Online TransLiteration by girgit.chitthajagat.in, of http://anahadnaad.wordpress.com/ Disclaimer
You may also see this page in Bangla, Devanagari, Gujarati, Gurmukhi, Kannada, Malayalam, Oriya, Roman(Eng), Tamil, Telugu
Posted by: PRIYANKAR | January 25, 2010

ਰਿਸ਼੍ਤਾ

ਅਨਾਮਿਕਾ ਕੀ ਏਕ ਕਵਿਤਾ

 ਰਿਸ਼੍ਤਾ

ਵਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਨਜਾਨ ਥੀ !
ਮੇਰਾ ਉਸਸੇ ਰਿਸ਼੍ਤਾ ਬਸ ਇਤਨਾ ਥਾ
ਕਿ ਹਮ ਏਕ ਪਂਸਾਰੀ ਕੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਥੇ
ਨਏ ਮੁਹਲ੍ਲੇ ਮੇਂ ।

 
ਵਹ ਮੇਰੇ ਪਹਲੇ ਸੇ ਬੈਠੀ ਥੀ
ਟੌਫ਼ੀ ਕੇ ਮਰ੍ਤਬਾਨ ਸੇ ਟਿਕਕਰ
ਸ੍ਟੂਲ ਕੇ ਰਾਜਸਿਂਹਾਸਨ ਪਰ ।

ਮੁਝਸੇ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਥਕੀ ਦੀਖਤੀ ਥੀ ਵਹ
ਫਿਰ ਭੀ ਵਹ ਹਂਸੀ !
ਉਸ ਹਂਸੀ ਕਾ ਨ ਤਰ੍ਕ ਥਾ
ਨ ਵ੍ਯਾਕਰਣ
ਨ ਸੂਤ੍ਰ
ਨ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ !
ਵਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੀ ਹਂਸੀ ਥੀ ।

 
ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਹਾਥ ਭੀ ਬਢ਼ਾਯਾ
ਔਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਲ ਕਾ ਸਿਰਾ ਉਠਾਕਰ
ਉਸਕੇ ਸੂਤ ਕਿਏ ਸੀਧੇ
ਜੋ ਬਸ ਕੀ ਕਿਸੀ ਕੀਲ ਸੇ ਲਗਕਰ
ਭਰਕੁਟਿ ਕੀ ਤਰਹ ਸਿਕੁਡ਼ ਗਏ ਥੇ ।

 
ਪਲ ਭਰ ਕੋ ਲਗਾ, ਉਸਕੇ ਉਨ ਝੁਕੇ ਕਂਧੋਂ ਸੇ
ਮੇਰੇ ਭਨ੍ਨਾਏ ਹੁਏ ਸਿਰ ਕਾ
ਬੇਹਦ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ ਬਹਨਾਪਾ ।

****

5 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | December 25, 2009

ਤੂ ਅਪਨਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹੇਗਾ ?

ठ??ानीप्रसाद मिश्र

ਭਵਾਨੀ ਭਾਈ ਕੀ ਏਕ ਕਵਿਤਾ

ਤੂ ਅਪਨਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹੇਗਾ ?

ਉਦਯ-ਅਸ੍ਤ ਮੇਂ ਸੁਖ ਕੀ ਦੁਖ ਕੀ
ਕਭੀ ਕਮਲ ਨੇ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀ
ਕਭੀ ਪਤਿਂਗੇ ਨੇ ਰੋ-ਰੋਕਰ ਪੂਰੀ
ਅਪਨੀ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀ
ਕਭੀ ਸੂਰ੍ਯ ਕੇ ਆ ਜਾਨੇ ਪਰ
ਤਾਰੋਂ ਨੇ ਕ੍ਯਾ ਆਂਸੂ ਢਾਲੇ
ਵਜ੍ਰਾਹਤ ਹੋਕਰ ਕ੍ਯਾ ਬਾਦਲ ਨੇ
ਸੁਖ ਕੀ ਬਰਸਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀ

ਫਿਰ ਐਸਾ ਕ੍ਯੋਂ ਹੁਆ ਕਿ ਪਗਲੇ
ਤੂ ਅਪਨਾ ਪਰਿਹਾਸ ਕਰੇਗਾ
ਤੂ ਅਪਨੇ ਸੁਖ ਕਾ ਯਾ ਦੁਖ ਕਾ
ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹੇਗਾ ?

(੧੯੪੩)
****

6 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 26, 2009

ਵਿਚਾਰ ਆਤੇ ਹੈਂ !

ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਏਕ ਛੋਟੀ ਕਵਿਤਾ

ਵਿਚਾਰ ਆਤੇ ਹੈਂ

ਵਿਚਾਰ ਆਤੇ ਹੈਂ –

ਲਿਖਤੇ ਸਮਯ ਨਹੀਂ

ਲਿਖਤੇ ਸਮਯ ਨਹੀਂ

ਬੋਝਾ ਢੋਤੇ ਵਕ੍ਤ ਪੀਠ ਪਰ

ਸਿਰ ਪਰ ਉਠਾਤੇ ਸਮਯ ਭਾਰ

ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕਰਤੇ ਸਮਯ

ਚਾਂਦ ਉਗਤਾ ਹੈ ਵ

ਪਾਨੀ ਮੇਂ ਝਲਮਲਾਨੇ ਲਗਤਾ ਹੈ

ਹਰਦਯ ਕੇ ਪਾਨੀ ਮੇਂ

ਵਿਚਾਰ ਆਤੇ ਹੈਂ

ਲਿਖਤੇ ਸਮਯ ਨਹੀਂ

… ਪਤ੍ਥਰ ਢੋਤੇ ਵਕ੍ਤ

ਪੀਠ ਪਰ ਉਠਾਤੇ ਵਕ੍ਤ ਬੋਝ

ਸਾਂਪ ਮਾਰਤੇ ਸਮਯ ਪਿਛਵਾਡੇ

ਬਚ੍ਚੇ ਕੀ ਨੇਕਰ ਪਛੀਟਤੇ ਵਕ੍ਤ !!

ਪਤ੍ਥਰ ਪਹਾਡ ਬਨ ਜਾਤੇ ਹੈਂ

ਨਕ੍ਸ਼ੇ ਬਨਤੇ ਹੈਂ ਭੌਗੋਲਿਕ

ਪੀਠ ਕਚ੍ਛਪ ਬਨ ਜਾਤੀ ਹੈ

ਸਮਯ ਪਰਥ੍ਵੀ ਬਨ ਜਾਤਾ ਹੈ …

*****

ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਕਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇਖੇਂ :

Thoughts  Arrive

thoughts arrive
not while writing
while carrying load on back
while hauling weight over head
while toiling
moon rises and
shimmers on water
water of the heart

thoughts arrive
not while writing
…while carrying stone
while hauling load over back
while killing snake in the backyard
while washing a child’s knickers
stones become mountains
maps turn physical
backs turn into turtles
time becomes the earth…

*****

(English translation by Ghazala; courtesy : http://ghazala.wordpress.com)

10 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 18, 2009

ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ ਮੇਂ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ

ਮਾਲਵੇ ਕੇ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਮਨੋਹਰ ਮੈਦਾਨੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਘੂਮਤੀ ਹੁਈ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਕੀ ਰਕ੍ਤ-ਭਵ੍ਯ ਸਾਂਝੇਂ ਔਰ ਵਿਵਿਧ-ਰੂਪ ਵਰਕ੍ਸ਼ੋਂ ਕੋ ਛਾਯਾਏਂ ਮੇਰੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਵਿ ਕੀ ਆਦ੍ਯ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ-ਪ੍ਰੇਰਣਾਏਂ ਥੀਂ। ਉਜ੍ਜੈਨ ਨਗਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਾ ਯਹ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਨਿਸਰ੍ਗਲੋਕ ਉਸ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਲਿਏ, ਜਿਸਕੀ ਮਨੋਰਚਨਾ ਮੇਂ ਰਂਗੀਨ ਆਵੇਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਹੈ, ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮੀਯ ਥਾ।

ਉਸ ਕੇ ਬਾਦ ਇਨ੍ਦੌਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਥਮਤ ਹੀ ਮੁਝੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁਆ ਕਿ ਯਹ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕਾਵ੍ਯ ਕਾ ਵਿਸ਼ਯ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੇ ਪਹਲੇ ਉਜ੍ਜੈਨ ਮੇਂ ਸ੍ਵ. ਰਮਾਸ਼ਂਕਰ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਕੇ ਸ੍ਕੂਲ ਕੀ ਕਵਿਤਾਏਂ—ਜੋ ਮਾਖਨਲਾਲ ਸ੍ਕੂਲ ਕੀ ਨਿਕਲੀ ਹੁਈ ਸ਼ਾਖਾ ਥੀ- ਮੁਝੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਤੀ ਰਹੀਂ, ਜਿਨਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਥੀ ਬਾਤ ਕੋ ਸੀਧਾ ਨ ਰਖਕਰ ਉਸੇ ਕੇਵਲ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ। ਤਰ੍ਕ ਯਹ ਥਾ ਕਿ ਵਹ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਕਰ ਆਤੀ ਹੈ। ਪਰਿਣਾਮ ਯਹ ਥਾ ਕਿ ਅਭਿਵ੍ਯਂਜਨਾ ਉਲਝੀ ਹੁਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਤੀ ਥੀ। ਕਾਵ੍ਯ ਕਾ ਵਿਸ਼ਯ ਭੀ ਮੂਲਤ ਵਿਰਹ-ਜਨ੍ਯ ਕਰੁਣਾ ਔਰ ਜੀਵਨ-ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਹੀ ਥਾ। ਮਿਤ੍ਰ ਕਹਤੇਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਝ ਪਰ ਸੇ ਅਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਗਯਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਦੌਰ ਮੇਂ ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਔਰ ਸਹਾਯਤਾ ਸੇ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟ ਹੁਆ ਔਰ ਪੁਰਾਨੀ ਉਲਝਨ-ਭਰੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਔਰ ਅਮੂਰ੍ਤ ਕਰੁਣਾ ਛੋਡ਼ ਕਰ ਨਵੀਨ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ-ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁਆ। ਯਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਥਮ ਆਤ੍ਮਚੇਤਨਾ ਥੀ। ਉਨ ਦਿਨੋਂ ਭੀ ਏਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਥਾ। ਏਕ ਓਰ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕਾ ਯਹ ਨਵੀਨ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ-ਕਾਵ੍ਯ ਥਾ, ਤੋ ਦੂਸਰੀ ਓਰ ਮੇਰੇ ਬਾਲ-ਮਨ ਪਰ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਅਧਿਕ ਮਾਨਵਤਾਮਯ ਉਪਨ੍ਯਾਸ-ਲੋਕ ਕਾ ਭੀ ਸੁਕੁਮਾਰ ਪਰਨ੍ਤੁ ਤੀਵ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥਾ। ਤੌਲ੍ਸ੍ਤੌਯ ਕੇ ਮਾਨਵੀਯ ਸਮਸ੍ਯਾ-ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਉਪਨ੍ਯਾਸ—ਯਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰ੍ਮਾ ? ਸਮਯ ਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਹਿਏ ਯਾ ਵਯ ਕੀ ਮਾਂਗ, ਯਾ ਦੋਨੋਂ, ਮੈਂਨੇ ਹਿਨ੍ਦੀ ਕੇ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ-ਲੋਕ ਕੋ ਹੀ ਅਪਨਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਚੁਨਾ; ਔਰ ਮਨ ਕੀ ਦੂਸਰੀ ਮਾਂਗ ਵੈਸੇ ਹੀ ਪੀਛੇ ਰਹ ਗਯੀ ਜੈਸੇ ਅਪਨੇ ਆਤ੍ਮੀਯ ਰਾਹ ਮੇਂ ਪੀਛੇ ਰਹ ਕਰ ਭੀ ਸਾਥ ਚਲੇ ਚਲਤੇ ਹੈਂ।

