ਪਟਕਕਰ ਘਰ ਸਿਰ ਪਰ ਉਠਾ ਲਿਯਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋ। ਮੁਝੇ ਭੀ ਉਸ ਲਡ਼ਕੀ ਕੀ ਤਰਹ ਸਜਨਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਡਾਂਟ-ਡਪਟਕਰ ਚੁਪ ਕਰਾ ਦਿਯਾ ਲੇਕਿਨ ਵੋ ਲਾਲ ਰਂਗ ਕੀ ਸੁਂਦਰ ਸੀ ਲਡ਼ਕੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਮੇਂ ਬੈਠੀ ਹੁਈ ਥੀ ਔਰ ਕਭੀ-ਕਭੀ ਉਸਕਾ ਭੂਤ ਐਸਾ ਸਿਰ ਚਢ਼ਕਰ ਨਾਚਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀ ਰਟ ਮੇਂ ਮਾਂ ਕੋ ਮੁਝੇ ਥਪ੍ਪਡ਼ ਲਗਾਕਰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਤੀ ਥੀ। ਬਾਦ ਮੇਂ ਬਡ਼ੇ ਹੋਨੇ ਪਰ ਉਨਕੇ ਹਜਾਰ ਸਮਝਾਨੇ ਪਰ ਭੀ ਜਬ ਮੈਂ ਕਿਸੀ ਦੁਬੇਜੀ, ਪਾਣੇਜੀ ਕਾ ਘਰ ਬਸਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁਈ ਤੋ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰਤੀ ਔਰ ਕਹਤੀ, ‘ਬਚਪਨ ਮੇਂ ਜਬ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋ, ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋ ਚਿਲ੍ਲਾਤੀ ਥੀ, ਤਭੀ ਕਰ ਦੀ ਹੋਤੀ ਤੋ ਅਚ੍ਛਾ ਥਾ। ਆਜ ਯੇ ਦਿਨ ਤੋ ਨਹੀਂ ਦੇਖਨਾ ਪਡ਼ਤਾ।’ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਤਬ ਸ਼ਾਦੀ ਕਾ ਮਤਲਬ ਸਾਡ਼ੀ, ਗਹਨੇ, ਸਜਨਾ-ਸਂਵਰਨਾ, ਮਿਠਾਈ ਔਰ ਰਸਗੁਲ੍ਲਾ ਹੋਤਾ ਥਾ। ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਂ ਏਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਾ ਆਜੀਵਨ ਕਾ ਆਧਿਪਤ੍ਯ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਛੂਨਾ ਔਰ ਘਰ ਕਾ ਸਾਰਾ ਕਾਮ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ, ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਉਠਨਾ ਔਰ ਸਬਸੇ ਬਾਦ ਮੇਂ ਸੋਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਔਰ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਪਤਿ ਕੀ ਡਾਂਟ ਔਰ ਅਗਰ ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼ ਮੇਂ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਤੋ ਬਿਨਾ ਅਪਵਾਦ ਕੇ ਪਤਿ ਕੀ ਲਾਤ ਭੀ ਖਾਨੀ ਪਡ਼ਤੀੀ ਹੈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਜਬ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਇਨ ਰਹਸ੍ਯੋਂ ਨੇ ਆਂਖੇਂ ਖੋਲੀਂ ਤੋ ਸ਼ਾਦੀ ਸੇ ਵਿਰਕ੍ਤਿ ਹੋ ਗਈ।

