ਕਹੀਂ ਆਪਕੋ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾਨੇ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਸੀਡੀ ਮਿਲੇ ਤੋ ਬਤਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰ...!

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਆਸ਼ੂ 'ਸਾਲਾ' ਬੋਲਨਾ ਸੀਖ ਆਯਾ।

ਹਮ ਪੈਰੇਂਟ੍ਸ ਕੇ ਲਿਏ ਯਹ ਬਡ਼ਾ ਕਠਿਨ ਸਮਯ ਹੈ। ਕੋਈ ਏਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਤੋ ਕਹੂਂ। ਔਰ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਤੋ ਆਸ਼ੂ ਕਹੀਂ ਸੇ 'ਸਾਲਾ' ਸੀਖਕਰ ਆ ਗਯਾ ਹੈ।

ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਆਪਕੋ ਅਪਨਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਆਰ.ਏਲ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਹੈ, ਹਾਈਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਲੇਕ੍ਚਰਰ ਕੇ ਪੋਸ੍ਟ ਪਰ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਪੋਸ੍ਟ ਗ੍ਰੇਜੁਏਟ ਹੂਂ ਇਸਲਿਏ ਨੌਲੇਜ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਸਮਝਤਾ ਹੂਂ। ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਔਸਤ ਕੀ ਗੁਂਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਸਬਸੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਗਾ ਵਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਬਨੇਗਾ। ਇਸਲਿਏ ਹਮਨੇ ਅਪਨੇ ਆਸ਼ੂ ਕੋ ਸਬਸੇ ਬਢ਼ਿਯਾ ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਡਾਲਾ ਹੈ। ਸਭੀ ਹਾਈ ਕ੍ਲਾਸ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬਚ੍ਚੇ ਉਸਮੇਂ ਪਢ਼ਨੇ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਅਬ ਆਪ ਇਸੇ ਬਡ਼ਾਈ ਨ ਸਮਝੇਂ, ਅਭੀ ਸੇ ਆਸ਼ੂ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਮੇਂ ਗੇਮ ਖੇਲ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਕਾਰ ਰੇਸ ਮੇਂ ਤੋ ਵਹ ਕਮ੍ਪ੍ਯੂਟਰ ਕੋ ਭੀ ਹਰਾ ਦੇਤਾ ਹੈ। ਆਜਕਲ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੀ ਕਮ੍ਪ੍ਯੂਟਰ ਕਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਸ਼ੂ ਕੋ ਸ਼ੁਰੂ ਸੇ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਸਿਖਾ ਰਹਾ ਹੂਂ।

ਯਹਾਂ ਹਮਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਸ-ਪਡ਼ੋਸ ਕੇ ਬਚ੍ਚੇ ਦਿਨ ਭਰ ਧਮਾਚੌਕਡ਼ੀ ਮਚਾਤੇ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਗਿਰ ਰਹਾ ਹੈ, ਤੋ ਕੋਈ ਰੋ ਰਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੀ ਕੋ ਕੋਈ ਸਲੀਕਾ ਨਹੀਂ। ਬਚ੍ਚੋਂ ਪਰ ਸਂਗਤਿ ਕਾ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਆਸ਼ੂ ਕੋ ਭਰਸਕ ਘਰ ਪਰ ਹੀ ਰਖਤਾ ਹੂਂ। ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਜਾਨੇ ਕੀ। ਕਹੀਂ ਗਿਰ ਗਯਾ, ਕੋਈ ਚੋਟ ਲਗ ਗਈ ਤੋ! ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਸਰ ਕੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਦੇਖੋ, ਕਿਤਨੇ ਮੈਨਰ੍ਸ ਸੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ! ਯਹਾਂ ਕੇ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਜਂਗਲੀ ਹੈਂ।

ਆਜਕਲ ਟੀ.ਵੀ. ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੇ ਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਧਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਡਿਸ੍ਕਵਰੀ ਦੇਖੋ। ਏਨਿਮਲ ਪ੍ਲੇਨੇਟ ਦੇਖੋ। ਪਰ ਕੋਈ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਬਾਂਧ ਕਰ ਤੋ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਤਾ। ਕੁਛ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਆਸ਼ੂ ਖੇਲਨੇ ਗਯਾ ਤੋ ਗਾਲੀ ਸੀਖ ਕਰ ਆਯਾ। ਹਮੇਂ ਤਬ ਪਤਾ ਚਲਾ ਜਬ ਉਸਨੇ ਅਪਨੀ ਮਮ੍ਮੀ ਸੇ ਪੂਛਾ "ਮਾਂ 'ਸਾਲਾ' ਕ੍ਯਾ ਹੋਤਾ ਹੈ?"

ਤਬ ਸੇ ਆਸ਼ੂ ਕਾ ਬਾਹਰ ਜਾਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬਂਦ। ਘਰ ਪਰ ਰਹੋ। ਟੀਵੀ ਹੈ। ਕਾਰ੍ਟੂਨ ਪਸਂਦ ਹੈ ਤੋ ਉਸੇ ਦੇਖੋ। ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਪਰ ਗੇਮ੍ਸ ਹੈਂ, ਖੇਲੋ। ਮੈਂਨੇ ਆਸ਼ੂ ਕੇ ਲਿਏ ਕਈ ਸੀਡੀ ਇਕਟ੍ਠਾ ਕੀ ਹੈ। ਗੁਡ ਹੈਬਿਟ੍ਸ ਵਾਲੀ ਸੀਡੀ ਹੈ, ਸਿਂਡ੍ਰੇਲਾ ਕੀ ਕਹਾਨੀ ਹੈ, ਏਕ ਸੀਡੀ ਮੇਂ ਤੋ ਮੈਥ੍ਸ ਸਿਖਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਏਨ੍ਸਾਇਕ੍ਲੋਪੀਡਿਯਾ ਭੀ ਹੈ। ਯਹ ਸੀਡੀ ਭੀ ਬਡ਼ੇ ਕਮਾਲ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੋ ਹੈਰਾਨ ਰਹ ਜਾਤਾ ਹੂਂ। ਕਾਰ੍ਟੂਨ ਔਰ ਪਿਕ੍ਚਰ ਕੇ ਜਰਿਏ ਕੋਈ ਭੀ ਵਿਸ਼ਯ ਬਡ਼ੇ ਅਚ੍ਛੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਸੇ ਸੇ ਸਮਝਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਕੋਰ੍ਸ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਤੀ ਹੈ।

ਹਮਾਰਾ ਆਸ਼ੂ ਥੋਡ਼ਾ ਸ਼ਰ੍ਮੀਲਾ ਹੈ। ਕਹੀਂ ਭੀ ਬਾਤੇਂ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਸ਼ਰ੍ਮਾਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸੇ ਬੋਲ੍ਡ ਬਨਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਕਮ੍ਯੂਨਿਕੇਸ਼ਨ ਸ੍ਕਿਲ੍ਸ ਵਾਲੀ ਸੀਡੀ ਮੈਂ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਲੇ ਆਯਾ ਹੂਂ। ਦੋ ਏਕ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਪਰ ਔਰ ਢੂਂਢ ਰਹਾ ਹੂਂ, ਬਨੀ ਤੋ ਹੋਗੀ ਹੀ, ਪਰ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰੇ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਔਰ ਟੀਮਵਰ੍ਕ ਵਾਲੀ। ਮੁਝੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਆਜਕਲ ਐਸੇ ਵਿਸ਼ਯ ਬਹੁਤ ਪੌਪੁਲਰ ਹੈਂ। ਕਹੀਂ ਆਪਕੋ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾਨੇ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਸੀਡੀ ਮਿਲੇ ਤੋ ਬਤਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰ...!

ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਲਾਹ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਕੁਛ ਹੈ ਭੀ ਨਹੀਂ.......!

ਇਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਬਹੁਤ ਬਢ਼ ਗਈ ਹੈ। ਆਜਕਲ ਏਕ ਸੇ ਬਢ਼ਕਰ ਏਕ ਇਂਟੈਲਿਜੇਂਟ ਬਚ੍ਚੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਮੇਂ ਮਾਰੇ-ਮਾਰੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਕਾ ਕੋਈ ਮੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਯਾ। ਆਪ ਆਠਵੀਂ-ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਚਪਰਾਸੀ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਦੀਜਿਏ, ਤੋ ਬੀ.ਏਸ-ਸੀ., ਏਮ.ਏਸ-ਸੀ. ਪਾਸ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਲਾਇਨ ਲਗ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਆਦਮੀ ਚੁਨਨਾ ਬਡ਼ਾ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਊਪਰ ਸੇ ਸੋਰ੍ਸ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਭੀ ਇਤਨੀ ਤਗਡ਼ੀ, ਕਿ ਸਮਝ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ ਕਿ ਕੈਸੇ ਮਨਾ ਕਿਯਾ ਜਾਏ। ਪੋਸ੍ਟ ਤੋ ਏਕ ਹੀ ਹੈ, ਉਸਮੇਂ ਏਕ ਹੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਰਖਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਸਬਕੀ ਬਾਤ ਕੈਸੇ ਸੁਨੇਂ।

ਮੈਂ ਆਪਕੋ ਅਪਨਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇ ਦੂਂ। ਮੈਂ ਘਾਸੀਦਾਸ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਕਾ ਰਜਿਸ੍ਟ੍ਰਾਰ ਡੌ. ਖਤ੍ਰੀ ਹੂਂ। ਯਹਾਂ ਕਰ੍ਮਚਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਭਰ੍ਤੀ ਬੋਰ੍ਡ ਕਾ ਮੇਮ੍ਬਰ ਭੀ ਹੂਂ। ਸ੍ਥਾਯੀ ਔਰ ਅਸ੍ਥਾਯੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕੋਂ ਕੀ ਭਰ੍ਤੀ ਕੇ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਮੇਂ ਭੀ ਬੈਠਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਯਕ਼ੀਨ ਮਾਨਿਏ ਕਿਸੀ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਮੇ ਬੈਠਨਾ ਸਬਸੇ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਕਾਮ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਪੋਸ੍ਟ ਤੀਨ-ਚਾਰ ਹੀ ਹੋਂ ਔਰ ਉਮ੍ਮੀਦਵਾਰ ਤੀਨ-ਚਾਰ ਸੌ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਮੇਂ ਸਬ ਕੋ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਕੇ ਲਿਏ ਬੁਲਾਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਨ ਬੁਲਾਓ ਤੋ ਯੇ ਲੋਗ ਕੋਰ੍ਟ ਸੇ ਸ੍ਟੇ ਲੇ ਆਤੇ ਹੈਂ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੋ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰਤਾ ਹੂਂ, ਮੁਝੇ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਯਾ ?

ਬਡ਼ਾ ਕਸ਼੍ਟ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਸੇ ਲਡ਼ਕੇ ਅਪਨਾ ਸੂਟਕੇਸ ਲਿਏ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਅਪਨੀ ਬਾਰੀ ਕਾ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਪੁਸ੍ਤਕੇਂ ਪਢ਼ਤੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ, ਕਿ ਜਾਨੇ ਕੌਨ ਸਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਪੂਛ ਲੇਂ, ਜਾਨੇ ਕੌਨ ਸੀ ਬਾਤ ਬਚ ਗਈ ਹੈ ਉਸੇ ਪਢ਼ ਲੇਂ। ਅਰੇ ਮੂਰ੍ਖੋਂ ! ਅਪਨੀ ਭ੍ਰਮਜਾਲ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਕਾ ਕੋਈ ਮੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੌਨ ਸੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੋ? ਜਿਸੇ ਸਲੇਕ੍ਟ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਵਹ ਪਹਲੇ ਹੀ ਤਯ ਕਿਯਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਅਬ ਕਿਤਾਬੇਂ ਪਲਟਨੇ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਕਿਸ੍ਮਤ ਨਹੀਂ ਪਲਟਨੇ ਵਾਲੀ। ਜਾਓ! ਅਪਨੇ ਘਰ ਜਾਓ ! ਅਪਨਾ ਔਰ ਹਮਾਰਾ ਸਮਯ ਖਰਾਬ ਮਤ ਕਰੋ।

ਅਭੀ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਕੀ ਹੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਪੋਸ੍ਟ ਥੀ ਲੈਬ ਟੇਕ੍ਨੀਸ਼ਿਯਨ ਕੀ। ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਬੀ.ਏਸ-ਸੀ. ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਯਹੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ ਕਿ ਸਾਮਨੇ ਬੈਠੇ ਉਮ੍ਮੀਦਵਾਰ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਸਵਾਲ ਕਿਯਾ ਜਾਏ?

"ਏਮ.ਏਸ-ਸੀ.! ਫਿਜਿਕ੍ਸ ! ਫ਼ਰ੍ਸ੍ਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ! ਰਾਇਟ ? " ਮੈਂਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਜੀ ਹਾਂ।"

"ਤੋ ਆਪ ਇਸਮੇਂ ਕ੍ਯੋਂ ਆਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ, ਯਹ ਤੋ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਪੋਸ੍ਟ ਹੈ, ਆਈ ਮੀਨ, ਤੁਮ ਤੋ ਕਹੀਂ ਲੇਕ੍ਚਰਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਏਪ੍ਲਾਈ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।"

"ਜੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਜਕਲ ਲੇਕ੍ਚਰਰ ਕੀ ਕੋਈ ਪੋਸ੍ਟ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਤੀ, ਇਸੀਲਿਏ...."

"ਤੋ ਪੀ-ਏਚ.ਡੀ. ਕਰ ਲੋ। ਉਸਕੇ ਬਾਦ ਰਿਸਰ੍ਚ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਕੈਰਿਯਰ ਬਨਾ ਸਕਤੇ ਹੋ। ਕਹੀਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਕੇ ਲਿਏ ਟ੍ਰਾਈ ਕਿਯਾ ?"

"ਜੀ... ਨਹੀਂ।"

"ਕ੍ਯੋਂ? ਤੁਮ ਤੋ ਬਡ਼ੇ ਬ੍ਰਾਇਟ ਲਡ਼ਕੇ ਹੋ, ਅਭੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਉਮ੍ਰ ਹੀ ਕ੍ਯਾ ਹੈ? ਸਾਮਨੇ ਪੂਰਾ ਕੈਰਿਯਰ ਪਡ਼ਾ ਹੈ। ਅਭੀ ਪਢ਼ੋ। ਰਿਸਰ੍ਚ ਕਰੋ। ਕੋਈ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੇਕਰ ਰਿਸਰ੍ਚ ਕਰਨੇ ਫ਼ੌਰੇਨ ਭੀ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੋ।"

"ਅਭੀ.. ਮੇਰੀ ਫ਼ਾਇਨੇਂਸਿਯਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਫਿਲਹਾਲ ਨੌਕਰੀ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ।"

"ਓਹ ! ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਕੁਛ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਵਗੈਰਹ ਆਤਾ ਹੈ?"

"ਜੀ ਹਾਂ ਸਰ! ਮੈਂਨੇ ਛ: ਮਾਹ ਕਾ ਡਿਪ੍ਲੋਮਾ ਭੀ ਕਿਯਾ ਹੈ।" ਵਹ ਕੁਛ ਉਤ੍ਸਾਹਿਤ ਹੋ ਗਯਾ।

"ਤੋ ਫਿਰ ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਯਹੀ ਸਲਾਹ ਦੂਂਗਾ ਕਿ ਅਪਨੇ ਗਾਂਵ ਜਾਓ। ਆਜਕਲ ਹਰ ਜਗਹ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਪਰ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਡਿਮਾਂਡ ਹੈ। ਪਾਰ੍ਟ-ਟਾਇਮ ਕੋਈ ਕਾਮ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰਹ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਖਰ੍ਚਾ ਭੀ ਨਿਕਲ ਆਏਗਾ। ਔਰ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਪੀ-ਏਚ.ਡੀ. ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ।"

"ਪਰ ਮੈਂ ਪੀ-ਏਚ.ਡੀ. ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ....!"

"ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮਾਨੋ ਬੇਟੇ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਸਮਯ ਮਤ ਖਰਾਬ ਕਰੋ। ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਕਾਫੀ ਆਗੇ ਜਾਨੇ ਹੈ, ਰਿਸਰ੍ਚ ਕਰੋ ਔਰ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਤੁਮ ਜੈਸੇ ਹੋਨਹਾਰ ਲਡ਼ਕੋਂ ਕੀ ਦੇਸ਼ ਕੋ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ? ਓ.ਕੇ.! ਬੇਸ੍ਟ ਔਫ਼ ਲਕ ਫ਼ੌਰ ਯੋਰ ਬ੍ਰਾਇਟ ਫ਼੍ਯੂਚਰ।"

"ਥੈਂਕ੍ਯੂ ... ਸਰ। ਮੈਂ ਆਪਕੀ ਸਲਾਹ ਯਾਦ ਰਖੂਂਗਾ।" ਬੋਲਕਰ ਵਹ ਨਿਕਲ ਗਯਾ।

ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ ਕਿ ਐਸੀ ਕੌਨ ਸੀ ਆਫਤ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂ ਲੋਗ ਏਕ ਛੋਟੀ ਸੀ ਨੌਕਰੀ ਕੇ ਪੀਛੇ ਪਾਗਲੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਟੂਟ ਪਡ਼ੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਹੋਨਹਾਰ ਲਡ਼ਕੇ ਇਤਨੀ ਜਲ੍ਦੀ ਹਿਮ੍ਮਤ ਹਾਰ ਜਾਏਂਗੇ ਤੋ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗਾ। ਸ਼ਾਯਦ ਉਸੇ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ....। ਔਰ ਫਿਰ ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਲਾਹ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਕੁਛ ਹੈ ਭੀ ਨਹੀਂ.....!

ਜੋ ਮਰਦ ਅਪਨੀ ਔਰਤ ਕੋ “ਭੂਲਭੁਲੈਯਾ” ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਤਾ, ਵਹ ਕਿਸ ਕਾਮ ਕਾ...?

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰਾਮਰਤ੍ਤੀ ਬਾਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਦਿਸ਼ਾਪੁਰ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਰਹਤੀ ਹੂਂ। ਹਮਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਪੁਰ ਮੇਂ ਕਈ ਆਫਿਸ ਹੈਂ ਜਿਨਮੇਂ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਅਫਸਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਇਨ ਅਫਸਰੋਂ ਕੇ ਘਰੋਂ ਮੇਂ ਝਾਡ਼ੂ ਬਰਤਨ ਕਰਤੀ ਹੂਂ।

ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਤੀ ਥੀ। ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮੇਂ ਪੈਸਾ ਤੋ ਅਧਿਕ ਥਾ, ਪਰ ਕਾਮ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ ਥਾ। ਝਾਡ਼ੂ-ਬਰਤਨ, ਏਕ ਤੋ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਕਾ ਕਾਮ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਇਇਸਮੇਂ ਪੈਸਾ ਬਂਧਾ-ਬਂਧਾਯਾ ਮਿਲਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਕੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਮੇਂ ਥੋਡ਼ੀ ਦਿਕ੍ਕਤ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਜਬ ਹਾਥ ਸੇਟ ਹੋ ਜਾਏ, ਤੋ ਕਾਮ ਫਟਾਫਟ ਹੋਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਤੀਨ-ਚਾਰ ਘਰ ਨਿਪਟਾਨੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਏ ਮੈਂ ਕਾਮ ਜਲ੍ਦੀ ਹੀ ਕਰਤੀ ਹੂਂ।

ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਸਾਹਬੋਂ ਕੀ ਬੀਬਿਯਾਂ ਹਮਾਰੀ ਹਰਕਤੋਂ ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਰਖਤੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਏਕ ਬਾਰ ਭਰੋਸਾ ਜਮ ਜਾਏ ਤੋ ਪੂਰਾ ਘਰ ਭੀ ਹਮਾਰੇ ਜਿਮ੍ਮੇ ਛੋੜ ਦੇਤੀ ਹੈਂ। ਬੀਬਿਯੋਂ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹਾਥ ਕਾ ਕਾਮ ਬਹੁਤ ਪਸਂਦ ਆਤਾ ਹੈ।

ਜਿਤਨੇ ਕਿਸ੍ਮ ਕੇ ਸਾਹਬ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਕਿਸ੍ਮ ਕੀ ਉਨਕੀ ਬੀਬਿਯਾਂ। ਸਬ ਦੂਸਰੋਂ ਕੇ ਘਰੋਂ ਕੇ ਅਂਦਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਜਾਨਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤੀ ਹੈਂ। ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਬ ਕੀ ਬੀਬੀ ਘੁਮਾ ਫਿਰਾਕਰ ਪੂਛਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਯਬ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਕੇ ਘਰ ਇਤਨੀ ਰੌਨਕ ਕ੍ਯੋਂ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਨਾਯਬ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਕੀ ਬੀਬੀ ਪੂਛਤੀ ਹੈ ਕਿ ਫੂਡ ਇਂਸ੍ਪੇਕ੍ਟਰ ਕੇ ਘਰ ਕੌਨ-ਕੌਨ ਆਤਾ-ਜਾਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੋ ਸਾਫ ਕਹ ਦੇਤੀ ਹੂਂ “ਭਈ, ਦੂਸਰੋਂ ਕੇ ਘਰ ਕ੍ਯਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਮੁਝੇ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਪੂਛੋ ਤੋ ਸਬ ਸਚ-ਸਚ ਬਤਾ ਦੂਂਗੀ।” ਜਬ ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਖੋਟ ਨਹੀਂ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਡਰਨਾ।

“ਰਤ੍ਤੀ ਬਾਈ, ਬੇਬੀ ਕੋ ਦੋ ਘਂਟੇ ਖਿਲਾਨੇ (ਦੇਖ ਰੇਖ ਕਰਨੇ) ਕਾ ਕਾਮ ਹੈ। ਬਤਾ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਕੋਈ ਹੈ।” ਨਾਯਬ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਬੀਬੀ ਨੇ ਪੂਛਾ।

ਉਨਕਾ ਏਕ ਛੋਟਾ ਬੇਬੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੁਝਸੇ ਕਹਾ ਥਾ ਖਿਲਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ, ਪਰ ਮੈਂਨੇ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਬਿਲਕੁਲ ਟਾਇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਔਰ ਜਿਤਨੇ ਸਮਯ ਮੇਂ ਬਚ੍ਚਾ ਖਿਲਾਨੇ ਕਾ ਕਾਮ ਹੋਗਾ, ਉਤਨੇ ਮੇਂ ਤੋ ਮੈਂ ਦੋ ਘਰ ਔਰ ਨਿਪਟਾ ਸਕਤੀ ਹੂਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਚਾਰ ਘਰ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈਂ। ਔਰ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਘਰ ਪਕਡ਼ਨੇ ਕਾ ਬਿਲਕੁਲ ਮੂਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੁਝੇ ਗਾਨਾ ਸੁਨਨੇ ਕਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਸਬਕੋ ਪਹਲੇ ਹੀ ਬਤਾ ਦਿਯਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਮ ਕਰਤੇ ਸਮਯ ਰੇਡਿਯੋ ਚਲਾਕਰ ਸੁਨਤੀ ਹੂਂ। ਮਂਜੂਰ ਹੋ ਤੋ ਬੋਲੋ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤੋ ਨਮਸ੍ਤੇ। ਔਰ ਆਜਕਲ ਅਫ਼ਸਰੋਂ ਕੇ ਘਰ ਰੇਡਿਯੋ ਤੋ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਤਾ ਹੈ।

ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਕੋਈ ਸਿਨੇਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਹਾਂ ਸੇ ਸਬਸੇ ਪਾਸ ਕਾ ਸਿਨੇਮਾਹੌਲ ਬਿਚਪੁਰੀ ਕਾ “ਸਪਨਾ” ਹੈ, ਜਿਸਮੇਂ ਫਿਲ੍ਮ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਿਚਪੁਰੀ ਦੋ ਘਂਟੇ ਬਸ ਮੇਂ ਜਾਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਜਬ ਭੀ ਵਹਾਂ ਕੋਈ ਸਿਨੇਮਾ ਲਗਤਾ, ਉਸਕੀ ਖਬਰ ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਭੀ ਲਗਤੀ। ਮੁਝੇ ਫਿਲ੍ਮ ਦੇਖਨੇ ਕਾ ਭੀ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ।

ਫਿਲ੍ਮੋ ਮੇਂ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਮੇਰਾ ਫੇਵਰੇਟ ਹੀਰੋ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਰਾਯ ਉਸਕੋ ਛੋਡ਼ਕਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਚ੍ਚਨ ਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀ, ਮੈਂਨੇ ਨਾਯਬ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਬੀਬੀ ਸੇ ਬੋਲ ਦਿਯਾ, “ਆਜਕਲ ਕੀ ਹੀਰੋਇਨੋਂ ਕੋ ਹੀਰੋ ਸੇ ਨਹੀਂ, ਹੀਰੋ ਕੇ ਪੈਸੇ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰ ਹੈ।” ਅਮਿਤਾਭ ਬਚ੍ਚਨ ਕੇ ਪਾਸ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਵਹ ਸਲਮਾਨ ਕੋ ਛੋਡ਼ਕਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੇ ਪਾਸ ਗਈ। ਆਜਕਲ ਕਾ ਜਮਾਨਾ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

“ਰਤ੍ਤੀ ਬਾਈ, ਫੂਡ ਇਂਸ੍ਪੇਕ੍ਟਰ ਕਾ ਅਪਨੀ ਬੀਬੀ ਸੇ ਝਗਡ਼ਾ ਹੁਆ ਕ੍ਯਾ? ਅਚਾਨਕ ਮੈਕੇ ਕੈਸੇ ਚਲੀ ਗਈ?” ਨਾਯਬ ਤਹਸੀਲ ਦਾਰ ਕੀ ਬੀਬੀ ਨੇ ਪੂਛਾ।

“ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬਾਈ। ਉਨਕੇ ਘਰ ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ, ਮੇਰੇ ਕੋ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।” ਮੈਂਨੇ ਸਾਫ ਕਹ ਦਿਯਾ “ਬਾਈ। ਆਪ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੀ ਬਾਤ ਪੂਛੋ ਤੋ ਮੈਂ ਬਤਾ ਸਕਤੀ ਹੂਂ। ਔਰ ਦੂਸਰੋਂ ਕੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਬਤਾ ਸਕਤੀ।”

“ਚਲ-ਚਲ। ਬੜੀ ਆਈ ਸ਼ਰਾਫਤ ਬਤਾਨੇ ਵਾਲੀ।” ਬੀਬੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਨਤੀ ਥੀ ਵਹ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਦੇਰ ਚੁਪ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇਗੀ।

“ਤੂਨੇ ਅਪਨਾ ਮਰਦ ਕ੍ਯੋਂ ਛੋੜ ਦਿਯਾ?”

“ਐਸੇ ਹੀ, ਵਹ ਮੁਝੇ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਥਾ।”

“ਕ੍ਯਾ ਮਾਰ-ਪੀਟ ਕਰਤਾ ਥਾ?”

“ਨਹੀਂ। ਵੈਸੇ ਤੋ ਬੜਾ ਭਲਾ ਆਦਮੀ ਥਾ। ਪਰ ਮੁਝੇ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਬੜਾ ਕਂਜੂਸ ਥਾ। ਉਸਨੇ ਵਾਦਾ ਕਿਯਾ ਥਾ ਕਿ ਮੁਝੇ “ਸਪਨਾ” ਮੇਂ “ਭੂਲਭੁਲੈਯਾ” ਦਿਖਾਨੇ ਲੇ ਜਾਏਗਾ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲੇ ਗਯਾ।”

“ਬਸ? ਇਸੀ ਲਿਏ ਉਸੇ ਛੋੜ ਦਿਯਾ?” ਬੀਬੀ ਨੇ ਬੜੀ ਹੈਰਤ ਸੇ ਪੂਛਾ।

“ਹਾਂ...! ਇਸੀਲਿਏ...। ਔਰ ਮੈਂ ਅਪਨਾ ਖਰ੍ਚਾ ਖੁਦ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਥੀ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸੁਨਤਾ। ਉਸੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ...।”

ਬੀਬੀ ਮੇਰਾ ਮੁਂਹ ਦੇਖਤੀ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਤਾ ਰਹੀ ਥੀ ਕਿ ਕੈਸੇ ਮੈਂ ਅਕੇਲੀ ਬਿਚਪੁਰੀ ਜਾਕਰ ‘ਭੂਲਭੁਲੈਯਾ’ ਦੇਖਕਰ ਆਈ। ਜੋ ਮਰਦ ਅਪਨੀ ਔਰਤ ਕੋ “ਭੂਲਭੁਲੈਯਾ” ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਤਾ, ਵਹ ਕਿਸ ਕਾਮ ਕਾ...? ਮੈਂਨੇ ਅਬ ਦੂਸਰਾ ਮਰਦ ਰਖ ਲਿਯਾ ਹੈ।

ਕਰਪਯਾ ਚਲਤੀ ਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਨ ਉਤਰੇਂ....!

