ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਗਈ ਥੀ ਤੋ ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼ ਵਾਲੇ ਜੀਜਾ ਬੋਲੇ--'ਮਮਤਾ ਅਚਾਰ ਤੋ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਏ । ਕਹੋ ਤੋ ਲਾ ਦੇਂ ।' ਅਚਾਰ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਰਹਾ ਹੈ । ਜਬ 'ਪ੍ਰੇਗ੍ਨੇਨ੍ਟ' ਥੀ ਤੋ ਕਿਸੀ ਨੇ ਵਾਦਾ ਕਿਯਾ ਥਾ ਕਿ ਆਪਕੇ ਲਿਏ 'ਲਸੋਡੇ਼' ਕਾ ਅਚਾਰ ਭੇਜੇਂਗੇ । ਯੇ ਅਚਾਰ ਨਾ ਆਨਾ ਥਾ ਨਾ ਆਯਾ । ਬਹਰਹਾਲ.....ਕਲ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੇਂ ਪਢ਼ਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ 'ਖਾਦੀ-ਗ੍ਰਾਮੋਦ੍ਯੋਗ-ਸਂਸ੍ਥਾਨ' ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ ਏਕ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ-ਹੈਂਡਲੂਮ-ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੀ ਲਗੀ ਹੈ । ਸੋ ਹਮ ਜਾਦੂ ਔਰ ਉਸਕੇ ਪਾਪਾ ਕੋ ਲੇਕਰ ਜਾ ਪਹੁਂਚੇ ।
ਐਸੀ ਜਗਹੋਂ ਪਰ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਨਜ਼ਰ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਾਡਿਯੋਂ ਪਰ । ਮਨ ਲਲਚ ਗਯਾ--'ਹਾਯ ਯੇ ਲੂਂ, ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਯੇ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ । ਅਚ੍ਛਾ ਵੋ ਵਾਲੀ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਢਿਯਾ ਹੈ' । ਸਰਗੁਜਾ ਕਾ 'ਕੋਸਾ-ਸਿਲ੍ਕ' । ਬਂਗਾਲ ਕੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਾਡਿਯਾਂ ।
——‘ਲਸੋਢ਼ਾ ਕਾ ਅਚਾਰ ਅਹੈ, ਅਂਵਰਾ ਕ ਮੁਰਬ੍ਬਾ ਅਹੈ, ਅਂਵਰਾ ਕਾ ਲਡ੍ਡੂਉ, ਅ ਜਾਮੁਨ ਕ ਸਿਰਕਾ, ਈ ਚਟਪਟ ਗੋਲੀਈ, ਹਈ ਦੇਖਾ ਮਿਕ੍ਸੌ ਅਚਾਰ ਅਹੈ' । ਦੇਖਾ ਆਮੌ ਕਾ ਅਚਾਰ, ਕਟਹਰ, ਕਰੌਂਦਾ, ਲਸੋਢ਼ਾ ਕੁਲਿ ਬਾ । ਕੇਤਨਾ ਅਚਾਰ ਚਾਹੀ ਤੋਹਕਾ
ਉਡ਼ੀਸਾ, ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ, ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ-ਭਾਰਤ.... ਸਭੀ ਜਗਹੋਂ ਕੀ ਸਾਡਿਯਾਂ ਔਰ ਸੂਟ ਕੇ ਕਪਡ਼ੇ । ਸਾਡਿਯਾਂ ਪਹਨਤੀ ਕਭੀ-ਕਭਾਰ ਹੀ ਹੂਂ ਪਰ ਖ਼ਰੀਦਕਰ ਸਹੇਜਨੇ ਕਾ ਸ਼ੌਕ਼ ਬਹੁਤ ਹੈ । ਵੌਰ੍ਡਰੋਬ ਖੋਲੂਂ ਤੋ ਸਾਡਿਯੋਂ ਕੋ ਛੂਕਰ ਦੇਖਨੇ, ਦੇਖਕਰ ਨਿਹਾਲ ਹੋਨੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਊਪਰ ਲਗਾਕਰ ਆਈਨੇ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਨਿਹਾਰਤੇ ਹੁਏ ਮੈਂ ਘਂਟੋਂ ਬਿਤਾ ਸਕਤੀ ਹੂਂ । ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਕਾ ਅਪਨਾ ਅਲਗ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਹੈ । ਤੋ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਲਗਾ ਕਿ ਫ਼ੌਰਨ ਦੋ ਸਾਡਿਯਾਂ ਤੋ ਖ਼ਰੀਦ ਹੀ ਲੀ ਜਾਏਂ । ਪਤਿਦੇਵ ਕਾ ਚੇਹਰਾ ਦੇਖਨੇ ਲਾਯਕ਼ ਥਾ ਕਿ ਆਜ ਤੋ ਡਾਕਾ ਲਗਾ ਜੇਬ ਪਰ । ਕਹਨੇ ਲਗੇ ਕਿ 'ਜਾਦੂ' ਕੇ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਕਭੀ ਸਾਡ਼ੀ ਪਹਨਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਭੀਕੀ । ਯੂਂ ਤੋ 'ਇਨਕੀ' ਐਸੀ ਸਮਝਾਈਸ਼ੇਂ ਆਸਾਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਊਪਰ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀਂ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਬਾਰ ਲਗਾ, ਬਾਤ ਤੋ ਸਹੀ ਹੈ । ਰਹਨੇ ਦਿਯਾ ਜਾਏ ਕ੍ਯਾ । ਚਲੋ 'ਸੂਟ' ਹੀ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾਏਂ । ਸਾਥ ਮੇਂ ਜੀਨ੍ਸ ਕੇ ਸਾਥ ਪਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਟੌਪ ਭੀ ।
ਖ਼ਾਸ ਬਾਤ ਯੇ ਕਿ ਜਬ ਸੂਟ ਕੇ ਕਪਡ਼ੇ ਦੇਖੇ ਤੋ ਆਂਖੇਂ ਖੁਲੀ ਰਹ ਗਯੀਂ । ਸੁਂਦਰ ਰਂਗ, ਮਨਮੋਹਕ ਕਸ਼ੀਦਾਕਾਰੀ...ਬਢਿਯਾ ਥਾ ਸਬ ਕੁਛ । ਔਰ ਦਾਮ ਮੁਂਬਈ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਕਾਫੀ ਕਮ । ਕਪਡ਼ੇ ਅਪਨੇ ਡਿਜ਼ਾਯਨ ਮੇਂ ਅਨੂਠੇ ਭੀ ਥੇ । ਇਸ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੀ ਮੇਂ ਖ਼ਾਸ ਬਾਤ ਯੇ ਕਿ ਜੈਸੇ ਹੀ ਫ਼ੁਰਸਤ ਹੋਕਰ ਆਗੇ ਬਢ਼ੇ ਤੋ ਏਕ ਸ੍ਟੌਲ ਪਰ ਬੋਰ੍ਡ ਲਗਾ ਥਾ-'ਪੁਸ਼੍ਪਾਂਜਲੀ ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼' । 'ਅਰੇ ਯੇ ਤੋ ਵਹੀ ਜੀਜਾ ਵਾਲਾ ਅਚਾਰ ਹੈ, ਜਿਸੇ ਮੈਂ ਪਰਾਂਠੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਚਟਖ਼ਾਰੇ ਲੇਕਰ ਖਾਤੀ ਹੂਂ ਔਰ ਜੋ ਖ਼ਤ੍ਮ ਹੋਨੇ ਲਗਾ ਹੈ...ਔਰ ਮੈਂ ਕਈ ਦਿਨੋਂ ਸੇ ਸੋਚ ਰਹੀ ਥੀ ਕਿ ਕੋਈ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸੇ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਹੋ...ਤੋ ਮਂਗਵਾ ਲਿਯਾ ਜਾਏ' । ਮੈਂਨੇ ਤੋ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕੇ ਮਾਰੇ ਸ੍ਟੌਲ ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਸੇ ਸਵਾਲੋਂ ਕੀ ਝਡ਼ੀ ਲਗਾ ਦੀ । 'ਕ ਭੈਯਾ ਪ੍ਰਤਾਪਗਢ਼ ਕੇ ਕਉਨੀ ਜਗਹ ਸੇ ਆਯ ਅਹਾ', 'ਲਸੋਢ਼ਾ ਕ ਅਚਾਰ ਬਾਟੈ' । ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ ਥਾ ਅਚਾਰ ਵਾਲੇ ਭੈਯਾ ਤੋ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮੇਂ, ਚਸ਼੍ਮੇ ਕੋ ਊਪਰ ਉਠਾਤੇ ਹੁਏ ਗਦਗਦ ਹੋਕਰ ਕਹਨੇ ਲਗੇ--'ਅਰੇ ਬਿਟ੍ਟੀ ! ਯਾਹ ਦੇਖਾ । ਲਸੋਢ਼ਾ ਕਾ ਅਚਾਰ ਅਹੈ, ਅਂਵਰਾ ਕ ਮੁਰਬ੍ਬਾ ਅਹੈ, ਅਂਵਰਾ ਕਾ ਲਡ੍ਡੂਉ, ਅ ਜਾਮੁਨ ਕ ਸਿਰਕਾ, ਈ ਚਟਪਟ ਗੋਲੀਈ, ਹਈ ਦੇਖਾ ਮਿਕ੍ਸੌ ਅਚਾਰ ਅਹੈ' । ਦੇਖਾ ਆਮੌ ਕਾ ਅਚਾਰ, ਕਟਹਰ, ਕਰੌਂਦਾ, ਲਸੋਢ਼ਾ ਕੁਲਿ ਬਾ । ਕੇਤਨਾ ਅਚਾਰ ਚਾਹੀ ਤੋਹਕਾ । ਲ ਹਈ ਅਮਵਾ ਕਾ ਅਚਰਵਾ ਚੀਖ ਲ ।' ਭਈ ਹਮ ਤੋ ਹੋ ਕਨ੍ਫ੍ਯੂਜ਼ । ਕੌਨ ਸਾ ਅਚਾਰ ਲੇਂ, ਕੌਨ ਸਾ ਛੋਡ਼ੇਂ' । ਛੁਟ੍ਟੀ ਪਰ ਚਲ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ, ਗਲੇ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਤੋ ਰਖਨਾ ਹੀ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਨਾ ।
ਅਚਾਰ, ਆਂਵਲੇ ਕੇ ਲਡ੍ਡੂ ਸਬ ਖ਼ਰੀਦੇ । ਔਰ ਮੁਦਿਤ ਮਨ ਸੇ ਆਗੇ ਬਢ਼ੇ ਤੋ ਏਕ ਜਗਹ ਨਾਗਪੁਰ ਕੇ ਸ੍ਟੌਲ ਪਰ ਅਨੁਰੋਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ--'ਬੇਰ ਕਾ ਚੂਰਨ ਚਖਿਏ ਮੈਡਮ' । 'ਬੇਰ ਕਾ ਚੂਰਨ' । ਮਨ ਜੈਸੇ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰਕਰ ਬਚਪਨ ਕੀ ਗਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚ ਗਗਯਾ । ਦਸ ਪੈਸੇ ਕਾ ਬੇਰ ਕਾ ਚੂਰਨ । ਖਰਦਰਾ ਪਿਸਾ ਹੁਆ । ਆਹ, ਵਾਹ, ਹਾਯ ਹਾਯ । ਚਟਖ਼ਾਰੇ ਲੇਕਰ ਚਖ ਹੀ ਰਹੇ ਥੇ ਕਿ ਤਭੀ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਗਯੀ ਕਿ ਆਪਕੇ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ 'ਗੀਲੇ ਬੇਰ' ( ਉਬਾਲੇ ਹੁਏ ) ਭੀ ਹੈਂ ਔਰ ਬੇਰ ਕਾ ਸ਼ਰਬਤ
ਭੀ । ਅਬ ਯੇ ਪੈਕੇਟਬਂਦ ਬਿਕਤੇ ਹੈਂ । ਫਿਰ ਇਨਕੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕਰ ਹੋਨੇ ਪਰ ਆਖ੍ਚਾਨ ਭੀ ਦਿਯਾ ਗਯਾ । ਬਸ ਸਮਝਿਏ ਕਿ ਪਰਮ-ਆਨਂਦ ਆਯਾ । ਆਗੇ ਬਢ਼ੇ ਤੋ ਉਦਯਪੁਰ ਕੇ ਸ੍ਟੌਲ ਪਰ ਅਨਾਰਦਾਨੇ ਕਾ ਚੂਰਨ, ਜੀਰਾ-ਗੋਲੀ, ਚਟਪਟ ਗੋਲੀ, ਮੇਥੀਦਾਨੇ ਕੀ ਗੋਲੀ, ਹਿਂਗਾਸ਼੍ਟਕ ਗੋਲੀ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਥਾ । ਯੇ ਚਖਿਏ, ਵੋ ਚਖਿਏ । ਅਰੇ ਯੇ ਭੀ ਲੀਜਿਏ ਵੋ ਭੀ ਲੀਜਿਏ । ਸਾਰੀ ਮਹਿਲਾਏਂ ਚਟਖ਼ਾਰੇ ਲੇ ਰਹੀ ਹੈਂ । ਯਹਾਂ ਸੇ ਕੁਛ ਪੈਕੈਟ ਲੇ ਲਿਏ ਗਏ ।