ਫਿਲਹਾਲ ਘਰ ਕੇ ਲਡ਼ਕੋਂ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰ-ਮੁਹਬ੍ਬਤ ਕੋ ਲੇਕਰ ਬਡ਼ੇ ਮਜਾਕ ਹੋਤੇ ਥੇ ਪਰ ਲਡ਼ਕਿਯੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਲਡ਼ਕੋਂ ਔਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਪਰਛਾਈਂ ਤਕ ਸੇ ਦੂਰ ਰਖਾ ਜਾਤਾ ਥਾ। ਮੁਝਸੇ ਕਭੀ ਕਿਸੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪੂਛਾ ਕਿ ਫਲਾਨੇ ਸੇ ਬ੍ਯਾਹ ਕਰੋਗੀ। ਉਤਨੀ ਬਡ਼ੀ ਲਡ਼ਕੀ ਹੋ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਬ ਦੁਪਟ਼ਟਾ ਓਢ਼ਨਾ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਹੋ ਗਯਾ, ਛਤ ਪਰ ਜਾਨੇ ਕੀ ਮਨਾਹੀ ਹੋਨੇ ਲਗੀ ਔਰ ਅਡ਼ੋਸ-ਪਡ਼ੋਸ ਕੇ ਲਡ਼ਕੋਂ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਦਾਂਤ ਨ ਦਿਖਾਨੇ ਕੇ ਅਲਿਖਿਤ ਨਿਯਮ ਤਯ ਹੋਨੇ ਲਗੇ।

ਮੇਰੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਕੋ ਅਪਨੇ ਕ੍ਲਾਸ ਕੀ ਕੋਈ ਲਡ਼ਕੀ ਬਡ਼ੀ ਪਸਂਦ ਥੀ। ਤਾਈਜੀ ਕਹਤੀਂ, ‘ਕ੍ਯੋਂ ਰੇ, ਪਿਂਕੀ ਟਿਂਕੀ ਕੋ ਰੋਜ ਉਸਕੇ ਘਰ ਤਕ ਛੋਡ਼ਕਰ ਆਤਾ ਹੈ ਕ੍ਯਾ, ਰੋਜ ਸ੍ਕੂਲ ਸੇ ਆਨੇ ਮੇਂ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ।’ ਗੋਲੂ ਦਾਂਤ ਦਿਖਾਤਾ। ਘਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਗ ਦਾਂਤ ਦਿਖਾਤੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲ ਪੁਰੁਸ਼ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾਤੇ। ਪੂਛਤੇ, ‘ਪਿਂਕੀ ਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਕਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ ਕ੍ਯਾ।’ ਗੋਲੂ ਫਿਰ ਦਾਂਤ ਦਿਖਾ ਦੇਤਾ। ਮੁਝਸੇ ਕਿਸੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪੂਛਾ ਕਿ ਤੁਮਕੋ ਕੋਈ ਪਸਂਦ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੀ ਕ੍ਯਾ।

ਬਾਦ ਮੇਂ ਜਬ ਬਡ਼ੇ ਹੋਨੇ ਪਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਬੇਸ਼ਰ੍ਮ ਹੋਕਰ ਅਪਨੇ ਦੂਲ੍ਹੇ ਕੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਖੂਬਿਯਾਂ ਗਿਨਾਨੇ ਲਗੀ ਤੋ ਦਾਦੀ ਕੋ ਬਡ਼ਾ ਗੁਸ੍ਸਾ ਆਤਾ। ਕਹਤੀਂ, ‘ਭਾਇਯਨ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਪਨ ਬਿਯਾਹੇ ਕੇ ਬਾਤ ਕਰਤ ਥਿਨ। ਤਨਕੌ ਲਾਜ ਨਾਹੀਂ ਲਾਗਤ।’ ਯਹ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਵੋ ਬਾਤ ਬਾਤ ਪਰ ਕਰਤੀ ਥੀਂ ਕਿ ਮੁਝੇ ਲਾਜ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਆਤੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰੇਮ, ਪੁਰੁਸ਼, ਜੈਸੀ ਚੀਜੇਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਮੇਂ ਭੀ ਮੇਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਨ ਘੁਸ ਜਾਏਂ, ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਬਰਤੀ ਜਾਤੀ ਥੀ। ਮੈਂ ਕ੍ਯਾ ਪਢ਼ਤੀ ਹੂਂ, ਇਸ ਪਰ ਨਜਰ ਹੋਤੀ। ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂਨੇ ਲੋਲਿਤਾ ਕਾ ਕੋਈ ਸਡ਼ਕਛਾਪ ਰੇਲਵੇ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨੋਂ ਪਰ ਬਿਕਨੇ ਵਾਲਾ ਸਂਸ੍ਕਰਣ ਭੂਗੋਲ ਕੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਂ ਛਿਪਾਕਰ ਪਢ਼ ਡਾਲਾ ਥਾ। ਜਿਸ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਪੈਰ ਰਖਨੇ ਕੀ ਮਨਾਹੀ ਥੀ, ਉਸਮੇਂ ਘੁਸਨੇ ਕੇ ਚੋਰ ਦਰਵਾਜੇ ਭੀ ਹਮ ਨਿਕਾਲ ਹੀ ਲੇਤੇ ਥੇ।