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਹਮਾਰੀ ਬਸ ਕਾ ਸ੍ਟੀਰਿਯੋ ਫਿਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਯਾ ਥਾ। ਕਈ ਦਿਨੋਂ ਤਕ ਉਸੇ ਠੀਕ ਕਰਵਾਨੇ ਕਾ ਟਾਇਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾ। ਪਰਸੋਂ ਲਂਚ ਟਾਇਮ ਮੇਂ ਪਹਲੇ ਸ੍ਟੀਰਿਯੋ ਠੀਕ ਕਰਵਾਯਾ ਫਿਰ ਲਂਚ ਕਿਯਾ। ਜੋਗੇਂਦਰ ਜਲ੍ਦੀ ਮਚਾਨੇ ਲਗਾ ਤੋ ਲਂਚ ਆਧੇ ਮੇਂ ਛੋਡ਼ਨਾ ਪਡ਼ਾ। ਕਂਪੀਟੀਸ਼ਨ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਮੇਂ ਆਜਕਲ ਅਪਨਾ ਖਾਨਾ-ਪੀਨਾ ਸਬ ਹਰਾਮ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ।

ਦਸ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਐਸੇ ਹੀ ਆਗੇ ਨਿਕਲਨੇ ਕੇ ਕਾਰਣ ਬਦਰਪੁਰ ਮੇਂ ਦੋ ਬਸੇਂ ਆਪਸ ਮੇਂ ਭਿਡ਼ ਗਈਂ ਔਰ ਦੋ ਸਾਇਕਿਲ ਸਵਾਰ ਕੁਚਲ ਗਏ। ਬਸ, ਤਬ ਸੇ ਲੇਕਰ ਆਜ ਤਕ ਅਖ਼ਬਾਰੋਂ ਮੇਂ ਰੋਜ਼ ਹੇਡਿਂਗ ਆਤੀ, "ਆਜ ਬ੍ਲੂਲਾਇਨ ਨੇ 4 ਕੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਨਾਯਾ", "ਆਜ 2 ਕੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਨਾਯਾ"। ਐਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ ਬ੍ਲੂਲਾਇਨ ਬਸ ਨ ਹੁਈ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਹੋ ਗਈ ਔਰ ਰਾਹ ਚਲਤੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਪਕਡ਼-ਪਕਡ਼ ਕਰ ਖਾਨੇ ਲਗੀ। ਅਰੇ ਮੈਂ ਪੂਛਤਾ ਹੂਂ ਲੋਗ ਯਹ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਛਾਪਤੇ ਕਿ ਆਜ ਬ੍ਲੂਲਾਇਨ ਨੇ ਪਾਂਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਘਰ ਪਹੁਂਚਾਯਾ।

ਠਹਰਿਏ, ਮੈਂ ਯਹ ਬਤਾਨਾ ਹੀ ਭੂਲ ਹੀ ਗਯਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ਂਕਰ ਹੈ, ਬ੍ਲੂਲਾਇਨ ਕਾ ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਔਰ ਕਂਡਕ੍ਟਰ ਦੋਨੋਂ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਔਰ ਮੇਰਾ ਦੋਸ੍ਤ ਜੋਗੇਂਦਰ ਰੂਟ ਨਂਬਰ 725 ਮੇਂ ਚਲਤੇ ਹੈਂ। ਗਾਡ਼ੀ ਕਭੀ ਮੈਂ ਚਲਾਤਾ ਹੂਂ, ਤੋ ਕਭੀ ਜੋਗੇਂਦਰ ਚਲਾ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਮਾਲਿਕ ਕੋ ਰੋਜ਼ ਕੇ ਤੀਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਏ ਦੋ, ਬਾਕ਼ੀ ਵਹ ਔਰ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਪੂਛਤਾ। ਹਮਨੇ ਸਾਫ ਕਹ ਦਿਯਾ ਹੈ, ਹਮੇਂ ਰੋਜ ਕੀ ਝਿਕ-ਝਿਕ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ। ਉਸਨੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਪਕ੍ਕੀ ਸੇਟਿਂਗ ਕਰ ਰਖੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਹਮੇਂ ਕੋਈ ਦਿਕ੍ਕਤ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ।

ਸਬੇਰੇ ਕਾ ਸਮਯ ਅਚ੍ਛਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ। ਸਵਾਰਿਯਾਂ ਭੀ ਨਹਾਈ-ਧੋਈ ਹੋਤੀ ਹੈਂ, ਹਮ ਭੀ ਅਚ੍ਛੇ ਮੂਡ ਮੇਂ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਤਬ ਮੈਂ ਅਪਨਾ ਸ੍ਟੀਰਿਯੋ ਜ਼ਰੂਰ ਬਜਾਤਾ ਹੂਂ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਕੇ ਗਾਨੇ, "ਪਲ ਭਰ ਕੇ ਲਿਏ ਕੋਈ ਹਮੇਂ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰ ਲੇ, ਝੂਠਾ ਹੀ ਸਹੀ...!"

ਲੋਗ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਬ੍ਲੂਲਾਇਨ ਬਸ ਕੇ ਕਂਡਕ੍ਟਰ ਬਦਤਮੀਜ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਸਵਾਰੀ ਸੇ ਸੀਧੇ ਮੁਂਹ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰਤੇ। ਕਹਨਾ ਹੈ ਤੋ ਕੁਛ ਭੀ ਕਹੋ, ਹਮ ਮੁਂਹ ਥੋਡ਼ੇ ਹੀ ਪਕਡ਼ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਆਪ ਹਮਸੇ ਸਬੇਰੇ ਕੇ ਸਮਯ ਮਿਲਿਏ। ਆਪਕੋ ਸਬ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਏਗਾ। ਆਪ, ਜਨਾਬ ਔਰ ਸਾਹਬ ਕੇ ਸਿਵਾ ਆਪ ਹਮਸੇ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਹੀਂ ਸੁਨ ਸਕਤੇ। ਮੇਰੇ ਮੁਂਹ ਸੇ "ਮੇਰੇ ਮਾਈ ਬਾਪ, ਲੇਡਿਜ਼ ਕੋ ਸੀਟ ਦੇ ਦੋ... ਮੇਰੀ ਸੀਟ ਪਰ ਆ ਜਾਓ..." ਸੁਨਕਰ ਜੋਗੇਂਦਰ ਭੀ ਕਭੀ-ਕਭੀ ਅਚਰਜ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਂਕਰ ਇਤਨਾ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਕੈਸੇ ਹੋ ਗਯਾ? ਯਹ ਸਬ ਸਂਗੀਤ ਕਾ ਕਮਾਲ ਹੈ... ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਕਾ ਕਮਾਲ ਹੈ।

ਸ਼ਾਮ ਕੋ ਪਾਂਚ ਬਜੇ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ ਸ੍ਟੈਂਡ ਸੇ ਤੀਨ ਚਾਰ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਬਸ ਪਰ ਚਢ਼ਤੀ ਹੈਂ। ਯਹ ਰੋਜ਼ ਕੀ ਸਵਾਰੀ ਹੈਂ। ਇਨਕੇ ਆਨੇ ਸੇ ਪੂਰੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਕੀ ਯਾਦ ਆਤੀ ਹੈ। ਲਤਾ ਮਂਗੇਸ਼ਕਰ ਕੀ ਯਾਦ ਆਤੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸ੍ਟੀਰਿਯੋ ਔਰ ਗਾਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਥ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਜੋਗੇਂਦਰ ਭੀ ਦੇਖਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਲੇਡੀਜ਼ ਸੀਟ ਪਰ ਬੈਠੇ ਆਦਮਿਯੋਂ ਸੇ ਹਾਥ ਜੋਡ਼ਕਰ ਸੀਟੇਂ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਤਾ ਹੂਂ। ਆਪ ਤਾਜ੍ਜੁਬ ਕਰੇਂਗੇ ਮੈਂ ਟਿਕਟ ਕਾਟਕਰ ਸਵਾਰੀ ਕੋ ਪੈਸੇ ਲੌਟਾਤੇ ਸਮਯ "ਥੈਂਕ੍ਯੂ" ਭੀ ਕਹਨੇ ਲਗਾ ਹੂਂ। ਆਖਿਰ ਹਮ ਭੀ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਹਮਾਰੀ ਭੀ ਮਾਂ-ਬਹਨੇਂ ਹੈਂ।

ਮੁਝੇ ਬਸ ਏਕ ਬਾਤ ਅਚ੍ਛੀ ਨਹੀਂ ਲਗਤੀ, ਜਬ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ "ਭੈਯਾ" ਕਹਤੀ ਹੈਂ, "ਭੈਯਾ! ਜ਼ਰਾ ਗਾਡ਼ੀ ਰੋਕਨਾ..." ਯਾ "ਭੈਯਾ! ਪਾਂਚ ਰੂਪਏ ਕੀ ਟਿਕਟ ਦੇਨਾ..."। ਮੈਂਨੇ ਯਹ ਬਾਤ ਕੋ ਜੋਗੇਂਦਰ ਕੋ ਬਤਾਈ ਤੋ ਵਹ ਇਸਕਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡ਼ਾਨੇ ਲਗਾ। ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ, ਵਹ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇਗਾ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਮੁਝੇ ਹੀ ਕੁਛ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ੇਗਾ।

ਇਸਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਆਜ ਲਂਚ ਕੇ ਸਮਯ ਗਾਡ਼ੀ ਮੇਂ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੇ ਊਪਰ ਪੇਂਟ ਸੇ ਲਿਖਵਾ ਦਿਯਾ, "ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਕਾ ਨਾਮ -ਸ਼ਂਕਰ", "ਕਂਡਕ੍ਟਰ ਕਾ ਨਾਮ-ਜੋਗੇਂਦਰ", ਔਰ ਅਗਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੇ ਊਪਰ ਲਿਖਵਾ ਦਿਯਾ, "ਕਰਪਯਾ ਚਲਤੀ ਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਨ ਉਤਰੇਂ... ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਕੋ ਭੈਯਾ ਨ ਕਹੇਂ...!"

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਕੋ ਸਲਾਮਤ ਰਖਨਾ....!

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਰਾਜਾ ਕਨਾਡਾ ਸੇ ਵਾਪਸ ਲੌਟਾ। ਇਸ ਬਾਰ ਪੂਰੇ ਤੀਨ ਸਾਲ ਬਾਦ ਲੌਟਾ। ਹਮਾਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੇਟਾ ਥਾ, ਵਹ ਕਬ ਬਡ਼ਾ ਹੁਆ, ਕਬ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਨੇ ਕੇ ਸਪਨੇ ਦੇਖਨੇ ਲਗਾ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ। ਅਪਨੇ ਦੋਸ੍ਤੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਸਾਰਾ ਇਂਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲਿਯਾ ਔਰ ਜਬ ਸਬ-ਕੁਛ ਤਯ ਹੋ ਗਯਾ, ਪੈਸੇ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਡ਼ੀ, ਤਬ ਹਮੇਂ ਬਤਾਯਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਸਬ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਥੇ। ਕਿਸੀ ਨੇ ਆਪਸ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀ। ਰਾਜਾ ਕੇ ਪਾਪਾ ਨੇ ਰਾਤ ਕਾ ਖਾਨਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਖਾਯਾ। ਪਰਂਤੁ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਦੋਪਹਰ ਤਕ ਏਕ ਲਾਖ ਰੂਪਏ ਲਾਕਰ ਰਖ ਦਿਏ। ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਦਸ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਲ ਕੀ ਹੀ ਬਾਤ ਹੈ।

ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਦ ਰਾਜਾ ਅਪਨੇ ਪਾਪਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਆਯਾ ਥਾ। ਬਤਾਯਾ ਕਿ ਵਹਾਂ ਏਕ ਬਡ਼ੀ ਫ਼ੈਕ੍ਟ੍ਰੀ ਮੇਂ ਮਾਲ ਢੋਨੇ ਵਾਲਾ ਟ੍ਰਕ ਚਲਾਤਾ ਹੈ। ਅਚ੍ਛੀ ਕਮਾਈ ਹੈ। ਵਹੀਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਭੀ ਕਰ ਲੀ। ਮੁਝਸੇ ਕਹਨੇ ਲਗਾ ਕਿ "ਮਾਂ ਤੂ ਭੀ ਚਲ। ਵਹੀਂ ਸਾਥ ਰਹੇਂਗੇ।"

ਅਪਨਾ ਘਰ-ਦ੍ਵਾਰ ਸਬ ਯਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਜ਼ਰ-ਬਸਰ ਆਰਾਮ ਸੇ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਊਪਰਲੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਲੇ ਕੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰੋਂ ਕਾ ਕਿਰਾਯਾ ਬਰਾਬਰ ਆ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਔਰ ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਕਾ ਖਾਨਾ ਪੀਨਾ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਕੁਛ ਮੇਰੇ ਪਲ੍ਲੇ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਤਾ। ਮੈਂ ਵਹਾਂ ਜਾਕਰ ਕ੍ਯਾ ਕਰਤੀ?

ਇਸ ਬਾਰ ਭੀ ਸਾਥ ਲੇ ਜਾਨੇ ਕੀ ਜਿਦ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਲਾਖ ਮਨਾ ਕਿਯਾ ਪਰ ਉਸਨੇ ਏਕ ਨ ਸੁਨੀ। ਕਹਤਾ ਹੈ ਕਿ "ਮਾਂ, ਵਹਾਂ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸੇ ਮਂਦਿਰ ਗੁਰੂਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਪੂਜਾਪਾਠ ਵਹੀਂ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਬਸ ਏਕ ਬਾਰ ਤੂ ਚਲ।" ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਅਬ ਤੋ ਉਮ੍ਰ ਭੀ ਹੋ ਚਲੀ ਹੈ। ਤਬੀਯਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ ਔਰ ਊਪਰ ਸੇ ਯਹ ਘੁਟਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਅਬ ਤੋ ਦੋ ਰੋਟੀ ਮਿਲ ਜਾਏ, ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਚਾਹਿਏ? ਮੁਝੇ ਵਹਾਂ ਕੇ ਬੋਲਚਾਲ ਔਰ ਖਾਨ-ਪਾਨ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਲੇਨਾ ਦੇਨਾ? ਮੈਂਨੇ ਭੀ ਮਨ ਬਨਾ ਲਿਯਾ।

ਪਡ਼ੋਸਿਯੋਂ ਸੇ ਗਲੇ ਮਿਲਨੇ ਪਰ ਖੂਬ ਰੋਨਾ ਆਯਾ। ਜਾਨੇ ਕਬ ਲੌਟਨਾ ਹੋ। ਅਬ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਸੇ ਨਾਤਾ ਖਤਮ। ਤੀਨ ਮਂਜ਼ਿਲ ਕਾ ਯਹ ਮਕਾਨ, ਉਸਕਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ, ਥੋਡ਼ੀ ਬਹੁਤ ਖੇਤੀ, ਸਬ-ਕੁਛ ਔਨੇ-ਪੌਨੇ ਦਾਮੋਂ ਮੇਂ ਬੇਚ ਦਿਯਾ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਸੇ ਜਾਨਾ ਹੈ ਕਹਾਂ ਢੋਤੇ ਫਿਰੇਂਗੇ?

ਦਿਲ੍ਲੀ ਕਾ ਹਵਾਈ ਅਡ੍ਡਾ ਦੇਖਾ। ਅਰੇ ਬਾਪ ਰੇ ਬਾਪ ! ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਹੈ! ਲਗਤਾ ਹੈ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਰ ਇਸਕੇ ਅਂਦਰ ਆ ਜਾਏਗਾ। ਕਹੀਂ ਬਿਛਡ਼ ਨ ਜਾਊਂ? ਮੈਂਨੇ ਡਰ ਕਰ ਰਾਜਾ ਕਾ ਹਾਥ ਪਕਡ਼ ਲਿਯਾ।

ਅਂਦਰ ਏਕ ਕੁਰ੍ਸੀ ਮੇਂ ਮੁਝੇ ਏਕ ਜਗਹ ਬਿਠਾਕਰ ਰਾਜਾ ਟਿਕਟ ਕਾ ਪਤਾ ਕਰਨੇ ਚਲਾ ਗਯਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਮੇਂ ਸਾਮਾਨ ਪਹਲੇ ਜਮਾ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਉਸੇ ਭੀ ਲੇ ਗਯਾ। ਕਹ ਗਯਾ "ਮਾਂ ਮੈਂ ਟਿਕਟ ਕਾ ਪਤਾ ਕਰ ਆਤਾ ਹੂਂ। ਸਾਮਾਨ ਜਮਾ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਲਗ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਤੂ ਕਹੀਂ ਜਇਯੋ ਮਤ। ਯਹੀਂ ਚੁਪ ਬੈਠਿਯੋ।"

ਇਤਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਂਤਿ-ਭਾਂਤਿ ਕੇ ਲੋਗ। ਪਤਾਾ ਨਹੀਂ ਚਲਤਾ ਕਿ ਕੌਨ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਹੈਂ ਔਰ ਕੌਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ। ਲੋਗ ਅਪਨਾ ਏਕ ਛੋਟੀ ਹਾਥਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਸਾਮਾਨ ਖੁਦ ਢੋ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਏਕ ਸੇ ਬਢ਼ਕਰ ਏਕ ਸੇਠ ਹੋਂਗੇ, ਪਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਯਹਾਂ ਕੁਲੀ ਕਰਨੇ ਕਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਲੌਟਾ ਨਹੀਂ ਅਭੀ ਤਕ।

ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਪਹਲੇ ਰੌਬਦਾਰ ਮੂਂਛੋਂ ਵਾਲਾ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਕਾ ਆਦਮੀ ਆਯਾ ਔਰ ਪੂਛ-ਤਾਛ ਕਰਨੇ ਲਗਾ। ਜਾ ਰਹੀ ਹੂਂ ਬਾਬਾ, ਮੁਝੇ ਕ੍ਯਾ ਯਹਾਂ ਅਪਨਾ ਘਰ ਬਨਾਨਾ ਹੈ? ਯਹ ਕਮਬਖ਼੍ਤ ਮੇਰੇ ਪੀਛੇ ਹੀ ਪਡ਼ ਗਯਾ। ਲੋ, ਅਬ ਮੁਚ੍ਛਡ਼ ਅਪਨੇ ਕਿਸੀ ਔਰ ਸਾਥੀ ਕੋ ਲੇ ਆਯਾ। ਇਸਕੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਦੇਖੋ, "ਮਾਂਜੀ" ਕਹਕਰ ਬਾਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਔਰ ਰਾਜਾ ਅਭੀ ਤਕ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਆਯਾ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਰਾਜਾ ਕਹੀਂ ਰਾਸ੍ਤਾ ਤੋ ਨਹੀਂ ਭੂਲ ਗਯਾ? ਇਤਨਾ ਬਡ਼ਾ ਏਰਿਯਾ ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰ ਕਹੀਂ ਰਾਸ੍ਤਾ ਭੂਲ ਗਯਾ ਹੋਗਾ। ਕਹਾਂ ਪਤਾ ਕਰੂਂ?

ਇਨ ਹਵਾਈ ਅਡ੍ਡੇ ਵਾਲੋਂ ਨੇ ਬਡ਼ੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਲੋਗ ਭਰ੍ਤੀ ਕਰ ਰਖੇ ਹੈਂ। ਸਾਰੇ ਨਂਬਰ ਏਕ ਕੇ ਝੂਠੇ ਹੈਂ, ਕਹਤੇ ਹੈਂ, "ਕਨਾਡਾ ਕੀ ਫ਼੍ਲਾਇਟ ਤੋ ਕਬ ਕੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਬ ਆਪ ਅਪਨੇ ਘਰ ਜਾਓ!"

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਇਸ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਰਾਜਾ ਕੇ ਸਿਵਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਕੋ ਸਲਾਮਤ ਰਖਨਾ, ਕਹੀਂ ਉਸੇ ਕੁਛ ਹੋ ਤੋ ਨਹੀਂ ਗਯਾ....!

ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਏਹਸਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਏ.....!

ਜਯ ਸਾਂਈਂ ਰਾਮ। ਇਸ ਬਾਰ ਪਂਦ੍ਰਹ ਦਿਨ ਕੇ ਲਿਏ ਸ਼ਿਰਡੀ ਜਾਕਰ ਸੇਵਾ ਦੇਨੇ ਕਾ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਪਕ੍ਕਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾਦਾਰੀ ਸੇ ਦੂਰ ਪੂਰੇ ਪਂਦ੍ਰਹ ਦਿਨ ਸਤ੍ਸਂਗ ਔਰ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਬਿਤਾਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਸਭੀ ਤਾਜ੍ਜੁਬ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ, ਤੁਮ ਐਸਾ ਕੈਸੇ ਕਰ ਲੇਤੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਪ੍ਰਭੁ ਕੀ ਕਰਪਾ ਹੋ ਤੋ ਹਰ ਕਾਮ ਸਂਭਵ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਵਗਾਂਵ ਮੇਂ ਫ਼ੀਲ੍ਡ ਮਲੇਰਿਯਾ ਵਰ੍ਕਰ ਹੂਂ। ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਸੇ ਹੀ ਧਰ੍ਮ-ਕਰ੍ਮ ਮੇਂ ਰੁਚਿ ਰਖਤਾ ਥਾ। ਸੋਚਤਾ ਥਾ ਬਡ਼ਾ ਹੋਕਰ ਸਾਧੂ ਬਨੂਂਗਾ। ਪਰਂਤੁ ਯਹ ਗਰਹਸ੍ਥ ਜੀਵਨ ਭੀ ਏਕ ਤਪਸ੍ਯਾ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਮੇਂ ਰਹਕਰ ਜੋ ਅਪਨੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਂ ਕੋ ਪੂਰਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ, ਪ੍ਰਭੁ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹੀ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਾਧੂ ਹੈ।

"ਸ਼ਿਰਡੀ ਆਨੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦੀਦੀ ਸੇ ਕੁਛ ਉਧਾਰ ਲੇ ਲੂਂ?" ਮੈਂਨੇ ਪਤ੍ਨੀ ਸੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਿਯਾ।

"ਠੀਕ ਹੈ, ਦੋ ਤੀਨ ਮਹੀਨੇ ਮੇਂ ਚੁਕਾ ਦੇਂਗੇ। ਪਰ ਧਰਮ ਕੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਉਧਾਰ ਲੇਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।" ਪਤ੍ਨੀ ਬੋਲੀ।

"ਹਾਂ, ਯਹ ਤੋ ਹੈ।" ਮੇਰੀ ਪਤ੍ਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਧਰ੍ਮ-ਕਰ੍ਮ ਕੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਉਧਾਰ ਲੇਨੇ ਸੇ ਉਸਕਾ ਪੁਣ੍ਯ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ। ਜਿਸਕਾ ਪੈਸਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪੁਣ੍ਯ ਉਸਕੇ ਨਾਮ ਚਲਾ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਮੇਰੇ ਔਫਿਸ ਕੇ ਜੀ.ਪੀ.ਏਫ਼. ਮੇਂ ਤੋ ਪੈਸਾ ਹੈ ਹੀ, ਪਾਂਚ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਕਾਲ ਲੂਂਗਾ। ਪੈਸੇ ਔਰ ਸਮਯ ਕੀ ਸਮਸ੍ਯਾ ਤੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਨੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸਕੋ ਲੇਕਰ ਦੁਖੀ ਹੋਨੇ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਫ਼ਾਯਦਾ?

ਪਹਲੇ ਦੋ ਛੁਟ੍ਟੀ ਔਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਸਂਡੇ ਮਿਲਾਕਰ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਕੁਲ ਅਠਾਰਹ ਦਿਨ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਇਸਮੇਂ ਪਂਦ੍ਰਹ ਦਿਨ ਕੀ ਛੁਟ੍ਟੀ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕਮੁਸ਼੍ਤ ਈ.ਏਲ. (ਅਰ੍ਜਿਤ ਅਵਕਾਸ਼) ਲੇਨਾ ਪਡ਼ੇਗਾ। ਵੈਸੇ ਹੀ ਯਹ ਛੁਟ੍ਟਿਯਾਂ ਬੇਕਾਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਕੁਛ ਉਪਯੋਗ ਮੇਂ ਆ ਜਾਏਂਗੀ।

ਮੈਂ ਕਲ ਰਾਤ ਔਫਿਸ ਸੇ ਵਾਪਸ ਲੌਟਾ।

"ਕ੍ਯਾ ਬਾਤ ਹੈ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ?" ਪਤ੍ਨੀ ਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਬਾਬੂ ਪੈਸਾ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ। ਕਹਤਾ ਹੈ ਈ.ਏਲ. ਮਂਜ਼ੂਰ ਕਰਾਨੇ ਕਾ ਰੇਟ ਢਾਈ ਸੌ ਰੂਪਏ ਹੈ। ਸਾਹਬ ਸੇ ਮਂਜ਼ੂਰ ਕਰਾਨਾ ਪਡ਼ੇਗਾ। ਮੈਂਨੇ ਉਸਸੇ ਬਤਾਯਾ ਕਿ ਮੈਂ ਧਰ੍ਮ ਕਾਮ ਕੇ ਲਿਏ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰਿਕ੍ਵੇਸ੍ਟ ਕਰਨੇ ਪਰ ਅਪਨਾ ਪਚਾਸ ਰੂਪਯਾ ਤੋ ਛੋਡ਼ਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਬ ਕੇ ਲਿਏ ਦੋ ਸੌ ਰੂਪਏ ਦੇਨਾ ਹੀ ਪਡ਼ੇਗਾ। ਔਰ ਜੀ.ਪੀ.ਏਫ਼ ਏਡਵਾਂਸ ਦੇਨੇ ਕਾ ਰੇਟ 10 ਪਰਸੇਂਟ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਪਾਂਚ ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਏ ਪਰ 500 ਤੋ ਪਹਲੇ ਹੀ ਕਾਟ ਲੇਂਗੇ। ਹਾਥ ਮੇਂ ਸਾਢ਼ੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੀ ਆਏਗਾ।"

"ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ?" ਪਤ੍ਨੀ ਪੂਛੀ।

"ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ, ਮੈਂ ਉਸਕੀ ਬਾਤ ਮਾਨ ਗਯਾ। ਉਸਨੇ ਨਈ ਦਰਖ੍ਵਾਸ੍ਤ ਬਨਵਾਈ। ਉਸਮੇਂ ਪਤ੍ਨੀ ਬੀਮਾਰ ਹੈ ਲਿਖਵਾਯਾ। ਅਭੀ ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਮੇਂ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਘੂਸ ਦੇਨਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਇਸਸੇ ਅਚ੍ਛਾ ਮੈਂ ਜਾਨੇ ਕਾ ਵਿਚਾਰ ਛੋਡ਼ ਦੂਂ।" ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ।

ਪਤ੍ਨੀ ਨੇ ਖਾਨਾ ਪਰੋਸਤੇ ਹੁਏ ਬੋਲੀ "ਆਪ ਅਪਨਾ ਦਿਲ ਕ੍ਯੋਂ ਛੋਟਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਾਮ ਮੇਂ ਜੋ ਘੂਸ ਲੇਤਾ ਹੈ ਗਲਤੀ ਉਸਕੀ ਹੈ। ਆਪਕੋ ਅਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਬਦਲਨੇ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਕੇਲੇ ਆਪਸੇ ਥੋਡ਼ੇ ਹੀ ਲੇਤੇ ਹੈਂ, ਸਬਸੇ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਆਪ ਯਹ ਮਾਨਕਰ ਚਲੋ ਕਿ ਯਹ ਘੂਸ ਨਹੀਂ ਫ਼ੀਸ ਹੈ।"

ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਯਾ। ਸਬਕੇ ਪਾਪ ਕੋ ਲੇਕਰ ਮੈਂ ਅਕੇਲਾ ਕ੍ਯੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਊਂ? ਕਲ ਹੀ ਜਾਕਰ ਬਾਬੂ ਕੋ ਬੋਲਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਅਪਨੇ ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ ਭੀ ਲੇ ਲੇਨਾ। ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਏਹਸਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਏ.....!

ਇਤਨੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਹੋਨੀ ਹੀ ਚਾਹਿਏ....!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵਰ੍ਮਾ ਹੈ, ਮਂਡਲਾ ਕੇ ਫ਼ਾਯਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਸ੍ਟੇਸ਼ਨ ਮੇਂ ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਹੂਂ। ਕਾਮ ਬਡ਼ੇ ਜੋਖਿਮ ਕਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਹਮਾਰੀ ਸ੍ਪੇਸ਼ਲ ਟ੍ਰੇਨਿਂਗ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਹਮੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਸੇ ਮੁਸ੍ਤੈਦ ਰਹਨੇ ਕੀ ਟ੍ਰੇਨਿਂਗ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਰ ਤੋ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕੇ ਲਿਏ ਡ੍ਰਿਲ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਹਮਾਰੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਚੌਬੀਸੋ ਘਂਟੇ ਕੀ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਕੀ ਦਯਾ ਸੇ ਯਹਾਂ ਆਗ ਲਗਨੇ ਕੀ ਘਟਨਾਏਂ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ।

ਯਹਾਂ ਫ਼ਾਯਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕੀ ਦੋ ਗਾਡ਼ਿਯਾਂ ਹੈਂ, ਜਿਨਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਤੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਲੂ ਹਾਲਤ ਮੇਂ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਯਹ ਇਮਰਜੇਂਸੀ ਸੇਵਾ ਹੈ ਨ ਜਾਨੇ ਕਬ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਡ਼ ਜਾਏ, ਇਸਲਿਏ ਹਮਾਰੇ ਸ੍ਟਾਫ ਕੋ ਭੀ ਸਾਥ ਰਹਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਆਗ ਲਗਨੇ ਕਾ ਇਂਤਜ਼ਾਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਬੈਠਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ, ਇਸਲਿਏ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਮ ਪਡ਼ਨੇ ਪਰ ਹਮਮੇਂ ਸੇ ਏਕਾਧ ਉਸੇ ਨਿਪਟਾਨੇ ਚਲਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਪਰਂਤੁ ਹਮ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਪੂਰਾ ਧ੍ਯਾਨ ਰਖਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਏਕ ਆਦਮੀ ਟੇਲੀਫ਼ੋਨ ਉਠਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੋ ਮੌਜੂਦ ਹੋਨਾ ਹੀ ਚਾਹਿਏ।

ਗਰਮੀ ਕੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਹਮਾਰੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਸਖ੍ਤ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਮੇਂ ਕਈ-ਕਈ ਚਕ੍ਕਰ ਲਗਾਨੇ ਪਡ਼ਤੇ ਹੈਂ। ਰਾਤ ਕੋ ਥਕਾ ਮਾਂਦਾ ਲੌਟਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਪੂਛਤੀ ਹੈ, "ਕੌਨ ਸੀ ਆਗ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ-ਰੋਜ ਲਗ ਜਾਤੀ ਹੈ?"

ਮੇਰੀ ਪਤ੍ਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਕਈ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਹਮਾਰੀ ਐਸੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਸੇ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਫ੍ਰਿਜ ਕੇ ਸ਼ੋ ਰੂਮ ਵਾਲੇ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਸਾਹਬ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਥੇ। ਗਾਡ਼ੀ ਉਨਕੇ ਦੁਕਾਨ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਖਡ਼ੀ ਥੀ ਔਰ ਰਾਸ੍ਤਾ ਜਾਮ ਹੋ ਗਯਾ ਥਾ।

"ਫਾਯਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕੀ ਗਾਡ਼ੀ ਹੈ ਸਾਹਬ। ਇਮਰਜੇਂਸੀ ਸੇਵਾ।" ਮੈਂ ਸਫਾਈ ਦੇਨੇ ਲਗਾ

"ਆਪਕੋ ਯਹਾਂ ਰੋਜ-ਰੋਜ ਸੇਵਾ ਦੇਨੀ ਹੈ ਤੋ ਪਿਛਲੇ ਰੋਡ ਸੇ ਆਇਏ।" ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਜੀ ਝਲ੍ਲਾਏ।

"ਹਮ ਭੀ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ ਸਾਹਬ, ਵਿਧਾਯਕ ਜੀ ਕਾ ਘਰ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਆਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ।" ਮੈਂਨੇ ਸਫਾਈ ਦੀ।

"ਵਿਧਾਯਕ ਜੀ ਸੇ ਕਹੋ, ਉਨਕੀ ਮੋਟਰ ਹਮ ਠੀਕ ਕਰਵਾ ਦੇਂਗੇ।"

"ਤੋ ਆਪ ਹੀ ਠੀਕ ਕਰਵਾ ਦੋ, ਹਮੇਂ ਭੀ ਰੋਜ-ਰੋਜ ਕੀ ਝਂਝਟ ਸੇ ਛੁਟ੍ਟੀ ਮਿਲੇ...." ਮੈਂ ਭੀ ਚਿਢ਼ ਗਯਾ। ਆਜ ਯਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਹਮਾਰੀ, ਕਿ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਹਮਾਰੀ ਗਾਡ਼ੀ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰ ਰੋਕ ਲਗਾਏਗਾ। ਹਮ ਫਾਯਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਾਲੇ ਹੈਂ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਗੀ ਤੋ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਘਰ ਕੇ ਅਂਦਰ ਘੁਸ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।

ਮੁਝੇ ਵਿਧਾਯਕ ਜੀ ਪਰ ਭੀ ਗੁਸ੍ਸਾ ਆਤਾ ਹੈ। ਮਾਨਾ ਕਿ ਗਰਮੀ ਮੇਂ ਪਾਨੀ ਕੀ ਤਂਗੀ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਕਭੀ ਬਿਜਲੀ ਗੋਲ ਤੋ ਕਭੀ ਮੋਟਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਆਪਕੇ ਘਰ ਕੀ ਮੋਟਰ ਖਰਾਬ ਹੈ ਤੋ ਪਾਨੀ ਕਾ ਟੈਂਕਰ ਮਂਗਾਇਏ। ਨਗਰਨਿਗਮ ਵਾਲੇ ਇਸੀ ਕਾਮ ਕੇ ਲਿਏ ਹੈਂ ਔਰ ਵੋ ਬਰਾਬਰ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਡ੍ਯੂਟੀ ਮੇਂ ਲਗੇ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਇਤਨੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਹੋਨੀ ਹੀ ਚਾਹਿਏ....

ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਆਦੇਸ਼ੋਂ ਪਰ ਤੁਰਂਤ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਕਰੋ_______!

ਆਜ ਹਮਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਮੇਂ ਏਕ ਪਤ੍ਰ ਆਯਾ ਕਿ ਦੀਪਾਵਲੀ ਮੇਲੇ ਮੇਂ ਦੋ ਦਿਨ ਕੀ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੀ ਲਗਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸਮੇਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਾ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨਾ ਹੈ ਔਰ ਕਿਤਾਬੇਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਪਤ੍ਰ ਇਂਚਾਰ੍ਜ ਕੇ ਨਾਮ ਆਯਾ ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਕੇ ਲਿਏ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿਯਾ। ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੀ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੂਰਾ ਸਿਰਦਰ੍ਦ।

ਇਸਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਕਮ ਕਾਮ ਹੋਤਾ ਹੈ? ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਸਂਦੂਕ ਲਿਏ ਵਹਾਂ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਖੁਦ ਹੀ ਢੋਨਾ। ਦਿਨ ਭਰ ਕੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਔਰ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ। ਚਾਯ ਪੀਨੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨੇ ਕਾ ਭੀ ਸਮਯ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਤਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰੂਕਨੇ ਔਰ ਖਾਨੇ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਹੈ ਯਾ ਸਬ ਅਪਨੇ ਜੇਬ ਸੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪਡ਼ੇਗੀ। ਪੈਸਾ ਦੇਕਰ ਕਿਤਾਬੇਂ ਕੋਈ ਖਰੀਦਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ ਔਰ ਫ੍ਰੀ ਕਾ ਸੈਕਡ਼ੋਂ ਕੈਟਲੌਗ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਏਂਗੇ।

ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਅਪਨਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸਿਂਹ ਹੈ, ਪਰਂਤੁ ਮੇਰੇ ਪੂਰੇ ਨਾਮ ਸੇ ਬਹੁਤ ਕਮ ਲੋਗ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ। ਜਬਕਿ ਆਪ ਏਸ.ਡੀ. ਸਿਂਹ ਜੀ ਕੋ ਪੂਛੇਂ ਤੋ ਯਹਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਬਤਾ ਦੇਗਾ। ਮੈਂ ਯਹਾਂ ਇਂਦੌਰ ਕਰਸ਼ਿ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਕੇ ਸੂਚਨਾ ਔਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਹਮਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਕਾਮ ਰਿਪੋਰ੍ਟੋਂ, ਪਤ੍ਰ-ਪਤ੍ਰਿਕਾਓਂ, ਕਰਸ਼ਿ ਸਂਬਂਧੀ ਬੁਲੇਟਿਨੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਜੋ ਲੋਗ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਰੂਪ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਹੈਂ ਵਹੀ ਲੋਗ ਇਸ ਕਾਮ ਕੀ ਗਂਭੀਰਤਾ, ਇਸਕੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲੋਂ ਕੋ ਸਮਝ ਸਕਤੇ ਹੈਂ, ਵਰਨਾ ਆਮ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਯਹ ਬਡ਼ੇ ਆਰਾਮ ਕਾ ਕਾਮ ਲਗਤਾ ਹੈ।

ਅਭੀ ਪਿਛਲੇ ਮਾਹ ਹੀ ਕੁਲਪਤਿ ਮਹੋਦਯ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਿਯਾ ਕਿ ਹਮਾਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਕੋ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਮੇਲੋਂ ਤਥਾ ਸਮਾਰੋਹੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਭੇਜੇਗਾ। ਇਸਸੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਹਮਾਰੀ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਕੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਹੋਗੀ, ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਬਿਕ੍ਰੀ ਹੋਗੀ, ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਕਾ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਗਾ, ਕਰਸ਼ਕੋਂ ਕਾ ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੋਗਾ, ਰਾਜਸ੍ਵ ਆਏਗਾ, ਵਿਜਿਬਿਲਿਟੀ ਬਢ਼ੇਗੀ.....। ਮਤਲਬ ਯਹ ਕਿ ਹਮ ਅਪਨਾ ਸਂਦੂਕ ਉਠਾ-ਉਠਾਕਰ ਜਗਹ ਜਗਹ ਘੂਮੇਂ ਔਰ ਤਂਬੂ ਲਗਾਏਂ। ਬਸ ਠੇਲਾ ਲੇਕਰ ਗਲੀ-ਗਲੀ ਫੇਰੀ ਲਗਾਨੇ ਕੀ ਕਸਰ ਰਹ ਗਈ ਹੈ।

ਅਬ ਪਤ੍ਰ ਆਯਾ ਥਾ ਤੋ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਹੀ ਥੀ। ਮੈਂ ਦੀਵਾਲੀ ਮੇਲੇ ਕੇ ਸਂਯੋਜਕ ਯਾਦਵ ਜੀ ਕੇ ਪਾਸ ਮਿਲਨੇ ਗਯਾ।

"ਮੈਂ ਇਂਦੌਰ ਕਰਸ਼ਿ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਸੇ ਆਯਾ ਹੂਂ। ਆਪਨੇ ਪਤ੍ਰ ਦਿਯਾ ਥਾ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ। ਹਾਂ ਵਹੀ, ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਕਿ ਆਪਨੇ ਮੇਲੇ ਮੇਂ ਬੁਲਾਯਾ। ਇਸੀ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕੁਛ ਜਾਨਕਾਰੀ ਚਾਹਿਏ। ਬਸ ਪਾਂਚ ਮਿਨਟ ਆਪਕਾ ਲੂਂਗਾ।" ਮੈਂ ਉਨਸੇ ਬਡ਼ੀ ਗਰ੍ਮਜੋਸ਼ੀ ਸੇ ਮਿਲਾ।

"ਜ਼ਰੂਰ ਜੀ। ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਤੋ ਆਪਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਆਏ। ਬਤਾਇਏ ਕ੍ਯਾ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂ?" ਯਾਦਵ ਜੀ ਭੀ ਵਿਨਮ੍ਰ ਹੋ ਗਏ।

"ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕਾ ਚਾਰ੍ਜ ਭੀ ਕੁਛ ਲੇਤੇ ਹੈਂ?" ਮੈਂਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਚਾਰ੍ਜ ਤੋ ਹੈ। ਪਰ ਆਪ ਕਰਸ਼ਿ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਵਾਲੋਂ ਸੇ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਲੇਂਗੇ। ਆਪ ਲੋਗ ਵੈਸੇ ਹੀ ਆ ਜਾਇਏ। ਹਮ ਚਾਰ੍ਜ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਸੇ ਲੇਂਗੇ।"

"ਹਮਾਰੇ ਤੀਨ ਆਦਮੀ ਹੋਂਗੇ। ਉਨਕੇ ਰੂਕਨੇ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕ੍ਯਾ ਹੋਗੀ?"

"ਅਜੀ ਰੂਕਨਾ ਕ੍ਯਾ ਹੈ, ਸੁਬਹ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਸ਼ਾਮ ਕੋ ਬਂਦ। ਦਿਨ ਭਰ ਮੇਲੇ ਮੇਂ ਰਹਿਏ ਔਰ ਸ਼ਾਮ ਕੋ ਅਪਨੇ ਘਰ ਮੇਂ ਲੌਟ ਜਾਇਏ।"

"ਆਪ ਕਹ ਤੋ ਠੀਕ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੇਲਾ ਬਂਦ ਹੋਤੇ ਹੋਤੇ ਰਾਤ ਕੇ ਆਠ-ਨੌ ਬਜ ਜਾਏਂਗੇ ਔਰ ਸਾਮਾਨ ਲੇਕਰ ਹਮਾਰੇ ਆਦਮੀ ਕਹਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਂਗੇ। ਤੋ ਉਨਕੇ ਰੂਕਨੇ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਤੋ ਹੋਨੀ ਹੀ ਚਾਹਿਏ।"

"ਹਾਂ ਆਪਕੀ ਬਾਤ ਭੀ ਸਹੀ ਹੈ।" ਯਾਦਵ ਜੀ ਥੋਡ਼ਾ ਨੀਚੇ ਉਤਰੇ।

"ਭੋਜਨ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਆਪਕੀ ਓਰ ਸੇ ਕੁਛ ਹੈ?" ਮੈਂ ਕੁਛ ਆਗੇ ਬਢ਼ਾ।

"ਵਹਾਂ ਫੂਡ ਸ੍ਟੌਲ ਹੋਂਗੇ, ਵਹਾਂ ਆਪਕੇ ਆਦਮੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।

"ਉਸਕੇ ਪੈਸੇ ਤੋ ਦੇਨੇ ਪਡ਼ੇਂਗੇ ਨਾ।"

"ਜੀ ਹਾਂ, ਵੋ ਤੋ ਹੈ। ਹਮਾਰੀ ਓਰ ਸੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਯਾਦਵ ਜੀ ਕੁਛ ਔਰ ਨੀਚੇ ਉਤਰ ਗਏ।

"ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੇ ਸਂਦੂਕ ਹੋਂਗੇ ਤੋ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਕੋਈ ਗਾਡ਼ੀ ਚਾਹਿਏ। ਕੁਛ ਇਂਤਜ਼ਾਮ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਬਹ ਲੇ ਆਏਂ ਔਰ ਸ਼ਾਮ ਕੋ ਛੋਡ਼ ਆਏਂ?"

"ਨਹੀਂ ਗਾਡ਼ੀ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏਗੀ?" ਅਬ ਯਾਦਵ ਔਰ ਉਤਰੇ।

"ਤਬ ਤੋ ਬਡ਼ੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਯਾਦਵ ਜੀ। ਔਰ ਮੇਲੇ ਮੇਂ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕੈਸੇ ਹੋਂਗੇ?"

"ਯਹੀ ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਲੋਗ ਹੋਂਗੇ। ਸਭੀ ਫੈਮਿਲੀ ਵਾਲੇ ਘੂਮਨੇ ਫਿਰਨੇ ਆਏਂਗੇ। ਝੂਲਾ ਝੂਲੇਂਗੇ, ਕੁਛ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰੇਂਗੇ।"

"ਤੋ ਉਨਮੇਂ ਹਮਾਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਕੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਪਢ਼ਨੇ ਮੇਂ ਕਿਸਕੋ ਦਿਲਚਸ੍ਪੀ ਹੋਗੀ। ਇਸਮੇਂ ਤੋ ਰਿਪੋਰ੍ਟੇਂ, ਮੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਔਰ ਕਰਸ਼ਿ ਪਤ੍ਰਿਕਾਏਂ ਹੋਤੀ ਹੈਂ। ਆਪਕੋ ਕ੍ਯਾ ਲਗਤਾ ਹੈ? ਕਿਤਨੀ ਕਿਤਾਬੇਂ ਬਿਕ ਪਾਏਂਗੀ?" ਮੈਂਨੇ ਬੌਲ ਯਾਦਵ ਜੀ ਕੇ ਕੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਡਾਲ ਦੀ।

"ਅਬ ਮੈਂ ਕ੍ਯਾ ਬਤਾ ਸਕਤਾ ਹੂਂ। ਆਪ ਠੀਕ ਕਹਤੇ ਹੈਂ। ਇਨ ਕਿਤਾਬੋਂ ਕੀ ਬਿਕ੍ਰੀ ਮੇਂ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੀ ਹੋਗੀ। ਲੋਗ ਘੂਮਨੇ ਫਿਰਨੇ ਆਏਂਗੇ, ਕਿਤਾਬੇਂ ਕੌਨ ਖ਼ਰੀਦੇਗਾ।" ਯਾਦਵ ਜੀ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਉਤਰ ਗਏ।

"ਤੋ ਠੀਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧਨ੍ਯਵਾਦ। ਆਪਸੇ ਸਾਰੀ ਬਾਤੇਂ ਕ੍ਲੀਯਰ ਹੋ ਗਈਂ। ਆਪਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਕੇਂ ਕਿਤਾਬੇਂ ਤੋ ਬਿਕੇਂਗੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕਾ ਕ੍ਯਾ ਫ਼ਾਯਦਾ?" ਮੈਂ ਉਠਨੇ ਲਗਾ।

"ਜੀ ਬਿਲਕੁਲ। ਐਸੇ ਤੋ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਯਾਦਵ ਜੀ ਉਠਨੇ ਲਗੇ।

ਮੈਂਨੇ ਵਹ ਪਤ੍ਰ ਨਿਕਾਲਾ, ਉਸ ਪਰ ਮੇਰੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਕਾਰ੍ਰਵਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਥੀ। ਮੈਂਨੇ ਮੇਲੇ ਕੇ ਸਂਯੋਜਕ ਸੇ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਕੀ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨਾ ਬੇਮਾਨੀ ਹੋਗਾ। ਇਸਲਿਏ ਸ੍ਟੌਲ ਲਗਾਨੇ ਕਾ ਵਿਚਾਰ ਛੋਡ਼ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ।

ਬਾਯੋਡਾਟਾ ਐਸਾ ਬਨਾਓ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਦੇਨੇ ਵਾਲਾ ਵਿਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਏ _____!

ਆਪਨੇ ਗੌਰ ਕਿਯਾ ਹੋਗਾ ਕਿ ਜਬ ਸੇ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਤਥਾ ਮਲ੍ਟੀਨੇਸ਼ਨਲ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਕਾ ਜ਼ੋਰ ਬਢ਼ਾ ਹੈ, ਹਮਾਰੇ ਯਹਾਂ ਨੌਕਰਿਯੋਂ ਮੇਂ ਭਰ੍ਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾਵ ਆ ਗਯਾ ਹੈ। ਪਹਲੇ ਇਮ੍ਤਹਾਨ ਕੇ ਨਂਬਰੋਂ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਸੀਧੇ ਫੈਸਲਾ ਲੇ ਲਿਯਾ ਜਾਤਾ ਥਾ। ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਹੋਤੇ ਭੀ ਥੇ, ਤੋ ਨਾਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਕੇ। ਅਬ ਸਰਕਾਰੀ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਮੇਂ ਭੀ ਲੋਗ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਔਰ ਸ੍ਮਾਰ੍ਟਨੇਸ ਕੋ ਬਹੁਤ ਮਹਤ੍ਵ ਦੇਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ।

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੇ.ਪੀ. ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਗ੍ਵਾਲਿਯਰ ਮੇਂ ਬੈਂਕ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਮੈਂਨੇ ਭੀ ਨੌਕਰੀ ਪਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਹੁਤ ਪਾਪਡ਼ ਬੇਲੇ ਹੈਂ। ਹਮਾਰੇ ਸਮਯ ਮੇਂ ਗਾਇਡ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਇਸਲਿਏ ਕਾਫ਼ੀ ਭਟਕਨਾ ਪਡ਼ਾ। ਅਬ ਕੋਈ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੁਵਕ ਮੁਝਸੇ ਸਲਾਹ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ ਤੋ ਮੈਂ ਉਸਕਾ ਪੂਰਾ ਸਹਯੋਗ ਕਰਤਾ ਹੂਂ।

ਪਡ਼ੋਸ ਕਾ ਏਕ ਲਡ਼ਕਾ ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਮੇਂ ਥਾ। ਏਕ ਦਿਨ ਵਹ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਲਾਹ ਲੇਨੇ ਆਯਾ। ਮੈਂਨੇ ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਉਸਕਾ ਬਾਯੋਡਾਟਾ ਦੇਖਾ। ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਉਸਮੇਂ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਥੀ। ਮੈਂਨੇ ਉਸੇ ਸਲਾਹ ਦੀ -

"ਬਾਯੋਡਾਟਾ ਪੁਰਾਨੇ ਸ੍ਟਾਇਲ ਕਾ ਹੈ, ਆਜਕਲ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਯੋਡਾਟਾ ਐਸਾ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਦੇਖਨੇ ਵਾਲਾ ਇਂਪ੍ਰੇਸ ਹੋ ਜਾਏ।"

"ਤੋ ਇਸੇ ਕੈਸਾ ਬਨਾਏਂ?"

"ਸਬਸੇ ਪਹਲੇ ਤੋ ਇਸੇ ਉਲਟਾ ਕਰ ਦੋ। ਮਤਲਬ ਕਿ ਜੋ ਕੁਛ ਇਸਮੇਂ ਨੀਚੇ ਹੈ, ਵਹ ਊਪਰ ਲਿਖੋ ਔਰ ਜੋ ਊਪਰ ਲਿਖਾ ਹੈ ਉਸੇ ਨੀਚੇ ਕਰੋ, ਜੈਸੇ ਇਸਮੇਂ ਤੁਮਨੇ ਅਪਨੇ ਨਾਮ, ਪਿਤਾ ਕਾ ਨਾਮ ਸੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਯਹ ਸਬ ਪਢ਼ਨੇ ਕਾ ਟਾਇਮ ਕਿਸਕੇ ਪਾਸ ਹੈ? ਇਸੇ ਸਬਸੇ ਲਾਸ੍ਟ ਮੇਂ ਲਿਖੋ।"

"ਅਚ੍ਛਾ!"

"ਇਮ੍ਤਹਾਨ ਮੇਂ ਕਿਤਨੇ ਨਂਬਰ ਹੈਂ, ਇਸੇ ਭੀ ਬਾਦ ਮੇਂ ਲੇ ਜਾਓ।"

"ਤੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਲਿਖੂਂ?"

"ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਏਂ ਬਤਾਓ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਏਂ ਕ੍ਯਾ ਹੈਂ?" ਮੈਂਨੇ ਉਸਸੇ ਪੂਛਾ।

"ਮੈਂ ਪਢ਼ਾਈ ਮੇਂ ਤੇਜ ਹੂਂ।"

"ਨਹੀਂ। ਯਹ ਸਬ ਨਹੀਂ ਚਲਤਾ। ਇਸਕੇ ਬਦਲੇ ਕੋਈ ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੋਚੋ।"

"ਦੂਸਰਾ.... ਮੈਂ ਖੇਲਕੂਦ ਮੇਂ ਅਵ੍ਵਲ ਹੂਂ।"

"ਅਰੇ ਯਾਰ। ਇਨਸੇ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਚਲਤਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਏਂ ਐਸੀ ਲਿਖੋ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਪਰ੍ਸਨੈਲਿਟੀ ਕਾ ਪਤਾ ਚਲੇ ਜੈਸੇ ਕਿ ਤੁਮ ਫ੍ਰੇਂਡਸ਼ਿਪ ਜਲ੍ਦੀ ਕਰਤੇ ਹੋ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਅਂਦਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੀ ਕ੍ਵਾਲਿਟੀ ਹੈ, ਤੁਮ ਹਂਸਮੁਖ ਹੋ, ਮੁਸੀਬਤ ਮੇਂ ਭੀ ਹਂਸਤੇ ਰਹਤੇ ਹੋ, ਵਗੈਰਹ.." ਮੈਨੇ ਉਸੇ ਸਮਝਾਯਾ।

"ਪਰ ਭੈਯਾ ਯਹ ਸਬ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਫ੍ਰੇਂਡਸ਼ਿਪ ਜਲ੍ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਤਾ।"

"ਜੋ ਭੀ ਹੋ, ਪਰ ਲਿਖਨਾ ਯਹੀ। ਸਮਝੇ! "

"ਜੀ ਸਮਝ ਗਯਾ।" ਵਹ ਮੇਰੇ ਸੁਝਾਵ ਸੇ ਉਤ੍ਸਾਹਿਤ ਥਾ।

"ਔਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਹੌਬੀ ਕ੍ਯਾ ਹੈ? ਮਤਲਬ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਕ੍ਯਾ ਕਰਨਾ ਪਸਂਦ ਹੈ?"

"ਹੌਬੀ.... ਫਿਲ੍ਮੇਂ ਦੇਖਨਾ, ਸੋਨਾ, ਟੀਵੀ ਦੇਖਨਾ...."

"ਯਹ ਸਬ ਤੋ ਰਹਨੇ ਦੋ। ਇਸਕੇ ਬਦਲੇ ਲਿਖੋ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਮਾਉਂਟੈਨਿਂਗ, ਟ੍ਰੈਕਿਂਗ, ਘੂਮਨਾ-ਫਿਰਨਾ, ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਕਲ੍ਚਰ ਸ੍ਟਡੀ ਕਰਨਾ ਵਗੈਰਹ ਪਸਂਦ ਹੈ।"

"ਨਹੀਂ, ਸਬ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ, ਯਹ ਟ੍ਰੈਕਿਂਗ ਕ੍ਯਾ ਹੋਤੀ ਹੈ?"

"ਯਹ ਜੋ ਭੀ ਹੋ, ਲਿਖਨਾ ਯਹੀ ਚਾਹਿਏ।"

"ਜੀ ਸਮਝ ਗਯਾ।"

"ਔਰ ਯਹ ਭੀ ਲਿਖਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕ੍ਯਾ ਹੈ। ਤੁਮ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੋ?" ਮੈਂਨੇ ਉਸਸੇ ਪੂਛਾ।

"ਮੈਂ ਅਚ੍ਛੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਗਾਡ਼ੀ ਔਰ ਘਰ ਖਰੀਦਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ।"

"ਧਤ੍ ਤੇਰੇ ਕੀ। ਯਹ ਕਭੀ ਮਤ ਕਹਨਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਨਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਫ਼ੀਲ੍ਡ ਮੇਂ ਟੌਪ ਪਰ ਪਹੁਂਚਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਸਮਝੇ?" ਮੈਂਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਸਮਝ ਗਯਾ।" ਵਹ ਸਿਰ ਹਿਲਾਯਾ।

"ਔਰ ਸਬਸੇ ਅਂਤ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਨਾਮ, ਪਤਾ, ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਿਤਾ ਕਾ ਨਾਮ ਲਿਖਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਸਮਝੇ?"

"ਜੀ ਸਮਝ ਗਯਾ। ਪਿਤਾ ਕਾ ਨਾਮ ਕ੍ਯਾ ਲਿਖਨਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਇਸੇ ਅਸਲੀ ਲਿਖ ਦੂਂ?" ਵਹ ਪੂਛਾ।

ਮੈਂ ਸੋਚ ਮੇਂ ਪਡ਼ ਗਯਾ। ਇਸ ਪਰ ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਕਭੀ ਸੋਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ।

ਯਹਾਂ ਅਂਦਰ ਆਨਾ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ_____!

ਮੁਝੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੁਈ ਜਬ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਲਗੀ ਥੀ। ਪੈਸਾ ਤੋ ਕਮ ਹੈ, ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਕਾ 3000 ਰੂਪਯਾ ਯਾਨਿ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੇ 100 ਰੂਪਏ। ਮਾਲਿਕ ਕਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਸੇ ਕਾਮ ਕਰੋ ਤੋ ਆਗੇ ਪੈਸਾ ਬਢ਼ਾ ਦੇਗਾ।

ਮੈਂ ਭਰਤਕੁਮਾਰ ਥਪਲਿਯਾਲ, ਗਢ਼ਚਿਰੌਲੀ ਕਾ ਰਹਨੇ ਵਾਲਾ ਹੂਂ। ਦੋਸ੍ਤੋਂ ਕੇ ਪਾਸ ਦਿਲ੍ਲੀ ਘੂਮਨੇ ਆਯਾ ਥਾ ਔਰ ਫਿਰ ਐਸਾ ਮਨ ਲਗਾ ਕਿ ਯਹੀਂ ਰਹ ਗਯਾ। ਯਹਾਂ ਦਿਲ੍ਲੀ ਮੇਂ ਹਮਾਰੇ ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਗਾਂਵੋਂ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਗ ਹੈਂ ਜੋ ਫੈਕ੍ਟਰਿਯੋਂ ਮੇਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਤੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਮੇਂ ਲਗ ਗਯਾ। ਆਜਕਲ ਮੇਰੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਸੇਂਟ ਥੌਮਸ ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਹੈ। ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ੍ਕੂਲ ਪਰ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਗਾਰ੍ਡ ਸਪ੍ਲਾਈ ਕਾ ਠੇਕਾ ਸਾਲ ਭਰ ਕੇ ਲਿਏ ਲੇ ਰਖਾ ਹੈ। ਪਹਲੇ ਬਡ਼ਾ ਤਾਜ੍ਜੁਬ ਹੋਤਾ ਥਾ ਹਮੇਂ ਤਨਖ਼੍ਵਾਹ ਕੋਈ ਔਰ ਦੇਤਾ ਹੈ, ਹੁਕ੍ਮ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕਾ ਬਜਾਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ।

ਮੁਝੇ ਵਰ੍ਦੀ ਪਹਨਕਰ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਬਡ਼ਾ ਮਜ਼ਾ ਆਤਾ ਹੈ। ਇਸਮੇਂ ਪੈਸਾ ਤੋ ਕਮ ਹੈ ਪਰ ਪੌਵਰ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਹਮ ਕਿਸੀ ਕੋ ਭੀ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਕੋ ਰੋਕਕਰ ਪੂਛਤਾਛ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਲੋਗ ਅਂਦਰ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਰਿਕ੍ਵੇਸ੍ਟ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।

ਅਭੀ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮੂਡ ਕੁਛ ਖ਼ਰਾਬ ਥਾ। ਤਭੀ ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਏਕ ਆਦਮੀ ਆਯਾ, ਵਹ ਸ਼ਾਯਦ ਕਿਸੀ ਬਚ੍ਚੇ ਕਾ ਬਾਪ ਥਾ।

"ਕ੍ਯਾ ਕਾਮ ਹੈ?" ਮੈਂਨੇ ਉਸਸੇ ਪੂਛਾ।

"ਅਂਦਰ ਔਫਿਸ ਮੇਂ ਜਾਨਾ ਹੈ।"

"ਔਫਿਸ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਕਾਮ ਹੈ?"

"ਅਰੇ ਭਾਈ, ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਸੇ ਮਿਲਕਰ ਕੁਛ ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ।" ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕੁਛ ਰੂਖੇ ਸ੍ਵਰ ਮੇਂ ਕਹਾ।

"ਸਰ, ਅਂਦਰ ਜਾਨਾ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

"ਅਰੇ, ਕੁਛ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਕੈਸੇ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ?" ਉਸਕਾ ਸ੍ਵਰ ਔਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਯਾ।

"ਜਬ ਤਕ ਅਂਦਰ ਸੇ ਹਮੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ, ਹਮ ਅਂਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਤੇ। ਆਪਕੋ ਕੋਈ ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤੋ ਫੋਨ ਸੇ ਕਰਿਏ।"

"ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਫੋਨ ਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ, ਮੁਝੇ ਖੁਦ ਮਿਲਨਾ ਹੈ, ਆਪ ਮੇਰਾ ਕਾਰ੍ਡ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਕੋ ਭਿਜਵਾਇਏ।" ਵਹ ਮੁਝਸੇ ਝਗਡ਼ਾ ਕਰਨੇ ਲਗੇ।

"ਮੇਰਾ ਡ੍ਯੂਟੀ ਕਾਰ੍ਡ ਦੇਨੇ ਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਕਾਰ੍ਡ ਦੇਨਾ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਮੈਂ ਭੀ ਅਡ਼ ਗਯਾ। ਸਾਲਾ, ਮੁਝਸੇ ਅਕਡ਼ ਕਰ ਬਾਤ ਕਰਤਾ ਹੈ।

"ਤੂ ਕੈਸੇ ਰੋਕ ਸਕਤਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਿਸਿਪਲ ਕਹਾਂ ਹੈ? ਅਚ੍ਛਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਨਾ ਰਖਾ ਹੈ।" ਵਹ ਅਪਨਾ ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਕਾਲਕਰ ਨਂਬਰ ਮਿਲਾਨੇ ਲਗਾ।

"ਸਰ, ਰਾਸ੍ਤੇ ਸੇ ਹਟ ਜਾਇਏ, ਰਾਸ੍ਤੇ ਮੇਂ ਖਡ਼ਾ ਹੋਨਾ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਮੇਰੀ ਇਚ੍ਛਾ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਮੁਝੇ ਖੁਦ ਯਹਾਂ ਸੇ ਹਟਾ ਦੇ। ਐਸੀ ਵਾਹਿਯਾਤ ਨੌਕਰੀ ਛੂਟ ਜਾਏ ਤੋ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ ਬੁਲਵਾਯਾ। ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ ਬਤਾਯਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ। "ਐਸੇ ਹੀ ਮਨ ਲਗਾਕਰ ਕਾਮ ਕਰੋ, ਖੂਬ ਤਰਕ੍ਕੀ ਕਰੋਗੇ।" ਮੇਰੀ ਤਨਖ਼੍ਵਾਹ ਮੇਂ ਪਾਂਚ ਸੌ ਰੂਪਏ ਕੀ ਬਢ਼ੋਤ੍ਤਰੀ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਮੇਰੀ ਤੀਨ ਦਿਨ ਕੀ ਛੁਟ੍ਟੀ ਭੀ ਮਂਜੂਰ ਹੋ ਗਈ ਥੀ।

ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਕਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਅਬ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਆਨੇ ਲਗਾ ਥਾ। ਮੈਂਨੇ ਅਪਨੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਕੋ ਭੀ ਗਾਂਵ ਸੇ ਬੁਲਾ ਕਰ ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਗਾਰ੍ਡ ਮੇਂ ਲਗਾ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਅਚ੍ਛੇ ਸੇ ਸਮਝਾ ਦਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕਹੀਂ ਭੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਹੋ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਭੀ ਅਂਦਰ ਘੁਸਨੇ ਮਤ ਦੋ। ਯਾਦ ਰਖੋ "ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਹੀ ਕਹੋ ਕਿ ਯਹਾਂ ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਜਿਤਨਾ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਗਾ ਮਾਲਿਕ ਉਤਨੇ ਹੀ ਅਧਿਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਂਗੇ।"

ਵਹ ਪੂਛਤਾ ਹੈ, "ਕ੍ਯੋਂ? ਅਪਨੇ ਮਿਲਨੇ ਵਾਲੇ ਕੋ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨੇ ਸੇ ਮਾਲਿਕ ਕ੍ਯੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਤਾ ਹੈ?"

"ਇਸਸੇ ਉਸਕੀ ਔਕ਼ਾਤ ਕੁਛ ਔਰ ਬਢ਼ੀ ਮਹਸੂਸ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਲਗਤਾ ਹੈ "ਏਲਾਊਡ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਸੁਨਕਰ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਰੌਬ ਪਡ਼ਤਾ ਹੋਗਾ ...।"

ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ ਲੇਕਿਨ ਸਂਭਲਕਰ______ !

ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਵਰ੍ਮਾ, ਡਿਗ੍ਰੀ ਕੌਲੇਜ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਮੇਂ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਕਾ ਲੇਕ੍ਚਰਰ ਹੂਂ। ਆਜ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਯ ਕੀ ਬਹੁਤ ਪੂਛ ਹੈ। ਪਹਲੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਪਹਲੇ ਜੋ ਲਡ਼ਕਾ ਪਢ਼ਾਈ ਮੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਤਾ ਥਾ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਡਿਗ੍ਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਯ ਲੇ ਲਿਯਾ ਕਰਤਾ ਥਾ। ਪਰਂਤੁ ਮੈਂ ਐਸੇ ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਮੈਂ ਚਾਹਤਾ ਤੋ ਆਸਾਨੀ ਸੇ ਸਾਇਂਸ ਯਾ ਕੋਈ ਅਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ਯ ਮਿਲ ਸਕਤਾ ਥਾ, ਪਰਂਤੁ ਮੈਂਨੇ ਅਪਨੀ ਰੁਚਿ ਸੇ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਚੁਨਾ, ਔਰ ਦੇਖਿਏ, ਏਕ ਸੇ ਏਕ ਹੋਸ਼ਿਯਾਰ ਬਚ੍ਚੇ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਪਢ਼ ਰਹੇ ਹੈਂ।

ਯਹਾਂ ਹਮਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਲੋਗ ਮੇਰੀ ਦੂਰਂਦੇਸ਼ੀ ਔਰ ਸਮਝ ਕਾ ਲੋਹਾ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ। ਕਿਸੀ ਭੀ ਬਾਤ ਮੇਂ ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਰਾਯ ਸਬਸੇ ਅਂਤ ਮੇਂ ਦੇਤਾ ਹੂਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਮੇਰੀ ਰਾਯ ਜ਼ਰਾ ਹਟਕਰ ਹੋਤੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਐਸੇ ਪਹਲੁਓਂ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਜਿਨ ਪਰ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਪਾਤੀ। ਲੋਗ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਨਕਰ ਚਕਿਤ ਰਹ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, "ਯਾਰ! ਯਹ ਤੋ ਹਮਨੇ ਸੋਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ।"

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਰੀਡਰ ਆਰਤੀ ਸਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਵਿਭਾਗਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਕਾ ਚਾਰ੍ਜ ਸਮ੍ਹਾਲਾ। ਅਪਨਾ ਪੁਰਾਨਾ ਕਮਰਾ ਛੋਡ਼ਕਰ ਵਿਭਾਗਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਸ਼ਿਫ਼੍ਟ ਕਰ ਲਿਯਾ। ਜੈਸੀ ਕਿ ਪਰਂਪਰਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਗ ਬਧਾਈ ਦੇਨੇ ਪਹੁਂਚੇ। ਮੈਂ ਸਬਸੇ ਅਂਤ ਮੇਂ ਬਧਾਈ ਦੇਨੇ ਪਹੁਂਚਾ।

"ਮੈਡਮ, ਕਾਂਗ੍ਰੇਚ੍ਯੂਲੇਸ਼ਂਸ! ਆਪਮੇਂ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਚੇਂਜ ਆ ਗਯਾ।" ਆਜ ਮੈਡਮ ਖੂਬ ਸਜ-ਧਜ ਕਰ ਆਈ ਥੀਂ। ਔਰ ਵਿਭਾਗਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਪਦ ਕਾ ਰੌਬ ਤੋ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਬਨਤਾ ਥਾ।

"ਅਚ੍ਛਾ ! ਕ੍ਯਾ ਚੇਂਜ ਆਯਾ ਹੈ?" ਮੈਡਮ ਕੀ ਆਂਖੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਥੀਂ। ਵਹ ਸ਼ਾਯਦ ਅਪਨੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਸੁਨਨਾ ਚਾਹਤੀ ਥੀਂ।

"ਆਪ ਪਹਲੇ ਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਕਰ੍ਮਠ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਕਾਮ ਮੇਂ ਜੁਟੀ ਹੁਈਂ।" ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਥਾ ਕਿ ਪਹਲੇ ਬਧਾਈ ਦੇਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਨਏ ਕਮਰੇ ਕੀ, ਉਨਕੇ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਕੀ ਖੂਬ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹੋਂਗੇ।

"ਮਤਲਬ, ਕ੍ਯਾ ਮੈਂ ਪਹਲੇ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀ ਥੀ?" ਮੈਂਡਮ ਨੇ ਦੂਸਰਾ ਅਰ੍ਥ ਲਗਾ ਲਿਯਾ।

"ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਥਾ ਕਿ ਪਹਲੇ ਆਪ ਪੁਰਾਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਦੂਸਰੇ ਕਾਮੋਂ ਮੇਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਰਹਤੀ ਥੀਂ...." ਲਗਤਾ ਹੈ ਮੈਂਨੇ ਕੁਛ ਗ਼ਲਤ ਬੋਲ ਦਿਯਾ।

"ਦੂਸਰੇ ਕਾਮੋਂ ਮੇਂ ? ਯਹਾਂ ਔਫਿਸ ਕੇ ਇਤਨੇ ਕਾਮ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕ੍ਲਾਸ, ਸੇਮੀਨਾਰ, ਸ੍ਟੁਡੇਂਟ੍ਸ ਕੋ ਗਾਇਡ ਕਰਨਾ ਕ੍ਯਾ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ?" ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਖਡ਼ੇ ਲਹਜ਼ੇ ਮੇਂ ਕਹਾ।

"ਮੈਂ ਤੋ ਇਸਲਿਏ ਕਹ ਰਹਾ ਥਾ ਕਿ ਪਹਲੇ ਆਪਕੇ ਕਾਮ ਏਕੇਡੇਮਿਕ ਹੋਤੇ ਥੇ, ਆਪਕੇ ਏਕੇਡਮਿਕ ਕਾਮ ਤੋ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਤੇ ਨ! ਅਬ ਜਬ ਏਡਮਿਨਿਸ੍ਟ੍ਰੇਟਿਵ ਹੋਂਗੇ, ਤਬ ਸਬਕੋ ਪਤਾ ਚਲੇਗਾ।" ਮੈਂਨੇ ਬਾਤ ਕੋ ਸਂਭਾਲਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ।

"ਹਾਂ, ਸਚ ਹੈ। ਜਬ ਤਕ ਦੂਸਰੋਂ ਕੋ ਤਂਗ ਨ ਕਰੋ, ਕਾਮ ਕੀ ਗਿਨਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ।" ਮੈਡਮ ਨੇ ਕਹਾ। ਦਰਅਸਲ ਪਹਲੇ ਭੀ ਉਨਕੇ ਕਾਮ ਪਰ ਕਈ ਸਵਾਲ ਉਠੇ ਹੋਂਗੇ। ਸ਼ਾਯਦ ਇਸੀਲਿਏ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਯਹ ਬਾਤ ਪਕਡ਼ ਲੀ।

ਮੈਂ ਖਿਸਿਯਾ ਕਰ ਰਹ ਗਯਾ। ਮਨ ਮੇਂ ਆਯਾ ਕਿ ਕਹ ਦੂਂ, "ਹਾਂ, ਤੁਮਨੇ ਅਪਨੀ ਪੂਰੀ ਜਿਂਦਗੀ ਲਿਪਸ੍ਟਿਕ ਪੋਤ ਕਰ ਦੂਸਰੋਂ ਕੀ ਚੁਗਲੀ ਕੀ ਹੈ। ਆਜ ਤਕ ਕੋਈ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਔਰ ਅਬ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੀ। ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਬਸ ਕਾ ਕੋਈ ਕਾਮ ਹੈ ਭੀ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਚੁਪਚਾਪ ਲੌਟ ਆਯਾ। ਮੈਂ ਟੀਕਾ-ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਨਹੀਂ ਬਲ੍ਕਿ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਹਾ ਥਾ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਰਾਯ ਕੋ ਮੈਡਮ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕ਼ੇ ਸੇ ਲੇ ਲਿਯਾ ਥਾ। ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਨ, ਕਿ "ਜਾਕੀ ਰਹੀ ਭਾਵਨਾ ਜੈਸੀ ਪ੍ਰਭੁ ਮੂਰਤ ਦੇਖੀ ਤਿਨ ਤੈਸੀ।"

ਮੈਂਨੇ ਏਕ ਬਾਤ ਔਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀ ਹੈ, ਔਰਤੋਂ ਕੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ ਤੋ ਬਹੁਤ ਸਂਭਲ-ਸਂਭਲਕਰ। ਆਪਕੀ ਅਚ੍ਛੀ ਭਲੀ ਬਾਤ ਸੇ ਵਹ ਕ੍ਯਾ ਮਤਲਬ ਨਿਕਾਲ ਲੇ, ਆਪ ਅਂਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਤੇ।

ਅਭੀ ਕਲ ਕੀ ਹੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਬਾਤਚੀਤ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹਲ੍ਕੇ-ਫੁਲ੍ਕੇ ਮੂਡ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਨੀ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਉਸੇ ਵਕ਼ਾਲਤ ਪਢ਼ਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਉਸਮੇਂ ਐਸਾ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਵਕ਼ਾਲਤ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਕ਼ਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਵਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਔਰ ਲਡ਼ਨੇ ਲਗੀ। ਅਬ ਆਪ ਹੀ ਬਤਾਇਏ, ਇਸਮੇਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਨੇ ਵਾਲੀ ਕ੍ਯਾ ਬਾਤ ਹੈ ? ਵਕ਼ੀਲ ਹੋਨਾ ਕੋਈ ਗਾਲੀ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ! ਔਰ ਕ੍ਯਾ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕੈਰਿਯਰ ਏਡਵਾਇਸ ਦੇਨਾ ਭੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ?

ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਕਰੇਂ, ਪਾਪੀ ਪੇਟ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ____!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰਾਮਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਮੈਂ ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਕੇ ਡਿਪ੍ਟੀ ਸੇਕ੍ਰੇਟਰੀ ਸਾਹਬ ਕਾ ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਹੂਂ। ਫਿਲਹਾਲ ਇਸਲਿਏ ਕਹ ਰਹਾ ਹੂਂ ਹਮ ਡ੍ਰਾਇਵਰੋਂ ਕਾ ਤਬਾਦਲਾ ਹੋਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਕਭੀ ਏਕ ਸੇਕ੍ਰੇਟਰੀ ਕੇ ਪਾਸ ਕਭੀ ਦੂਸਰੇ ਡਿਪ੍ਟੀ ਸੇਕ੍ਰੇਟਰੀ ਕੇ ਪਾਸ। ਮਂਤ੍ਰਾਲਯ ਮੇਂ ਸੇਕ੍ਰੇਟਰਿਯੋਂ ਕੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਲਬਤ੍ਤਾ ਡ੍ਰਾਇਵਰੋਂ ਕੀ ਕਮੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।

ਹਮ ਹੈਂ ਤੋ ਡ੍ਰਾਇਵਰ, ਪਰ ਸਾਹਬ ਲੋਗ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਹਮ ਚਪਰਾਸਿਯੋਂ ਕਾ ਕਾਮ ਭੀ ਕਰੇਂ। ਕਭੀ ਕਭਾਰ ਤੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਹਮੇਂ ਯਹ ਪਸਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਰ ਸਾਹਬ ਅਚ੍ਛੇ ਮਿਲ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਹਮਾਰੀ ਭਾਵਨਾਓਂ ਕਾ ਖ੍ਯਾਲ ਰਖਤੇ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਬੇਵਜਹ ਡਾਂਟ-ਡਪਟ ਕਰਤਾ ਹੈ ਤੋ ਹਮ ਭੀ ਕਹ ਦੇਤੇ ਹੈਂ, "ਕਰ ਦੋ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ।" ਬਸ ਇਤਨਾ ਸੁਨਕਰ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਾਹਬ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਟ੍ਰਾਂਸ਼ਫ਼ਰ ਕਰ ਤੋ ਦੇਂ, ਪਰ ਨਯਾ ਡ੍ਰਾਇਵਰ ਮਿਲਤਾ ਇਤਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।

ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਕਾਮ ਸੇ ਮਤਲਬ ਰਖਤਾ ਹੂਂ। ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਕਰੋ ਔਰ ਰਾਮ ਕਾ ਨਾਮ ਲੋ। ਅਂਡਰ ਸੇਕ੍ਰੇਟਰੀ ਸਾਹਬ ਔਫਿਸ ਕੀ ਗਾਡ਼ੀ ਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਘਰੇਲੂ ਕਾਮੋਂ ਮੇਂ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਕਹਤੇ ਹੈਂ, "ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਂਟੀ ਕੋ ਥੋਡ਼ੀ ਮਾਰ੍ਕੇਟਿਂਗ ਕਰਨੀ ਹੈ।" ਇਸਮੇਂ ਕੌਨ ਸੀ ਨਈ ਬਾਤ ਹੈ, ਸਭੀ ਐਸਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਜੋ ਸਾਹਬ ਕਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਵਹੀ ਹਮਾਰੇ ਲਿਏ ਹੁਕ੍ਮ ਹੈ ਔਰ ਵਹੀ ਕ਼ਾਨੂਨ। ਪਰ ਸਾਹਬ ਕੀ ਫੈਮਿਲੀ (ਪਤ੍ਨੀ), ਬਾਪ ਰੇ ਬਾਪ, ਫੈਮਿਲੀ ਕੋ ਰਾਜੀ ਰਖਨਾ ਬਡ਼ਾ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਕਾਮ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਬ ਕੀ ਫੈਮਿਲੀ ਘਡ਼ੀ-ਘਡ਼ੀ ਡਾਂਟਤੀ ਹੈਂ, "ਮੇਰਾ ਥੈਲਾ ਪਕਡ਼ੋ", "ਯਹਾਂ ਖਡ਼ਾ ਕਰੋ" "ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਮੈਨਰ੍ਸ ਨਹੀਂ ਹੈ", "ਮੈਂ ਸਾਹਬ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕਰ ਦੂਂਗੀ"। ਅਬ ਲੇਡਿਸ ਸੇ ਬਹਸ ਕੌਨ ਕਰੇ? ਮੈਂ ਤੋ ਸਾਹਬ ਕਾ ਬਹੁਤ ਲਿਹਾਜ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਵਰਨਾ ਜੀ ਕਰਤਾ ਹੈ ਬੀਚ ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਉਤਾਰ ਦੂਂ।

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼੍ਤੇ ਮੈਂ ਆਂਟੀ ਜੀ (ਸਾਹਬ ਕੀ ਫੈਮਿਲੀ) ਕੋ ਬ੍ਯੂਟੀ ਪਾਰ੍ਲਰ ਲੇ ਜਾ ਰਹਾ ਥਾ। ਜਾਨੇ ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ ਆਂਟੀ ਨੇ ਆਜ ਬਡ਼ੇ ਅਚ੍ਛੇ ਸੇ ਬਾਤ ਕੀ, "ਰਾਮਸ਼ਰਣ ਤੁਮ ਕੌਨ ਸੇ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਮਾਨਤੇ ਹੋ?"

"ਮੈਂ ਸਭੀ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਮਾਨਤਾ ਹੂਂ, ਰਾਮ, ਕਰਸ਼੍ਣ, ਸ਼ਂਕਰ....।" ਮੈਂ ਡਰਤੇ ਡਰਤੇ ਕਹਨੇ ਲਗਾ। ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਆਯਾ ਥਾ। ਲਗ ਰਹਾ ਥਾ ਕਿ ਯਦਿ ਏਕ ਕਿਸੀ ਭਗਵਾਨ ਕਾ ਨਾਮ ਲੂਂਗਾ ਤੋ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਏਂਗੀ।

"ਅਰੇ ਨਹੀਂ, ਸਬ ਨਹੀਂ ਏਕ ਬਤਾਓ, ਕਿਸਕੀ ਪੂਜਾ ਅਧਿਕ ਕਰਤੇ ਹੋ?" ਆਂਟੀ ਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ ਕਾ ਭਕ੍ਤ ਹੂਂ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਕੀ ਪੂਜ਼ਾ ਰੋਜ਼ ਕਰਤਾ ਹੂਂ।" ਮੈਂਨੇ ਕਹ ਦਿਯਾ। ਅਬ ਕ੍ਯਾ ਕਰੂਂ, ਜੋ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸੋ ਹੋ।

"ਏਕ ਬਾਤ ਸਚ-ਸਚ ਬਤਾਓਗੇ? ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕੀ ਕ਼ਸਮ ਹੈ, ਕ੍ਯਾ ਸਾਹਬ ਇਸ ਗਾਡ਼ੀ ਸੇ ਕਿਸੀ ਮੈਡਮ ਕੋ ਗੇਸ੍ਟ ਹਾਉਸ ਲੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ?"

"ਆਂਟੀ ਮੈਂ ਆਪਸੇ ਝੂਠ ਕ੍ਯੋਂ ਬਾਲੂਂਗਾ?" ਮੈਂ ਹਕਬਕਾ ਗਯਾ।

"ਦੇਖੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕੀ ਕ਼ਸਮ ਹੈ, ਸਚ-ਸਚ ਬਤਾਨਾ।"

ਮੈਡਮ ਨੇ ਬਡ਼ਾ ਬੁਰਾ ਫਂਸਾ ਦਿਯਾ। ਇਧਰ ਕੁਆਂ ਤੋ ਉਧਰ ਖਾਈ। ਸਾਹਬ ਔਫਿਸ ਕੇ ਕਾਮ ਸੇ ਯਾ ਕਿਸੀ ਮੀਟਿਂਗ ਕੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਮੇਂ ਗੇਸ੍ਟ ਹਾਉਸ ਤੋ ਜਾਤੇ ਰਹਤੇ ਥੇ। ਕਈ ਬਾਰ ਪੀ.ਆਰ. ਔਫ਼ੀਸਰ ਮਿਸੇਜ ਜੋਸ਼ੀ ਭੀ ਸਾਥ ਜਾਤੀ ਹੈਂ। ਯਹ ਸਰਕਾਰੀ ਗਾਡ਼ੀ ਹੈ, ਇਸਮੇਂ ਤੋ ਕੋਈ ਭੀ ਬੈਠ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂਡਮ ਕੋ ਕੌਨ ਸਮਝਾਏ? ਕੁਛ ਪੂਛਨਾ ਹੈ ਤੋ ਸੀਧੇ ਸਾਹਬ ਸੇ ਪੂਛੋ, ਮੁਝ ਗਰੀਬ ਕੋ ਕ੍ਯੋਂ ਫਂਸਾ ਰਹੀ ਹੋ। ਯਦਿ ਮੇਰੇ ਮੁਂਹ ਸੇ ਏਕ ਭੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਗ਼ਲਤ ਨਿਕਲ ਗਯਾ ਤੋ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਖਤਰੇ ਮੇਂ ਪਡ਼ ਸਕਤੀ ਹੈ।

"ਮੈਡਮ ਆਜ ਚਾਹੇ ਜਿਸਕੀ ਕ਼ਸਮ ਦੇ ਦੇਂ, ਮੈਂ ਆਪਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲੂਂਗਾ। ਅਪਨੀ ਡ੍ਯੂਟੀ ਮੇਂ, ਮੈਂਨੇ ਅਪਨੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਮੇਂ ਮੈਂਨੇ ਕਿਸੀ ਮੈਡਮ ਕੋ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਯਾ ਹੈ।"

"ਦੇਖੋ, ਰਾਮਸ਼ਰਣ ਤੁਮ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਚ ਬਤਾਓ। ਮੁਝੇ ਸਬ ਪਤਾ ਹੈ।"

"ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕੀ ਕਸਮ ਆਂਟੀ ਜੀ, ਮੈਂਨੇ ਆਪਕੇ ਅਲਾਵਾ ਕਿਸੀ ਮੈਡਮ ਕੋ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਯਾ।"

ਆਂਟੀ ਮੁਝ ਪਰ ਗੁਸ੍ਸਾ ਕਰਨੇ ਲਗੀ। ਅਬ ਵਹ ਅਪਨੇ ਪੁਰਾਨੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਲੌਟ ਆਈ, "ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਮੈਨਰ੍ਸ ਨਹੀਂ ਹੈ", "ਮੈਂ ਸਾਹਬ ਸੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕਰ ਦੂਂਗੀ"।

ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਭਗਵਾਨ ਸੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮਾਂਗ ਰਹਾ ਥਾ। ਹੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਮੁਝੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੋ। ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਸੇ ਬਚਾਓ ਔਰ ਜਲ੍ਦੀ ਸੇ ਜਲ੍ਦੀ ਮੇਰਾ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਹੀਂ ਔਰ ਕਰ ਦੋ।

ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਧੋਨੀ, ਆਪਨੇ ਅਪਨੇ ਬਾਲ ਕਟਾ ਲਿਏ _____!

ਚਿਤ੍ਰ ਸਾਭਾਰ:

ਸ਼ਰਤ ਜਾਯਸਵਾਲ

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਨਾਰਾਯਣ ਸ਼ਿਵਹਰੇ ਹੈ। ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਉਜ੍ਜੈਨ ਕਾ ਰਹਨੇ ਵਾਲਾ ਹੂਂ ਔਰ ਯਹਾਂ ਕੇ ਡਿਗ੍ਰੀ ਕੌਲੇਜ ਮੇਂ ਰਸਾਯਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਕਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਹੂਂ। ਛੋਟਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਔਰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਕੀ ਕਰਪਾ ਸੇ ਤਨਖ੍ਵਾਹ ਭੀ ਅਚ੍ਛੀ ਖ਼ਾਸੀ ਹੈ, ਮਜ਼ੇ ਸੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਏਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਮਯ ਦਸਵੀਂ ਬੋਰ੍ਡ ਕੀ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਬੈਠ ਰਹਾ ਹੈ। ਕਦ-ਕਾਠੀ ਤਂਦੁਰੂਸ੍ਤ ਹੈ ਔਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰ੍ਟ ਅਭੀ ਸੇ ਉਸ ਪਰ ਫਿਟ ਆਤੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਭੀ ਅਚ੍ਛਾ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪਢ਼ਾ ਲਿਖਾ ਹੂਂ ਔਰ ਪਢ਼ਾਈ ਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਸਮਝਤਾ ਹੂਂ। ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਇਸ ਉਮ੍ਰ ਮੇਂ ਪਢ਼ਾਈ ਕਿਤਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਤਯ ਕਰ ਲਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕੇ ਕੈਰਿਯਰ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਕੋਈ ਰਾਯ ਨਹੀਂ ਥੋਪੂਂਗਾ। ਜੋ ਚੁਨਨਾ ਚਾਹੇ, ਚੁਨੇ।

ਪਰਂਤੁ ਇਸ ਉਮ੍ਰ ਮੇਂ ਸਹੀ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੀ ਅਤ੍ਯਂਤ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਏਕ ਪਿਤਾ ਸੇ ਅਚ੍ਛਾ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕੋਈ ਔਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ। ਉਸਕੀ ਡ੍ਰਾਇਂਗ ਬਚਪਨ ਸੇ ਹੀ ਅਚ੍ਛੀ ਥੀ ਇਸਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਤਯ ਕਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਬਾਯੋਲੋਜੀ ਵਿਸ਼ਯ ਅਚ੍ਛਾ ਰਹੇਗਾ। ਬਾਯੋਲੋਜੀ, ਜੂਲੌਜੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਟਿਕਲ ਮੇਂ ਅਚ੍ਛੀ ਡ੍ਰਾਇਂਗ ਵਾਲੋਂ ਕੋ ਅਚ੍ਛੇ ਨਂਬਰ ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ।

ਬਚ੍ਚੇ ਕਾ ਮਨ ਕਚ੍ਚੇ ਘਡ਼ੇ ਕੀ ਤਰਹ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਇਸਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਉਸੇ ਸਿਖਾ ਦਿਯਾ ਥਾ, ਘਰ ਮੇਂ ਕੋਈ ਭੀ ਆਤਾ ਔਰ ਪੂਛਤਾ "ਬੇਟੇ ਬਡ਼ੇ ਹੋਕਰ ਕ੍ਯਾ ਬਨੋਗੇ? ਤੋ ਵਹ ਤਪਾਕ ਸੇ ਕਹਤਾ "ਡੌਕ੍ਟਰ"। "ਸ਼ਾਬਾਸ ! ਵਾਹ ਸ਼ਿਵਹਰੇ ਜੀ, ਬਡ਼ਾ ਹੋਨਹਾਰ ਬੇਟਾ ਹੈ ਆਪਕਾ !" ਉਸਕੇ ਖਿਲੌਨੋਂ ਮੇਂ ਡੌਕ੍ਟਰ ਕੀ ਛੋਟੀ ਕਿਟ ਖ਼ਰੀਦ ਕਰ ਲੇ ਆਯਾ। ਖੇਲਤੇ ਸਮਯ ਡੌਕ੍ਟਰ-ਡੌਕ੍ਟਰ ਖੇਲਤਾ, ਤਾਕਿ ਉਸਕੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਮੇਂ ਡੌਕ੍ਟਰ ਬਨਨਾ ਅਚ੍ਛੇ ਸੇ ਜਮ ਜਾਏ।

ਅਬ ਵਹ ਬਡ਼ਾ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਯ ਵਹ ਅਪਨਾ ਸਮਯ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਅਲਾਵਾ ਅਨ੍ਯ ਗਤਿਵਿਧਿਯੋਂ ਮੇਂ ਅਧਿਕ ਬਿਤਾਨੇ ਲਗਾ ਹੈ। ਯਹ ਭੀ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਇਸਸੇ ਬਚ੍ਚੇ ਕਾ ਸਮਗ੍ਰ ਵਿਕਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਆਜਕਲ ਬਿਲਕੁਲ ਕਿਤਾਬੀ ਹੋਨਾ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਚ੍ਚੇ ਮੇਂ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਪਰ੍ਸਨੈਲਿਟੀ ਭੀ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ।

ਦੋ ਮਾਹ ਵਹ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਯਾ।

"ਪਾਪਾ। ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ ਚਾਹਿਏ। ਬਾਲ ਕਟਵਾਨਾ ਹੈ।"

"ਯਹ ਲੋ। ਪਰ ਬਾਲ ਕਟਵਾਨੇ ਕੇ ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ?" ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ। ਯਹਾਂ ਤੋ ਬਾਲ ਪਂਦਰਹ ਸੇ ਬੀਸ ਰੂਪਏ ਮੈਂ ਕਟ ਜਾਤੇ ਹੈਂ।

"ਧੋਨੀ ਸ੍ਟਾਇਲ ਕੇ ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ ਲਗਤੇ ਹੈਂ।"

"ਕ੍ਯਾ?" ਮੈਂ ਕੁਛ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ। ਧੋਨੀ ਜੈਸੀ ਸ੍ਟਾਇਲ ਕੇ ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ। ਇਸਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਧੋਨੀ ਕਾ ਭੂਤ ਕਬ ਚਢ਼ ਗਯਾ? ਅਰੇ! ਧੋਨੀ ਕਭੀ ਬਾਲ ਕਟਾਤਾ ਭੀ ਹੈ? ਔਰ ਫਿਰ ਇਸੇ ਤੋ ਡੌਕ੍ਟਰ ਬਨਨਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਕਿਸੀ ਡੌਕ੍ਟਰ ਕਾ ਬਾਲ ਧੋਨੀ ਸ੍ਟਾਇਲ ਕਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ ਥਾ।

ਮੇਰਾ ਸਪਨਾ ਬਿਖਰਤਾ ਹੁਆ ਨਜ਼ਰ ਆਯਾ। ਮੈਂਨੇ ਉਸੇ ਸਮਝਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ "ਭਲੇ ਹੀ ਯਹ ਪਚਾਸ ਰੂਪਏ ਲੇ ਜਾਓ, ਕਿਸੀ ਦੂਸਰੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਖਰ੍ਚ ਕਰ ਲੋ, ਪਰ ਧੋਨੀ ਜੈਸੇ ਬਾਲ ਮਤ ਰਖੋ।"

ਪਰ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਮਾਨੀ, ਤਭੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿਯਾ। ਮੈਂ ਧੋਨੀ ਕੋ ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਦੇਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਪਨੇ ਬਾਲ ਛੋਟੇ ਕਰਾ ਲਿਏ ਹੈਂ।

ਭਾਗਚਂਦ ਮਾਰਵਾਡ਼ੀ ਕੋ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਕਾ ਨਯਾ ਨੁਸ੍ਖ਼ਾ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ___!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਾਜਨ ਕੁਮਾਰ ਸਿਂਧੀ ਹੈ। ਪਢ਼ਾਈ 10ਵੀਂ ਸੇ ਅਧਿਕ ਨਹੀਂ ਚਲ ਪਾਈ, ਪਢ਼ਨੇ ਮੇਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ ਥਾ, ਔਰ ਕੁਛ ਘਰ ਕੀ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸ੍ਥਿਤਿ ਅਚ੍ਛੀ ਨਹੀਂ ਥੀ ਇਸਲਿਏ ਸੀਧੇ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਮੇਂ ਲਗ ਗਯਾ। ਮੇਰਾ ਗੁਪਚੁਪ (ਪਾਨੀ-ਪੁਰੀ) ਔਰ ਚਾਟ ਕਾ ਛੋਟਾ ਸਾ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ-ਸ਼ਾਮ ਮੇਂ ਹੀ ਅਚ੍ਛੀ ਕਮਾਈ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸਾਥ ਕੇ ਪਢ਼ੇ ਲਿਖੇ ਲਡ਼ਕੇ ਬੀ.ਏ., ਏਮ.ਏ. ਕਰ ਅਭੀ ਭੀ ਘੂਮ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਉਨਕੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾ ਠਿਕਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਚ੍ਛਾ ਹੁਆ ਮੈਂ ਪਢ਼ਨੇ-ਲਿਖਨੇ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਾ, ਸੀਧੇ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਮੇਂ ਲਗ ਗਯਾ।

ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਅਚ੍ਛਾ ਰਖਾ ਹੈ। ਸਾਥ ਪਢ਼ਨੇ ਵਾਲੀ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਲੇਤੇ ਹੁਏ ਸ਼ਰਮਾ ਜਾਯਾ ਕਰਤੀ ਥੀਂ, ਕੁਛ ਤੋ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੇਤੀ ਥੀਂ, ਸਿਰ੍ਫ ਏਸ.ਕੇ. ਕਹ ਕਰ ਬੁਲਾਤੀ ਥੀਂ। ਖ਼ੈਰ ਯਹ ਸਬ ਤੋ ਪੁਰਾਨੀ ਯਾਦੇਂ ਹੈਂ, ਅਬ ਤੋ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਮੇਂ ਇਤਨੇ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਹੈਂ ਕਿ ਯਹ ਸਬ ਯਾਦ ਕਰਨੇ ਕੀ ਫੁਰਸਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ। ਹਮਾਰੇ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਕਾ ਏਕ ਉਸੂਲ ਹੈ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਮੇਂ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਕੋਈ ਕਭੀ ਗੁਸ੍ਸੇ ਮੇਂ ਕਡ਼ਾ ਭੀ ਬੋਲ ਜਾਏ, ਤੋ ਉਸਕਾ ਬੁਰਾ ਨ ਮਾਨੋ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਕੋਈ ਭੀ ਆਦਮੀ ਦਿਲ ਸੇ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਬਾਤ ਯਹ ਕਿ ਹਰ ਆਦਮੀ ਏਕ ਗ੍ਰਾਹਕ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਗ੍ਰਾਹਕ ਭਗਵਾਨ ਕਾ ਰੂਪ ਹੋਤਾ ਹੈ।

ਮੈਂਨੇ ਕਹੀਂ ਪਢ਼ਾ ਹੈ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਬਢ਼ਾਨੇ ਕਾ ਏਕ ਨੁਸ੍ਖ਼ਾ ਔਰ ਹੈ - ਪਹਲੇ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਉਨਕਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ, ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਖ਼ੈਰਿਯਤ ਪੂਛਨਾ ਚਾਹਿਏ ਔਰ ਫਿਰ ਕਾਮ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਇਸਸੇ ਅਪਨਾਪਨ ਬਢ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਂਗ ਟਰ੍ਮ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਬਨਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਚ੍ਛਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਭੀ ਯਹ ਬਾਤ ਕਹੀ ਹੈ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ, ਹਮ ਕਹਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ! ਨ ਦੁਆ ਨ ਸਲਾਮ, ਸੀਧੇ-ਸੀਧੇ ਕਾਮ ਪਰ ਆ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਆਜਕਲ ਕਿਸੀ ਕੋ ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕਾ ਹਾਲ ਜਾਨਨੇ ਕੀ ਫੁਰਸਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ!

ਏਕ ਮਿਨਟ, ਮੁਝੇ ਏਕ ਕਾਮ ਯਾਦ ਆਯਾ। ਮੁਝੇ ਭਾਗਚਂਦ ਮਾਰਵਾਡ਼ੀ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਉਨਕੀ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਆਲੂ ਆਯਾ ਯਾ ਨਹੀਂ, ਪੂਛਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਮੇਂ ਆਲੂ ਕਿਰਾਨੇ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਮਿਲਤਾ ਹੈ। ਯਹ ਤੋ ਭਲਾ ਕਿ ਆਜਕਲ ਮੋਬਾਇਲ ਆ ਗਯਾ ਹੈ, ਕ੍ਯਾ ਗ਼ਜ਼ਬ ਚੀਜ਼ ਬਨਾਈ ਹੈ, ਕਿਤਨੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ ਇਸਸੇ।

"ਹੈਲੋ ਕੌਨ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੈ? ਭਾਗਚਂਦ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰਾਇਏ!" ਮੈਨੇ ਭਾਗਚਂਦ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਨਂਬਰ ਮਿਲਾਯਾ। ਮੈਂ ਭਾਗਚਂਦ ਸੇ ਆਲੂ ਥੋਕ ਮੇਂ ਖ਼ਰੀਦਤਾ ਹੂਂ।

"ਮੈਂ ਭਾਗਚਂਦ ਹੀ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ ਭਾਯਾ।"

"ਨਮਸ੍ਕਾਰ ਸੇਠ ਜੀ, ਮੈਂ ਚਟਖਾਰਾ ਸੇ ਸਾਜਨ ਕੁਮਾਰ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਕੈਸੇ ਹੈਂ ਆਪ?"

"ਊਪਰ ਵਾਲੇ ਕੀ ਦੁਆ ਸੇ ਖੈਰਿਯਤ ਹੈ।" ਮੈਂ ਭੀ ਐਸੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਛੋਡ਼ਨੇ ਵਾਲਾ। ਲਗਤਾ ਹੈ ਭਾਗਚਂਦ ਮਾਰਵਾਡ਼ੀ ਜੀ ਕੋ ਯਹ ਨੁਸ੍ਖ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ ਹੈ।

"ਔਰ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਸਬ ਕੈਸੇ ਹੈਂ, ਬਾਲ ਬਚ੍ਚੇ?"

"ਠੀਕ ਹੀ ਹੈਂ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਭਾਭੀ ਇਸ ਸਮਯ ਬੀਮਾਰ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਹੀ ਗਠਿਯਾ ਕੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ.. ਆਜਕਲ ਚਲ-ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਪਾਤੀ, ਇਸਲਿਏ ਏਕ ਨੌਕਰਾਨੀ ਰਖ ਛੋਡ਼ੀ ਹੈ। ਬਡ਼ਾ ਤੋ ਮੇਰੇ ਸਾਥ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਹੀ ਬੈਠਤਾ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਰਿਸ਼੍ਤੇਵਾਲੇ ਆਏ ਥੇ... ਮੈਂਨੇ ਤੋ ਉਨਸੇ ਸਾਫ ਕਹ ਦਿਯਾ ਕਿ ਭਈ, ਕਾਮ ਧਾਮ ਵਾਲਾ ਘਰ ਹੈ। ਅਭੀ ਤੋ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਹੈਂ। ਜੈਸਾ ਭੀ ਹੋਗਾ ਫੋਨ ਸੇ ਬਤਾਏਂਗੇ। ਦੂਸਰੇ ਨਂਬਰ ਵਾਲੇ ਕਾ ਦੋ ਸਬ੍ਜੇਕ੍ਟ ਮੇਂ ਟ੍ਯੂਸ਼ਨ ਲਗਾ ਦਿਯਾ ਹੈ ਫਿਰ ਭੀ ਕਹਤਾ ਹੈ ਔਰ ਟ੍ਯੂਸ਼ਨ ਪਢ਼ੇਗਾ.. ਸਬ ਕਮਬਖ਼੍ਤ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਛੋਡ਼ੇਂਗੇ। ਸਬਸੇ ਛੋਟੀ ਵਾਲੀ ...."

"ਅਰੇ ਬਾਲ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਛੋਡ਼ਿਏ, ਸਬ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਬਤਾਇਏ ਕਾਮ-ਧਾਮ ਕੈਸਾ ਚਲ ਰਹਾ ਹੈ?" ਯੇ ਤੋ ਰਾਮਾਯਣ ਹੀ ਖੋਲਕਰ ਬੈਠ ਗਯਾ, ਮੈਂਨੇ ਇਸੇ ਮੋਬਾਇਲ ਸੇ ਫੋਨ ਕ੍ਯੋਂ ਕਿਯਾ?

"ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਆਜਕਲ ਬਡ਼ੀ ਮਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀ ਕਾ ਸੀਜਨ ਆਨੇ ਮੇਂ ਤੀਨ ਮਹੀਨੇ ਹੈਂ। ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰ੍ਟ ਵਾਲੇ ਅਪਨਾ ਰੇਟ ਬਢ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ। ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ ਰੇਲਵੇ ਸੇ ਮਾਲ ਮਂਗਾਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੂਂ, ਪਰ ਖਰ੍ਚਾ ਫਿਰ ਭੀ ਡਬਲ ਕਾ ਡਬਲ ਹੀ ਪਡ਼ੇਗਾ। ਗੋਦਾਮ ਯਹਾਂ ਸੇ ਦੂਰ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਯਹੀਂ ਕਹੀਂ ਆਸਪਾਸ ਏਕ ਔਰ ਗੋਦਾਮ ਢੂਂਢ ਰਹਾ ਹੂਂ, ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਹੈ ਕ੍ਯਾ ਕੋਈ ਜਗਹ ਭਾਯਾ?"

"ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈਂ ਅਭੀ ਰਖਤਾ ਹੂਂ।"

"ਅਰੇ ਭਾਯਾ, ਯਹ ਤੋ ਬਤਾ ਕਿ ਫੋਨ ਕ੍ਯੋਂ ਕਿਯਾ ਥਾ?"

"ਮੈਂ ਪੂਛਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਨਏ ਮਾਲ ਮੇਂ ਆਲੂ ਆਯਾ ਕਿ ਨਹੀਂ।"

"ਤੋ ਸੀਧੇ-ਸੀਧੇ ਪੂਛ ਨ, ਟਾਇਮ ਕ੍ਯੋਂ ਬਰ੍ਬਾਦ ਕਰਤਾ ਹੈ? ਆਲੂ ਵਾਲਾ ਟ੍ਰਕ ਕਲ ਪਹੁਂਚੇਗਾ। ਔਰ ਕੁਛ?"

"ਨਹੀਂ, ਇਤਨਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।" ਔਰ ਮੈਂਨੇ ਜਲ੍ਦੀ ਸੇ ਫ਼ੋਨ ਕਾਟ ਦਿਯਾ। ਓਹ, ਫਿਰ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਮੈਂਨੇ ਫੋਨ ਕਾਟਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਯਾ ਗੁਡਬਾਈ ਤੋ ਕਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ___!

ਉਲ੍ਟੇ ਕਾ ਉਲ੍ਟਾ ਸੀਧਾ ਹੋਤਾ ਹੈ____!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਸ਼ਂਕਰ ਝਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਓਂ ਮੇਂ ਕਾਮ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣੋਂ ਕੋ ਬਨਾਨੇ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਖ੍ਯਾਤ ਕਂਪਨੀ "ਟ੍ਰਾਇਸਨ" ਕੀ ਭਾਰਤੀਯ ਇਕਾਈ ਮੇਂ ਏਰਿਯਾ ਅਸਿਸ੍ਟੇਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੂਂ। ਆਪ ਕਭੀ ਗੁਡ਼ਗਾਂਵ ਸ੍ਥਿਤ ਹਮਾਰੇ ਔਫਿਸ ਆਇਏ। ਆਪਕੋ ਏਕ ਪੂਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਰ੍ਲ੍ਡ ਦਿਖਾਈ ਦੇਗਾ। ਅਵ੍ਵਲ ਦਰ੍ਜੇ ਕੀ ਫ਼ਰ੍ਨਿਸ਼ਿਂਗ, ਅਵ੍ਵਲ ਦਰ੍ਜੇ ਕੇ ਸੋਫ਼ੇ-ਕਾਲੀਨ ਔਰ ਅਵ੍ਵਲ ਦਰ੍ਜੇ ਕਾ ਸ੍ਟਾਫ। ਹਮ ਅਪਨੇ ਫ਼ੀਲ੍ਡ ਏਗ੍ਜ਼ੀਕ੍ਯੂਟਿਵ੍ਸ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸਹੂਲਿਯਤੇਂ ਭੀ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਖਰ੍ਚਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਤੋ ਵਹ ਭੀ ਅਪਨੇ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਕਰ ਲੇਂ, ਪਰ ਟਾਰਗੇਟ ਸੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨ ਕਰੇਂ।

ਮੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਏਰਿਯਾ ਮੈਨੇਜਰ ਸ਼੍ਰੀ ਡਾਂਗਰ ਜੀ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਮੇਂ ਡਿਗ੍ਰੀ ਧਾਰਕ ਹੈਂ, ਔਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤਰ੍ਰਾਰ ਕਿਸ੍ਮ ਕੇ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈਂ। ਇਨ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਕੇ ਡਿਗ੍ਰੀ ਧਾਰਕੋਂ ਕੀ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਸਮਸ੍ਯਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਵ੍ਯਾਵਹਾਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ। ਕਈ ਬਾਰ ਇਨਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਇਤਨੇ ਅਵ੍ਯਾਵਹਾਰਿਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਲਾਭ ਕੇ ਬਜਾਏ ਨੁਕ਼ਸਾਨ ਅਧਿਕ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਕਿਸੀ ਭੀ ਭਲੇ ਚਂਗੇ ਫ਼ੀਲ੍ਡ ਸ੍ਟਾਫ਼ ਪਰ ਅਕਾਰਣ ਦਬਾਵ ਬਨਾਨਾ। ਏਕ ਔਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਅਪਨੀ ਕ਼ਾਬਿਲਿਯਤ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਧੀਨਸ੍ਥੋਂ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦੋਂ ਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਲੇਤੇ ਹੈਂ।

ਮੁਝੇ ਜਬ ਸੇ ਡਾਂਗਰ ਸਾਹਬ ਕੇ ਇਨ ਉਲਟੇ ਨਿਰ੍ਣਯੋਂ ਕਾ ਪਤਾ ਚਲਾ ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਉਨਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਪਨੀ ਰਣਨੀਤਿ ਬਦਲੀ।

ਪਿਛਲੇ ਮਾਹ ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਮਾਂਗਨੇ ਆਏ। ਬਡ਼ੇ ਸਜ੍ਜਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੈਂ ਔਰ ਉਨਕੇ ਜਰਿਏ ਹਮੇਂ ਕਈ ਕ੍ਲਾਇਂਟ ਮਿਲੇ ਹੈਂ। ਉਨਸੇ ਮੇਰਾ ਯਾਰਾਨਾ ਹੈ ਔਰ ਪਬ੍ਲਿਸਿਟੀ ਕੇ ਫਂਡ ਸੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਦੇਨਾ ਭੀ ਚਾਹਤਾ ਥਾ।

ਮੈਂਨੇ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਜੀ ਸੇ ਕਹਾ, "ਇਸਮੇਂ ਮੇਰਾ ਪਹਲ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪ ਏਰਿਯਾ ਮੈਨੇਜਰ ਡਾਂਗਰ ਜੀ ਸੇ ਸੀਧੇ ਬਾਤ ਕਰਿਏ। ਉਨਸੇ ਯਹ ਬਾਤ ਜਿਕ੍ਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਏ ਕਿ ਆਪ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਏ ਥੇ ਔਰ ਮੈਂ ਇਸ ਪਰ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੂਂ।"

"ਪਰ ਐਸਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਕ੍ਯਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ? ਆਪ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਦੇਨਾ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਕਾਨ ਕੋ ਘੁਮਾਕਰ ਕ੍ਯੋਂ ਪਕਡ਼ਤੇ ਹੈਂ?" ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ ਦੁਵਿਧਾ ਮੇਂ ਪਡ਼ ਗਏ।

"ਮੇਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਿਏ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ। ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਆਪਕੋ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ ਪਰ ਜੈਸਾ ਮੈਂ ਕਹਤਾ ਹੂਂ ਕਰਿਏ। ਧ੍ਯਾਨ ਰਹੇ ਕਿ ਡਾਂਗਰ ਸਾਹਬ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਪਕੋ ਐਸਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੂਂ।"

ਵਹ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਗਏ।

ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਡਾਂਗਰ ਸਾਹਬ ਨੇ ਮੁਝੇ ਬੁਲਾਯਾ। ਉਨਕੇ ਸਾਮਨੇ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ ਕਾ ਪਤ੍ਰ ਰਖਾ ਥਾ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਯਾ ਕਿ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਜੀ ਕੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਡਾਂਗਰ ਸੇ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ।

"ਮਿ.ਸ਼ਿਵਸ਼ਂਕਰ, ਇਸ ਪਤ੍ਰ ਕੋ ਦੇਖਿਏ। ਆਪਕੀ ਕ੍ਯਾ ਓਪੀਨਿਯਨ ਹੈ?"

"ਸਰ! ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ ਕੇ ਮੈਗਜੀਨ ਕੀ ਸਰ੍ਕੁਲੇਸ਼ਨ ਇਤਨੀ ਅਧਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਭਰੀ ਥੀ। ਵੈਸੇ ਭੀ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਕਾ ਬਜਟ ਪਿਛਲੀ ਬਾਰ ਸੇ ਕਮ ਹੈ।"

"ਪਰਂਤੁ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਸਾਹਬ ਸੇ ਹਮਾਰੀ ਕਂਪਨੀ ਕੇ ਪੁਰਾਨੇ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਹੈਂ। ਇਨਕੇ ਮੈਗਜੀਨ ਕੀ ਰੇਪੁਟੇਸ਼ਨ ਬਡ਼ੀ ਅਚ੍ਛੀ ਹੈ। ਹਮੇਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹੇਂ ਹੀ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਮੈਂ ਇਸੀ ਲੇਟਰ ਪਰ ਹੀ ਅਪਨੇ ਕਮੇਂਟ ਲਿਖ ਦੇਤਾਾ ਹੂਂ। ਆਪ ਬੈਕ ਫੁਲ ਪੇਜ ਕਾ ਕਲਰ ਏਡ ਦੇ ਦੀਜਿਏ।" ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਸ ਪਤ੍ਰ ਪਰ ਏਕ ਨੋਟ ਲਿਖਕਰ ਮੁਝੇ ਦੇ ਦਿਯਾ।

"ਠੀਕ ਹੈ ਸਰ। ਆਪ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਮੈਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰੋਸੇਸ ਕਰਤਾ ਹੂਂ।" ਔਰ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਯਾ।

ਇਸੀ ਉਲਟਬਂਸੀ ਕਾ ਏਕ ਅਨੁਭਵ ਔਰ ਯਾਦ ਆਤਾ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਕੇ ਏਕ ਸਮਾਜਸੇਵੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਜੀ ਆਏ। ਉਨਕੀ ਬ੍ਲੈਕਮੇਲਿਂਗ ਕੇ ਕਿਸ੍ਸੇ ਜਗਜਾਹਿਰ ਥੇ। ਉਨਕਾ ਮਕ਼ਸਦ ਭੀ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਥਾ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨਾ ਰੂਤਬਾ ਦਰ੍ਸ਼ਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੇ ਊਂਚੀ ਪਹੁਂਚ ਔਰ ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਤਾਕ਼ਤ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਬਤਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੀ। ਵਹ ਐਸਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ ਮਾਨੋਂ ਵਹ ਹਮਸੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਮਾਂਗਕਰ ਹਮਾਰਾ ਕਲ੍ਯਾਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੋਂ। ਠੀਕ ਹੈ ਬੇਟਾ, ਮੈਂ ਭੀ ਦੇਖਤਾ ਹੂਂ, ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਕੈਸੇ ਮਿਲਤਾ ਹੈ।

"ਆਪ ਬੈਠਿਏ ਤੋ ਸਹੀ, ਅਭੀ ਹਾਥੋਂ-ਹਾਥ ਪ੍ਰੋਪੋਜਲ ਭੇਜਤਾ ਹੂਂ। ਆਪ ਆਰਾਮ ਸੇ ਚਾਯ ਪੀਜਿਏ।" ਮੈਂਨੇ ਚਪਰਾਸੀ ਕੋ ਚਾਯ ਲਾਨੇ ਕਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਯਾ।

"ਥੋਡ਼ਾ ਜਲ੍ਦੀ ਕੀਜਿਏਗਾ। ਮੁਝੇ ਕਈ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਂ ਕੋ ਏਕ ਸਾਥ ਸਂਭਾਲਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਂ? ਜਰ੍ਨਲਿਜ਼੍ਮ ਕਾ ਕਾਮ ਹੀ ਬਡ਼ਾ ਜੋਖਿਮ ਭਰਾ ਹੋਤਾ ਹੈ।"

"ਯਹ ਬਨ ਗਯਾ ਪ੍ਰੋਪੋਜਲ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਬੌਸ ਕੇ ਪਾਸ ਭੇਜਤਾ ਹੂਂ, ਬਲ੍ਕਿ ਖੁਦ ਲੇਕਰ ਜਾਤਾ ਹੂਂ।"

ਵਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਯ ਪੀਕਰ ਵਿਦਾ ਹੁਏ।

ਮੈਂ ਸ੍ਵਯਂ ਅਪਨੇ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰੋਪੋਜਲ ਲੇਕਰ ਗਯਾ। ਮੈਂਨੇ ਤੋ ਅਪਨੀ ਓਰ ਸੇ ਪੂਰੀ ਕ਼ੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਚਾਹਨੇ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋਤਾ ਹੈ?

ਏਕ ਹਫ਼੍ਤੇ ਬਾਦ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਵ ਜੀ ਕੋ ਹਮਾਰਾ ਖੇਦ ਪਤ੍ਰ ਮਿਲ ਗਯਾ। ਹਮਾਰੇ ਪਬ੍ਲਿਸਿਟੀ ਬਜ਼ਟ ਮੇਂ ਪੈਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ, ਇਸਲਿਏ ਹਮ ਉਨ੍ਹੇਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ। ਅਗਲੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਅਵਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਰੇਂਗੇ___!

ਏਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕਾ ਦਰ੍ਦ ਸਮਝਤਾ ਹੈ____!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਬਜਰਂਗੀ ਦੇਵਾਂਗਨ, ਕਲਾਪਥਕ ਪ੍ਰਮੁਖ, ਰਾਯਪੁਰ ਕਾ ਰਹਨੇ ਵਾਲਾ ਹੂਂ। ਕਲਾਪਥਕ ਐਸੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਾ ਮਂਡਲੀ ਹੋਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮੋਂ ਕੇ ਜਰਿਏ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਯੋਜਨਾਓਂ ਕਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਮੁਝੇ ਤੋ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ ਕਿ ਐਸੀ ਭੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਹੋਤੀ ਹੈ ਜਿਸਮੇਂ ਕਾਮ ਗਾਨੇ ਬਜਾਨੇ ਕਾ ਹੋ। ਮੁਝੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸੇ ਹੀ ਗਾਨੇ ਬਜਾਨੇ ਕਾ ਸ਼ੌਕ਼ ਥਾ। ਮੇਰੀ ਤੋ ਲਾਟਰੀ ਹੀ ਲਗ ਗਈ ਥੀ।

ਹਮੇਂ ਕਲੇਕ੍ਟਰ ਕੇ ਅਂਡਰ ਕਾਮ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਮੇਂ ਤੋ ਕਾਮ ਮੇਂ ਮਜ਼ਾ ਆਯਾ, ਪਰ ਬਾਦ ਮੇਂ ਬਡ਼ਾ ਬੇਕਾਰ ਲਗਨੇ ਲਗਾ। ਹਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਹਟਾਓ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ, ਪਢ਼ੋ-ਪਢ਼ਾਓ ਜੈਸੇ ਵਿਸ਼ਯੋਂ ਪਰ ਗੀਤ ਗਾਨਾ ਪਡ਼ਤਾ। ਹਮਾਰੇ ਗੀਤ ਭੀ ਕਹੀਂ ਔਰ ਸੇ ਲਿਖੇ ਆਤੇ, ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਆਦੇਸ਼ ਹੋਤਾ ਗੀਤ ਗਾਨਾ ਹੈ। ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਅਫ਼ਸਰ, ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਕਲਾ ਔਰ ਸਂਗੀਤ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕ ਖ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਵਹ ਹਮੇਂ ਬਤਾਤੇ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਗਾਨਾ ਹੈ ਔਰ ਕਬ ਗਾਨਾ ਹੈ।

ਸਮਝ ਲੋ ਹਮ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਂਡ ਹੈਂ। ਕਿਸੀ ਭੀ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਕਲੇਕ੍ਟਰ ਯਾ ਕਿਸੀ ਬਡ਼ੇ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕਾ ਦੌਰਾ ਹੋਤਾ, ਹਮੇਂ ਭੇਜ ਦਿਯਾ ਜਾਤਾ। ਹਮਾਰਾ ਕਾਮ ਭੀਡ਼ ਜੁਟਾਨਾ ਥਾ, ਜਬ ਤਕ ਕਿ ਕਲੇਕ੍ਟਰ ਸਾਹਬ ਵਹਾਂ ਪਹੁਂਚ ਨ ਜਾਏਂ। ਪਹਲੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਲਗਤਾ ਥਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹਮਾਰਾ ਗੀਤ ਬੀਚ ਮੇਂ ਰੋਕਕਰ ਅਪਨਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ, ਪਰ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਇਸਕੀ ਆਦਤ ਹੋ ਗਈ।

ਮੈਂ ਅਬ ਅਪਨੇ ਕਾਮ ਮੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਰਫੇਕ੍ਟ ਹੂਂ। ਆਪ ਕੋਈ ਭੀ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਬਤਾਇਏ, ਏਡ੍ਸ ਨਿਯਂਤ੍ਰਣ ਯਾ ਪੋਲਿਯਾ ਟੀਕਾਕਰਣ, ਉਸਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਆਧਾ ਪੇਜ ਲਿਖ ਕਰ ਦੀਜਿਏ, ਚੁਟਕੀ ਬਜਾਤੇ ਕਿਸੀ ਭੀ ਲੋਕਗੀਤ ਯਾ ਫਿਲ੍ਮੀ ਗੀਤ ਮੇਂ ਫਿਟ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੂਂ। ਬਸ ਗੀਤ ਤੈਯਾਰ। ਆਪਕੋ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਇਸਸੇ ਮੁਝੇ ਕ੍ਯਾ। ਮੈਂ ਆਪਕੇ ਮਨੋਰਂਜਨ ਕੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰੂਂ ਯਾ ਅਪਨੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰੂਂ? ਮਾਫ਼ ਕੀਜਿਏਗਾ ਬਾਬੂਜੀ, ਪਰ ਬਦਲਤੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਮੈਂ ਭੀ ਜੀਨਾ ਸੀਖ ਗਯਾ ਹੂਂ।

ਵਿਕਾਸਖਂਡ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਰਾਜਸ੍ਵ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਤਹਸੀਲਦਾਰ, ਪਂਚਾਯਤ ਪ੍ਰਮੁਖ ਔਰ ਯਹਾਂ ਤਕ ਕਿ ਏਨ.ਜੀ.ਓ. ਕੇ ਲੋਗ ਭੀ ਹਮਾਰੇ ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਡੋਲਤੇ ਹੈਂ, ਕਹਤੇ ਹੈਂ "ਬਜਰਂਗੀ ਭਾਈ, ਆਪ ਜੈਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕੀ ਹਮਾਰੇ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" ਉਨਕਾ ਮਤਲਬ ਹੋਤਾ ਕਿ
ਕਿ "ਬਜਰਂਗੀ ਭਾਈ, ਹਮਾਰੇ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਆਕਰ ਮੁਫ਼੍ਤ ਮੇਂ ਗਾਨਾ-ਬਜਾਨਾ ਕਰ ਦੋ।" ਅਵ੍ਵਲ ਤੋ ਹਮ ਹਰ ਕਿਸੀ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਜਾਤੇ ਨਹੀਂ, ਯਦਿ ਗਏ ਭੀ ਤੋ ਐਸਾ ਗਾਤੇ-ਬਜਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕਿਸੀ ਕੋ ਸੁਨਾਈ ਹੀ ਨ ਦੇ। ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਢੋਲਕ, ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਸ ਸੁਨਾਈ ਦੇਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝ ਮੇਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਆਤਾ। ਜਬ ਤਕ ਆਯੋਜਕ ਲੋਗ ਮਾਇਕ ਸੇਟ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਹਮ ਦੋ ਗੀਤ ਗਾਕਰ ਬ੍ਰੇਕ ਲੇ ਲੇਤੇ ਹੈਂ।

ਲੋਗ ਆਖਿਰੀ ਮੇਂ ਹਮਾਰੇ ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹ ਦੇਤੇ ਹੈਂ-"ਇਸਸੇ ਅਚ੍ਛਾ ਤੋ ਨਾਚਾ ਯਾ ਭਜਨ ਮਂਡਲੀ ਬੁਲਵਾ ਲੇਤੇ।" ਯਹੀ ਤੋ ਹਮ ਭੀ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਗਲੀ ਬਾਰ ਨਾਚਾ ਬੁਲਵਾ ਲੇਂ ਤੋ ਹਮਾਰੀ ਬਲਾ ਟਲੇ। ਹਮੇਂ ਸਂਤੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਪਕ੍ਕੀ ਹੈ ਹਮਾਰਾ ਤੋ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਿਗਡ਼ੇਗਾ। ਅਬ ਥੋਡ਼ਾ ਗਾਲੀ ਖਾ ਲੇਨੇ ਸੇ, ਯਾ ਥੋਡ਼ੇ ਘਟਿਯਾ ਸਾਬਿਤ ਹੋਨੇ ਸੇ ਹਮਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਿਰਾਦਰੀ ਕੇ ਕਿਸੀ ਭਾਈ ਕੋ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲੇ ਤੋ ਇਸਸੇ ਅਚ੍ਛੀ ਬਾਤ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ___!

ਸਰਫ਼ਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮਨ੍ਨਾ ਦਿਲ ਮੇਂ ਹੀ ਰਹ ਗਈ ____!

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵਿਨਾਯਕ ਅਹਿਰਵਾਰ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾ ਰਾਜਨੀਤਿ, ਰੀਵਾ ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਰ ਰਹਨੇ ਵਾਲਾ ਹੂਂ। ਸਭੀ ਭਾਈ ਬਹਨ ਅਪਨੇ ਅਪਨੇ ਠਿਕਾਨੇ ਲਗ ਗਏ ਹੈਂ। ਠਿਕਾਨੇ ਲਗਨੇ ਕਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਅਪਨੇ ਪੈਰੋਂ ਪਰ ਖਡ਼ੇ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ, ਬਡ਼ੇ ਕੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋ ਪਹਲੇ ਸੇ ਹੀ ਥੀ, ਛੋਟਾ ਕਪਡ਼ੋਂ ਕਾ ਬਿਜ਼ਨੇਸ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਬਹਨੋਂ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਹਮਾਰੀ ਰਿਸ਼੍ਤੇਦਾਰੀ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਂ ਕੋਈ-ਨ-ਸਦਸ੍ਯ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਦੂਸਰੋਂ ਕਾ ਨ ਸਹੀ, ਅਪਨੇ ਘਰ ਮੇਂ ਹੀ ਇਤਨੇ ਕਾਮ ਰਹਤੇ ਹੈਂ ਏਡਮਿਸ਼ਨ ਸੇ ਲੇਕਰ ਤਬਾਦਲੇ ਤਕ, ਬਿਜਲੀ-ਪਾਨੀ ਕੇ ਕਨੇਕ੍ਸ਼ਨ ਸੇ ਲੇਕਰ ਕੋਰ੍ਟ ਕਚਹਰੀ ਤਕ, ਕਿ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਜਾਨ-ਪਹਚਾਨ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਡ਼ਤੀ ਰਹਤੀ ਹੈ।

ਮੈਂਨੇ ਏਮ.ਏ ਕਰ ਲਿਯਾ, ਏਲ.ਏਲ.ਬੀ ਭੀ ਕਰ ਲਿਯਾ ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਸਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਪਢ਼ ਲਿਖਕਰ ਰਾਜਨੀਤਿ ਕੋ ਅਪਨਾ ਕੈਰਿਯਰ ਬਨਾਨੇ ਕਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਪਢ਼ੇ ਲਿਖੇ ਨੇਤਾਓਂ ਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਮੈਂ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਸੇ ਹੀ ਬੋਲਨੇ-ਚਾਲਨੇ ਮੇਂ ਅਚ੍ਛਾ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਕਾਫੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕਰ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕਾ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾ ਬਨ ਗਯਾ ਹੂਂ। ਹਮਾਰੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਕੇ ਯੁਵਾ ਵਿਧਾਯਕ ਹੈਂ ਸ਼੍ਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਸਿਂਹ ਜੀ, ਵਹ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਇਜ੍ਜਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਉਨਕਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਚੇਲਾ ਬਨ ਗਯਾ ਹੂਂ।

ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਨਿਸ਼੍ਠਾਵਾਨ ਤਥਾ ਜਮੀਨ ਸੇ ਜੁਡ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾਓਂ ਕੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਛਿਛੋਰਾਪਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੇ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਤੋ ਪਰਿਪਕ੍ਵ ਹੋ ਲੇਂ, ਫਿਰ ਯਦਿ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਸੇ ਕਾਮ ਕਿਯਾ ਜਾਏ ਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਜਨਤਾ ਕਾ ਕਾਮ ਨਿ:ਸ੍ਵਾਰ੍ਥ ਭਾਵ ਸੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਫਿਲਹਾਲ ਆਪ ਸਬੋਂ ਕੀ ਦੁਆ ਸੇ ਅਪਨਾ ਜੇਬਖਰ੍ਚ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਰਾਜਨੀਤਿ, ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਉਠਾਪਕਟ ਸੇ ਕਾਫੀ ਆਗੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਦਖਲ ਬਨਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕਾ ਨੇਤਰਤ੍ਵ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਲਗਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲਤਾਏਂ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਤੀ ਹੈਂ।

ਉਸ ਸਮਯ ਹਮ ਪਾਕਿਸ੍ਤਾਨ ਕੇ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਪਤਿ ਮੁਸ਼ਰ੍ਰਫ਼ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਗਮਨ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਮੇਂ ਜਨਮਤ ਤੈਯਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ। ਛਾਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਬਹੁਤ ਬਡ਼ੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹੈ। ਹਮਾਰੀ ਨੀਤਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਛਾਤ੍ਰ ਨੇਤਾਓਂ ਸੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਕਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਅਪਨੇ ਆਂਦੋਲਨ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਨਯਾ ਜੋਸ਼, ਨਈ ਊਰ੍ਜਾ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਹਮ ਅਪਨੇ ਕੁਛ ਪਦਾਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਯਹਾਂ ਕੇ ਮੇਡਿਕਲ ਕੌਲੇਜ ਮੇਂ ਜਨਆਂਦੋਲਨ ਕੇ ਲਿਏ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਸੇ ਮਿਲੇ ਜੁਲੇ ਤੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨੁਕੂਲ ਲਗਾ। ਜਹਾਂ ਏਕ ਓਰ ਮੁਸ਼ਰ੍ਰਫ਼ ਕਾਰਗਿਲ ਲਡ਼ਾਈ ਕਾ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਥਾ, ਹਮਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਅਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਫੈਲਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਤਂਕਵਾਦਿਯੋਂ ਕੋ ਸ਼ਹ ਦੇਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਿਸੀ ਸੇ ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸੀ ਖਲਨਾਯਕ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਆਜ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੇ ਸਾਥ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਕੋ ਹਮਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਮਾਨ ਕੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ! ਧਿਕ੍ਕਾਰ ਹੈ!

ਯਹਾਂ ਕੇ ਛਾਤ੍ਰ ਨੇਤਾਓਂ ਮੇਂ ਕਾਫੀ ਉਤ੍ਸਾਹ ਥਾ, ਇਸਲਿਏ ਯੁਵਾ ਵਿਧਾਯਕ ਸ਼੍ਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰਚਂਦ ਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਵਹਾਂ ਏਕ ਮੀਟਿਂਗ ਲੀ।

"ਸਾਥਿਯੋਂ! ਕੋਈ ਬਾਤ ਆਪ ਸਬ ਸੇ ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਲਿਏ ਸਮਯ ਬਰਬਾਦ ਨ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਮੈਂ ਸੀਧੇ ਮੁਦ੍ਦੇ ਪਰ ਆਤਾ ਹੂਂ। ਹਮਾਰੇ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨ ਕੇ ਟੁਕਡ਼ੇ ਕਰਨੇ ਕਾ ਸਪਨਾ ਦੇਖਨੇ ਵਾਲੇ ਮੁਸ਼ਰ੍ਰਫ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਹਮ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਦੇਂਗੇ। ਇਸਨੇ ਹੀ ਹਮਾਰੇ ਕਸ਼੍ਮੀਰ ਪਰ, ਹਮਾਰੀ ਮਾਂ ਬਹਨੋਂ ਪਰ ਅਤ੍ਯਾਚਾਰ ਕਰਾਯਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤੋ ਗੋਲਿਯੋਂ ਸੇ ਭੂਨ ਦੇਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਔਰ ਯਹ ਸਰਕਾਰ, ਅਮੇਰਿਕਾ ਕੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ...।" ਈਸ਼੍ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਵਹਾਂ ਉਪਸ੍ਥਿਤ ਸਭੀ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕੀ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਕੋ ਹਿਲਾ ਕਰ ਰਖ ਦਿਯਾ।

ਇਸਕੇ ਬਾਦ ਆਂਦੋਲਨ ਕੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਯ ਹੁਈ।

"ਤੋ ਹਮਨੇ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਭੋਪਾਲ ਮੇਂ 11 ਤਾਰੀਖ ਕੋ ਏਕ ਰੈਲੀ ਕਾ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਸੇ ਪੂਰੀ ਟ੍ਰੇਨ ਭਰਕਰ ਜਾਏਗੀ। ਵੈਸੇ ਤੋ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਰੂਕਨੇ, ਖਾਨੇ ਪੀਨੇ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸਬ ਹੈ, ਪਰ ਯਦਿ ਕੁਛ ਗਡ਼ਬਡ਼ੀ ਹੋ ਤੋ ਆਪ ਅਪਨਾ ਖਰ੍ਚ ਖੁਦ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਯਾ ਹਮ ਅਪਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਇਤਨਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ?" ਸਭੀ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਜਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਥੇ।

"ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਅਪਨੀ ਕੁਛ ਕਕ੍ਸ਼ਾਏਂ ਛੋਡ਼ਨੀ ਪਡ਼ੇਂਗੀ, ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਆਪ ਸਬ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ?"

"ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ।"

"ਸ਼ਾਬਾਸ! ਯਦਿ ਯਹਾਂ ਕੇ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਨੇ ਕੋਈ ਟਾਂਗ ਅਡ਼ਾਨੇ ਕੀ ਕ਼ੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ, ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਉਨਕਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ?"

"ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ।"

"ਯਦਿ ਹਮ ਏਕਜੁਟ ਰਹੇ ਤੋ ਕੋਈ ਹਮਾਰਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾਡ਼ ਸਕਤਾ। ਯਹ ਹਮਾਰੇ ਅਪਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸ੍ਵਾਭਿਮਾਨ ਕੀ ਲਡ਼ਾਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਬਤਾ ਦੂਂ ਕਿ ਯਦਿ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਕਲ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੋ ਰੇਸ੍ਟਿਕੇਟ ਭੀ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਯਾ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਲਡ਼ਾਈ ਲਡ਼ਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਹੈ। ਆਪ ਮੇਂ ਸੇ ਕਿਤਨੇ ਲੋਗ ਅਪਨੀ ਕੁਰ੍ਬਾਨੀ ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ? ਅਪਨੇ ਹਾਥ ਉਠਾਏਂ!"

ਸਾਰੇ ਹਾਥ ਖਡੇ ਹੋ ਗਏ।

"ਔਰ ਕਿਤਨੇ ਲੋਗ ਕੁਰ੍ਬਬਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਤੇ? ਹਾਥ ਉਠਾਏਂ। ਕਿਸੀ ਕੇ ਸਾਥ ਕੋਈ ਜਬਰਦਸ੍ਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

ਏਕ ਭੀ ਹਾਥ ਨਹੀਂ ਉਠਾ। ਸਭੀ ਛਾਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੀ ਕੁਰ੍ਬਾਨੀ ਦੇਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਥੇ। ਸਬਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਸਰਫ਼ਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮਨ੍ਨਾ ਜੋਰ ਮਾਰ ਰਹੀ ਥੀ। ਯਹ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼, ਭਗਤਸਿਂਹ ਔਰ ਚਂਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਯੁਵਾ ਹੈਂ...!

ਈਸ਼੍ਵਰ ਜੀ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਹੋਕਰ ਕੌਲੇਜ ਸੇ ਵਿਦਾ ਹੁਏ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਪਰ ਮੇਰੀ ਪੀਠ ਠੋਂਕੀ।

ਹਮਨੇ ਅਪਨੇ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾਓਂ ਕੇ ਸਾਥ ਭੋਪਾਲ ਮੇਂ ਰੈਲੀ ਕੀ, ਰੈਲੀ ਬਹੁਤ ਅਚ੍ਛੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਉਸ ਮੇਡਿਕਲ ਕੌਲੇਜ ਸੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਯਾ। ਸੁਨਾ ਹੈ ਉਨਕੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕੀ ਡੇਟ ਏਨਾਉਂਸ ਗਈ ਥੀ ਔਰ ਸਬ ਅਪਨੀ ਪਢ਼ਾਈ ਮੇਂ ਜੁਟ ਗਏ ਥੇ।
ਆਜਕਲ ਛਾਤ੍ਰ ਰਾਜਨੀਤਿ ਭੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹ ਗਈ। ਔਰ ਇਨ ਮੇਡਿਕਲ ਕੌਲੇਜ ਕੇ ਭਗਤਸਿਂਹੋਂ ਕੇ ਸਰਫ਼ਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮਨ੍ਨਾ ਕਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ _____!

ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਛੋਟੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ_____

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਡੀ.ਪੀ. ਯਾਦਵ ਹੈ, ਏਮ.ਏ., ਏਮ.ਏਸ-ਸੀ., ਬੀ.ਏਡ. ਹੂਂ ਔਰ ਸਿਹੋਰਾ ਕੇ ਸ਼ਾਸਕੀਯ ਹਾਈ ਸ੍ਕੂਲ ਮੇਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਹੂਂ। ਸਿਹੋਰਾ ਸ਼ਹਰ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਬ ਤੋ ਯਹਾਂ ਏਮ.ਏਸ-ਸੀ. ਤਕ ਕਾ ਕੌਲੇਜ, ਦੋ ਹਾਈ ਸ੍ਕੂਲ, ਤਥਾ ਏਕ ਗਰ੍ਲ੍ਸ ਹਾਈ ਸ੍ਕੂਲ, ਦੋ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਨਰ੍ਸਿਂਗ ਹੋਮ, ਏਕ ਸ੍ਟੇਡਿਯਮ, ਏਕ ਆਈ.ਏ.ਏਸ. ਕੋਚਿਂਗ ਸੇਂਟਰ ਭੀ ਖੁਲ ਗਯਾ ਹੈ। ਯਹਾਂ ਸੇ ਪਢ਼ੇ ਬਚ੍ਚੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਸਿਹੋਰਾ ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਅਬ ਯਹ ਗਾਂਵ ਕਹਾਂ ਰਹਾ, ਅਚ੍ਛਾ ਖਾਸਾ ਸ਼ਹਰ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ।

ਯਹਾਂ ਬਾਯੋਲੌਜੀ ਕੀ ਕਕ੍ਸ਼ਾ ਮੇਂ ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਪਿਛਲੇ 15 ਵਰ੍ਸ਼ ਸੇ ਬਾਯੋਲੌਜੀ ਅਧ੍ਯਾਪਨ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਸ਼ਹਰੋਂ ਸੇ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਟ੍ਯੂਸ਼ਨ ਪਢ਼ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ ਪਢ਼ਾਤਾ। ਮੇਰੇ ਸ੍ਕੂਲ ਸੇ ਭੀ ਅਨੇਕ ਬਚ੍ਚੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਟ੍ਯੂਸ਼ਨ ਪਢ਼ਨਾ ਯਾ ਨ ਪਢ਼ਨਾ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕੀ ਅਪਨੀ ਇਚ੍ਛਾ ਪਰ ਨਿਰ੍ਭਰ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੀ ਪਰ ਕੋਈ ਦਬਾਵ ਨਹੀਂ ਡਾਲਤਾ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੈਂ ਬਾਧ੍ਯ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ। ਜਿਸੇ ਪਢ਼ਨਾ ਹੈ ਪਢ਼ੇ, ਜਿਸੇ ਨਹੀ ਪਢ਼ਨਾ ਵਹ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਕਰ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਦੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਹੈ। ਅਪਨੇ ਨਂਬਰੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਵਹ ਸ੍ਵਯਂ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਹੋਗਾ। ਮੇਰਾ ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦ ਉਸਕੇ ਸਾਥ ਹੈ।

ਯਹਾਂ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਭੀ ਭੀ ਪਿਛਡ਼ੀ ਹੁਈ ਹੈ। ਏਕ ਲਡ਼ਕਾ ਹੈ ਸੁਂਦਰ ਲਾਲ। ਬਾਰਹਵੀਂ ਕਾ ਛਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਪਢ਼ਨੇ ਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਉਸੇ ਬੁਦ੍ਧਿ ਅਚ੍ਛੀ ਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸੇ ਇਸਕਾ ਘਮਂਡ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਟ੍ਯੂਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪਢ਼ਤਾ ਔਰ ਕਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਕ੍ਲਾਸ ਮੇਂ ਫ਼ਰ੍ਸ੍ਟ ਆਕਰ ਦਿਖਾਏਗਾ। ਵਹ ਏਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਕੇ ਪਾਸ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਲੇਕਰ ਪਹੁਂਚ ਗਯਾ ਕਿ ਯਾਦਵ ਸਰ ਲਡ਼ਕੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰੇਕ੍ਟਿਕਲ ਨਂਬਰ ਕਮ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਲਡ਼ਕਿਯੋਂ ਕੋ ਨਂਬਰ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਦੇਤੇ ਹੈਂ।

ਆਪ ਤੋ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਲੋਗ ਔਰ ਉਨਕੀ ਵੈਸੀ ਹੀ ਓਛੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ। ਲਡ਼ਕੋਂ ਕੋ ਪੂਰੇ ਸਮਯ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਕਰਨੇ, ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਗੈਰਹ ਸੇ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ। ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਮਨ ਲਗਾਕਰ ਪ੍ਰੇਕ੍ਟਿਕਲ ਮੇਂ ਭਾਗ ਲੇਤੀ ਹੈਂ। ਉਨਕੀ ਹੈਂਡਰਾਇਟਿਂਗ ਸੁਂਦਰ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਉਨਕਾ ਮੌਖਿਕ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ ਅਚ੍ਛਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਇਸਲਿਏ ਉਨਕੇ ਨਂਬਰ ਅਧਿਕ ਆਤੇ ਹੈਂ। ਏਕ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਕੇ ਨਾਤੇ ਹਮੇਂ ਅਪਨੇ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕਾ ਸਂਪੂਰ੍ਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਜਾਂਚਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਕ੍ਟਿਕਲ ਨਂਬਰ ਔਰ ਕਿਸਲਿਏ ਹੋਤਾ ਹੈ?

ਅਭੀ ਪਰਸੋਂ ਤੋ ਹਦ ਹੋ ਗਈ। ਵਹ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਕੇ ਪਾਸ ਪਹੁਂਚ ਗਯਾ ਔਰ ਕਹਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਯਾਦਵ ਸਰ ਨੀਤਾ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਾਥ ਫੇਰ ਰਹੇ ਥੇ। ਨੀਤਾ ਉਸੀ ਕੀ ਸਹਪਾਠੀ ਹੈ, ਔਰ ਬਹੁਤ ਅਚ੍ਛੀ ਲਡ਼ਕੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਲੇਕ੍ਚਰ ਬਡ਼ੇ ਧ੍ਯਾਨ ਸੇ ਸੁਨਤੀ ਹੈ। ਕ੍ਯਾ ਏਕ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਸ੍ਨੇਹ ਸੇ ਅਪਨੇ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਯੋਂ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਾਥ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਸਕਤਾ? ਮੈਂਨੇ ਪ੍ਰਿਂਸਿਪਲ ਸਾਹਬ ਸੇ ਕਹ ਦਿਯਾ ਕਿ ਚਾਹੇ ਜਿਸਕੀ ਕਸਮ ਖਵਾ ਲੋ, ਮੈਂ ਨੀਤਾ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਮਮਤ੍ਵ ਯੁਕ੍ਤ ਸ੍ਨੇਹ ਸੇ ਹਾਥ ਫੇਰ ਰਹਾ ਥਾ। ਸੁਂਦਰਲਾਲ ਕਹਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਹਮ ਭੀ ਤੋ ਆਪਕੇ ਛਾਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਹਮਾਰੇ ਸਰ ਪਰ ਭੀ ਮਮਤ੍ਵ ਵਾਲੇ ਸ੍ਨੇਹ ਸੇ ਹਾਥ ਫੇਰੋ। ਠਹਰ ਸਾਲੇ! ਇਸੀ ਮਮਤ੍ਵ ਵਾਲੇ ਹਾਥ ਸੇ ਤੇਰਾ ਟੇਂਟੁਆ ਨ ਦਬਾ ਦੂਂ_____!

ਰਾਮ! ਬਸ ਦਸ ਮਿਨਟ ਔਰ ਰੂਕੋ _____

ਮੈਂ ਸਂਜਯਨਗਰ ਦਸ਼ਹਰਾ ਸਮਿਤਿ ਕਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਮਨੋਹਰਲਾਲ ਬੋਲ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਜਿਤਨੇ ਭੀ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਆਏ ਹੈਂ ਸ਼ਾਂਤਿ ਬਨਾਏ ਰਖੇਂ ਔਰ ਵਹ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ ਕਾ ਆਨਂਦ ਲੇਂ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਭੀ ਅਪਨੀ ਵਾਨਰ ਸੇਨਾ ਕੇ ਸਾਥ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ ਪਧਾਰ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਰਾਵਣ ਦਹਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਕਿਯਾ ਜਾਏਗਾ। ਮਂਚ ਪਰ ਹਮਾਰੇ ਮੁਖ੍ਯ ਅਤਿਥਿ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਔਰ ਉਨਕੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਵਿਵੇਕ ਪਟੇਲ, ਦੋਨੋਂ ਆ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਮੇਰੇ ਬਡ਼ੇ ਭਾਈ ਜੈਸੇ ਹੈਂ ਔਰ ਯਹਾਂ ਕੇ ਜਾਨੇ ਮਾਨੇ ਸਮਾਜਸੇਵਕ ਹੈਂ, ਔਰ ਜਨਤਾ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਕਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿ ਜ੍ਵਾਇਨ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ਾ ਔਰ ਪਿਛਲੇ 10 ਵਰ੍ਸ਼ ਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਸਕ੍ਰਿਯ ਹੈਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਨੇ ਇਸ ਦਸ਼ਹਰਾ ਉਤ੍ਸਵ ਕੇ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਤੇ ਰਹੇਂਗੇ। ਮੈਂ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਯੁਵਾ ਨੇਤਾ ਭਾਈ ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਲਾਲ ਸੇ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਵਹ ਮਂਚ ਪਰ ਆਕਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਜੀ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂ।

ਅਬ ਮੈਂ ਕਪੂਰ ਜ੍ਵੇਲਰ੍ਸ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇਕਚਂਦ ਜੈਨ ਜੀ ਸੇ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਵਹ ਭਾਈ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਜੀ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਨੇਕਚਂਦ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਸੇ ਇਸ ਦਸ਼ਹਰਾ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਆਯੋਜਨ ਮੇਂ ਸਹਯੋਗ ਦਿਯਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀਯ ਯੁਵਾ ਮੋਰ੍ਚਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਮਾਨ ਭਾਈ ਭੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਜੀ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂ। ਯਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਂਭਕਰ੍ਣ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਮਾਨ ਭਾਈ ਕੇ ਸੌਜਨ੍ਯ ਸੇ ਬਨਾ ਹੈ। ਕਰਪਯਾ ਜਲ੍ਦੀ-ਜਲ੍ਦੀ ਮਂਚ ਪਰ ਆਏਂ। ਗੁਮਾਨ ਭਾਈ ! ਔਰ ਸਾਥ ਮੇਂ ਕਮਲ ਤ੍ਯਾਗੀ ਭੀ ਆ ਜਾਏਂ।

ਏਲ.ਆਈ.ਜੀ. ਕਲ੍ਯਾਣ ਸਮਿਤਿ ਕੇ ਸਚਿਵ ਸ਼੍ਰੀ ਗੌਤਮ ਮਂਡਲ ਹਮਾਰੇ ਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਜੀ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂਗੇ। ਕਰਪਯਾ ਤਾਲੀ ਬਜਾਤੇ ਜਾਏਂ। ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ ਸੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵੇਦਨ ਹੈ ਕਿ ਘੇਰੇ ਕੇ ਅਂਦਰ ਨ ਘੁਸੇਂ। ਸਿਕ੍ਯੋਰਿਟੀ ਗਾਰ੍ਡ ਔਰ ਵਾਲਂਟਿਯਰ ਉਧਰ ਦੇਖਿਏ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀ ਸਖਾਰਾਮ ਸੇਠ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂ।

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਸੇਠ ਗਜਾਨਨ, ਸੇਠ ਕਰ੍ਮਚਂਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂ। ਤੀਨੋਂ ਏਕ ਸਾਥ ਆ ਜਾਏਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ, ਅਪਨੀ ਵਾਨਰ ਸੇਨਾ ਕੋ ਸਮ੍ਹਾਲਿਏ, ਬਸ ਥੋਡ਼ੀ ਦੇਰ ਔਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁਤਲਾ ਦਹਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਕਰਪਯਾ ਜਲ੍ਦਬਾਜੀ ਨ ਕਰੇਂ।

ਅਖਂਡ ਜਾਗਰਣ ਸਮਿਤਿ, ਕਲ੍ਯਾਣਗਂਜ ਕੇ ਮੁਖਿਯਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਖਬੀਰ ਜੀ ਹਮਾਰੇ ਮੁਖ੍ਯ ਅਤਿਥਿ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂਗੇ।

ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਸਮਾਜਸੇਵਕ ਯਾਸੀਨ ਭਾਈ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂਗੇ। ਦਿਗਂਬਰ ਕੁਰ੍ਮੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸੋਲਂਕੀ, ਗਣੇਸ਼ਚਂਦ ਮਾਂਝੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂਗੇ।

ਸਂਜਯਨਗਰ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲੂਰਾਮ ਪਾਸਵਾਨ ਮੁਖ੍ਯ ਅਤਿਥਿ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰੇਂਗੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੀ ਸਾਥ ਆ ਜਾਏਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਖਿਲਾਵਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੇਜੇਂਦਰ ਖਨ੍ਨਾ, ਸ਼੍ਰੀ .... ਅਰੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਏਕ ਮਿਨਟ ਔਰ ਰੂਕਿਏ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਮੈਂ ਆਪਕੇ ਹਾਥ ਜੋਡ਼ਤਾ ਹੂਂ ਬਸ ਦਸ ਮਿਨਟ ਔਰ ਫਿਰ ਪੁਤਲਾ...। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਬਾਕ਼ੀ ਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਬਾਦ ਮੇਂ ਕਰੇਂਗੇ... ਮੈਂ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਟੇਲ ਜੀ ਔਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵੇਕ ਪਟੇਲ ਜੀ ਸੇ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਕੇ ਸਾਥ ਜਾਏਂ ਔਰ ਪੁਤਲਾ ਦਹਨ ਮੇਂ ਸਹਯੋਗ ਕਰੇਂ। ਪਟੇਲ ਸਾਹਬ ਦੌਡ਼ਕਰ ਜਾਇਏ, ਅਬੇ ਰਾਮ ! ਰੂਕ ! ਪਟੇਲ ਸਾਹਬ ਕੋ ਸਾਥ ਲੇਤਾ ਜਾ...

"ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਾ ਕਾਮ ਹੈ" ਕਹਨਾ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ____

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੇਵਾਰਾਮ ਹੈ। ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਮੇਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਨਹੀਂ ਜੀ, ਮਾਸ੍ਟਰ (ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ) ਨਹੀਂ ਹੂਂ। ਐਸੀ ਕਿਸ੍ਮਤ ਕਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੋ ਮਾਮੂਲੀ ਸਾ ਕ੍ਲਰ੍ਕ ਹੂਂ। ਪੋਸ੍ਟਿਂਗ ਜਿਲਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਮੁਖ੍ਯਾਲਯ, ਹੋਸ਼ਂਗਾਬਾਦ ਮੇਂ ਜਿਲਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਕੀ ਤਰਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕਾਮ ਭੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੇ ਕਾ ਹੈ।

ਮੁਝੇ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਹੈ ਕਿ ਆਜਕਲ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਕਾਮੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਭੀ ਲੇਨ-ਦੇਨ ਯਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਜੁਬਾਨੀ ਰਖਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਕਭੀ ਭੀ ਧੋਖਾ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਅਭੀ ਪਿਛਲੇੇ ਮਾਹ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਰਾਮਾਯਣ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਯਾ।

"ਯਹ ਲੀਜਿਏ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਏ, ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਾ ਕੇਸ ਹੈ।" ਰਾਮਾਯਣ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਾ ਕਾਮ 'ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਕਾਮ ਕਰਵਾਨਾ' ਹੈ। ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਆਗੇ ਪੀਛੇ ਭੀ ਫਿਰਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਲਡ਼ਕਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਆਗੇ ਜਾਏਗਾ।

"ਕਿਸਕਾ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ?" ਮੈਂਨੇ ਪੂਛਾ।

"ਤਿਵਰਾ ਕੇ ਰਮੇਸ਼ ਸ਼ਰ੍ਮਾ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟੀਚਰ ਕਾ।"

ਸਾਲ ਮੇਂ ਏਕ ਬਾਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਾ ਸੀਜਨ ਆਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਯ ਹਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕ ਸਤਰ੍ਕ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਜਿਸੇ ਕੋਈ ਭੂਲ-ਸੁਧਾਰ ਕਰਨੀ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਮੌਕ਼ਾ ਮਿਲਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਪਰ੍ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰ ਆਦਮੀ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮ ਕਰਾਨਾ ਹੈ ਤੋ ਕਿਸਸੇ ਸਂਪਰ੍ਕ ਕਰਨਾ ਪਡ਼ੇਗਾ।

"ਦਰਖ਼੍ਵਾਸ੍ਤ ਕਹਾਂ ਹੈ?" ਹਰ ਕਾਮ ਕੇ ਲਿਏ ਆਵੇਦਨ ਪਤ੍ਰ ਦੇਨਾ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੋਤਾ ਹੈ।

'ਵੋ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਰੇ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਭੀ ਕਹਾਂ ਦਰਖ਼੍ਵਾਸ੍ਤ ਵਗੈਰਹ ਕੇ ਚਕ੍ਕਰ ਮੇਂ ਪਡ਼ੇ ਹੈਂ। ਪੈਸਾ ਪੂਰਾ ਏਡਵਾਂਸ ਮੇਂ ਦਿਯਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ ਦਿਕ੍ਕਤ ਹੈ।"

"ਕ੍ਯਾ ਕਾਮ ਹੈ, ਯਹ ਤੋ ਪਤਾ ਚਲੇ।"

"ਅਭੀ ਬਤਾਯਾ ਨ, ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਾ ਕਾਮ ਹੈ।"

"ਅਰੇ ਭੈਯਾ, ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਰੋਕਨਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਰਵਾਨਾ ਹੈ?"

"ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਰੋਕਨੇ ਕਾ ਕਾਮ ਹੋਗਾ...ਸ਼ਾਯਦ। ਕੋਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਰਵਾਨੇ ਕੇ ਪੈਸੇ ਥੋਡ਼ੇ ਹੀ ਦੇਤਾ ਹੈ?" ਵਹ ਹਡ਼ਬਡ਼ਾਯਾ।

"ਐਸੇ ਸ਼ਾਯਦ ਸੇ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਚਲਤਾ ਭੈਯਾ, ਪੂਰਾ ਪਕ੍ਕਾ ਕਰੋ।

"ਮੈਂ ਪਕ੍ਕਾ ਕਹ ਰਹਾ ਹੂਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਰੋਕਨੇ ਕਾ ਹੀ ਕਾਮ ਹੈ। ਆਪ ਤੋ ਬਡ਼ੇ ਸ਼ਕ੍ਕੀ ਆਦਮੀ ਹੈਂ।"

"ਇਸਮੇਂ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਆਪ ਲੋਗ ਕਾਮ ਕੋ ਸੀਰਿਯਸਲੀ ਲਿਯਾ ਕਰੋ।" ਮੈਂਨੇ ਉਸੇ ਸਮਝਾਯਾ। "ਹਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰੋਂ ਕਾ ਹਿਸਾਬ ਰਖਨਾ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰੋ, ਪੈਸਾ ਯਹੀਂ ਛੋਡ਼ ਦੋ। ਜਾਕਰ ਦਰਖ਼੍ਵਾਸ੍ਤ ਬਨਾ ਲੋ, ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਹਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਯਾ ਰੋਕਨਾ ਹੈ ਸਬ ਕੁਛ ਲਿਖਾ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ?"

ਵਹ ਭੁਨਭੁਨਾਤਾ ਹੁਆ ਚਲਾ ਗਯਾ।

ਪਹਲੇ ਏਕ ਬਾਰ ਇਸੀ ਤਰਹ ਗਡ਼ਬਡ਼ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਕਿਸੀ ਸਜ੍ਜਨ ਨੇ ਅਪਨੇ ਦੁਸ਼੍ਮਨ ਕਾ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਰਿਮੋਟ ਏਰਿਯਾ ਮੇਂ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪੈਸੇ ਦਿਏ ਥੇ, ਪਰ ਗਲਤੀ ਸੇ ਉਨਕਾ ਹੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਹੋ ਗਯਾ। ਲਿਯਾ ਗਯਾ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਤੋ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ ਥਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸਮੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੇ ਲੇਕਰ ਚਪਰਾਸੀ ਤਕ ਕਾ ਹਿਸ੍ਸਾ ਰਹਤਾ ਹੈ, ਤੋ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਫੋਕਟ ਮੇਂ ਕਰਨੇ ਪਡ਼ੇ, ਬੇਇਜ੍ਜਤੀ ਹੁਈ ਸੋ ਅਲਗ।

ਆਪ ਹੀ ਬਤਾਇਏ "ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਾ ਕਾਮ ਹੈ" ਕਹਨੇ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਕ੍ਲੀਯਰ ਹੋਤਾ ਹੈ? ਅਬ ਯਹ ਬਾਤ ਇਨ ਝੋਲਾ ਛਾਪ ਨੇਤਾਓਂ ਕੋ ਕੌਨ ਸਮਝਾਏ___।

ਮੈਂ ਸਚ੍ਚੇ ਦਿਲ ਸੇ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ ਕੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ___

ਮੈਂ ਪਡ਼ੋਸਿਯੋਂ ਕੀ ਮਦਦ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਯਾਰ ਰਹਤਾ ਹੂਂ। ਬਾਲ-ਬਚ੍ਚੇਦਾਰ ਆਦਮੀ ਹੂਂ। ਸੁਖ-ਦੁਖ ਤੋ ਲਗਾ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਜਬ ਹਮ ਕਿਸੀ ਕੇ ਕਾਮ ਆਏਂਗੇ ਤਭੀ ਤੋ ਕੋਈ ਹਮਾਰੇ ਭੀ ਕਾਮ ਆਏਗਾ। ਯਦਿ ਕੋਈ ਹਮਾਰੇ ਕਾਮ ਨ ਭੀ ਆਏ ਤੋ ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ, ਇਂਸਾਨਿਯਤ ਕੇ ਨਾਤੇ ਹਮਾਰਾ ਜੋ ਭੀ ਫ਼ਰ੍ਜ ਬਨਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਏ।

ਮੈਂਨੇ ਏਕ ਉਸੂਲ ਬਨਾ ਲਿਯਾ ਹੈ। ਜਹਾਂ ਭੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਮਦਦ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਗੇ ਬਢ਼ਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਪਡ਼ੋਸ ਮੇਂ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ ਕੇ ਘਰ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਸ਼ਾਦੀ ਕਾ ਘਰ ਹੈ, ਇਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਕਾਮ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਸਚ੍ਚੇ ਪਡ਼ੋਸੀ ਕਾ ਧਰ੍ਮ ਨਿਭਾਨੇ ਚਲਾ ਗਯਾ।

"ਔਰ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ, ਕ੍ਯਾ-ਕ੍ਯਾ ਕਾਮ ਬਚਾ ਹੈ?"

"ਅਜੀ, ਆਪਕੇ ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦ ਸਬ ਕਾਮ ਠੀਕ ਹੀ ਚਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਕਾਮ ਕਕਾਂਟ੍ਰੈਕ੍ਟਰ ਕੋ ਦੇ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਕੈਟਰਰ, ਟੇਂਟ ਵਗੈਰਹ ਸਬ ਵਹ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੇਖੇਗਾ।"

"ਫਿਰ ਭੀ ਆਪ ਨਜ਼ਰ ਰਖਿਏਗਾ। ਇਨ ਠੇਕੇਦਾਰੋਂ ਕਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ।"

"ਵੋ ਤੋ ਹੈ ਜੀ, ਉਸਸੇ ਰੋਜ-ਰੋਜ ਮਿਲਕਰ ਪੂਰੇ ਕਾਮ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਲੇਤਾ ਹੂਂ। ਵੈਸੇ, ਬਤਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਯੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਬਢ਼ਿਯਾ ਆਦਮੀ ਹੈ।"

"ਔਰ ਮੇਰੇ ਲਾਯਕ ਕੋਈ ਸੇਵਾ?" ਮੈਂਨੇ ਪੂਛਾ। ਹਮਾਰੇ ਜਮਾਨੇ ਮੇਂ...ਮੁਝੇ ਯਾਦ ਆਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਵੋਂ ਮੇਂ ਹਮ ਲਡ਼ਕੇ ਮਿਲ ਜੁਲਕਰ ਸਾਰਾ ਕਾਮ ਕਰਤੇ ਥੇ। ਯਹ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵਗੈਰਹ ਤੋ ਆਜ ਆਏ ਹੈਂ। ਗਾਂਵੋਂ ਮੇਂ ਆਪ ਅਭੀ ਭੀ ਜਾ ਕਰ ਦੇਖਿਏ, ਖਾਨਾ ਪਰੋਸਨੇ ਸੇ ਲੇਕਰ ਬਾਰਾਤ ਕੀ ਪੂਰੀ ਖਾਤਿਰਦਾਰੀ ਤਕ ਕਾ ਕਾਮ ਗਾਂਵ ਵਾਲੇ ਮਿਲ ਜੁਲ ਕਰ ਹੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।

"ਅਭੀ ਤੋ ਨਹੀਂ, ਜਬ ਲਗੇਗੀ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗੇ ਜੀ। ਆਪਕੋ ਨਹੀਂ ਕਹੇਂਗੇ ਤੋ ਕਿਸਕੋ ਕਹੇਂਗੇ।"

"ਬਿਲਕੁਲ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ, ਕੋਈ ਭੀ ਕਾਮ ਹੋ, ਕੋਈ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋ ਤੋ ਆਧੀ ਰਾਤ ਕੋ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਜਿਏਗਾ.....।"

"ਏਕ ਛੋਟੀ ਸੀ ਸਮਸ੍ਯਾ ਹੈ.... ਹਮਾਰੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਸੇ ਮੇਹਮਾਨ ਆ ਗਏ ਹੈਂ। ਕਾਫ਼ੀ ਭੀਡ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਯਦਿ ਆਪਕੇ ਘਰ ਮੇਂ ਏਕ ਕਮਰਾ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੋ ਕੁਛ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਉਸਮੇਂ ਰੂਕਵਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ।"

"ਹਾਂ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ...ਪਰ..." ਮੈਂ ਕੁਛ ਬੋਲਤਾ ਰੂਕ ਗਯਾ। ਮੁਝੇ ਯਾਦ ਆਯਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਸ-ਸਸੁਰ ਭੀ ਤੋ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ।

"ਅਬ ਕ੍ਯਾ ਬਤਾਏਂ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ, ਮੇਰੇ ਸਾਸ-ਸਸੁਰ ਭੀ ਕਲ ਹੀ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ। ਵੋ ਠਹਰੇ ਬੂਢ਼ੇ ਲੋਗ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਕਮਰਾ ਦੇਨਾ ਤੋ ਸਂਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏਗਾ। ਯਦਿ ਆਪ ਚਾਹੇਂ ਤੋ ਕਹੀਂ ਕਿਰਾਏ ਸੇ ਲੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤਲਾਸ਼ ਕਰੂਂ?"

"ਨਹੀਂ। ਫਿਲਹਾਲ ਤੋ ਨਹੀਂ। ਜਬ ਲਗੇਗੀ ਤਬ ਦੇਖੇਂਗੇ। ਅਰੇ ਹਾਂ, ਆਪਕੇ ਘਰ ਪਾਨੀ ਕਾ ਬਡ਼ਾ ਡ੍ਰਮ ਹੈ। ਵਹ ਏਕਾਧ ਹਫ਼੍ਤੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਿਲ ਜਾਤਾ ਤੋ...? ਦਰਅਸਲ ਪਾਨੀ ਕੀ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਬਢ਼ ਗਈ ਹੈ, ਇਸਲਿਏ...।"

"ਜ਼ਰੂਰ, ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ।" ਮੈਂਨੇ ਕਹਾ। ਤਭੀ ਮੁਝੇ ਧ੍ਯਾਨ ਆਯਾ ਕਿ ਆਜਕਲ ਪਾਨੀ ਕੀ ਕਟੌਤੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਰ ਨਲ ਏਕ ਹੀ ਟਾਇਮ ਆਤਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਮੇਂ ਡ੍ਰਮ ਦੇਨੇ ਸੇ ਗਡ਼ਬਡ਼ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। "ਓਹ, ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ, ਆਪਕੋ ਤੋ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਸ-ਸਸੁਰ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਬੂਢ਼ੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਤੋ ਪਾਨੀ ਕੀ ਖਪਤ ਬਢ਼ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਾਫ਼ੀ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ, ਯਦਿ ਆਪ ਕਹੇਂ ਤੋ ਮੈਂ ਕਿਸੀ ਟੇਂਟ ਵਾਲੇ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰੂਂ, ਉਨਕੇ ਪਾਸ ਏਕ੍ਸ੍ਟ੍ਰਾ ਡ੍ਰਮ ਹੋਤਾ ਹੈ।"

"ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ, ਫਿਲਹਾਲ ਤੋ ਕਾਮ ਚਲ ਹੀ ਰਹਾ ਹੈ। ਜਬ ਐਸੀ ਨੌਬਤ ਆਏਗੀ ਤੋ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਟੇਂਟ ਵਾਲੇ ਸੇ ਬਾਤ ਕਰ ਲੂਂਗਾ।"

"ਕੋਈ ਔਰ ਕਾਮ ਹੋ ਤੋ ਅਵਸ਼੍ਯ ਬਤਾਇਏਗਾ।"

"ਜ਼ਰੂਰ। ਅਰੇ ਹਾਂ, ਆਪਕੇ ਯਹਾਂ ਏਕ ਸਿਲੇਂਡਰ ਏਕ੍ਸ੍ਟ੍ਰਾ ਹੈ ਕ੍ਯਾ? ਹਮਾਰਾ ਗੈਸ ਵਾਲਾ ਆਜ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰੇਗਾ।"

"ਗੈਸ... " ਮੁਝੇ ਯਾਦ ਆਯਾ ਕਿ ਏਕ ਬਾਰ ਹਮਨੇ ਇਸੀ ਤਰਹ ਏਕ ਦਿਨ ਕੇ ਲਿਏ ਸਿਲੇਂਡਰ ਪਡ਼ੋਸ ਕੇ ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਕੋ ਦਿਯਾ ਥਾ। ਏਕ ਹਫ਼੍ਤੇ ਤਕ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਸਿਲੇਂਡਰ ਨਹੀਂ ਲੌਟਾਯਾ ਔਰ ਇਸੀ ਬੀਚ ਹਮਾਰੀ ਗੈਸ ਖ਼ਤ੍ਮ ਹੋ ਗਈ ਥੀ।

"ਹਮਾਰਾ ਸਿਲੇਂਡਰ ਭੀ ਖਾਲੀ ਪਡ਼ਾ ਹੈ। ਹਮਨੇ ਤੋ ਦੋ ਤੀਨ ਦਿਨ ਪਹਲੇ ਬੁਕ ਕਰਾਯਾ ਥਾ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕ੍ਯੋਂ.. ਅਭੀ ਤਕ ਆਯਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਜ ਪਤਾ ਕਰਤਾ ਹੂਂ।"

"ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਕਹੀਂ ਔਰ ਦੇਖ ਲੇਤਾ ਹੂਂ।"

"ਔਰ ਕੋਈ ਬਾਤ ਹੋ ਤੋ ਆਪ ਨਿਸ੍ਸਂਕੋਚ...."

"ਯਹ ਭੀ ਕੋਈ ਕਹਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ?"

ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰ੍ਮਿਂਦਾ ਹੂਂ, ਔਰ ਕਿਸੀ ਨ ਕਿਸੀ ਤਰਹ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਬ ਕੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਮੇਰੀ ਅਪਨੀ ਵਿਵਸ਼ਤਾਏਂ ਹੈ, ਇਸੀ ਕਾਰਣ... ਪਰ ਯਕ਼ੀਨ ਕਰੇਂ। ਮੈਂ ਸਚ੍ਚੇ ਦਿਲ ਸੇ ਉਨਕੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ।

ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਗਾ, ਉਸਕਾ ਕੌਨ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਹੈ___?