ਮੇਰੇ ਬਾਲ-ਮਨ ਕੀ ਪਹਲੀ ਭੂਖ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯ ਔਰ ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮਾਨਵ ਕਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ—ਇਨ ਦੋਨੋਂ ਕਾ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕ ਜੀਵਨ ਕੀ ਪਹਲੀ ਉਲਝਨ ਥੀ। ਇਸ ਕਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਸਮਾਧਾਨ ਮੁਝੇ ਕਿਸੀ ਸੇ ਨ ਮਿਲਾ। ਪਰਿਣਾਮ ਥਾ ਕਿ ਇਨ ਅਨੇਕ ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਦ੍ਵਨ੍ਦੋਂ ਕੇ ਕਾਰਣ ਏਕ ਹੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਵਿਸ਼ਯ ਨਹੀਂ ਰਹ ਸਕਾ। ਜੀਵਨ ਕੇ ਏਕ ਹੀ ਬਾਜੂ ਕੋ ਲੇ ਕਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਲੇਸ਼ੀ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੀ ਮੀਨਾਰ ਖਡ਼ੀ ਨ ਕਰ ਸਕਾ।ਸਾਥ ਹੀ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਕੇ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕੇ ਕਾਰਣ ਕਥਾ ਕੀ ਓਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ ਬਢ਼ ਗਯੀ।ਇਸ ਕਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਮਨ ਮੇਂ ਪਹਲੇ ਸੇ ਹੀ ਥਾ। ਕਹਾਨੀ ਲੇਖਨ ਆਰਮ੍ਭ ਕਰਤੇ ਹੀ ਮੁਝੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁਆ ਕਿ ਕਥਾ-ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਮੇਰੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਸਮੀਪ ਹੈ ਜਿਤਨਾ ਕਾਵ੍ਯ। ਪਰਨ੍ਤੁ ਕਹਾਨਿਯੋਂ ਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋਡ਼ਾ ਲਿਖਤਾ ਥਾ, ਅਬ ਭੀ ਕਮ ਲਿਖਤਾ ਹੂਂ। ਪਰਿਣਾਮਤ ਕਾਵ੍ਯ ਕੋ ਮੈਂ ਉਤਨਾ ਹੀ ਸਮੀਪ ਰਖਨੇ ਲਗਾ ਜਿਤਨਾ ਕਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨ; ਇਸੀਲਿਏ ਕਾਵ੍ਯ ਕੋ ਵ੍ਯਾਪਕ ਕਰਨੇ ਕੀ, ਅਪਨੀ ਜੀਵਨ-ਸੀਮਾ ਸੇ ਉਸ ਕੀ ਸੀਮਾ ਕੋ ਮਿਲਾ ਦੇਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਦੁਨਿਰ੍ਵਾਰ ਹੋਨੇ ਲਗੀ। ਔਰ ਮੇਰੇ ਕਾਵ੍ਯ ਕਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬਦਲਾ।

ਦੂਸਰੀ ਓਰ, ਦਾਰ੍ਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ-ਜੀਵਨ ਔਰ ਜਗਤ੍ ਕੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ-ਜੀਵਨ ਕੇ ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ—ਇਨ ਸਬਕੋ ਸੁਲਝਾਨੇ ਕੀ, ਔਰ ਏਕ ਅਨੁਭਵ ਸਿਦ੍ਧ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਥਵਾ ਜੀਵਨ-ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਆਤ੍ਮਸਾਤ੍ ਕਰ ਲੇਨੇ ਕੀ ਦੁਰ੍ਦਮ ਪ੍ਯਾਸ ਮਨ ਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਾ ਕਰਤੀ। ਆਗੇ ਚਲਕਰ ਮੇਰੀ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਗਤਿ ਕੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਸਸ਼ਕ੍ਤ ਕਾਰਣ ਯਹੀ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ ਥੀ। ਸਨ੍ 1935 ਮੇਂ ਕਾਵ੍ਯ ਆਰਮ੍ਭ ਕਿਯਾ ਥਾ, ਸਨ੍ 1936 ਸੇ 1938 ਤਕ ਕਾਵ੍ਯ ਕੇ ਪੀਛੇ ਕਹਾਨੀ ਚਲਤੀ ਰਹੀ। 1938 ਸੇ 1942 ਤਕ ਕੇ ਪਾਂਚ ਸਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਔਰ ਬਰ੍ਗਸੋਨੀਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਦ ਕੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਥੇ। ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਵਿਨਸ਼੍ਟ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਕੇ ਔਰ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਧ੍ਵਂਸ ਕੇ ਇਸ ਸਮਯ ਮੇਂ ਮੇਰਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਾਦ ਕਵਚ ਕੀ ਭਾਂਤਿ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਥਾ। ਬਰ੍ਗਸੋਂ ਕੀ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣ ‘ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕ੍ਤਿ’ (elan vital) ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਮੇਰੀ ਆਸ੍ਥਾ ਬਢ਼ ਗਯੀ ਥੀ। ਪਰਿਣਾਮਤ ਕਾਵ੍ਯ ਔਰ ਕਹਾਨੀ ਨਯੇ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਭੀ ਅਪਨੇ ਹੀ ਆਸ-ਪਾਸ ਘੂਮਤੇ ਥੇ, ਉਨਕੀ ਗਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖੀ ਨ ਥੀ।ਸਨ੍ 1942 ਕੇ ਪ੍ਰਥਮ ਔਰ ਅਨ੍ਤਿਮ ਚਰਣ ਮੇਂ ਏਕ ਐਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕੇ ਸਮ੍ਮੁਖ ਆਯਾ, ਜਿਸ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਆਲੋਚਨਾ ਸੇ ਮੁਝੇ ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਸੀਖਨਾ ਥਾ। ਸੁਜਾਲਪੁਰ ਕੀ ਅਰ੍ਧ ਨਾਗਰਿਕ ਰਮ੍ਯ ਏਕ ਸ੍ਵਰਤਾ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੇਂ ਮੇਰਾ ਵਾਤਵਰਣ ਭੀ ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਚੀਜ ਹੈ-ਪਨਪਤਾ ਥਾ। ਯਹਾਂ ਲਗਭਗ ਏਕ ਸਾਲ ਮੇਂ ਮੈਂ ਨੇ ਜੋ ਪਾਂਚ ਸਾਲ ਕਾ ਪੁਰਾਨਾ ਜਡ਼ਤ੍ਵ ਨਿਕਾਲਨੇ ਮੇਂ ਸਫਲ-ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀ, ਇਸ ਉਦ੍ਯੋਗ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਵਿਵੇਕ ਔਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਮੈਂ ਨੇ ਏਕ ਐਸੀ ਜਗਹ ਸੇ ਪਾਯੀ, ਜਿਸੇ ਪਹਲੇ ਮੈਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਮਾਨਤਾ ਥਾ।

ਕ੍ਰਮਸ਼ ਮੇਰਾ ਝੁਕਾਵ ਮਾਰ੍ਕ੍ਸਵਾਦ ਕੀ ਓਰ ਹੁਆ। ਅਧਿਕ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ, ਅਧਿਕ ਮੂਰ੍ਤ ਔਰ ਅਧਿਕ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿਕੋਣ ਮੁਝੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੁਆ। ਸ਼ੁਜਾਲਪੁਰ ਮੇਂ ਪਹਲੇ-ਪਹਲ ਮੈਂਨੇ ਕਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਮੇਂ ਆਤ੍ਮ-ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਪਾਯਾ। ਦੂਸਰੇ ਅਪਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਅਸ੍ਪਸ਼੍ਟਤਾ ਪਰ ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਗਯੀ, ਤੀਸਰੇ ਨਯੇ ਵਿਕਾਸ ਪਥ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੁਈ।

ਯਹਾਂ ਯਹ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਮੁਝੇ ਸਂਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀ ਮੇਰੀ ਹਰ ਵਿਕਾਸ-ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਮੁਝੇ ਘੋਰ ਅਸਨ੍ਤੋਸ਼ ਰਹਾ ਔਰ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਮੇਰੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਬਦ੍ਧਮੂਲ ਹੈ। ਯਹ ਮੈਂ ਨਿਕਟਤਾ ਸੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਤਾ ਆ ਰਹਾ ਹੂਂ ਕਿ ਜਿਸ ਭੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮੇਂ ਮੈਂ ਹੂਂ ਵਹ ਸ੍ਵਯਂ ਅਪੂਰ੍ਣ ਹੈ, ਔਰ ਉਸਕਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਪ੍ਰਕਟੀਕਰਣ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ। ਫਲਤ ਗੁਪ੍ਤ ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਮਨ ਕੇ ਅਨ੍ਦਰ ਘਰ ਕਿਯੇ ਰਹਤੀ ਹੈ।

ਲੇਖਨ ਕੇ ਵਿਸ਼ਯ ਮੇਂ :

ਮੈਂ ਕਲਾਕਾਰ ਕੀ ‘ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਾਮੀ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਤਿ’ (ਮਾਇਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇਂਸ੍ਟਿਕ੍ਟ) ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਤਾ ਹੂਂ। ਆਜ ਕੇ ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਯ, ਉਲਝਨ ਸੇ ਭਰੇ ਰਂਗ-ਬਿਰਂਗੇ ਜੀਵਨ ਕੋ ਯਦਿ ਦੇਖਨਾ ਹੈ, ਤੋ ਅਪਨੇ ਵੈਯਕ੍ਤਿਕ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਸੇ ਏਕ ਬਾਰ ਤੋ ਉਡ਼ਕਰ ਬਾਹਰ ਜਾਨਾ ਹੀ ਹੋਗਾ। ਬਿਨਾ ਉਸਕੇ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ-ਸਮੁਦ੍ਰ ਕੀ ਪਰਿਸੀਮਾ, ਉਸ ਕੇ ਤਟ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਕੇ ਭੂ-ਖਣ੍ਡ, ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਓਟ ਹੀ ਰਹ ਜਾਯੇਂਗੇ। ਕਲਾ ਕਾ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੈ, ਪਰ ਉਸੀ ਕੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕੋ ਅਬ ਦਿਸ਼ਾਵ੍ਯਾਪੀ ਕਰਨੇ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯੁਗਸਨ੍ਧਿ-ਕਾਲ ਮੇਂ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕਲਾਕਾਰ ਨਹੀ, ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਕੋ ਵਾਸ੍ਤਵਿਕਤਾ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਡ਼ੇਗਾ।

ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤ-ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਯਹੀ ਆਨ੍ਤਰਿਕ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ। ਪਰਨ੍ਤੁ ਇਸ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁ-ਵਰਤ੍ਤਿ ਕਾ ਵਾਸ੍ਤਵ (ਔਬ੍ਜੇਕ੍ਟਿਵ) ਰੂਪ ਅਭੀ ਤਕ ਕਲਾ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਾ ਹੂਂ। ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਹਾ ਹੂਂ ਕਿ ਵਹ ਉਪਨ੍ਯਾਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਵੈਸੇ ਕਾਵ੍ਯ ਮੇਂ ਜੀਵਨ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕੀ—ਯਥਾ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ‘ਟਾਇਪ’ ਕੀ—ਉਦ੍ਭਾਵਨ ਕੀ, ਅਥਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸ਼ਬ੍ਦ-ਚਿਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕ ਕਵਿਤਾ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ। ਪੁਰਾਨੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਬਿਲਕੁਲ ਛੂਟਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਵਹ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਹੀ ਔਰ ਉਸ ਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਏ।

ਜੀਵਨ ਕੇ ਇਸ ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਯ ਵਿਕਾਸ-ਸ੍ਰੋਤ ਕੋ ਦੇਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਇਨ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਕਾਵ੍ਯ-ਰੂਪੋਂ ਕੋ, ਯਹਾਂ ਤਕ ਕੀ ਨਾਟ੍ਯ-ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕੋ, ਕਵਿਤਾ ਮੇਂ ਸ੍ਥਾਨ ਦੇਨੇ ਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ ਕਿ ਇਸੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਂ।

ਮੇਰੀ ਯੇ ਕਵਿਤਾਏਂ ਅਪਨਾ ਪਥ ਢੂਂਢ਼ਨੇ ਵਾਲੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਕੀ ਹੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੈਂ। ਉਨਕਾ ਸਤ੍ਯ ਔਰ ਮੂਲ੍ਯ ਉਸੀ ਜੀਵਨ-ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਛਿਪਾ ਹੈ।

***

3 Comments

Posted in 1 | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 18, 2009

ਦੂਰ ਤਾਰਾ / ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ

ਦੂਰ ਤਾਰਾ

ਤੀਵ੍ਰ – ਗਤਿ
ਅਤਿ ਦੂਰ ਤਾਰਾ
ਵਹ ਹਮਾਰਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਕੇ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਨੀਲੇ ਮੇਂ ਚਲਾ ਹੈ !

ਔਰ ਨੀਚੇ ਲੋਗ ਉਸ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਹੈਂ, ਨਾਪਤੇ ਹੈਂ ਗਤਿ, ਉਦਯ ਔ’ ਅਸ੍ਤ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ !
ਕਿਂਤੁ ਇਤਨੀ ਦੀਰ੍ਘ ਦੂਰੀ
ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਕੇ ਉਸ ਕੁਛ-ਨ-ਹੋਨੇ ਸੇ ਬਨਾ ਜੋ ਨੀਲ ਕਾ ਆਕਾਸ਼
ਵਹ ਏਕ ਉਤ੍ਤਰ
ਦੂਰਬੀਨੋਂ ਕੀ ਸਤਤ ਆਲੋਚਨਾਓਂ ਕੋ
ਨਯਨ-ਆਵਰ੍ਤ ਕੇ ਸੀਮਿਤ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨ ਯਾ ਕਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨ-ਯਤ੍ਨ ਕੋ !
ਵੇ ਨਾਪਨੇ ਵਾਲੇ ਲਿਖੇਂ ਉਸ ਕੇ ਉਦਯ ਔ’ ਅਸ੍ਤ ਕਿ ਗਾਥਾ
ਸਦਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਾ ਵਿਵਰਣ !
ਕਿਂਤੁ ਵਹ ਤੋ ਚਲਾ ਜਾਤਾ
ਵ੍ਯੋਮ ਕਾ ਰਾਹੀ
ਭਲੇ ਹੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਰਹੇ- ਉਸ ਕਾ ਵਿਪਥ ਹੀ ਬਨਾ ਜਾਤਾ !

ਔਰ ਜਾਨੇ ਕ੍ਯੋਂ, ਮੁਝੇ ਲਗਤਾ ਕਿ ਐਸਾ ਹੀ ਅਕੇਲਾ ਨੀਲ ਤਾਰਾ
ਤੀਵ੍ਰ -ਗਤਿ
ਜੋ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਮੇ ਨਿਸ੍ਸਂਗ
ਜਿਸ ਕਾ ਪਥ ਵਿਰਾਟ-
ਵਹ ਛਿਪਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਉਰ ਮੇਂ
ਪ੍ਰਤਿ ਹ੍ਰਦਯ ਕੇ ਕਲ੍ਮਸ਼ੋਂ ਕੇ ਬਾਦ ਭੀ ਹੈ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਨੀਲਾਕਾਸ਼ !
ਉਸਮੇਂ ਭਾਗਤਾ ਹੈ ਏਕ ਤਾਰਾ
ਜੋ ਕਿ ਅਪਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਤਿ ਪਥ ਕਾ ਸਹਾਰਾ
ਜੋ ਕਿ ਅਪਨਾ ਹੀ ਸ੍ਵਯਂ ਬਨ ਚਲਾ ਚਿਤ੍ਰ
ਭੀਤਿਹੀਨ ਵਿਰਾਟ-ਪੁਤ੍ਰ !
ਇਸਲਿਏ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਮਨੁ ਕੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂਂ !

*****

ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਯਹ ਕਵਿਤਾ ਅਜ੍ਞੇਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਂਪਾਦਿਤ ਤਾਰਸਪ੍ਤਕ(1943) ਮੇਂ ਸਂਕਲਿਤ ਹੈ .

2 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 17, 2009

ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਗੁਹਾਨ੍ਧਕਾਰ ਕਾ ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ / ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ

ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਗੁਹਾਨ੍ਧਕਾਰ ਕਾ ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ

ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਕੇ ਭੀਤਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨ,
ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੇ ਭੀਤਰ ਔਰ
ਏਕ ਅਨ੍ਯ
ਸਘਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ!!
ਕਥ੍ਯ ਕੇ ਭੀਤਰ ਏਕ ਅਨੁਰੋਧੀ
ਵਿਰੁਦ੍ਧ ਵਿਪਰੀਤ,
ਨੇਪਥ੍ਯ ਸਂਗੀਤ!!
ਮਸ੍ਤਿਸ਼੍ਕ ਕੇ ਭੀਤਰ ਏਕ ਮਸ੍ਤਿਸ਼੍ਕ
ਉਸਕੇ ਭੀ ਅਨ੍ਦਰ ਏਕ ਔਰ ਕਕ੍ਸ਼
ਕਕ੍ਸ਼ ਕੇ ਭੀਤਰ

ਏਕ ਗੁਪ੍ਤ ਪ੍ਰਕੋਸ਼੍ਠ ਔਰ

ਕੋਠੇ ਕੇ ਸਾਂਵਲੇ ਗੁਹਾਨ੍ਧਕਾਰ ਮੇਂ
ਮਜਬੂਤ…ਸਨ੍ਦੂਕ਼
ਦਰਢ਼, ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ
ਔਰ ਉਸ ਸਨ੍ਦੂਕ਼ ਭੀਤਰ ਕੋਈ ਬਨ੍ਦ ਹੈ
ਯਕ੍ਸ਼
ਯਾ ਕਿ ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ ਹਾਯ
ਅਰੇ! ਡਰ ਯਹ ਹੈ…
ਨ ਓਰਾਂਗ…ਉਟਾਂਗ ਕਹੀਂ ਛੂਟ ਜਾਯ,
ਕਹੀਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਨ ਯਕ੍ਸ਼ ਹੋ।
ਕ਼ਰੀਨੇ ਸੇ ਸਜੇ ਹੁਏ ਸਂਸ੍ਕਰਤ…ਪ੍ਰਭਾਮਯ
ਅਧ੍ਯਯਨ-ਗਰਹ ਮੇਂ
ਬਹਸ ਉਠ ਖਡ਼ੀ ਜਬ ਹੋਤੀ ਹੈ–
ਵਿਵਾਦ ਮੇਂ ਹਿਸ੍ਸਾ ਲੇਤਾ ਹੁਆ ਮੈਂ
ਸੁਨਤਾ ਹੂਂ ਧ੍ਯਾਨ ਸੇ
ਅਪਨੇ ਹੀ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕਾ ਨਾਦ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਔਰ
ਪਾਤਾ ਹੂਂ ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍
ਸ੍ਵਯਂ ਕੇ ਸ੍ਵਰ ਮੇਂ
ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ ਕੀ ਬੌਖਲਾਤੀ ਹੁਂਕਰਤਿ ਧ੍ਵਨਿਯਾਂ
ਏਕਾਏਕ ਭਯਭੀਤ
ਪਾਤਾ ਹੂਂ ਪਸੀਨੇ ਸੇ ਸਿਂਚਿਤ
ਅਪਨਾ ਯਹ ਨਗ੍ਨ ਮਨ!
ਹਾਯ-ਹਾਯ ਔਰ ਨ ਜਾਨ ਲੇ
ਕਿ ਨਗ੍ਨ ਔਰ ਵਿਦ੍ਰੂਪ
ਅਸਤ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ
ਪ੍ਰਾਕਰਤ ਔਰਾਂਗ…ਉਟਾਂਗ ਯਹ
ਮੁਝਮੇਂ ਛਿਪਾ ਹੁਆ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਂ ਕੀ ਗ੍ਰੀਵਾ ਪਰ
ਫੇਰਤਾ ਹੂਂ ਹਾਥ ਕਿ
ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਮਹਸੂਸ
ਏਕਾਏਕ ਗਰਦਨ ਪਰ ਉਗੀ ਹੁਈ
ਸਘਨ ਅਯਾਲ ਔਰ
ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਪਰ ਉਗੇ ਹੁਏ ਬਾਲ ਤਥਾ
ਵਾਕ੍ਯੋਂ ਮੇਂ ਓਰਾਂਗ…ਉਟਾਂਗ ਕੇ

ਬਢ਼ੇ ਹੁਏ ਨਾਖ਼ੂਨ!!

ਦੀਖਤੀ ਹੈ ਸਹਸਾ
ਅਪਨੀ ਹੀ ਗੁਚ੍ਛੇਦਾਰ ਮੂਂਛ

ਜੋ ਕਿ ਬਨਤੀ ਹੈ ਕਵਿਤਾ

ਅਪਨੇ ਹੀ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ ਦਾਂਤ
ਜੋ ਕਿ ਬਨਤੇ ਹੈ ਤਰ੍ਕ ਔਰ
ਦੀਖਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼
ਬੌਨਾ ਯਹ ਭਾਲ ਔਰ

ਝੁਕਾ ਹੁਆ ਮਾਥਾ

ਜਾਤਾ ਹੂਂ ਚੌਂਕ ਮੈਂ ਨਿਜ ਸੇ
ਅਪਨੀ ਹੀ ਬਾਲਦਾਰ ਸਜ ਸੇ

ਕਪਾਲ ਕੀ ਧਜ ਸੇ।

ਔਰ, ਮੈਂ ਵਿਦ੍ਰੂਪ ਵੇਦਨਾ ਸੇ ਗ੍ਰਸ੍ਤ ਹੋ
ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਧਡ਼ ਸੇ ਬਨ੍ਦ
ਵਹ ਸਨ੍ਦੂਕ਼
ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਮਹਸੂਸ
ਹਾਥ ਮੇਂ ਪਿਸ੍ਤੌਲ ਬਨ੍ਦੂਕ਼!!
ਅਗਰ ਕਹੀਂ ਪੇਟੀ ਵਹ ਖੁਲ ਜਾਏ,
ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ ਯਦਿ ਉਸਮੇਂ ਸੇ ਉਠ ਪਡ਼ੇ,
ਧਾਂਯ ਧਾਂਯ ਗੋਲੀ ਦਾਗੀ ਜਾਏਗੀ।
ਰਕ੍ਤਾਲ…ਫੈਲਾ ਹੁਆ ਸਬ ਓਰ
ਓਰਾਂਗਉਟਾਂਗ ਕਾ ਲਾਲ-ਲਾਲ
ਖ਼ੂਨ, ਤਤ੍ਕਾਲ…
ਤਾਲਾ ਲਗਾ ਦੇਤਾ ਹੂਂ ਮੇਂ ਪੇਟੀ ਕਾ
ਬਨ੍ਦ ਹੈ ਸਨ੍ਦੂਕ਼!!
ਅਬ ਇਸ ਪ੍ਰਕੋਸ਼੍ਠ ਕੇ ਬਾਹਸ ਆ
ਅਨੇਕ ਕਮਰੋਂ ਕੋ ਪਾਰ ਕਰਤਾ ਹੁਆ
ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਪ੍ਰਭਾਮਯ ਅਧ੍ਯਯਨ-ਗਰਹ ਮੇਂ
ਅਦਰਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਸੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ
ਚਲੀ ਹੁਈ ਬਹਸ ਮੇਂ ਭਾਗ ਲੇ ਰਹਾ ਹੂਂ!!
ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ–ਵਿਵਾਦ ਮੇਂ ਗ੍ਰਸ੍ਤ ਕਈਂ ਲੋਗ

ਕਈਂ ਤਲ

ਸਤ੍ਯ ਕੇ ਬਹਾਨੇ
ਸ੍ਵਯਂ ਕੋ ਚਾਹਤੇ ਹੈ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ।
ਅਹਂ ਕੋ, ਤਥ੍ਯ ਕੇ ਬਹਾਨੇ।
ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਏਕਾਏਕ ਤਾਲ ਸੇ ਚਿਪਕਤੀ
ਅਕ??ਆਰਯੁਕ੍ਤ-ਸੀ ਹੋਤੀ ਹੈ
ਔਰ ਮੇਰੀ ਆਂਖੇਂ ਉਨ ਬਹਹਸ ਕਰਨੇਵਾਲੋਂ ਕੇ
ਕਪਡ਼ੋਂ ਮੇਂ ਛਿਪੀ ਹੁਈ
ਸਘਨ ਰਹਸ੍ਯਮਯ ਲਮ੍ਬੀ ਪੂਂਛ ਦੇਖਤੀ!!
ਔਰ ਮੈਂ ਸੋਚਤਾ ਹੂਂ…
ਕੈਸੇ ਸਤ੍ਯ ਹੈਂ–
ਢਾਂਕ ਰਖਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਬਡ਼ੇ-ਬਡ਼ੇ

ਨਾਖ਼ੂਨ!!

ਕਿਸਕੇ ਲਿਏ ਹੈਂ ਵੇ ਬਾਘਨਖ!!
ਕੌਨ ਅਭਾਗਾ ਵਹ!!

***

2 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 16, 2009

ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ / ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ

’ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ’ ਔਰ ’ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ’ ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਕਵਿਤਾਏਂ ਹੈਂ ਜਿਨਸੇ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਔਰ ਉਨਕੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ . ਕੁਬੇਰਨਾਥ ਰਾਯ ਨੇ ਲਿਖਾ ਹੈ,ਜੈਸੇ ’ਟਿਣ੍ਟਰ੍ਨ ਐਬੀ’ ਔਰ ’ਇਮ੍ਮੌਰ੍ਟਲਿਟੀ ਓਡ’ ਕੋ ਪਢ਼ਕਰ ਵਰ੍ਡ੍ਸਵਰ੍ਥ ਕੋ ਯਾ ’ਰਾਮ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੂਜਾ’ ,’ਬਾਦਲ ਰਾਗ’ ਔਰ ’ਵਨਵੇਲਾ’ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਨਿਰਾਲਾ ਕੋ ਪਹਚਾਨਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ… ਵੈਸੇ ਹੀ ਇਨ ਦੋ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੇ ਕਵਿ-ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ . ਪਢੇਂ ਕਵਿਤਾ ’ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ’  ਕਾ ਪਹਲਾ ਭਾਗ :

 

 ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ / 1

 

ਜ਼ਿਨ੍ਦਗੀ ਕੇ…

ਕਮਰੋਂ ਮੇਂ ਅਂਧੇਰੇ
ਲਗਾਤਾ ਹੈ ਚਕ੍ਕਰ
ਕੋਈ ਏਕ ਲਗਾਤਾਰ;

ਆਵਾਜ਼ ਪੈਰੋਂ ਕੀ ਦੇਤੀ ਹੈ ਸੁਨਾਈ
ਬਾਰ-ਬਾਰ….ਬਾਰ-ਬਾਰ,
ਵਹ ਨਹੀਂ ਦੀਖਤਾ… ਨਹੀਂ ਹੀ ਦੀਖਤਾ,
ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਹ ਰਹਾ ਘੂਮ
ਤਿਲਸ੍ਮੀ ਖੋਹ ਮੇਂ ਗ਼ਿਰਫ੍ਤਾਰ ਕੋਈ ਏਕ,
ਭੀਤ-ਪਾਰ ਆਤੀ ਹੁਈ ਪਾਸ ਸੇ,
ਗਹਨ ਰਹਸ੍ਯਮਯ ਅਨ੍ਧਕਾਰ ਧ੍ਵਨਿ-ਸਾ

ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਜਨਾਤਾ
ਅਨਿਵਾਰ ਕੋਈ ਏਕ,

ਔਰ ਮੇਰੇ ਹਰਦਯ ਕੀ ਧਕ੍-ਧਕ੍
ਪੂਛਤੀ ਹੈ–ਵਹ ਕੌਨ
ਸੁਨਾਈ ਜੋ ਦੇਤਾ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਦੇਤਾ ਦਿਖਾਈ !
ਇਤਨੇ ਮੇਂ ਅਕਸ੍ਮਾਤ ਗਿਰਤੇ ਹੈਂ ਭੀਤਰ ਸੇ
ਫੂਲੇ ਹੁਏ ਪਲਸ੍ਤਰ,
ਖਿਰਤੀ ਹੈ ਚੂਨੇ-ਭਰੀ ਰੇਤ
ਖਿਸਕਤੀ ਹੈਂ ਪਪਡ਼ਿਯਾਂ ਇਸ ਤਰਹ–
ਖ਼ੁਦ-ਬ-ਖ਼ੁਦ
ਕੋਈ ਬਡ਼ਾ ਚੇਹਰਾ ਬਨ ਜਾਤਾ ਹੈ,
ਸ੍ਵਯਮਪਿ
ਮੁਖ ਬਨ ਜਾਤਾ ਹੈ ਦਿਵਾਲ ਪਰ,
ਨੁਕੀਲੀ ਨਾਕ ਔਰ
ਭਵ੍ਯ ਲਲਾਟ ਹੈ,
ਦਰਢ਼ ਹਨੁ
ਕੋਈ ਅਨਜਾਨੀ ਅਨ-ਪਹਚਾਨੀ ਆਕਰਤਿ।
ਕੌਨ ਵਹ ਦਿਖਾਈ ਜੋ ਦੇਤਾ, ਪਰ
ਨਹੀਂ ਜਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ !!
ਕੌਨ ਮਨੁ ?

ਬਾਹਰ ਸ਼ਹਰ ਕੇ, ਪਹਾਡ਼ੀ ਕੇ ਉਸ ਪਾਰ, ਤਾਲਾਬ…
ਅਂਧੇਰਾ ਸਬ ਓਰ,
ਨਿਸ੍ਤਬ੍ਧ ਜਲ,
ਪਰ, ਭੀਤਰ ਸੇ ਉਭਰਤੀ ਹੈ ਸਹਸਾ
ਸਲਿਲ ਕੇ ਤਮ-ਸ਼੍ਯਾਮ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਸ਼੍ਵੇਤ ਆਕਰਤਿ
ਕੁਹਰੀਲਾ ਕੋਈ ਬਡ਼ਾ ਚੇਹਰਾ ਫੈਲ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਔਰ ਮੁਸਕਾਤਾ ਹੈ,
ਪਹਚਾਨ ਬਤਾਤਾ ਹੈ,
ਕਿਨ੍ਤੁ, ਮੈਂ ਹਤਪ੍ਰਭ,
ਨਹੀਂ ਵਹ ਸਮਝ ਮੇਂ ਆਤਾ।

ਅਰੇ ! ਅਰੇ !!
ਤਾਲਾਬ ਕੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ ਵਨ-ਵਰਕ੍ਸ਼
ਚਮਕ-ਚਮਕ ਉਠਤੇ ਹੈਂ ਹਰੇ-ਹਰੇ ਅਚਾਨਕ
ਵਰਕ੍ਸ਼ੋਂ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਪਰ ਨਾਚ-ਨਾਚ ਉਠਤੀ ਹੈਂ ਬਿਜਲਿਯਾਂ,
ਸ਼ਾਖਾਏਂ, ਡਾਲਿਯਾਂ ਝੂਮਕਰ ਝਪਟਕਰ
ਚੀਖ਼, ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਪਰ ਪਟਕਤੀ ਹੈਂ ਸਿਰ ਕਿ ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍–
ਵਰਕ੍ਸ਼ੋਂ ਕੇ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ ਛਿਪੀ ਹੁਈ ਕਿਸੀ ਏਕ
ਤਿਲਸ੍ਮੀ ਖੋਹ ਕਾ ਸ਼ਿਲਾ-ਦ੍ਵਾਰ
ਖੁਲਤਾ ਹੈ ਧਡ਼ ਸੇ
……………………
ਘੁਸਤੀ ਹੈ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਮਸ਼ਾਲ ਅਜੀਬ-ਸੀ
ਅਨ੍ਤਰਾਲ-ਵਿਵਰ ਕੇ ਤਮ ਮੇਂ
ਲਾਲ-ਲਾਲ ਕੁਹਰਾ,
ਕੁਹਰੇ ਮੇਂ, ਸਾਮਨੇ, ਰਕ੍ਤਾਲੋਕ-ਸ੍ਨਾਤ ਪੁਰੁਸ਼ ਏਕ,
ਰਹਸ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ !!

ਤੇਜੋ ਪ੍ਰਭਾਮਯ ਉਸਕਾ ਲਲਾਟ ਦੇਖ
ਮੇਰੇ ਅਂਗ-ਅਂਗ ਮੇਂ ਅਜੀਬ ਏਕ ਥਰਥਰ
ਗੌਰਵਰ੍ਣ, ਦੀਪ੍ਤ-ਦਰਗ, ਸੌਮ੍ਯ-ਮੁਖ
ਸਮ੍ਭਾਵਿਤ ਸ੍ਨੇਹ-ਸਾ ਪ੍ਰਿਯ-ਰੂਪ ਦੇਖਕਰ
ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸ਼ਂਕਾ,
ਭਵ੍ਯ ਆਜਾਨੁਭੁਜ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍
ਗਹਨ ਏਕ ਸਂਦੇਹ।

ਵਹ ਰਹਸ੍ਯਮਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ
ਅਬ ਤਕ ਨ ਪਾਯੀ ਗਯੀ ਮੇਰੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੈ
ਪੂਰ੍ਣ ਅਵਸ੍ਥਾ ਵਹ
ਨਿਜ-ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਓਂ, ਨਿਹਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵੋਂ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਓਂ ਕੀ,
ਮੇਰੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣ ਕਾ ਆਵਿਰ੍ਭਾਵ,
ਹਰਦਯ ਮੇਂ ਰਿਸ ਰਹੇ ਜ੍ਞਾਨ ਕਾ ਤਨਾਵ ਵਹ,
ਆਤ੍ਮਾ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ।
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਥੇ ਗਮ੍ਭੀਰ, ਸ਼ਾਯਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਭੀ,
ਇਸੀ ਲਿਏ ਬਾਹਰ ਕੇ ਗੁਂਜਾਨ
ਜਂਗਲੋਂ ਸੇ ਆਤੀ ਹੁਈ ਹਵਾ ਨੇ
ਫੂਂਕ ਮਾਰ ਏਕਾਏਕ ਮਸ਼ਾਲ ਹੀ ਬੁਝਾ ਦੀ-
ਕਿ ਮੁਝਕੋ ਯੋਂ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ ਪਕਡ਼ਕਰ
ਮੌਤ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ !

ਕਿਸੀ ਕਾਲੇ ਡੈਸ਼ ਕੀ ਘਨੀ ਕਾਲੀ ਪਟ੍ਟੀ ਹੀ
ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਬਂਧ ਗਯੀ,
ਕਿਸੀ ਖਡ਼ੀ ਪਾਈ ਕੀ ਸੂਲੀ ਪਰ ਮੈਂ ਟਾਂਗ ਦਿਯਾ ਗਯਾ,
ਕਿਸੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਬਿਨ੍ਦੁ ਕੇ ਅਂਧਿਯਾਰੇ ਖਡ੍ਡੇ ਮੇਂ

ਗਿਰਾ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਮੈਂ
ਅਚੇਤਨ ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ !

***

3 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 14, 2009

ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ / ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ

’ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ’ ਔਰ ’ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ’ ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਕਵਿਤਾਏਂ ਹੈਂ ਜਿਨਸੇ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਔਰ ਉਨਕੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ . ਕੁਬੇਰਨਾਥ ਰਾਯ ਨੇ ਲਿਖਾ ਹੈ,ਜੈਸੇ ’ਟਿਣ੍ਟਰ੍ਨ ਐਬੀ’ ਔਰ ’ਇਮ੍ਮੌਰ੍ਟਲਿਟੀ ਓਡ’ ਕੋ ਪਢ਼ਕਰ ਵਰ੍ਡ੍ਸਵਰ੍ਥ ਕੋ ਯਾ ’ਰਾਮ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੂਜਾ’ ,’ਬਾਦਲ ਰਾਗ’ ਔਰ ’ਵਨਵੇਲਾ’ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਨਿਰਾਲਾ ਕੋ ਪਹਚਾਨਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ… ਵੈਸੇ ਹੀ ਇਨ ਦੋ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੇ ਕਵਿ-ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ . ਪਢੇਂ ਕਵਿਤਾ  ’ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ’  :

 

ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ

ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਉਸ ਓਰ ਖਂਡਹਰ ਕੀ ਤਰਫ਼
ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤ ਸੂਨੀ ਬਾਵਡ਼ੀ
ਕੇ ਭੀਤਰੀ
ਠਣ੍ਡੇ ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ
ਬਸੀ ਗਹਰਾਇਯਾਂ ਜਲ ਕੀ…
ਸੀਢ਼ਿਯਾਂ ਡੂਬੀ ਅਨੇਕੋਂ
ਉਸ ਪੁਰਾਨੇ ਘਿਰੇ ਪਾਨੀ ਮੇਂ…
ਸਮਝ ਮੇਂ ਆ ਨ ਸਕਤਾ ਹੋ
ਕਿ ਜੈਸੇ ਬਾਤ ਕਾ ਆਧਾਰ
ਲੇਕਿਨ ਬਾਤ ਗਹਰੀ ਹੋ।

ਬਾਵਡ਼ੀ ਕੋ ਘੇਰ
ਡਾਲੇਂ ਖੂਬ ਉਲਝੀ ਹੈਂ,
ਖਡ਼ੇ ਹੈਂ ਮੌਨ ਔਦੁਮ੍ਬਰ।
ਵ ਸ਼ਾਖੋਂ ਪਰ
ਲਟਕਤੇ ਘੁਗ੍ਘੁਓਂ ਕੇ ਘੋਂਸਲੇ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤ ਭੂਰੇ ਗੋਲ।
ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਸ਼ਤ ਪੁਣ੍ਯੋਂ ਕਾ ਆਭਾਸ
ਜਂਗਲੀ ਹਰੀ ਕਚ੍ਚੀ ਗਂਧ ਮੇਂ ਬਸਕਰ
ਹਵਾ ਮੇਂ ਤੈਰ
ਬਨਤਾ ਹੈ ਗਹਨ ਸਂਦੇਹ
ਅਨਜਾਨੀ ਕਿਸੀ ਬੀਤੀ ਹੁਈ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਕਾ ਜੋ ਕਿ
ਦਿਲ ਮੇਂ ਏਕ ਖਟਕੇ ਸੀ ਲਗੀ ਰਹਤੀ।