ਉਮ੍ਮੀਦ

ਢ਼ਾਈ ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਉਦਾਸੀ ਔਰ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕੇ ਜਾਨੇ ਕੈਸੇ ਨਮਕੀਨ ਮੌਸਮ ਮੇਂ ਯੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਥੀ। ਕਲ ਸਫਾਈ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਪੁਰਾਨੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਕਾਗਜ ਕੇ ਏਕ ਟੁਕਡ਼ੇ ਪਰ ਲਿਖੀ ਮਿਲੀ।

ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਭੀ ਭੀ ਆਤੀ ਹੈ
ਜਬ ਸਬਸੇ ਨਾਉਮ੍ਮੀਦ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਦਿਨ
ਅਨਗਿਨਤ ਅਧਸੋਈ ਉਨੀਂਦੀ ਰਾਤੋਂ
ਔਰ ਉਨ ਰਾਤੋਂ ਮੇਂ ਜਲਤੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ
ਗਹਰੀ ਨੀਂਦ ਬਨਕਰ ਦਾਖਿਲ ਹੋਤੀ ਹੈ
ਥਕਨ ਔਰ ਉਦਾਸੀ ਸੇ ਟੂਟਤੀ ਦੇਹ ਮੇਂ
ਥਿਰਕਨ ਬਨ ਮਚਲਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ
ਸਨ੍ਨਾਟੇ ਮੇਂ ਸਂਗੀਤ ਸੀ ਘੁਮਡ਼ਤੀ ਹੈ
ਚੁਪ੍ਪੀ ਕੇ ਬਿਯਾਬਾਂ ਮੇਂ
ਆਵਾਜ ਬਨ ਦੌਡ਼ਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ
ਸਬਸੇ ਅਕੇਲੀ, ਸਬਸੇ ਰਿਕ੍ਤ ਰਾਤੋਂ ਮੇਂ
ਦੇਹ ਕਾ ਉਨ੍ਮਾਦ ਬਨ ਦਾਖਿਲ ਹੋਤੀ ਹੈ ਉਮ੍ਮੀਦ
ਹਰ ਤਾਰ ਬਜਤਾ ਹੈ
ਹਰੇਕ ਸ਼ਿਰਾ ਆਲੋਕਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ
ਉਮ੍ਮੀਦ ਕੇ ਉਜਾਸ ਸੇ
ਬੇਚੈਨ ਸਮਂਦਰ ਕੀ ਛਾਤੀ ਮੇਂ ਉਮ੍ਮੀਦ
ਧੀਰ ਬਨਕਰ ਪੈਠ ਜਾਤੀ ਹੈ
ਮਰੁਸ੍ਥਲ ਮੇਂ ਮੇਹ ਬਨ ਬਰਸਤੀ ਹੈ
ਦੇਵਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤ ਪ੍ਰੇਮ
ਔਰ ਵੇਸ਼੍ਯਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਘਂਟੇ ਕੇ ਨਾਦ ਸੀ
ਗੂਂਜਤੀ ਹੈ ਉਮ੍ਮੀਦ
ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਭੀ ਭੀ ਆਤੀ ਹੈ
ਜਬ ਸਬਸੇ ਨਾਉਮ੍ਮੀਦ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਦਿਨ