ਸਂ
ਸਦ ਕੀ ਸ੍ਥਾਯੀ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਪਾਸ ਹੈ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ। ਸਰਕਾਰ ਉਸੇ ਵਾਪਸ ਲੇ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਚ ਅਰੁਣਾ ਰਾਯ ਔਰ ਅਨ੍ਨਾ ਹਜਾਰੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਿਤ ਬਿਲ ਭੀ ਸਂਸਦੀਯ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਪਾਸ ਭੇਜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਅਨਸ਼ਨ ਕੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਬਿਲ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਬਿਂਦੁਓਂ ਪਰ ਸਰ੍ਵਦਲੀਯ ਬੈਠਕ ਮੇਂ ਕੋਈ ਸਹਮਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਔਰ ਅਨ੍ਨਾ ਟੀਮ ਕੇ ਸਾਥ ਕਿਸੀ ਸਹਮਤਿ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਭੀ ਟੂਟ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਗੁਰੁਵਾਰ ਕੋ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਦਨ ਮੇਂ ਕਹਾ ਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਿਤ ਬਿਲ ਪਰ ਸਂਸਦ ਮੇਂ ਬਹਸ ਕਰਾਈ ਜਾਏਗੀ। ਹਮੇਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸ੍ਥਾਯੀ ਸਮਿਤਿ ਕਿਸ ਬਿਲ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਗੀ। ਯਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਂਸਦ ਮੇਂ ਬਿਲ ਕੇ ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਾਰੂਪੋਂ ਪਰ ਬਹਸ ਕੇ ਬਾਦ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ। ਕ੍ਯਾ ਫਿਰ ਕੋਈ ਨਯਾ ਬਿਲ ਬਨੇਗਾ? ਕ੍ਯਾ ਉਸ ਪਰ ਸਂਸਦੀਯ ਸਮਿਤਿ ਬਹਸ ਕਰੇਗੀ? ਅਗਰ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਮਨਚਾਹੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਵਹ ਬਿਲ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਤੋ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਕਾ ਰੂਪ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ?
ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੇ ਉਪਜੀ ਆਸ੍ਥਾ
ਇਨ ਸਵਾਲੋਂ ਕੇ ਜਵਾਬ ਕਿਸੀ ਕੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਨ੍ਨਾ ਕੀ ਅਗੁਵਾਈ ਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਏ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਸੇ ਯਹ ਬਾਤ ਜਰੂਰ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਾ ਮੋਹਭਂਗ ਹੁਆ ਹੈ। ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਝੂਠੇ ਵਾਦੋਂ ਸੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਹਤ ਹੁਈ ਉਸਕੀ ਆਸ੍ਥਾ ਕੋ ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ ਕਾ ਨਯਾ ਠੌਰ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਦਿਖ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਨ੍ਨਾ ਨੇ ਜਨਤਾ ਸੇ ਕੋਈ ਵਾਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਤਾ ਉਨਸੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵਾਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਥ ਹੈਂ। ਆਖਿਰ ਵਜਹ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤ, ਅਨਸੁਲਝੇ ਔਰ ਅਨਗਢ਼ ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰ ਲੋਗ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਪੀਛੇ ਭਾਗੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ? ਇਸ ਆਸ੍ਥਾ ਕੀ ਵਜਹ ਹੈ ਹਾਲ ਕੇ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਉਪਜੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ।
ਔਰ ਕੁਛ ਤੀਖੇ ਸਵਾਲ
ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਹਿਸ੍ਸੇ ਸੇ ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਖਾਨੇ-ਕਮਾਨੇ ਕੇ ਕਿਸ੍ਸੇ ਏਕ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਸਾਮਨੇ ਆਤੇ ਗਏ। ਕਰੋਡ਼ੋਂ-ਅਰਬੋਂ ਕੇ ਘੋਟਾਲੇ ਹੋਤੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਕਭੀ ਦਲੀਲ ਦੇਤੀ ਰਹੀ, ਕਭੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਤੀ ਰਹੀ। ਸਤ੍ਤਾਪਕ੍ਸ਼ ਹੋ ਯਾ ਵਿਪਕ੍ਸ਼, ਸਭੀ ਮੌਕੇ ਕੀ ਆਂਚ ਪਰ ਮਤਲਬ ਕੀ ਰੋਟੀ ਸੇਂਕਤੇ ਰਹੇ ਲੇਕਿਨ ਘੋਟਾਲੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਠੋਸ ਨਤੀਜੇ ਸਿਫਰ ਰਹੇ। ਐਸੇ ਨਾਜੁਕ ਸਮਯ ਮੇਂ ਜਬ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਦੇਖਾ ਕਿ 74 ਬਰਸ ਕਾ ਏਕ ਬੂਢ਼ਾ ਖੁਦ ਕੋ ਭੂਖਾ ਰਖ ਕਰ ਨਤੀਜੇ ਪਾਨੇ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਢ਼ਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ, ਤੋ ਖਾਨੇ-ਪਕਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਦੇਸ਼ ਕੀ
ਜਨਤਾ ਦੌਡ਼ ਪਡ਼ੀ।
ਯਹ ਜਨਤਾ ਜਿਸ ਰੋਮਾਂਚ ਔਰ ਉਤ੍ਸਾਹ ਕੇ ਸਾਥ ਦੌਡ਼ੀ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਨਾ ਕੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਛਲਾਵੇ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਹੋਨੇ ਕੀ ਚਾਹਤ ਔਰ ਛਟਪਟਾਹਟ ਹੈ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਯਹ ਆਂਦੋਲਨ ਅਗਰ ਔਂਧੇ ਮੁਂਹ ਗਿਰਾ ਤੋ? ਇਸਸੇ ਭੀ ਤੀਖਾ ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਆਂਦੋਲਨ ਅਗਰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁਆ ਔਰ ਜਨਤਾ ਨੇ ਜਿਤਨੀ ਉਮ੍ਮੀਦੇਂ ਇਸਸੇ ਬਾਂਧ ਰਖੀ ਹੈਂ, ਵੇ ਪੂਰੀ ਹੋਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ? ਇਨ ਦੋਨੋਂ ਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਸੇ ਦੂਰ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਕਈ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਹੋਂਗੇ। ਪਹਲਾ ਯਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੀ ਜਗਹ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੋ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਨੇ ਕੇ ਏਕਸੂਤ੍ਰੀ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਬਹੂਸੂਤ੍ਰੀ ਬਨਾਨਾ ਹੋਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਯਹ ਕਿ ਜਨਤਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਯਹ ਬਾਤ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰਖਨੀ ਹੋਗੀ ਕਿ ਇਸ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਨੇ ਮਾਤ੍ਰ ਸੇ ਰਾਮਰਾਜ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਯਹ ਤੋ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਏਕ ਛੋਟਾ ਸਾ ਕਦਮ ਭਰ ਹੋਗਾ। ਅਸਲ ਸੁਧਾਰ ਤਬ ਹੋਗਾ ਜਬ ਹਮ ਸਵਾਲੋਂ ਸੇ ਘਿਰੇ ਸਂਸਦੀਯ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕੋ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਰੂਪ ਦੇ ਸਕੇਂ, ਚੁਨਾਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਪਸਰੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇਂ।
ਯਹ ਆਂਦੋਲਨ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸਾ 74 ਕਾ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਥਾ, ਯਹ ਸਮਝਨੇ ਕੀ ਚੂਕ ਹਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਜੇਪੀ ਕੀ ਸਂਪੂਰ੍ਣ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਸੀਧੇ-ਸੀਧੇ ਸਤ੍ਤਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕੀ ਮਾਂਗ ਪਰ ਟਿਕੀ ਥੀ। ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕਾ ਧ੍ਯੇਯ ਵਹੀ ਥਾ, ਜਬਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਕਾ ਆਂਦੋਲਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਖਤ੍ਮ ਕਰਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕਿ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕਾ ਮੁਦ੍ਦਾ ਅਕੇਲੇ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨ ਹੀ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਜੈਸੇ ਕਿਸੀ ਬਿਲ ਕੇ ਲਾਗੂ ਹੋਨੇ ਮਾਤ੍ਰ ਸੇ ਯਹ ਖਤ੍ਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਬਲ੍ਕਿ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਲਂਬੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਆਦਮੀ ਅਗਰ ਖੁਦ ਕੇ ਭੀਤਰ ਬੈਠੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਖਤ੍ਮ ਕਰੇ, ਤਭੀ ਯਹ ਖਤ੍ਮ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਏਕ ਐਸੀ ਚੁਨੌਤੀ ਕਾ ਭੀ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਵਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਉਸ ਵਕ੍ਤ ਭੀ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਜਾਤੀਯਤਾ ਥੀ, ਪਰ ਯਹ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਪੌਲਿਟਿਕਲ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਬਂਟੀ ਹੀਂ ਥੀ। ਆਜ ਕੇ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਅਸ੍ਮਿਤਾ ਕੀ ਲਡ਼ਾਈ ਇਤਨੀ ਤੇਜ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੀ ਅਲਗ ਪਹਚਾਨ ਕੀ ਚਾਹਤ ਇਤਨੀ ਬੁਲਂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਕੇ ਹਰ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਪਾਸ ਅਪਨੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਹੈ। ਹਰ ਜਗਹ ਯੇ ਪਾਰ੍ਟਿਯਾਂ ਅਪਨੀ ਹਿਸ੍ਸੇਦਾਰੀ ਅਪਨੀ ਅਲਗ ਪਹਚਾਨ ਕੇ ਸਾਥ ਚਾਹਤੀ ਹੈਂ। ਯਹ ਬਾਤ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖਨੀ ਹੋਗੀ ਤਾਕਿ ਉਨਕੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਹਰ ਵਰ੍ਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕੇ।
ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਸਬਕ
74 ਕੇ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਨਤੀਜੇ ਭੀ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਜੇਹਨ ਮੇਂ ਹੋਨੇ ਚਾਹਿਏ। 77 ਕੇ ਲੋਕਸਭਾ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਕੋ ਮੁਂਹ ਕੀ ਖਾਨੀ ਪਡ਼ੀ ਥੀ। ਜੇਪੀ ਕੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਆਂਦੋਲਨ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਲਾਭ ਭਾਰਤ ਕੀ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਕਾ ਵਿਲਯ ਕਰ ਬਨੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੋ ਮਿਲਾ ਥਾ, ਪਰ ਆਂਤਰਿਕ ਮਤਭੇਦੋਂ ਕੇ ਕਾਰਣ ਯਹ ਪਾਰ੍ਟੀ 1979 ਮੇਂ ਬਂਟ ਗਈ। ਕ੍ਯਾ 2014 ਕੇ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ 77 ਦੋਹਰਾਯਾ ਜਾਏਗਾ? ਐਸਾ ਕੁਛ ਹੋ ਜਾਏ ਤੋ ਬਹੁਤ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜਨਤਾ ਕਿਸੀ ਐਸੇ ਨੇਤਰਤ੍ਵ ਕੋ ਤਲਾਸ਼ਨਾ ਚਾਹੇਗੀ ਜੋ ਸਚ੍ਚਾ ਔਰ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਹੋ, ਜਿਸਕੀ ਅਗੁਵਾਈ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇ ਲਾਯਕ ਸ਼ਖ੍ਸ ਕਰੇ, ਜਿਸਮੇਂ ਦਾਗਦਾਰ ਚੇਹਰੋਂ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਨੇ ਕਾ ਡਰ ਨ ਹੋ। ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਜਨਤਾ ਕੀ ਇਸ ਤਲਾਸ਼ ਪਰ ਖਰਾ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੇਗੀ ਯਾ ਨਹੀਂ, ਯਹ ਵਕ੍ਤ ਬਤਾਏਗਾ।
ਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰ ਕੋ ਯਹ ਸੋਚੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੋ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੇਤੀ ਹੈ, ਤੋ ਫਿਰ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕਿਸ ਮੁਦ੍ਦੇ ਪਰ ਆਂਦੋਲਨ ਕਰੇਗੀ? ਕ੍ਯਾ ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਵਹ ਫਿਰ ਕੋਈ ਔਰ ਨਈ ਡਿਮਾਂਡ ਲੇਕਰ ਸਾਮਨੇ ਆਏਗੀ? ਯਹਾਂ ਮਕਸਦ ਸਿਰ੍ਫ ਯਹ ਧ੍ਯਾਨ ਦਿਲਾਨੇ ਕਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਜਾਰੀ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਇਸੇ ਬਹੁਸੂਤ੍ਰੀ ਬਨਾਨਾ ਹੀ ਹੋਗਾ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਔਰ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਆਂਦੋਲਨ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਕਿਤਨੀ ਬਡ਼ੀ ਭੀਡ਼ ਆ ਜੁਡ਼ੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਸਿਸ੍ਟਮ, ਕਿਸੀ ਸਰਕਾਰ ਯਾ ਉਸਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਯਮ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੋ ਆਪ ਕਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਮਲਬੇ ਪਰ ਆਪ ਕੋਈ ਨਈ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਖਡ਼ੀ ਕਰ ਪਾਏਂਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜੇਪੀ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਛੋਡ਼ ਦੀਜਿਏ, ਗਾਂਦੀ ਭੀ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਆਜਾਦ ਕਰਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਸਤ੍ਤਾ ਕੀ ਬਂਦਰਬਾਂਟ ਦੇਖ ਕਰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏ।
ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੇ ਉਪਜੀ ਆਸ੍ਥਾ
ਇਨ ਸਵਾਲੋਂ ਕੇ ਜਵਾਬ ਕਿਸੀ ਕੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਨ੍ਨਾ ਕੀ ਅਗੁਵਾਈ ਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਏ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਸੇ ਯਹ ਬਾਤ ਜਰੂਰ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਾ ਮੋਹਭਂਗ ਹੁਆ ਹੈ। ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਝੂਠੇ ਵਾਦੋਂ ਸੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਹਤ ਹੁਈ ਉਸਕੀ ਆਸ੍ਥਾ ਕੋ ਸਂਭਾਵਨਾਓਂ ਕਾ ਨਯਾ ਠੌਰ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਦਿਖ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਨ੍ਨਾ ਨੇ ਜਨਤਾ ਸੇ ਕੋਈ ਵਾਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਤਾ ਉਨਸੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵਾਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਥ ਹੈਂ। ਆਖਿਰ ਵਜਹ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤ, ਅਨਸੁਲਝੇ ਔਰ ਅਨਗਢ਼ ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰ ਲੋਗ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਪੀਛੇ ਭਾਗੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ? ਇਸ ਆਸ੍ਥਾ ਕੀ ਵਜਹ ਹੈ ਹਾਲ ਕੇ ਵਰ੍ਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਉਪਜੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ।
ਔਰ ਕੁਛ ਤੀਖੇ ਸਵਾਲ
ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਹਿਸ੍ਸੇ ਸੇ ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਖਾਨੇ-ਕਮਾਨੇ ਕੇ ਕਿਸ੍ਸੇ ਏਕ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਸਾਮਨੇ ਆਤੇ ਗਏ। ਕਰੋਡ਼ੋਂ-ਅਰਬੋਂ ਕੇ ਘੋਟਾਲੇ ਹੋਤੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਕਭੀ ਦਲੀਲ ਦੇਤੀ ਰਹੀ, ਕਭੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਤੀ ਰਹੀ। ਸਤ੍ਤਾਪਕ੍ਸ਼ ਹੋ ਯਾ ਵਿਪਕ੍ਸ਼, ਸਭੀ ਮੌਕੇ ਕੀ ਆਂਚ ਪਰ ਮਤਲਬ ਕੀ ਰੋਟੀ ਸੇਂਕਤੇ ਰਹੇ ਲੇਕਿਨ ਘੋਟਾਲੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਠੋਸ ਨਤੀਜੇ ਸਿਫਰ ਰਹੇ। ਐਸੇ ਨਾਜੁਕ ਸਮਯ ਮੇਂ ਜਬ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਦੇਖਾ ਕਿ 74 ਬਰਸ ਕਾ ਏਕ ਬੂਢ਼ਾ ਖੁਦ ਕੋ ਭੂਖਾ ਰਖ ਕਰ ਨਤੀਜੇ ਪਾਨੇ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਢ਼ਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ, ਤੋ ਖਾਨੇ-ਪਕਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਦੇਸ਼ ਕੀ
ਜਨਤਾ ਦੌਡ਼ ਪਡ਼ੀ।
ਯਹ ਜਨਤਾ ਜਿਸ ਰੋਮਾਂਚ ਔਰ ਉਤ੍ਸਾਹ ਕੇ ਸਾਥ ਦੌਡ਼ੀ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਨਾ ਕੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਛਲਾਵੇ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਹੋਨੇ ਕੀ ਚਾਹਤ ਔਰ ਛਟਪਟਾਹਟ ਹੈ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਯਹ ਆਂਦੋਲਨ ਅਗਰ ਔਂਧੇ ਮੁਂਹ ਗਿਰਾ ਤੋ? ਇਸਸੇ ਭੀ ਤੀਖਾ ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਆਂਦੋਲਨ ਅਗਰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁਆ ਔਰ ਜਨਤਾ ਨੇ ਜਿਤਨੀ ਉਮ੍ਮੀਦੇਂ ਇਸਸੇ ਬਾਂਧ ਰਖੀ ਹੈਂ, ਵੇ ਪੂਰੀ ਹੋਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ? ਇਨ ਦੋਨੋਂ ਸ੍ਥਿਤਿਯੋਂ ਸੇ ਦੂਰ ਰਹਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਕਈ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਹੋਂਗੇ। ਪਹਲਾ ਯਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੀ ਜਗਹ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੋ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਨੇ ਕੇ ਏਕਸੂਤ੍ਰੀ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਬਹੂਸੂਤ੍ਰੀ ਬਨਾਨਾ ਹੋਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਯਹ ਕਿ ਜਨਤਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਯਹ ਬਾਤ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰਖਨੀ ਹੋਗੀ ਕਿ ਇਸ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਨੇ ਮਾਤ੍ਰ ਸੇ ਰਾਮਰਾਜ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਯਹ ਤੋ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਏਕ ਛੋਟਾ ਸਾ ਕਦਮ ਭਰ ਹੋਗਾ। ਅਸਲ ਸੁਧਾਰ ਤਬ ਹੋਗਾ ਜਬ ਹਮ ਸਵਾਲੋਂ ਸੇ ਘਿਰੇ ਸਂਸਦੀਯ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਕੋ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਰੂਪ ਦੇ ਸਕੇਂ, ਚੁਨਾਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਪਸਰੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇਂ।
ਯਹ ਆਂਦੋਲਨ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸਾ 74 ਕਾ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਥਾ, ਯਹ ਸਮਝਨੇ ਕੀ ਚੂਕ ਹਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਜੇਪੀ ਕੀ ਸਂਪੂਰ੍ਣ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਸੀਧੇ-ਸੀਧੇ ਸਤ੍ਤਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕੀ ਮਾਂਗ ਪਰ ਟਿਕੀ ਥੀ। ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕਾ ਧ੍ਯੇਯ ਵਹੀ ਥਾ, ਜਬਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਕਾ ਆਂਦੋਲਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਖਤ੍ਮ ਕਰਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਗੌਰ ਕਰੇਂ ਕਿ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕਾ ਮੁਦ੍ਦਾ ਅਕੇਲੇ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨ ਹੀ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਜੈਸੇ ਕਿਸੀ ਬਿਲ ਕੇ ਲਾਗੂ ਹੋਨੇ ਮਾਤ੍ਰ ਸੇ ਯਹ ਖਤ੍ਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਬਲ੍ਕਿ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਲਂਬੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਆਦਮੀ ਅਗਰ ਖੁਦ ਕੇ ਭੀਤਰ ਬੈਠੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੋ ਖਤ੍ਮ ਕਰੇ, ਤਭੀ ਯਹ ਖਤ੍ਮ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਏਕ ਐਸੀ ਚੁਨੌਤੀ ਕਾ ਭੀ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਵਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਉਸ ਵਕ੍ਤ ਭੀ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਜਾਤੀਯਤਾ ਥੀ, ਪਰ ਯਹ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਪੌਲਿਟਿਕਲ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਬਂਟੀ ਹੀਂ ਥੀ। ਆਜ ਕੇ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਅਸ੍ਮਿਤਾ ਕੀ ਲਡ਼ਾਈ ਇਤਨੀ ਤੇਜ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੀ ਅਲਗ ਪਹਚਾਨ ਕੀ ਚਾਹਤ ਇਤਨੀ ਬੁਲਂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਕੇ ਹਰ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਪਾਸ ਅਪਨੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਹੈ। ਹਰ ਜਗਹ ਯੇ ਪਾਰ੍ਟਿਯਾਂ ਅਪਨੀ ਹਿਸ੍ਸੇਦਾਰੀ ਅਪਨੀ ਅਲਗ ਪਹਚਾਨ ਕੇ ਸਾਥ ਚਾਹਤੀ ਹੈਂ। ਯਹ ਬਾਤ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖਨੀ ਹੋਗੀ ਤਾਕਿ ਉਨਕੇ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਹਰ ਵਰ੍ਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕੇ।
ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਸਬਕ
74 ਕੇ ਜੇਪੀ ਮੂਵਮੇਂਟ ਕੇ ਨਤੀਜੇ ਭੀ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੇ ਜੇਹਨ ਮੇਂ ਹੋਨੇ ਚਾਹਿਏ। 77 ਕੇ ਲੋਕਸਭਾ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਕੋ ਮੁਂਹ ਕੀ ਖਾਨੀ ਪਡ਼ੀ ਥੀ। ਜੇਪੀ ਕੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਆਂਦੋਲਨ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਲਾਭ ਭਾਰਤ ਕੀ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਕਾ ਵਿਲਯ ਕਰ ਬਨੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੋ ਮਿਲਾ ਥਾ, ਪਰ ਆਂਤਰਿਕ ਮਤਭੇਦੋਂ ਕੇ ਕਾਰਣ ਯਹ ਪਾਰ੍ਟੀ 1979 ਮੇਂ ਬਂਟ ਗਈ। ਕ੍ਯਾ 2014 ਕੇ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ 77 ਦੋਹਰਾਯਾ ਜਾਏਗਾ? ਐਸਾ ਕੁਛ ਹੋ ਜਾਏ ਤੋ ਬਹੁਤ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜਨਤਾ ਕਿਸੀ ਐਸੇ ਨੇਤਰਤ੍ਵ ਕੋ ਤਲਾਸ਼ਨਾ ਚਾਹੇਗੀ ਜੋ ਸਚ੍ਚਾ ਔਰ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਹੋ, ਜਿਸਕੀ ਅਗੁਵਾਈ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇ ਲਾਯਕ ਸ਼ਖ੍ਸ ਕਰੇ, ਜਿਸਮੇਂ ਦਾਗਦਾਰ ਚੇਹਰੋਂ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਨੇ ਕਾ ਡਰ ਨ ਹੋ। ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਜਨਤਾ ਕੀ ਇਸ ਤਲਾਸ਼ ਪਰ ਖਰਾ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੇਗੀ ਯਾ ਨਹੀਂ, ਯਹ ਵਕ੍ਤ ਬਤਾਏਗਾ।
ਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰ ਕੋ ਯਹ ਸੋਚੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਵਿਧੇਯਕ ਕੋ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੇਤੀ ਹੈ, ਤੋ ਫਿਰ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕਿਸ ਮੁਦ੍ਦੇ ਪਰ ਆਂਦੋਲਨ ਕਰੇਗੀ? ਕ੍ਯਾ ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਵਹ ਫਿਰ ਕੋਈ ਔਰ ਨਈ ਡਿਮਾਂਡ ਲੇਕਰ ਸਾਮਨੇ ਆਏਗੀ? ਯਹਾਂ ਮਕਸਦ ਸਿਰ੍ਫ ਯਹ ਧ੍ਯਾਨ ਦਿਲਾਨੇ ਕਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਮ ਅਨ੍ਨਾ ਕੋ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਕੋ ਜਾਰੀ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਇਸੇ ਬਹੁਸੂਤ੍ਰੀ ਬਨਾਨਾ ਹੀ ਹੋਗਾ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਨ੍ਨਾ ਔਰ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਆਂਦੋਲਨ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਕਿਤਨੀ ਬਡ਼ੀ ਭੀਡ਼ ਆ ਜੁਡ਼ੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਸਿਸ੍ਟਮ, ਕਿਸੀ ਸਰਕਾਰ ਯਾ ਉਸਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਯਮ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੋ ਆਪ ਕਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਸਵਾਲ ਯਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇ ਮਲਬੇ ਪਰ ਆਪ ਕੋਈ ਨਈ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਖਡ਼ੀ ਕਰ ਪਾਏਂਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜੇਪੀ ਕੀ ਬਾਤ ਤੋ ਛੋਡ਼ ਦੀਜਿਏ, ਗਾਂਦੀ ਭੀ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਆਜਾਦ ਕਰਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਸਤ੍ਤਾ ਕੀ ਬਂਦਰਬਾਂਟ ਦੇਖ ਕਰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏ।