ਬਾਵਡ਼ੀ ਕੀ ਇਨ ਮੁਂਡੇਰੋਂ ਪਰ
ਮਨੋਹਰ ਹਰੀ ਕੁਹਨੀ ਟੇਕ
ਬੈਠੀ ਹੈ ਟਗਰ
ਲੇ ਪੁਸ਼੍ਪ ਤਾਰੇ-ਸ਼੍ਵੇਤ

ਉਸਕੇ ਪਾਸ
ਲਾਲ ਫੂਲੋਂ ਕਾ ਲਹਕਤਾ ਝੌਂਰ–
ਮੇਰੀ ਵਹ ਕਨ੍ਹੇਰ…
ਵਹ ਬੁਲਾਤੀ ਏਕ ਖਤਰੇ ਕੀ ਤਰਫ ਜਿਸ ਓਰ
ਅਂਧਿਯਾਰਾ ਖੁਲਾ ਮੁਂਹ ਬਾਵਡ਼ੀ ਕਾ
ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਅਮ੍ਬਰ ਤਾਕਤਾ ਹੈ।

ਬਾਵਡ਼ੀ ਕੀ ਉਨ ਗਹਰਾਇਯੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯ
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਏਕ ਪੈਠਾ ਹੈ,
ਵ ਭੀਤਰ ਸੇ ਉਮਡ਼ਤੀ ਗੂਂਜ ਕੀ ਭੀ ਗੂਂਜ,
ਹਡ਼ਬਡ਼ਾਹਟ ਸ਼ਬ੍ਦ ਪਾਗਲ ਸੇ।
ਗਹਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤਾ
ਤਨ ਕੀ ਮਲਿਨਤਾ
ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਤਿਪਲ
ਪਾਪ ਛਾਯਾ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ, ਦਿਨ-ਰਾਤ
ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਕਰਨੇ–
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ
ਘਿਸ ਰਹਾ ਹੈ ਦੇਹ
ਹਾਥ ਕੇ ਪਂਜੇ ਬਰਾਬਰ,
ਬਾਂਹ-ਛਾਤੀ-ਮੁਂਹ ਛਪਾਛਪ
ਖੂਬ ਕਰਤੇ ਸਾਫ਼,
ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਲ
ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਲ!!

ਔਰ… ਹੋਠੋਂ ਸੇ
ਅਨੋਖਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰ ਕੋਈ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਮਂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰ,
ਅਥਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸਂਸ੍ਕਰਤ ਗਾਲਿਯੋਂ ਕਾ ਜ੍ਵਾਰ,
ਮਸ੍ਤਕ ਕੀ ਲਕੀਰੇਂ
ਬੁਨ ਰਹੀਂ
ਆਲੋਚਨਾਓਂ ਕੇ ਚਮਕਤੇ ਤਾਰ!!
ਉਸ ਅਖਣ੍ਡ ਸ੍ਨਾਨ ਕਾ ਪਾਗਲ ਪ੍ਰਵਾਹ….
ਪ੍ਰਾਣ ਮੇਂ ਸਂਵੇਦਨਾ ਹੈ ਸ੍ਯਾਹ!!

ਕਿਨ੍ਤੁ, ਗਹਰੀ ਬਾਵਡ਼ੀ
ਕੀ ਭੀਤਰੀ ਦੀਵਾਰ ਪਰ
ਤਿਰਛੀ ਗਿਰੀ ਰਵਿ-ਰਸ਼੍ਮਿ
ਕੇ ਉਡ਼ਤੇ ਹੁਏ ਪਰਮਾਣੁ, ਜਬ
ਤਲ ਤਕ ਪਹੁਂਚਤੇ ਹੈਂ ਕਭੀ
ਤਬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸਮਝਤਾ ਹੈ, ਸੂਰ੍ਯ ਨੇ
ਝੁਕਕਰ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕਰ ਦਿਯਾ।

ਪਥ ਭੂਲਕਰ ਜਬ ਚਾਂਦਨੀ
ਕੀ ਕਿਰਨ ਟਕਰਾਯੇ
ਕਹੀਂ ਦੀਵਾਰ ਪਰ,
ਤਬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸਮਝਤਾ ਹੈ
ਵਨ੍ਦਨਾ ਕੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨੇ
ਜ੍ਞਾਨ ਗੁਰੂ ਮਾਨਾ ਉਸੇ।

ਅਤਿ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਿਤ ਕਣ੍ਟਕਿਤ ਤਨ-ਮਨ ਵਹੀ
ਕਰਤਾ ਰਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿ ਨਭ ਨੇ ਭੀ
ਵਿਨਤ ਹੋ ਮਾਨ ਲੀ ਹੈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤਾ ਉਸਕੀ!!

ਔਰ ਤਬ ਦੁਗੁਨੇ ਭਯਾਨਕ ਓਜ ਸੇ
ਪਹਚਾਨ ਵਾਲਾ ਮਨ
ਸੁਮੇਰੀ-ਬੇਬਿਲੋਨੀ ਜਨ-ਕਥਾਓਂ ਸੇ
ਮਧੁਰ ਵੈਦਿਕ ਰਿਚਾਓਂ ਤਕ
ਵ ਤਬ ਸੇ ਆਜ ਤਕ ਕੇ ਸੂਤ੍ਰ ਛਨ੍ਦਸ੍, ਮਨ੍ਤ੍ਰ, ਥਿਯੋਰਮ,
ਸਬ ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਤਕ
ਕਿ ਮਾਰ੍ਕ੍ਸ, ਏਂਜੇਲ੍ਸ, ਰਸੇਲ, ਟੌਏਨ੍ਬੀ
ਕਿ ਹੀਡੇਗ੍ਗਰ ਵ ਸ੍ਪੇਂਗ੍ਲਰ, ਸਾਰ੍ਤ੍ਰ, ਗਾਂਧੀ ਭੀ
ਸਭੀ ਕੇ ਸਿਦ੍ਧ-ਅਂਤੋਂ ਕਾ
ਨਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਕਰਤਾ ਵਹ
ਨਹਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਸ਼੍ਯਾਮ
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨ ਬਾਵਡ਼ੀ ਕੀ
ਉਨ ਘਨੀ ਗਹਰਾਈਯੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯ।

……ਯੇ ਗਰਜਤੀ, ਗੂਂਜਤੀ, ਆਨ੍ਦੋਲਿਤਾ
ਗਹਰਾਈਯੋਂ ਸੇ ਉਠ ਰਹੀ ਧ੍ਵਨਿਯਾਂ, ਅਤ
ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੇ ਨਯੇ ਆਵਰ੍ਤ ਮੇਂ
ਹਰ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਿਜ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੋ ਭੀ ਕਾਟਤਾ,
ਵਹ ਰੂਪ ਅਪਨੇ ਬਿਮ੍ਬ ਸੇ ਭੀ ਜੂਝ
ਵਿਕਰਤਾਕਾਰ-ਕਰਤਿ
ਹੈ ਬਨ ਰਹਾ
ਧ੍ਵਨਿ ਲਡ਼ ਰਹੀ ਅਪਨੀ ਪ੍ਰਤਿਧ੍ਵਨਿ ਸੇ ਯਹਾਂ

ਬਾਵਡ਼ੀ ਕੀ ਇਨ ਮੁਂਡੇਰੋਂ ਪਰ
ਮਨੋਹਰ ਹਰੀ ਕੁਹਨੀ ਟੇਕ ਸੁਨਤੇ ਹੈਂ
ਟਗਰ ਕੇ ਪੁਸ਼੍ਪ-ਤਾਰੇ ਸ਼੍ਵੇਤ

ਵੇ ਧ੍ਵਨਿਯਾਂ!

ਸੁਨਤੇ ਹੈਂ ਕਰੋਂਦੋਂ ਕੇ ਸੁਕੋਮਲ ਫੂਲ
ਸੁਨਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਓਦੁਮ੍ਬਰ
ਸੁਨ ਰਹਾ ਹੂਂ ਮੈਂ ਵਹੀ
ਪਾਗਲ ਪ੍ਰਤੀਕੋਂ ਮੇਂ ਕਹੀ ਜਾਤੀ ਹੁਈ
ਵਹ ਟ੍ਰੇਜਿਡੀ
ਜੋ ਬਾਵਡ਼ੀ ਮੇਂ ਅਡ਼ ਗਯੀ।

x x x

ਖੂਬ ਊਂਚਾ ਏਕ ਜੀਨਾ ਸਾਂਵਲਾ

ਉਸਕੀ ਅਂਧੇਰੀ ਸੀਢ਼ਿਯਾਂ…

ਵੇ ਏਕ ਆਭ੍ਯਂਤਰ ਨਿਰਾਲੇ ਲੋਕ ਕੀ।
ਏਕ ਚਢ਼ਨਾ ਔ’ ਉਤਰਨਾ,
ਪੁਨ ਚਢ਼ਨਾ ਔ’ ਲੁਢ਼ਕਨਾ,
ਮੋਚ ਪੈਰੋਂ ਮੇਂ
ਵ ਛਾਤੀ ਪਰ ਅਨੇਕੋਂ ਘਾਵ।
ਬੁਰੇ-ਅਚ੍ਛੇ-ਬੀਚ ਕਾ ਸਂਘਰ੍ਸ਼

ਵੇ ਭੀ ਉਗ੍ਰਤਰ

ਅਚ੍ਛੇ ਵ ਉਸਸੇ ਅਧਿਕ ਅਚ੍ਛੇ ਬੀਚ ਕਾ ਸਂਗਰ
ਗਹਨ ਕਿਂਚਿਤ ਸਫਲਤਾ,
ਅਤਿ ਭਵ੍ਯ ਅਸਫਲਤਾ
…ਅਤਿਰੇਕਵਾਦੀ ਪੂਰ੍ਣਤਾ

ਕੀ ਵ੍ਯਥਾਏਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰੀ ਹੈਂ…

ਜ੍ਯਾਮਿਤਿਕ ਸਂਗਤਿ-ਗਣਿਤ
ਕੀ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਕੇ ਕਰਤ

ਭਵ੍ਯ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨ

ਆਤ੍ਮਚੇਤਨ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨ…
…ਅਤਿਰੇਕਵਾਦੀ ਪੂਰ੍ਣਤਾ ਕੀ ਤੁਸ਼੍ਟਿ ਕਰਨਾ

ਕਬ ਰਹਾ ਆਸਾਨ

ਮਾਨਵੀ ਅਂਤਰ੍ਕਥਾਏਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰੀ ਹੈਂ!!