ਆਗੇ ਬਢ਼ੇ ਦਿਖੇ ਤੋ ਬੈਂਗਲੋਰ ਸੇ ਆਏ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਖਿਲੌਨੇ । ਲਕਡ਼ੀ ਕਾ 'ਕਿਚਨ-ਸੇਟ' । ਲਕਡ਼ੀ ਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰ । ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਲਟ੍ਟੀ । ਲਕਡ਼ੀ ਕਾ ਝੁਨਝੁਨਾ ।
ਸੀਟੀ । ਅਗਰਬਤ੍ਤੀ ਸ੍ਟੈਨ੍ਡ । ਕਲਮਦਾਨ । ਨਨ੍ਹੀਂ ਟੇਬਲ ਕੁਰਸੀ । ਸਬ ਕੁਛ ਲਕਡ਼ੀ ਹੀ ਲਕਡ਼ੀ । ਯਹਾਂ ਕੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਜਾਦੂ ਨੇ ਕੀ । ਔਰ ਮਜ਼ਾ ਮੁਝੇ 'ਜਾਦੂ' ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਆਯਾ । ( ਜਾਦੂ ਕੇ ਡੌਕ੍ਟਰ ਮਾਮਾ ਨੇ ਅਪਨੇ ਬਚਪਨ ਕੇ ਲਕਡ਼ੀ ਕੇ ਖਿਲੌਨੋਂ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਭੇਜਕਰ ਕੁਛ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਹਮੇਂ ਅਪਨੇ ਬਚਪਨ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚਾ ਦਿਯਾ ਥਾ ) ਸਾਮਨੇ ਹੀ ਮਿਟ੍ਟੀ ਕੇ ਕੁਲ੍ਹਡ਼ਨੁਮਾ ਪ੍ਯਾਲਿਯਾਂ, ਮਗ ਔਰ ਟ੍ਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ । ਸਬ ਕੁਛ ਛੋਡ਼ਕਰ ਮੈਂ ਉਧਰ ਚਲ ਪਡ਼ੀ । ਚੀਨੀ ਮਿਟ੍ਟੀ ਕੇ ਯੇ ਬਰ੍ਤਨ ਵਾਕ਼ਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਥੇ । ਵੈਸੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਇਸੀ ਤਰਹ ਕੀ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੀ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦੇ ਗਏ ਚੀਨੀ-ਮਿਟ੍ਟੀ ਕੇ ਕੁਲ੍ਹਡ਼ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ਚਾਯ ਪੀਨੇ ਕਾ ਅਪਨਾ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਹੈ । ਕਲ ਇਨਕੀ ਤਾਦਾਦ ਮੇਂ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ ।
ਮੁਖ੍ਯ-ਦ੍ਵਾਰਾ ਪਰ ਗਾਂਧੀਜੀ ਕੀ 'ਚਰਖ਼ਾ ਕਾਤਤੇ ਹੁਏ' ਏਕ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲਗਾਈ ਗਈ
ਹੈ । ਪਹਲੇ ਪਤਾ ਹੋਤਾ ਤੋ ਕੈਮੇਰਾ ਲੇਕਰ ਜਾਤੇ ਔਰ ਜਾਦੂ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਬਾਪੂ ਕੇ ਸਾਥ ਖੀਂਚ ਲੀ ਜਾਤੀ । ਅਬ ਰਵਿਵਾਰ ਕੋ ਫਿਰ ਜਾਨਾ ਤਯ ਹੈ । ਫਿਰ ਵਹੀ ਲਸੋਡ਼ੇ ਕਾ ਅਚਾਰ, ਵਹੀ ਚਟਪਟ, ਵਹੀ ਚੂਰਨ, ਵਹੀ ਬਚਪਨ ।