ਆਜ ਮੈਂ ਕੈਸ਼ਿਯਰ ਕੀ ਪੋਸ੍ਟ ਸੇ ਰਿਟਾਯਰ ਹੋ ਰਹਾ ਹੂਂ। ਮੁਝੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿ ਅਬ ਮੈਂ ਅਪਨਾ ਪੂਰਾ ਸਮਯ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਬਿਤਾ ਸਕਤਾ ਹੂਂ। ਇਸ ਵਿਦਾਈ ਪਾਰ੍ਟੀ ਮੇਂ ਮੇਰੀ ਪਤ੍ਨੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀਂ, ਪਰਂਤੁ ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਬੇਟੇ ਤਥਾ ਦਾਮਾਦ ਆਏ ਹੁਏ ਹੈਂ। ਵਹ ਜੋ ਕੈਮਰੇ ਸੇ ਫੋਟੋ ਖੀਂਚ ਰਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਬਡ਼ਾ ਲਡ਼ਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਆਭਾਰੀ ਹੂਂ ਕਿ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਕੋਈ ਐਸਾ-ਵੈਸਾ ਚੁਟਕੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾਯਾ ਹੈ।

ਮਨ ਬਡ਼ਾ ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਦਰਅਸਲ ਦੇਹਾਤ ਕਾ ਹੂਂ ਇਸਲਿਏ ਬਾਤ-ਬਾਤ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮੁਂਹ ਸੇ ਗਾਲੀ ਨਿਕਲ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਮੇਰੀ ਗਾਲੀ-ਗਲੌਚ ਹੁਈ। ਸੈਕ੍ਸ਼ਨ ਹੈਡ ਸੇ ਏਕ ਬਾਰ ਜੂਤਾ-ਚਪ੍ਪਲ ਭੀ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੇਰੀ ਛੁਟ੍ਟੀ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀ ਥੀ। ਪਰਂਤੁ ਮੁਝੇ ਯਹ ਜਾਨਕਰ ਬਹੁਤ ਅਚ੍ਛਾ ਲਗ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਨੇ ਭੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤੋਂ ਕਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਨਾ ਹੈ। ਜੈਸਾ ਕਿ ਸੈਕ੍ਸ਼ਨ ਹੈਡ ਨੇ ਅਭੀ ਬਤਾਯਾ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਕਾ ਆਦਮੀ ਹੂਂ, ਜੋ ਕੁਛ ਜੁਬਾਨ ਪਰ ਆਤਾ ਹੈ ਬੋਲ ਜਾਤਾ ਹੂਂ। ਕੋਈ ਬਾਤ ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਰਖਤਾ। ਯਹ ਅਚ੍ਛੀ ਕ੍ਵਾਲਿਟੀ ਹੈ।

ਅਪਨਾ ਸਾਰਾ ਚਾਰ੍ਜ ਮੈਂਨੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਦੇ ਦਿਯਾ ਹੈ, ਪਰਂਤੁ ਸੈਕ੍ਸ਼ਨ ਹੈਡ ਕੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਬੁਕ ਛਿਪਾਕਰ ਰਖੀ ਥੀ। ਮੁਝੇ ਐਸਾ ਲਗ ਰਹਾ ਥਾ ਕਿ ਵਹ ਰਿਟਾਯਰਮੇਂਟ ਕੇ ਸਮਯ ਕਾ ਕ੍ਲੇਮ ਦੇਨੇ ਮੇਂ ਕੁਛ ਦਿਕ੍ਕਤ ਕਰ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਪਰਂਤੁ ਮੇਰੇ ਕ੍ਲੇਮ ਕਾ ਚੇਕ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਸਰ, ਮੁਝੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੀਜਿਏ, ਆਪਕੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਬੁਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੇ ਪਾਸ ਵਾਲੀ ਕੇਬਿਨੇਟ ਕੇ ਸਬਸੇ ਨਿਚਲੇ ਖਾਨੇ ਮੇਂ ਹੈ।

ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਭੀ ਕੁਛ ਜਲਪਾਨ ਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਢੋਲ ਬਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਭੀ ਬੁਲਵਾ ਲਿਯਾ ਹੈ, ਔਰ ਮੇਰੀ ਇਚ੍ਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਾਰ ਪਹਨਕਰ ਢੋਲ ਬਜਵਾਤੇ ਹੁਏ ਜੁਲੂਸ ਨਿਕਾਲਕਰ ਅਪਨੇ ਘਰ ਜਾਊਂ। ਆਪ ਸਭੀ ਜੋ ਅਪਨਾ ਗਲਾ ਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ, ਕਰਪਯਾ ਜੁਲੂਸ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸਾਥ ਘਰ ਚਲੇਂ।

ਆਪਨੇ ਸਬ ਨੇ ਮਿਲਕਰ ਰਾਧਾ-ਕਰਸ਼੍ਣ ਕੀ ਯਹ ਸੁਂਦਰ ਮੂਰ੍ਤਿ ਮੁਝੇ ਉਪਹਾਰ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਸੁਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਲੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਕੀ ਮੂਰ੍ਤਿ ਪਸਂਦ ਕੀ ਥੀ, ਪਰ ਕੁਛ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਝੇ ਰਾਧਾ-ਕਰਸ਼੍ਣ ਅਧਿਕ ਸੂਟ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਚਲੋ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ। ਯਹ ਭੀ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ।

ਸੈਕ੍ਸ਼ਨ ਹੈਡ ਨੇ ਮੇਰਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਕ੍ਲੇਮ ਆਜ ਹੀ ਦਿਲਵਾ ਦਿਯਾ, ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਮੈਂ ਆਭਾਰੀ ਹੂਂ। ਪਰ ਅਭੀ ਭੀ ਇਨ੍ਹੇਂ ਜਰਾ ਭੀ ਅਕ੍ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਰ ਪਹਨਾਤੇ ਔਰ ਰਾਧਾ-ਕਰਸ਼੍ਣ ਕੀ ਮੂਰ੍ਤਿ ਦੇਤੇ ਸਮਯ ਦਾਂਤ ਫਾਡ਼ਕਰ ਫੋਟੋ ਖਿਂਚਵਾਯਾ, ਪਰ ਚੇਕ ਕੋ ਸਬਕੋ ਖੋਲਕਰ ਕ੍ਯੋਂ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੈਂ___!

ਇਸਮੇਂ ਸਾਢ਼ੇ ਸਾਤ ਲਾਖ ਰੂਪਏ ਲਿਖੇ ਹੈਂ, ਯਹ ਭੀ ਜ਼ੋਰ ਸੇ ਪਢ਼ਕਰ ਸੁਨਾ ਦਿਯਾ ਹੈ। ਆਪ ਤੋ ਵਾਹਵਾਹੀ ਲੂਟ ਗਏ। ਅਬ ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਗਾ, ਉਸਕਾ ਕੌਨ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਹੈ___?

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਨਕਾ ਭੀ ਰਿਟਾਯਰ ਹੋਨੇ ਕਾ ਨਂਬਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਸਾਥਿਯੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਸੈਕ੍ਸ਼ਨ ਹੈਡ ਸਾਹਬ ਕੋ ਅਪਨੇ ਕ੍ਲੇਮ ਕਾ ਚੇਕ ਭੇਂਟ ਕਰੇਂ ਤੋ ਉਸਮੇਂ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨੀ ਚਾਹਿਏ। ਕੋਈ ਕਾਮ ਹੋ ਤੋ ਬੇਸ਼ਕ ਮੁਝੇ ਬੁਲਵਾ ਲੇਂ। ਮੈਂ ਫ੍ਰੀ ਮੇਂ ਇਨਕੇ ਕ੍ਲੇਮ ਕੇ ਲਿਏ ਭਾਗ-ਦੌਡ਼ ਕਰਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਹੂਂ। ਇਨਕਾ ਚੇਕ, ਰਿਟਾਰਯਰਮੇਂਟ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਨਕੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਦਿਖਾਕਰ, ਫੋਟੋ ਖਿਂਚਵਾਕਰ ਭੇਂਟ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ।

ਇਤਨੀ ਮਂਹਗਾਈ ਮੇਂ ਨਯਾ ਪ੍ਯਾਰ ਕਹਾਂ ਮਿਲੇਗਾ____

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੁਰੇਂਦਰ ਹੈ। ਹਮਾਰਾ ਗਾਮ ਦਸਰਤਪੁਰ ਹਰਿਯਾਣਾ ਮੇਂ ਪਡ਼ਤਾ ਹੈ ਜੀ। ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਬੇਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮੇਨ ਕਾਮ ਤੋ ਲੋਹਾਰ ਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਦੁਕਾਨ ਕੋ ਵਰ੍ਕਸ਼ੌਪ ਕਹਤਾ ਹੂਂ। ਅਬ ਆਪ ਹੀ ਬਤਾਓ, ਜਿਸ ਦੁਕਾਨ ਮੇਂ ਲੋਹੇ ਕਾ ਕਾਮ ਹੋਤਾ ਹੋ, ਉਸੇ ਵਰ੍ਕਸ਼ੌਪ ਕਹਨਾ ਕ੍ਯਾ ਗਲਤ ਹੈ।

ਆਜ ਮੈਂ ਆਪਕੋ ਅਪਨਾ ਦੁਖ ਬਤਾਤਾ ਹੂਂ ਜੀ। ਮੇਰੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਾ ਕਰੀ। ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕਹੀਂ ਲਡ਼ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ। ਉਨਕਾ ਭੀ ਕ੍ਯਾ ਦੋਸ਼। ਹਮਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਕਮ ਲਡ਼ਕਿਯਾਂ ਹੈਂ ਜੀ, ਤੋ ਸ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲਿਏ ਲਡ਼ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ।

ਪਰ ਮੈਂ ਹਾਥ-ਪੇ-ਹਾਥ ਧਰਕਰ ਨਾ ਬੈਠਾ। ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਗੀ-ਦੌਡ਼ੀ ਕੀ ਤੋ ਜਾਕਰ ਏਕ ਨੇਪਾਲ ਕੀ ਛੋਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਪੂਰੇ ਪਾਂਚ ਹਜਾਰ ਨਕ਼ਦ ਦੇਨੇ ਪਡ਼ੇ। ਉਸਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੀ। ਤਬ ਜਾਕਰ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਕੁਛ ਰੌਨਕ ਆਈ। ਪੈਸਾ ਤੋ ਫਿਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਏਕ ਬਾਰ ਉਮਰ ਨਿਕਲ ਗਈ ਤੋ ਨਾ ਆਨੇ ਕੀ।

ਮੇਰਾ ਏਕ ਚਚੇਰਾ ਭਾਈ ਥਾ ਜੀ, ਉਮਰ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸੇ ਬਡ਼ਾ ਥਾ ਔਰ ਵਹ ਭੀ ਛਡ਼ਾ (ਅਵਿਵਾਹਿਤ) ਥਾ। ਉਸਨੇ ਬਡ਼ਾ ਧੋਖਾ ਕਿਯਾ ਮੇਰੇ ਸਾਥ। ਵਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਤਾਾ-ਜਾਤਾ ਰਹਤਾ ਥਾ। ਮੈਂ ਭੀ ਸੋਚਤਾ, ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਸੇ ਥੋਡ਼ਾ ਹਂਸ-ਬੋਲ ਲੇਤਾ ਹੈ ਤੋ ਇਸਮੇਂ ਮੁਝੇ ਕ੍ਯਾ ਦਿਕ੍ਕਤ ਹੈ। ਯਹ ਗਾਂਵ ਤੋ ਆਪ ਜਾਨਤੇ ਹੀ ਹੋ, ਯਹਾਂ ਤੋ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ ਹੈ ਜੀ। ਇਸਮੇਂ ਜਨਾਨੀ ਕੇ ਪਾਸ ਘਡ਼ੀ ਦੋ ਘਡ਼ੀ ਬੈਠਨੇ ਸੇ ਕੋਈ ਤਸਲ੍ਲੀ ਪਾਵੇ ਹੈ ਤੋ ਇਸਸੇ ਜ਼੍ਯਾਦਾ ਪੁਣ੍ਯ ਕਾ ਕਾਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।

ਵਹ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਕੋ ਭਗਾ ਲੇ ਗਯਾ ਔਰ ਵਹ ਇਸੀ ਗਾਂਵ ਮੇਂ ਦੂਸਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਰਹਨੇ ਲਗੀ ਹੈ। ਮੈਂਨੇ ਉਸਸੇ ਬਹੁਤ ਝਗਡ਼ਾ ਕਿਯਾ ਪਰ ਅਬ ਵਹ ਯਹਾਂ ਆਨੇ ਕੋ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਤੀ ਹੈ ਉਸੀ ਕੇ ਸਾਥ ਰਹੂਂਗੀ। ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਸੇ ਫੌਜੀਦਾਰੀ ਤੋ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ ਥਾ। ਇਸਮੇਂ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤਾ ਥਾ। ਸੋ ਮੈਂ ਪਂਚਾਯਤ ਗਯਾ।

ਮੈਂਨੇ ਪਂਚੋਂ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮੁਝੇ ਅਪਨੀ ਘਰਵਾਲੀ ਵਾਪਸ ਚਾਹਿਏ। ਉਸੇ ਕਭੀ ਕੋਈ ਦੁਖ-ਤਕਲੀਫ ਦਿਯਾ ਹੋ ਤੋ ਮੇਰੀ ਗ਼ਲਤੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨਾ ਸੁਨੀ। ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਕਹਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਬ ਉਸੇ ਮੇਰੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ ਸੋ ਵਹ ਉਸੀ ਕੇ ਸਾਥ ਰਹੇਗੀ। ਮੈਂਨੇ ਪਂਚੋਂ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਲੌਟਾ ਦੇ, ਚਾਹੇ ਮੇਰੇ ਸੇ ਪਾਂਚ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰ ਲੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਲਿਏ ਦੂਸਰੀ ਲੇ ਆਏ। ਪਰ ਪਂਚਾਯਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਨਾ ਦਿਯਾ ਕਿ ਇਸਮੇਂ ਜਬਰਦਸ੍ਤੀ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਤੀ। ਯਦਿ ਇਸਕੀ ਮਰ੍ਜੀ ਹੈ ਤੋ ਵਹ ਮੇਰੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਪਰ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਜੋ ਪਾਂਚ ਹਜਾਰ ਖਰ੍ਚ ਕਿਏ ਥੇ, ਉਸੇ ਮੁਝੇ ਲੌਟਾਨੇ ਕਾ ਹੁਕ੍ਮ ਸੁਨਾ ਦਿਯਾ।

ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਯਾਰ ਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਖੋਟ ਥੀ। ਮੈਂ ਭੀ ਤੋ ਜੀ-ਜਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰਤਾ ਥਾ। ਪਾਂਚ ਹਜਾਰ ਰੂਪਏ ਵਾਪਸ ਤੋ ਮਿਲ ਗਏ ਹੈਂ ਪਰ ਅਬ ਮਂਹਗਾਈ ਬਹੁਤ ਬਢ਼ ਗਈ ਹੈ। ਇਤਨੇ ਮੇਂ ਐਸੀ ਸੁਂਦਰ ਜਨਾਨੀ ਕਹਾਂ ਮਿਲਗੀ।

ਮੇਰਾ ਅਭੀ ਭੀ ਅਪਨੇ ਚਚੇਰੇ ਭਾਈ ਸੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਬ ਉਸਕੇ ਘਰ ਆਤਾ-ਜਾਤਾ ਹੂਂ। ਜਬ ਤਕ ਕੋਈ ਦੂਸਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਤੀ, ਇਸੀ ਸੇ ਹਂਸ-ਬੋਲਕਰ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ____

ਹਮ ਕਥਾ ਕੀਰ੍ਤਨ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਹਮਾਰਾ ਰਹਨ-ਸਹਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਦਾ ਹੈ....

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਰਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਅਬ ਆਪਸੇ ਕ੍ਯਾ ਛਿਪਾਨਾ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਗੈਰਹ ਕੀ ਕੋਈ ਉਪਾਧਿ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਜਾਤਿ ਸੇ ਸ਼ਰ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਹੂਂ। ਰਾਮਕਥਾ ਕਹਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਭਕ੍ਤਜਨੋਂ ਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਹਨਾ ਪ੍ਰਾਰਂਭ ਕਰ ਦਿਯਾ, ਤੋ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਾਕੀ ਰਹੀ ਭਾਵਨਾ ਜੈਸੀ, ਪ੍ਰਭੁ ਮੂਰਤ ਦੇਖੀ ਤਿਨ ਤੈਸੀ। ਆਪ ਹਮੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸੇ ਜਿਸ ਨਾਮ ਸੇ ਪੁਕਾਰੇਂ, ਉਸੀ ਨਾਮ ਸੇ ਹਮ ਆਪਕੀ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਹਾਜਿਰ ਹੋ ਜਾਏਂਗੇ।

ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਕਥਾ, ਸ਼ਾਦੀ-ਬ੍ਯਾਹ, ਹਵਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਰਵਾਤਾ ਥਾ। ਪਰ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਨ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨੀ ਵਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਯ ਕੇ ਸਾਥ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਰੂਚਿ ਭੀ ਭਗਵਤ੍ਕਥਾ ਕਹਨੇ ਮੇਂ ਥੀ। ਲੋਗ ਕਥਾ ਸ਼ੈਲੀ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਕਰਤੇ ਥੇ, ਤੋ ਮੈਂਨੇ ਭਾਗਵਤ ਤਥਾ ਰਾਮਕਥਾ ਕਹਨਾ ਪ੍ਰਾਰਂਭ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਅਬ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਭਕ੍ਤ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ।

ਆਜਕਲ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਪਸਂਦ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਗ ਹਮ ਸਾਧੁਓਂ ਸੇ ਨ ਜਾਨੇ ਕੈਸੀ ਕੈਸੀ ਆਸ ਲਗਾਏ ਰਹਤੇ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਯੋਗ ਕੀ ਬਾਰੀਕਿਯਾਂ ਬਤਾਊਂ, ਤੋ ਕੋਈ ਜਨ੍ਮਪਤ੍ਰੀ ਬਨਵਾਨਾ ਔਰ ਪਢ਼ਵਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ। ਬਡ਼ੀ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤੋਂ ਕਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਤੋਡ਼ਨੇ ਕਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ। ਇਸਲਿਏ ਹਾਥ ਔਰ ਮਾਥਾ ਵਗੈਰਹ ਦੇਖਕਰ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਤੋ ਬਤਾ ਹੀ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋਂ ਕਾ ਤੋਡ਼ ਪੂਛਤੇ ਹੈਂ, ਤੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਹਵਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕੇ ਉਪਾਯ ਬਤਾ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਰਤ੍ਨ ਪਹਨਨੇ ਕੀ ਸਲਾਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਤਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਡਰਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਿਸੀ ਪੁਖਰਾਜ ਯਾ ਮੂਂਗੇ ਕੀ ਅਂਗੂਠੀ ਲੇਕਰ ਆ ਜਾਏਗਾ ਔਰ ਸਹੀ ਹੈ ਯਾ ਗਲਤ, ਜਾਨਨਾ ਚਾਹੇਗਾ ਤੋ ਉਸੇ ਸਂਤੁਸ਼੍ਟ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮਾਂਗ ਔਰ ਪੂਰ੍ਤਿ ਕਾ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਮੈਂਨੇ ਰਾਮਕਥਾ ਔਰ ਭਾਗਵਤ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਕਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਗੋਸਾਂਈ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਭੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਰਾਮਕਥਾ ਸੁਨਨੇ ਸੇ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਯਜ੍ਞੋਂ ਕਾ ਫਲ ਅਨਾਯਾਸ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਤਾ ਹੈ।

ਕਥਾ ਕੇ ਸਮਯ ਦੋ-ਚਾਰ ਭਕ੍ਤ ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ ਤਥਾ ਮਂਜੀਰੇ ਮੇਂ ਸਂਗਤ ਭੀ ਦੇਤੇ ਹੈਂ, ਜਿਸਸੇ ਕਥਾ ਔਰ ਕੀਰ੍ਤਨ ਕਾ ਮਿਲਾ ਜੁਲਾ ਸਂਗੀਤਮਯ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਨ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਯੇ ਲੋਗ ਤੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਂਗੀਤਕਾਰ ਹੈਂ, ਹਮਾਰੀ ਤਰਹ ਸਾਧੂ-ਸਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਏ ਇਨਕਾ ਪਾਰਿਸ਼੍ਰਮਿਕ ਤੋ ਦੇਨਾ ਹੋਗਾ। ਆਪ ਤੋ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ, ਕਥਾ ਮੇਂ ਇਨਕਾ ਮਹਤ੍ਵ ਕਿਤਨਾ ਅਧਿਕ ਹੋਤਾ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਅਪਨਾ ਤੋ ਕੋਈ ਖਰ੍ਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਕੇ ਲਿਏ ਜੋ ਉਚਿਤ ਲਗੇ ਦੇ ਦੀਜਿਏਗਾ। ਰਹਨੇ ਕੀ ਚਿਂਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨ ਕਰੇਂ। ਆਪ ਜੈਸੇ ਕਿਸੀ ਗਰਹਸ੍ਥ ਕੇ ਘਰ ਮੇਂ ਰਹ ਲੂਂਗਾ। ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਭੀ ਏਕ ਹੀ ਟਾਇਮ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਦੋ ਰੋਟੀ ਦੂਧ ਕੇ ਸਾਥ, ਬਸ ਔਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਤਾਮ ਝਾਮ ਮਤ ਕਰਿਏਗਾ। ਦੂਸਰੇ ਟਾਇਮ ਬਸ ਏਕ ਕਟੋਰਾ ਕਾਜੂ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਔਰ ਫਲਾਹਾਰ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਸੁਬਹ ਨਾਸ਼੍ਤੇ ਮੇਂ ਸਾਦਾ ਹਲੁਆ ਦੇਸੀ ਘੀ ਮੇਂ ਬਨਵਾ ਦੀਜਿਏਗਾ। ਔਰ ਪੀਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦੋ ਗਿਲਾਸ ਗਾਯ ਕਾ ਔਟਾਯਾ ਹੁਆ ਦੂਧ ਆਧੀ ਕਟੋਰੀ ਸ਼ਹਦ ਕੇ ਸਾਥ ਦੇ ਦੀਜਿਏ।

ਸਪ੍ਤਾਹ ਮੇਂ ਦੋ ਦਿਨ ਤੋ ਉਪਵਾਸ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੂਂ। ਉਪਵਾਸ ਕੇ ਦਿਨ ਮਾਤ੍ਰ ਚਿਰੌਂਜੀ ਔਰ ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਕਾ ਸੇਵਨ ਕਰਤਾ ਹੂਂ। ਇਸੀ ਤਰਹ ਕੁਛ ਕਂਦ ਮੂਲ, ਫਲ-ਫੂਲ ਖਾਕਰ, ਗੌ ਮਾਤਾ ਕਾ ਦੂਧ ਪੀਕਰ....... ਅਰੇ ਕਹਾਂ ਚਲੇ ਜਜਮਾਨ.....ਸੁਨਿਏ ਤੋ...... ਮੇਰੇ ਸਾਥ ਮੇਰੇ ਕੁਛ ਚੇਲੇ ਭੀ ਹੈਂ ਜੋ ਜਯ-ਜਯਕਾਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਾਥ ਹੀ ਚਲਤੇ ਹੈਂ..... ਯੇ ਲੋਗ ਭੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੀ ਹੈਂ.........

ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਚਲਾਨਾ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕਾ ਖੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ___

ਮੈਂ ਯੂਨਿਵਰ੍ਸਿਟੀ ਮੇਂ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਹੂਂ, ਰਿਟਾਯਰਮੇਂਟ ਕੇ ਲਿਏ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਚੇ ਹੈਂ। ਅਬ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਕ੍ਯਾ ਬਤਾਊਂ, ਯਹਾਂ ਬਡ਼ੀ ਪੌਲਿਟਿਕ੍ਸ ਹੈ। ਜੋ ਟੈਲੇਂਟੇਡ ਲੋਗ ਹੈਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਆਗੇ ਬਢ਼ਨੇ ਕਾ ਮੌਕ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ। ਮੁਝੇ ਭੀ ਹਰ ਕ਼ਦਮ ਮੇਂ ਬਡ਼ੀ ਫਾਇਟ ਕਰਨੀ ਪਡ਼ੀ ਹੈ।

ਅਭੀ ਦੋ ਮਾਹ ਪਹਲੇ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਡਿਪਾਰ੍ਟਮੇਂਟ ਮੇਂ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਆਯਾ। ਉਸੇ ਹੇਡ ਸਾਹਬ ਨੇ ਅਪਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਲਗਵਾ ਲਿਯਾ ਜਬਕਿ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਲਗਨਾ ਚਾਹਿਏ ਥਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਮੈਂਨੇ ਯੂ.ਏਸ. ਮੇਂ ਰਿਸਰ੍ਚ ਵਰ੍ਕ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਾਮ ਕਿਯਾ ਥਾ। ਇਸਲਿਏ ਮੁਝੇ ਹੀ ਮਾਲੂਮ ਹੈ ਕਿ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਕਿਤਨਾ ਸੋਫੇਸ੍ਟਿਕੇਟੇਡ ਇਂਸ੍ਟ੍ਰੂਮੇਂਟ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਉਸੇ ਕੈਸੇ ਹੈਂਡਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਜਬ ਦੂਸਰਾ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਆਯਾ ਤੋ ਉਸਕੇ ਲਿਏ ਮੈਂਨੇ ਪੂਰੀ ਫ਼ਾਇਟ ਕੀ ਔਰ ਅਪਨੇ ਕਮਰੇ ਮੇਂ ਰਖਵਾ ਲਿਯਾ।

ਮੁਝੇ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਆਪ ਭੀ ਆਇਏ, ਇਸਮੇਂ ਕਾਮ ਕੀਜਿਏ ਔਰ ਅਚ੍ਛੇ ਸੇ ਢਕ ਕਰ ਚਲੇ ਜਾਇਏ। ਪਰ ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹਾਂ ਇਂਡਿਯਾ ਮੇਂ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਸੇ ਠੀਕ ਸੇ ਹੈਂਡਲ ਕਰਨਾ ਆਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਹੀ ਗਲਤ-ਸਲਤ ਬਟਨ ਦਬਾਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ।

ਅਭੀ ਪਰਸੋਂ ਹੀ ਮੈਂਨੇ ਸੁਨੀਲ ਕੋ ਡਾਂਟਾ। ਅਭੀ ਟੇਂਪਰੇਰੀ ਹੈ ਪਰ ਜਬ ਤਬ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਹਾਨੇ ਮੁਂਹ ਉਠਾਏ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਪਰ ਬੈਠ ਜਾਤਾ ਹੈ।

"ਸੁਨਿਏ ਮਿਸ੍ਟਰ, ਆਪ ਇਸ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਚੇਯਰ ਧੀਰੇ ਬੈਠਾ ਕਰਿਏ। ਯਹ ਬਡ਼ਾ ਸੋਫੇਸ੍ਟਿਕੇਟੇਡ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਇਸਮੇਂ ਝੂਲਾ ਮਤ ਝੂਲਿਏ।"

"ਓਕੇ ਸਰ। ਮੈਂ ਧ੍ਯਾਨ ਰਖੂਂਗਾ।"

"ਔਰ ਆਪ ਇਤਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸੇ ਕੀਬੋਰ੍ਡ ਪਰ ਬਟਨ ਕ੍ਯੋਂ ਦਬਾਤੇ ਹੈਂ। ਏਕ-ਏਕ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਬਾਰੀ-ਬਾਰੀ ਸੇ ਜਾਨੇ ਦੀਜਿਏ। ਏਕ ਸਾਥ ਕਈ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਭੇਜਤੇ ਹੈਂ ਤਭੀ ਤੋ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਹੈਂਗ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ।"

"ਬਟ ਸਰ, ਕੀਬੋਰ੍ਡ ਪਰ ਬਟਨ ਤੋ..."

"ਅਬ ਆਪ ਮੁਝੇ ਮਤ ਸਮਝਾਇਯੇ, ਕੌਪੀ-ਪੇਸ੍ਟ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਪਕੋ ਏਡਿਟ ਮੇਂ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ। ਆਪ ਸ਼ਾਰ੍ਟਕਟ ਸੇ ਕਰ ਲੇਤੇ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਆਪਸੇ ਬਡ਼ਾ ਹੂਂ ਇਸਲਿਏ ਆਪਕੇ ਭਲੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਤਾਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਕਭੀ ਭੀ ਸ਼ਾਰ੍ਟਕਟ ਅਪਨਾਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

"ਪਰ ਇਸਮੇਂ ਸ਼ਾਰ੍ਟਕਟ...."

"ਆਪ ਇਸਮੇਂ ਮ੍ਯੂਜ਼ਿਕ ਕੈਸੇ ਚਲਾਤੇ ਹੈਂ। ਇਟ ਇਜ਼ ਨੌਟ ਮੇਂਡ ਫ਼ੌਰ ਮ੍ਯੂਜ਼ਿਕ। ਆਪਕੋ ਮ੍ਯੂਜਿਕ ਸੁਨਨਾ ਹੈ ਤੋ ਅਲਗ ਸਾਉਂਡ ਸਿਸ੍ਟਮ ਲੇ ਆਇਏ...."

"ਸੌਰੀ ਸਰ, ਮੈਂ...."

"ਆਈ ਵੋਂਟ ਏਲਾਊ ਯੂਜ਼ਲੇਸ ਵਰ੍ਕ ਹਿਯਰ! ਆਪ ਬਤਾਇਏ ਮੁਝੇ ਇਸੇ ਪਾਸਵਰ੍ਡ ਲੌਕ ਕੈਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈਂ?"

"ਸਰ, ਜਹਾਂ ਤਕ ਮੇਰੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਹੈ ਪਾਸਵਰ੍ਡ ਕਾ ਪ੍ਰੋਵੀਜ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

'ਅਚ੍ਛਾ !! ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਤੋ ਜਾਨਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਪਾਸਵਰ੍ਡ ਸਿਸ੍ਟਮ ਹਰ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਮੇਂ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਆਪ ਮਤ ਬਤਾਇਏ, ਮੈਂ ਇਸਕੇ ਇਂਜੀਨਿਯਰ ਸੇ ਪੂਛ ਲੂਂਗਾ। ਗੇਟ ਆਉਟ!"

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕ੍ਯਾ, ਆਜ ਕਲ ਕੇ ਲੌਂਡੇ ਆਪ ਕੋ ਫਨ੍ਨੇ ਖਾਂ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤਬ ਸੇ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਚਲਾਤਾ ਹੂਂ ਜਬ ਤੁਮ ਪੈਦਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਥੇ। ਜਬ ਜੀ ਚਾਹਾ, ਬਿਨਾ ਹਾਥ ਪੈਰ ਵਾਸ਼ ਕਿਏ ਕਂਪ੍ਯੂਟਰ ਮੇਂ ਆ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਕਹੀਂ ਇਸਮੇਂ ਵਾਯਰਸ ਆ ਗਯਾ ਤੋ?