ਰਵਿ ਨਿਕਲਤਾ
ਲਾਲ ਚਿਨ੍ਤਾ ਕੀ ਰੁਧਿਰ-ਸਰਿਤਾ
ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ ਦੀਵਾਰੋਂ ਪਰ,
ਉਦਿਤ ਹੋਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰ
ਵ੍ਰਣ ਪਰ ਬਾਂਧ ਦੇਤਾ
ਸ਼੍ਵੇਤ-ਧੌਲੀ ਪਟ੍ਟਿਯਾਂ
ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨ ਭਾਲੋਂ ਪਰ
ਸਿਤਾਰੇ ਆਸਮਾਨੀ ਛੋਰ ਪਰ ਫੈਲੇ ਹੁਏ
ਅਨਗਿਨ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸੇ
ਦਸ਼ਮਲਵ-ਬਿਨ੍ਦੁਓਂ ਕੇ ਸਰ੍ਵਤ
ਪਸਰੇ ਹੁਏ ਉਲਝੇ ਗਣਿਤ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ
ਮਾਰਾ ਗਯਾ, ਵਹ ਕਾਮ ਆਯਾ,
ਔਰ ਵਹ ਪਸਰਾ ਪਡ਼ਾ ਹੈ…
ਵਕ੍ਸ਼-ਬਾਂਹੇਂ ਖੁਲੀ ਫੈਲੀਂ
ਏਕ ਸ਼ੋਧਕ ਕੀ।

ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਵਹ ਕੋਮਲ ਸ੍ਫਟਿਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਸਾ,
ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਮੇਂ ਜੀਨਾ
ਵ ਜੀਨੇ ਕੀ ਅਕੇਲੀ ਸੀਢ਼ਿਯਾਂ
ਚਢ਼ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼੍ਕਿਲ ਰਹਾ।
ਵੇ ਭਾਵ-ਸਂਗਤ ਤਰ੍ਕ-ਸਂਗਤ
ਕਾਰ੍ਯ ਸਾਮਂਜਸ੍ਯ-ਯੋਜਿਤ
ਸਮੀਕਰਣੋਂ ਕੇ ਗਣਿਤ ਕੀ ਸੀਢ਼ਿਯਾਂ
ਹਮ ਛੋਡ਼ ਦੇਂ ਉਸਕੇ ਲਿਏ।
ਉਸ ਭਾਵ ਤਰ੍ਕ ਵ ਕਾਰ੍ਯ-ਸਾਮਂਜਸ੍ਯ-ਯੋਜਨ-
ਸ਼ੋਧ ਮੇਂ
ਸਬ ਪਣ੍ਡਿਤੋਂ, ਸਬ ਚਿਨ੍ਤਕੋਂ ਕੇ ਪਾਸ
ਵਹ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ
ਭਟਕਾ!!

ਕਿਨ੍ਤੁ ਯੁਗ ਬਦਲਾ ਵ ਆਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿ-ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ
…ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਾਰ੍ਯ ਮੇਂ ਸੇ ਧਨ,
ਵ ਧਨ ਮੇਂ ਸੇ ਹਰਦਯ-ਮਨ,
ਔਰ, ਧਨ-ਅਭਿਭੂਤ ਅਨ੍ਤਕਰਣ ਮੇਂ ਸੇ
ਸਤ੍ਯ ਕੀ ਝਾਈਂ

ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਚਿਲਚਿਲਾਤੀ ਥੀ।

ਆਤ੍ਮਚੇਤਸ੍ ਕਿਨ੍ਤੁ ਇਸ
ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਮੇਂ ਥੀ ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਅਨਬਨ…
ਵਿਸ਼੍ਵਚੇਤਸ੍ ਬੇ-ਬਨਾਵ!!
ਮਹਤ੍ਤਾ ਕੇ ਚਰਣ ਮੇਂ ਥਾ
ਵਿਸ਼ਾਦਾਕੁਲ ਮਨ!
ਮੇਰਾ ਉਸੀ ਸੇ ਉਨ ਦਿਨੋਂ ਹੋਤਾ ਮਿਲਨ ਯਦਿ
ਤੋ ਵ੍ਯਥਾ ਉਸਕੀ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਕਰ
ਬਤਾਤਾ ਮੈਂ ਉਸੇ ਉਸਕਾ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾ ਮੂਲ੍ਯ
ਉਸਕੀ ਮਹਤ੍ਤਾ!
ਵ ਉਸ ਮਹਤ੍ਤਾ ਕਾ
ਹਮ ਸਰੀਖੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਉਪਯੋਗ,
ਉਸ ਆਨ੍ਤਰਿਕਤਾ ਕਾ ਬਤਾਤਾ ਮੈਂ ਮਹਤ੍ਵ!!

ਪਿਸ ਗਯਾ ਵਹ ਭੀਤਰੀ
ਔ’ ਬਾਹਰੀ ਦੋ ਕਠਿਨ ਪਾਟੋਂ ਬੀਚ,
ਐਸੀ ਟ੍ਰੇਜਿਡੀ ਹੈ ਨੀਚ!!

ਬਾਵਡ਼ੀ ਮੇਂ ਵਹ ਸ੍ਵਯਂ
ਪਾਗਲ ਪ੍ਰਤੀਕੋਂ ਮੇਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਕਹ ਰਹਾ
ਵਹ ਕੋਠਰੀ ਮੇਂ ਕਿਸ ਤਰਹ
ਅਪਨਾ ਗਣਿਤ ਕਰਤਾ ਰਹਾ
ਔ’ ਮਰ ਗਯਾ…
ਵਹ ਸਘਨ ਝਾਡ਼ੀ ਕੇ ਕਂਟੀਲੇ
ਤਮ-ਵਿਵਰ ਮੇਂ
ਮਰੇ ਪਕ੍ਸ਼ੀ-ਸਾ
ਵਿਦਾ ਹੀ ਹੋ ਗਯਾ
ਵਹ ਜ੍ਯੋਤਿ ਅਨਜਾਨੀ ਸਦਾ ਕੋ ਸੋ ਗਯੀ
ਯਹ ਕ੍ਯੋਂ ਹੁਆ!
ਕ੍ਯੋਂ ਯਹ ਹੁਆ!!
ਮੈਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਕਾ ਸਜਲ-ਉਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ
ਹੋਨਾ ਚਾਹਤਾ
ਜਿਸਸੇ ਕਿ ਉਸਕਾ ਵਹ ਅਧੂਰਾ ਕਾਰ੍ਯ,
ਉਸਕੀ ਵੇਦਨਾ ਕਾ ਸ੍ਰੋਤ
ਸਂਗਤ ਪੂਰ੍ਣ ਨਿਸ਼੍ਕਰ੍ਸ਼ੋਂ ਤਲਕ
ਪਹੁਂਚਾ ਸਕੂਂ।

***

ਕਵਿਤਾ ਸਂਗ੍ਰਹ ’ਚਾਂਦ ਕਾ ਮੁਂਹ ਟੇਢ਼ਾ ਹੈ’  ਸੇ ਸਾਭਾਰ

2 Comments

Posted in ਕਵਿਤਾਏਂ/Poems | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | November 13, 2009

ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਕਾ ਸਜਲ ਉਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ : ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ

ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ (1917-1964)

ਛਾਯਾਵਾਦੋਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਏਕ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਅਗ੍ਰਵਾਲ,ਨਾਗਾਰ੍ਜੁਨ ਔਰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕੀ ਹੈ ਤੋ ਦੂਸਰੀ ਪਰਮ੍ਪਰਾ ਕੇ ਵਾਹਕ ਹੈਂ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ . ਬੀਸਵੀਂ ਸਦੀ ਕੀ ਹਿਂਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬੇਚੈਨ,ਸਬਸੇ ਤੜਪਤਾ ਹੁਆ ਔਰ ਸਬਸੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸ੍ਵਰ ਹੈਂ ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ . ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਜਟਿਲ ਹੈ . ਔਰ ਉਸਕੀ ਜਟਿਲਤਾ ਕੇ ਕਾਰਣ ਹੈ . ਭਗਵਾਨ ਸਿਂਹ ਨੇ ਉਨਕੀ ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਜਟਿਲਤਾ ਕਾ ਬਯਾਨ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਹ ਕਿਯਾ ਹੈ,”ਵੇ ਸਰਸ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਸੁਖਦ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ।ਵੇ ਹਮੇਂ ਝਕਝੋਰ ਦੇਤੀ ਹੈਂ,ਗੁਦਗੁਦਾਤੀ ਨਹੀਂ । ਵੇ ਮਾਤ੍ਰ ਅਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣ ਕੀ ਮਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕਰਤੀਂ, ਆਚਰਣ ਕੀ ਭੀ ਮਾਂਗ ਕਰਤੀ ਹੈਂ ।” ਤਾਰਸਪ੍ਤਕ ਮੇਂ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕਹਾ ਹੈ,”ਯੇ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾਏਂ ਅਪਨਾ ਪਥ ਢੂਂਢਨੇ ਵਾਲੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਕੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਹੈਂ । ਉਨਕਾ ਸਤ੍ਯ ਔਰ ਮੂਲ੍ਯ ਉਸੀ ਜੀਵਨ-ਸ੍ਥਿਤਿ ਮੇਂ ਛਿਪਾ ਹੈ .”

’ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ’ ਔਰ ’ਅਂਧੇਰੇ ਮੇਂ’ ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਕਵਿਤਾਏਂ ਹੈਂ ਜਿਨਸੇ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਔਰ ਉਨਕੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ . ਕੁਬੇਰਨਾਥ ਰਾਯ ਨੇ ਲਿਖਾ ਹੈ,ਜੈਸੇ ’ਟਿਣ੍ਟਰ੍ਨ ਐਬੀ’ ਔਰ ’ਇਮ੍ਮੌਰ੍ਟਲਿਟੀ ਓਡ’ ਕੋ ਪਢ਼ਕਰ ਵਰ੍ਡ੍ਸਵਰ੍ਥ ਕੋ ਯਾ ’ਰਾਮ ਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੂਜਾ’ ,’ਬਾਦਲ ਰਾਗ’ ਔਰ ’ਵਨਵੇਲਾ’ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਨਿਰਾਲਾ ਕੋ ਪਹਚਾਨਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ… ਵੈਸੇ ਹੀ ਇਨ ਦੋ ਕਵਿਤਾਓਂ ਕੋ ਪਢ਼ ਕਰ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੇ ਕਵਿ-ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਕੋ ਸਮਝਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ .

ਪਰ ਆਜ ਮੈਂ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸੇ ਉਨਕੀ ਦੋ ਛੋਟੀ ਛਂਦੋਬਦ੍ਧ ਕਵਿਤਾਏਂ ਆਪਕੇ ਸਮਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੂਂਗਾ . ਕੁਛ  ਮਾਹ ਪਹਲੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਉਤ੍ਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਏਕ ਕਵਿਨੁਮਾ ਤੁਕ੍ਕੜ ਗੀਤਕਾਰ ਨੇ ਅਪਨੇ ਏਕ ਲੇਖ ਮੇਂ ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਕਵਿਤਾਓਂ ਪਰ ਏਕ ਅਭਦ੍ਰ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਕੀ ਥੀ . ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਕੀ ਯੇ ਕਵਿਤਾਏਂ ਉਸ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਕਾ ਰਚਨਾਤ੍ਮਕ ਜਵਾਬ ਹੈਂ :

॥1॥

ਐ ਇਂਸਾਨੋ,ਓਸ ਨ ਚਾਟੋ !

ਆਂਧੀ ਕੇ ਝੂਲੇ ਪਰ ਝੂਲੋ !
ਆਗ ਬਬੂਲਾ ਬਨਕਰ ਫੂਲੋ !

ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨੇ ਕੋ ਝੂਮੋ !
ਲਾਲ ਸਬੇਰੇ ਕਾ ਮੁਂਹ ਚੂਮੋ !

ਐ ਇਨ੍ਸਾਨੋ,ਓਸ ਨ ਚਾਟੋ !
ਅਪਨੇ ਹਾਥੋਂ ਪਰ੍ਵਤ ਕਾਟੋ !

ਪਥ ਕੀ ਨਦਿਯਾਂ ਖੀਂਚ ਨਿਕਾਲੋ !
ਜੀਵਨ ਪੀਕਰ ਪ੍ਯਾਸ ਬੁਝਾ ਲੋ !

ਰੋਟੀ ਤੁਮਕੋ ਰਾਮ ਨ ਦੇਗਾ !
ਵੇਦ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਕਾਮ ਨ ਦੇਗਾ !

ਜੋ ਰੋਟੀ ਕਾ ਯੁਦ੍ਧ ਕਰੇਗਾ !
ਵਹ ਰੋਟੀ ਕੋ ਆਪ ਵਰੇਗਾ !

॥2॥

ਨਾਸ਼ ਦੇਵਤਾ

ਘੋਰ ਧਨੁਰ੍ਧਰ, ਬਾਣ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਸਬ ਪ੍ਰਾਣੋਂ ਕੋ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ
ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯਂਚਾ ਕਾ ਕਂਪਨ ਸੂਨੇਪਨ ਕਾ ਭਾਰ ਹਰੇਗਾ
ਹਿਮਵਤ, ਜੜ, ਨਿਸ੍ਪਂਦ ਹਰਦਯ ਕੇ ਅਂਧਕਾਰ ਮੇਂ ਜੀਵਨ-ਭਯ ਹੈ
ਤੇਰੇ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਬਾਣ ਕੀ ਨੋਕੋਂ ਪਰ ਜੀਵਨ-ਸਂਚਾਰ ਕਰੇਗਾ ।

ਤੇਰੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਵਚਨ ਬਾਣੋਂ ਕੀ ਗਤਿ ਸੇ ਅਂਤਰ ਮੇਂ ਉਤਰੇਂਗੇ
ਤੇਰੇ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧ ਹਰਦਯ ਕੇ ਸ਼ੋਲੇ ਉਰ ਕੀ ਪੀੜਾ ਮੇਂ ਠਹਰੇਂਗੇ
ਕੋਪਿਤ ਤੇਰਾ ਅਧਰ-ਸਂਸ੍ਫੁਰਣ ਉਰ ਮੇਂ ਹੋਗਾ ਜੀਵਨ-ਵੇਦਨ
ਰੁਸ਼੍ਟ ਦਰਗੋਂ ਕੀ ਚਮਕ ਬਨੇਗੀ ਆਤ੍ਮ-ਜ੍ਯੋਤਿ ਕੀ ਕਿਰਣ ਸਚੇਤਨ ।

ਸਭੀ ਉਰੋਂ ਕੇ ਅਂਧਕਾਰ ਮੇਂ ਏਕ ਤੜਿਤ ਵੇਦਨਾ ਉਠੇਗੀ
ਤਭੀ ਸਰਜਨ ਕੀ ਬੀਜ-ਵਰਦ੍ਧਿ ਹਿਤ, ਜੜਾਵਰਣ ਕੀ ਮਹਿ ਫਟੇਗੀ
ਸ਼ਤ-ਸ਼ਤ ਬਾਣੋਂ ਸੇ ਘਾਯਲ ਹੋ ਬਢਾ ਚਲੇਗਾ ਜੀਵਨ-ਅਂਕੁਰ
ਦਂਸ਼ਨ ਕੀ ਚੇਤਨ ਕਿਰਣੋਂ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਲੀ ਅਮਾ ਹਟੇਗੀ ।

ਹੇ ਰਹਸ੍ਯਮਯ !  ਧ੍ਵਂਸ-ਮਹਾਪ੍ਰਭੁ, ਓ ! ਜੀਵਨ ਕੇ ਤੇਜ ਸਨਾਤਨ
ਤੇਰੇ ਅਗ੍ਨਿਕਣੋਂ ਸੇ ਜੀਵਨ, ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਬਾਣ ਸੇ ਨੂਤਨ ਸਰ੍ਜਨ
ਹਮ ਘੁਟਨੇ ਪਰ, ਨਾਸ਼-ਦੇਵਤਾ !  ਬੈਠ ਤੁਝੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਵਂਦਨ
ਮੇਰੇ ਸਰ ਪਰ ਏਕ ਪੈਰ ਰਖ, ਨਾਪ ਤੀਨ ਜਗ ਤੂ ਅਸੀਮ ਬਨ ।

ਮੁਕ੍ਤਿਬੋਧ ਆਜ ਹੋਤੇ ਤੋ  ਬਾਨਬੇ ਵਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਹੋਤੇ .  ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਤੋ ਏਕ ਤਰਹ ਸੇ ਅਚ੍ਛਾ ਹੀ ਹੈ . ਵੇ ਹੋਤੇ ਤੋ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕਰ ਔਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋਤੇ, ਔਰ ਛਟਪਟਾਤੇ . ਪਰ ਸ਼ਾਯਦ ਹੋਤੇ ਤੋ ਹਮਸੇ ਹਮਾਰੀ ਪੌਲਿਟਿਕ੍ਸ ਪੂਛ ਰਹੇ ਹੋਤੇ , ਹਮਾਰੇ ਅਨ੍ਤਕਰਣ ਕੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ ਹੋਤੇ ਆਯਤਨ ਪਰ ਉਲਾਹਨਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਤੇ ਔਰ  ਪਰ੍ਵਤ ਕਾਟਨੇ ਕਾ ਹੌਸਲਾ ਬਖ੍ਸ਼ ਰਹੇ ਹੋਤੇ .  ਉਨਕੀ  92ਵੀਂ ਜਨ੍ਮਜਯਂਤੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪ੍ਰਣਾਮ !

***

7 Comments

Posted in ਆਤ੍ਮਾ ਕਾ ਰਾਗ | Tags:

Posted by: PRIYANKAR | October 16, 2009

ਜ੍ਯੋਤਿ-ਪਰ੍ਵ ਪਰ ਹਾਰ੍ਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਏਂ !

ਤਮਸੋ ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਮਯ

 

ਪੁਕਾਰੇਂ ਆਂਧਿਯਾਂ ਚਾਹੇ

ਪ੍ਰਭਂਜਨ ਮਤ੍ਤ ਸਾ ਡੋਲੇ

ਕ੍ਸ਼ਣੋਂ ਕੋ ਲੌ ਬਨਾਤਾ

ਜ੍ਵਾਲਸ਼ਿਲ੍ਪੀ ਦੀਪ ਯੋਂ ਬੋਲੇ

ਥਕਨ ਕੈਸੀ ਪਰਾਜਯ ਕ੍ਯਾ

ਹਮੇਂ ਅਬ ਰਾਤ ਕਾ ਭਯ ਕ੍ਯਾ !
                                                    ( ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰ੍ਮਾ )

 

ਆਪ ਸਬ ਕੋ ਦੀਪਾਵਲੀ ਕੀ ਹਾਰ੍ਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਏਂ !

                                              – ਪ੍ਰਿਯਂਕਰ ਪਾਲੀਵਾਲ

10 Comments

Posted in 1

Older Posts »

Categories